Página · p. 1página original ↗
„Co trwalsze – ciało czy idea?”
Слово Просвіти, №08 за 2011 рік
Mykoła CYMBALIUK
Imiona wielkich — potomków „rycerstwa i duchowej arystokracji” — nie blakną od częstego używania, w przeciwieństwie do banknotów z ich portretem. Bo duch i kram to różne rzeczy. Właśnie w dniu 140. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki możemy się o tym po raz kolejny przekonać. Już w zeszłym roku, w październiku, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o uroczystym obchodzeniu tej daty na szczeblu państwowym. Gabinetowi Ministrów zalecono utworzenie komitetu organizacyjnego do przygotowania i przeprowadzenia szeregu imprez. Wreszcie zostaną wyremontowane muzea w Jałcie i w Nowogrodzie Wołyńskim, gdzie dodatkowo zostanie odnowiona ekspozycja. Na Wołyniu, w obwodzie żytomierskim, w Kijowie otwarto wystawy tematyczne. Tak na przykład w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Łesi Ukrainki, M. Łysenki, P. Saksahanskiego, M. Staryckiego zaprezentowano prace graficzne znanych mistrzów na motywy „Leśnej pieśni”, zorganizowano miejski konkurs recytatorów poezji jubilatki, wystawy twórczości pisarki i studiów leseznawczych itp. Również w organizacjach pisarskich odbędą się własne uroczystości i „okrągłe stoły”. Dziennikarze także nie pozostali z boku: w telewizji, w radiu, niemal w każdej gazecie słuchamy, oglądamy i czytamy o naszej naprawdę genialnej poetce. W tym dniu do podnóży jej pomników w Kijowie, Łucku, Kolodiażnem, Nowogrodzie Wołyńskim, Jałcie, Surami, Telawi, Clevelandzie (stan Ohio, USA) złożone zostaną wieńce i żywe kwiaty. W tym roku po raz trzydziesty ósmy zostaną przyznane nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy im. Łesi Ukrainki za literacko-artystyczne utwory dla dzieci i młodzieży. Instytut Badawczy im. Łesi Ukrainki, utworzony zaledwie pięć lat temu przy Uniwersytecie Wołyńskim, również będzie aktywnie uczestniczyć w tych przedsięwzięciach. Ale, niestety, także dziś nie zobaczymy nawet pierwszego tomu Pełnego zbioru utworów Ukrainki w 16 tomach. Szkoda, bo ostatnie — dwunastotomowe — ukazywało się dawno, jeszcze z okazji jej 100-lecia urodzin. Nie mówiąc już o tym, że poddano je „ideologicznemu oczyszczeniu” — nie ma w nim narodowo-historycznego dramatu „Bojarynia”, który ma wielkie znaczenie w literaturze ukraińskiej. I chodzi tu nie tylko o pieniądze, choć jak na wydanie są one znaczne. Takie rzeczy — manifestacja kultury ukraińskiej — są wyjątkowo niewygodne i nie pasują do politycznego kierunku dzisiejszej biurokracji i oligarchicznego handlarstwa. Nie wiem, może oni też wiedzą, że u nas poeta zawsze był więcej niż poetą. Był i jest prorokiem… Czyż nie tak? Przypomnijmy sobie… Jeszcze 99 lat przed listopadowymi wydarzeniami
W 2004 roku na kijowskim Majdanie i w innych miastach Ukrainy, podczas Pomarańczowej Rewolucji, Lesia ukończyła „Trzy minuty” — dramat (dialog) z czasów Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Opublikuje go, tak samo jak następny utwór — „W domu pracy, w kraju niewoli” — Serhij Jefremow w czasopiśmie „Nowa Hromada”. Otóż między rewolucjami dystans czasowy jest spory. Różne kraje, różne kultury, różne narody. Jednak, jak powiedzą politolodzy, i pierwsza, i druga były przejawem klasycznej pod względem treści rewolucji społecznej. Oceniając wyniki ich klęski, byłoby zbyt prosto słowami Lesinego Montagnarda* powiedzieć tutaj: O, ci Brutusowie! Przecież to jest ta hałastra, z której potem wychodzą Cezarowie! Kto chce być dobrym republikaninem, niech przede wszystkim ostrzy miecz na Brutusa.
Zakończenie na str. 7
p. 7 · página original ↗
W dramacie „Trzy minuty” podobnych paraleli jest mnóstwo. Weźmy choćby ekspansję i istotę moskiewskiego patriarchatu. Czyż nie o nich to: …Nie zgnił jeszcze krzyż po ukrzyżowanych, jak już w ideę zgnilizna się rzuciła i te „cerkwie”, niczym plamy pleśni na wilgotnej budowli, powstały na wspólnocie chrześcijańskiej. Mija czas i przed współczesnym człowiekiem, jak i przed zamożnym nowożytnym żyrondystą, dojrzewa uświadomienie i przekonanie: Wiem to, że każdy sam za siebie — i mściciel, i bojownik albo — nic, bo każdy ma tylko własny los, bo każdy na świecie może tylko żyć albo umierać, trzeciego zaś nic nie jest sądzone na tym świecie ludziom. To nie jest manifest egocentryzmu, nie! To bodaj wezwanie do osobistej odpowiedzialności i dziedzicznego poczucia „rycerstwa i duchowego arystokratyzmu”. To ono nie pozwala zadeptać, upokorzyć, zgwałcić ludzkiej godności, odebrać języka pradziadów, historii własnego rodu, własnego postrzegania świata. I dylemat „co jest bardziej wieczne — ciało czy idea?” pomaga rozstrzygnąć na korzyść tej ostatniej. Z czasem wszyscy zrozumieliśmy, że już zbyt wiele było wśród nas wrogości i nieufności, uraz i ambicji. Walka toczyła się nawet między tymi, którzy szli do celu równoległymi drogami. Ten rozłam, brak jedności wspaniale pokazała Ukrainka w innej mini-dramie — „W domu pracy…”. Egipscy niewolnicy — i Egipcjanin, i Hebrajczyk — budują świątynię wspaniałą. Każdy z nich ma inny stosunek do pracy, niechby nawet niewolniczej. Temu ostatniemu — Hebrajczykowi — który ma inny cel, praca nad świątynią jest wstrętna, nienawistna: …Zburzyłbym wszystkie te świątynie wasze i piramidy! Pobiłbym wszystkie kamienne tłuczki! Wszystkich nieboszczyków wyrzuciłbym precz! Zagrodziłbym Nil i zatopiłbym cały ten kraj niewoli! Pierwszemu — Egipcjaninowi — to sens jego życia. On nie porzuciłby tego nawet na wolności. I stosunek tak lekceważący, złośliwy Hebrajczyka prowadzi do bójki. Dopiero później, otrzymawszy cios nadzorcy i w dodatku karę pracować bez przerwy, oprzytomniał: …nie gniewaj się na mnie, to, wiem, nie godzi się bić, ale zagotowało się serce. Ja i zapomniałem, że my przecież towarzysze z tobą, bo mamy przecież wspólny dom budować. Ty już wybacz. Jednak przekonać tym Hebrajczyka nie udaje się: on jest „niewolnikiem niewolników”. I pracować nad cudzą, nie swojego kraju wspaniałą świątynią będzie tylko z przymusu. W niewoli, bez idei, własna koszula będzie bliższa mu ciału. Alegoryczna, ale jakże wyrazista i przenikliwa scena poetki. Ona wtedy już widziała proroczo to, czego nie są w stanie do dziś pojąć nasi możnowładcy. Mykoła CYMBALIUK * Montaniardzi — rewolucyjno-demokratyczne ugrupowanie deputowanych Zgromadzenia Ustawodawczego i Konwentu w okresie francuskiej rewolucji burżuazyjnej XVIII w. Nazwa pochodzi od franc. La montagne (góra) i powstała w związku z tym, że montaniardzi zajmowali górne miejsca w sali obrad. ** Żyrondyści — partia polityczna z tamtych czasów, która reprezentowała interesy wielkiej burżuazji handlowo-przemysłowej. Dochodząc do władzy kilka lat po rewolucji, wystąpili przeciwko pogłębianiu rewolucji, a później weszli na drogę kontrrewolucji. *** Wandea — departament Francji, który podczas rewolucji francuskiej był centrum reakcyjnych buntów rojalistów i katolickiego duchowieństwa. Później termin ten zaczął być używany do oznaczenia ognisk kontrrewolucji.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática
