Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalSaber · Personas · Futuro
Página · p. 1página original ↗

Ostatni talizman

Слово Просвіти, №13 за 2012 рік

Wtedy wyrzeka się własnego imienia, nadanego przy chrzcie: siebie i znajomych nazywa nie Natalką, Dmytrem, Ołeksijem, lecz Natašą, Dimą, Ałoszą. I nazwiska rosyjszczy, jakby nie pochodziły z Ukrainy: Honczar, Hryń, Dub, Łebid stają się Gonczarowem, Griniowem, Dubowem, Lebiediewem. Kiedy zaczęło się to odstępstwo? Gdzieś w XVI–XVII wieku, gdy pod jarzmem ciemiężycieli wszystko ukraińskie było deptane, poniżane, szargane, gdy nieszczęsnemu niewolnikowi chciało się zrzucić znienawidzony pas, który do krwi natarł mu szyję, chciało się wydostać z nędzy za wszelką cenę, nawet wyrzekając się swojego rodu. Czy poniżony i wzgardzony mógł bronić honoru i godności? W przeważającej większości — nie. Przy braku chleba jedna myśl — ugasić głód. Ziemska grawitacja silniejsza od dążenia ku niebu — stąd ciągnął się łańcuch janczarstwa. Najstraszniej, gdy dzieci wyrzekają się matki. Czy nie dlatego Stalin zorganizował hołodomor? Wiedział, że poszukiwanie kawałka chleba to wieczne zakuwanie wysokich myśli w kajdany: czyż głodny będzie myślał o pięknie i bogactwie ojczystego języka? Kiedy podczas wojny czołgi równały wsie z ziemią, to jeszcze długo po wojnie obojętni ludzie znosili niedostatek, nędzę, powtarzając: „Byleby tylko nie było wojny…” Represyjny stalinowski reżim był nie tylko niezasłużoną karą dla niewinnych chłopów w latach 20.–30. XX w. — tłumił też rozwój naszej kultury narodowej: Ukraińców zsyłano na Syberię, gdzie masowo ginęli, a Rosjan posyłano na Ukrainę na stanowiska kierownicze. Czy tacy zwierzchnicy mogli troszczyć się o naszą kulturę? Władza radziecka wykorzystywała też służbę wojskową do rusyfikacji: ukraińscy chłopcy służyli na całej Rosji, a rosyjscy na całej Ukrainie. I nasi żołnierze wracali do domu, szybko mówiąc po rosyjsku, a Rosjanie nie wypowiedzieli ani słowa po bratersku, żenili się z naszymi dziewczynami i zostawali w Ukrainie. Politykę rusyfikacyjną prowadzono po cichu, zawoalowanie, ale skutecznie. Był czas, kiedy nauczanie języka rosyjskiego, w odróżnieniu od ukraińskiego, otaczano przywilejami: pensje nauczycieli zwiększano o 15 %, szkoły lepiej zaopatrywano w pomoce metodyczne i podręczniki, materiały do zabaw, środki techniczne. Nietrudno się domyślić, że takie przywileje miały wielkie znaczenie dla prestiżu języka rosyjskiego, dla rusyfikacji narodów wchodzących w skład Związku Radzieckiego. W tamtych latach istniały jeszcze przesłanki do popularyzowania języka rosyjskiego: wiejska młodzież Ukrainy starała się wyrwać ze wsi do miasta – z niewyobrażalnie ciężkiej, brudnej pracy za wszelką cenę do fabryk i zakładów albo chociaż pozostać w służbie wojskowej, a tam językiem dominującym był rosyjski, więc dla płatnej pracy i państwowego mieszkania Ukraińcy zapominali ojczystą mowę. Tak pojawiali się Iwany-Zabudki i Mychajły-Niezgadajły, obojętne sieroty, którym zawsze była chata na uboczu. W tej obdrapanej chacie na poboczu pozostajemy my, biedni, bezrobotni, niechronieni we własnym, okupowanym przez najeźdźców państwie; ubodzy, bo tracimy najcenniejszą spuściznę przodków, ostatni swój amulet – mowę. A tymczasem dumnie kroczą ku szczęśliwej przyszłości narody Europy, są dumne ze swojego języka narodowego, rodzimego słowa, kultury. A my? Jakby pierwsze słowa usłyszeli tylko z cudzego radiowęzła, jakby nas kukułka podrzuciła do obcego gniazda. Może i tak. Zakończenie na str. 3 UKRAIŃSKI PROMETEIZM MŁODE KINO 14–15

p. 3 · página original ↗

Dokończenie. Początek na str. 1. …Idziemy na cmentarz do drogich grobów i zwracamy się nie ojczystym słowem, lecz zdradzieckim, kukułczym. I modlimy się nie po ukraińsku, a w języku Rosji. Czy usłyszą nas dusze przodków? Czy nie przewrócą się w grobie? Czy zrozumieją nas nasze dzieci i wnuki? Co powiemy, kiedy zapytają: „A co wy zrobiliście, żeby zachować państwowość naszego języka? Czyżbyście nie myśleli o nas?..”. Jak odpowiedzieć? Znowu będziecie kłamać, szukać przebiegłego słowa, lecz dzieci poczują wasze zakłopotanie. Przemilczą to, ale wy przeczytacie w ich oczach swoją hańbę i gorzki wyrzut. Jak z tym żyć? A umierać? I zostawiać swoich potomków niechronionych przed krwawymi wojnami w Afganistanie, w Azji Środkowej, na Północnym Kaukazie. Wtedy przeklniecie dzień i godzinę, kiedy skusiliście się na portfel, podło milcząc, nie występując w obronie państwowości ojczystego języka, siedząc cicho w swoim kącie. Dzisiaj z ekranów telewizyjnych rosyjskojęzyczna powódź zalała nasze społeczeństwo, a obca nam władza otworzyła obcemu językowi zieloną ulicę. I to jeszcze nie wszystko. Moskwa mobilizuje wszystkie środki, żeby nie wypuścić naszego kraju ze swojej sfery: mocno trzyma w swoich rękach Ukraińską Cerkiew Prawosławną (UCP), nie pozwala w naszych świątyniach odprawiać nabożeństw w języku ukraińskim, a jedynie w starocerkiewnosłowiańskim (czy rosyjskim). Jak do tego doszło? Kiedy nasza cerkiew dostała się pod władzę Moskwy? Oto nieco z historii. Za czasów Piotra I Ukraina stała się własnością Rosji — UCP również straciła swoją odrębność: podlegała Synodowi Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, który był podległy samowładcom Rosji. Lata 1917—1918. Sobór Lokalny RCP przywrócił tytuł patriarchy, pod którego berłem pozostała Ukraińska Cerkiew Prawosławna. W 1991 roku Ukraina stała się niepodległa, więc i Cerkiew powinna być niezależna od Rosji, jak na całym świecie: każdy naród prowadzi nabożeństwa w języku narodu tytularnego. Lecz rozbrzmiało imperialne, agresywne: „Jaką autokefalię? Niepodległość ukraińskiej cerkwi?!”. I poruszyło się niedemokratyczne na poziomie genetycznym, zasyczało totalitarne: „Nie puszczać!..”. W maju 1992 r. zwolennicy Kremla z metropolitą Nikodemem (Rusnakiem) potajemnie, nawet nie powiadomiwszy metropolity UCP Patriarchatu Kijowskiego, zwołali prorosyjskich duchownych w Charkowie na sobór archijerejski, gdzie wybrali zwierzchnika Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej metropolitę Wołodymyra (Sabodana) pod berłem Patriarchatu Moskiewskiego. Ten wybór był bezpośrednim naruszeniem Statutu, ponieważ metropolita Wołodymyr nie był ukraińskim archijerejem. Od tamtej pory Cerkiew Chrystusowa na Ukrainie jest rozdzielona na dwie konfesje — Patriarchat Kijowski i Moskiewski, co niesie wielkie zagrożenie nie tylko dla duchowej niezależności narodu ukraińskiego, ale i dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. I każdego dnia wzmagają się zakusy na naszą samodzielność ze strony północnego sąsiada. Głowa Cerkwi Prawosławnej Rosji Kirił Gundiajew rozwinął aktywną działalność, propagując swój projekt „Russkij mir”, którego istotę można zrozumieć z jego słów: „Mnie Kijew nie

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn