Página · p. 3página original ↗
POLITYKA JĘZYKOWA REPUBLIKI ESTOŃSKIEJ KIEDY BĘDZIEMY DZIAŁAĆ JAK ESTOŃCZYCY?
Слово Просвіти, №72 за 2000 рік
Dzień dobry, szanowna redakcjo. Piszę o tym, co boli. Jestem Ukraińcem. Niedawno wróciłem do Ojczyzny z Jakucji. Moja młodość i wczesne lata dorosłości minęły w Krzyworoskim Zagłębiu Żelaznorudnym i Donbasie. Ogółem, nie licząc nauki w języku rosyjskim, przeżyłem w rosyjskojęzycznym środowisku 26 lat i uważałem język rosyjski za ojczysty. Prawda, niejednokrotnie moja rosyjskojęzyczność pękała, gdy moi dobrzy znajomi i przyjaciele Rosjanie drwili z mojej narodowości. Dla nich każdy, kto udawał się do pracy w Rosji z Ukrainy (w tym także „czyści” Rosjanie z Donbasu), był „chochołem” i „banderowcem”. Wszystko to przedstawiano niby żartem. Ale kiedy Ukraina w 1991 roku ogłosiła niepodległość, moi najlepsi przyjaciele wszczęli wrzawę: „Wy, chochoły przeklęte! My was od faszystów uratowaliśmy! My wam kulturę przynieśliśmy! Zdrajcy!”. Oto kiedy zrozumiałem znaczenie słów, że inteligencja Rosjan kończy się na kwestii ukraińskiej. Moja nieustępliwość doprowadziła do utraty wszystkich rosyjskich „przyjaciół”. Teraz nie wierzę, że Ukrainiec, który nie pozwala obrażać swojego narodu i Ukrainy, może mieć przyjaciół wśród Rosjan. Głęboki szowinizm wybitnych (w tamtym czasie) Rosjan A. Sołżenicyna, D. Lichaczowa, E. Limonowa i innych zmusił mnie do zasiądnięcia do rosyjskich książek historycznych i innych (bo ukraińskiej literatury znaleźć w Rosji nie sposób). Wtedy właśnie odkryłem, że język rosyjski to mieszanina dialektów fińsko-ugryjskich (meria, wieś, czudź, muroma i jeszcze z tuzin innych), dialektu sołuńskiego starobułgarskiego (cerkiewnosłowiańskiego), tatarskiego, ukraińskiego, francuskiego, niemieckiego i innych języków (zob.: „Słownik wyrazów obcych”, monografię Weskego, prace rosyjskich historyków O. Szachmatowa, P. Czaadajewa, W. Kluczewskiego, antropologa W. Aleksiejewa, pisarza A. Tołstoja i innych). Współczesny język rosyjski to swoiste azjatyckie esperanto, które „opanowało masy”. Moskiewska patriarchia oceniła swój język tak: „Współczesny żargonowo-zdeprawowany język rosyjski, którego nawet językiem nazwać nie można, do celów nabożeństw wykorzystać nie sposób, ponieważ JEST W NIM DUŻO ZŁA...” („Argumenty i Fakty”, nr 11, 1999). Więc po co nam taki język?! I ten język przez ponad 300 lat imperium wykorzystywało jako „zło”. „Ukraińska Gazeta” (nr 1, 2000 rok) poinformowała, że A. Sołżenicyn w artykule „Tragedia słowiańska” cynicznie i otwarcie proponuje wykorzystać rosyjską kulturę i język jako BROŃ MASOWEGO RAŻENIA: „...należy wielkodusznie zaproponować Ukrainie intensywną «wymianę kulturalną». Nacjonaliści się odsuną? Tym samym pokażą, że język rosyjski i rosyjska kultura są dla ich państwa groźniejsze od wszelkich rakiet”. Oto jak! Jednocześnie z imperialnym terrorem w przestrzeni informacyjnej Ukrainy, media w Rosji od czasu do czasu wszczynają histerię o rzekomym prześladowaniu języka rosyjskiego w naszym kraju. To świadczy, że agresja przeciwko ukraińskiej kulturze i językowi trwa nieustannie ze wszystkich możliwych kierunków. Oto dlaczego języka, którego nie szanują sami Rosjanie, przestałem uważać za ojczysty. Teraz coraz głębiej nurkuję w niewyczerpane bogactwo odwiecznego słowikowego języka moich przodków. I wierzę, że nadejdzie czas, kiedy wszyscy Ukraińcy (oczywiście poza mankurtami czy janczarami) zrozumieją, że język rosyjski nie może być dla nas ojczystym, bo jest niekompatybilny z naszym kodem genetycznym i ukraińską mentalnością. Totalitarna Moskwa zmieniała skład demograficzny zniewolonych krajów poprzez przesiedlanie tam etnicznych Rosjan oraz wysiedlanie i rusyfikację miejscowych mieszkańców. W ten sposób imperium przekształcało rdzenne narody w mniejszości narodowe (Estończyków, Łotyszy, Kazachów, Tatarów, Jakutów, Białorusinów, Ukraińców itd.), a cudze ziemie na wieki czyniło „odwiecznie rosyjskimi”. Dlatego naród-zdobywca, wychowany w duchu pogardy dla ujarzmionych „obcych”, nie przyjmował miejscowej kultury i języka. Oto dlaczego można zrozumieć tych Moskali, którzy z zasady nie chcą uczyć się języka nowych niepodległych krajów, w których nagle znaleźli się nie jako naród panujący, a mniejszość. W nich wciąż żyje wirus typowych kolonizatorów i okupantów, którzy marzą jeszcze o jednym odrodzeniu hordy (imperium, związku, wspólnoty itd. — rzecz nie w nazwie) i o powrocie do swojego panującego stanowiska. Dlatego też chcą uczynić język rosyjski oficjalnym, bo byłby to pierwszy krok na drodze do kolejnego przekształcenia niepodległej Ukrainy w kolonię Rosji lub, co najmniej, choćby w jeszcze jedną Rosję — Małorosję. Kiedy zaś będziemy żyć jak Finowie, Belgowie czy Szwajcarzy, a wszystkie nasze mniejszości nauczą się języka państwowego i pomogą odrodzić Ukrainę i ukraińską kulturę (jak fińscy Szwedzi pomogli to zrobić Finom), to wtedy nadejdzie czas, by mówić o statusie języków mniejszości, które na to zasłużą. Wołodymyr WITENKO, m. Użhorod
Przede wszystkim należy zrozumieć, że nadanie jakiemukolwiek językowi statusu państwowego tworzy niezawodną podstawę dla zachowania i rozwoju narodu będącego nosicielem tego języka oraz jego kultury. Mowa o tym w pierwszej Ustawie o języku, przyjętej w Estonii jeszcze 18 stycznia 1989 roku przez Radę Najwyższą Estońskiej SRR. Oprócz wszystkiego innego, Ustawa stanowiła, że językiem państwowym jest estoński. Zgodnie z Ustawą, każdemu zapewniano prawo korzystania z języka estońskiego. Język rosyjski, zgodnie z Ustawą z 1989 roku, traktowany był jako najczęściej używany po estońskim — języku ojczystym oraz jako język komunikacji ogólnozwiązkowej. Ustawa uznawała prawo obywateli wszystkich narodowości do rozwoju ich ojczystego języka i kultury. Językiem urzędowania uznano język estoński. Ustawa o języku stanowiła, że Estońska SRR zapewnia priorytet rozwoju kultury estońskiej, jednocześnie wspierając działalność kulturalną innych mniejszości narodowych. Ustawa z 1989 roku straciła moc 1 kwietnia 1995 roku, kiedy weszła w życie obecna Ustawa o języku. Obowiązująca Ustawa stanowi, że językiem państwowym Estonii jest język estoński, każdy inny język jest językiem obcym. Językiem mniejszości narodowych jest język obcy, którym obywatele Estonii — przedstawiciele mniejszości narodowych posługiwali się w Estonii jako językiem ojczystym. Zgodnie z ustawą, każdy człowiek ma prawo do prowadzenia spraw i komunikacji w języku estońskim w urzędach państwowych, samorządzie lokalnym, a także w stowarzyszeniach komercyjnych i niekomercyjnych. Wszystkim pracownikom musi być zapewnione otrzymywanie informacji służbowych w języku estońskim. Wszyscy urzędnicy państwowi zobowiązani są do władania językiem estońskim i używania go na poziomie niezbędnym do wykonywania obowiązków służbowych. W celu spełnienia wymagań stawianych sferze produkcyjnej i ochrony konsumentów, a także w interesie ochrony środowiska naturalnego, zdrowia i zapewnienia bezpieczeństwa, pracownicy organizacji komercyjnych i niekomercyjnych zobowiązani są, oferując towary, usługi i przekazując informacje, używać języka estońskiego na poziomie niezbędnym do wykonywania obowiązków pracowniczych. Istnieją trzy poziomy znajomości państwowego języka estońskiego: początkowy — ograniczona znajomość ustna i elementarna znajomość pisemna języka estońskiego; średni — znajomość ustna i ograniczona znajomość pisemna języka estońskiego; wyższy — znajomość ustna i pisemna języka estońskiego. Poziom znajomości języka estońskiego oceniany jest przez państwowe komisje egzaminacyjne na egzaminach w celu ustalenia poziomu znajomości języka estońskiego. Zdawanie egzaminu w celu określenia poziomu znajomości języka estońskiego nie jest wymagane od osób, które zdobyły wykształcenie podstawowe, średnie, średnie specjalne lub wyższe w języku estońskim. Językiem urzędowania jest język estoński. Osoby, które nie władają językiem estońskim, w komunikacji ustnej z urzędnikami mogą posługiwać się, za zgodą stron, także językami obcymi, którymi władają wspomniani urzędnicy. Jeśli strony nie osiągną porozumienia, komunikacja odbywa się za decyzją Rządu Republiki, obok estońskiego może być używany także język mniejszości narodowej, która stanowi większość stałych mieszkańców. Zgodnie z ustawą, szyldy, drogowskazy, ogłoszenia, komunikaty i reklamy w miejscach publicznych muszą być w języku estońskim, wyjątki dopuszcza się w strukturach, gdzie językiem wewnętrznego urzędowania jest także inny język, oraz w ośrodkach kulturalnych mniejszości narodowych, a także podczas przeprowadzania wydarzeń międzynarodowych. Na dzień dzisiejszy przez Rząd Republiki określono poziomy znajomości języka dla urzędników państwowych, a także lekarzy, farmaceutów i psychologów. Obowiązkowe poziomy znajomości języka dla pracowników sektora prywatnego, którzy nie są lekarzami, farmaceutami lub psychologami, zostaną określone oddzielnie. Tryb używania języków obcych dla informacji adresowanych do konsumentów, oprócz innego, ustala, że do oficjalnej informacji w języku estońskim, która jest używana w organizacjach świadczących usługi turystyczne, w przedsiębiorstwach usług bytowych i gastronomicznych, w biurach informacji, instytucjach bankowych, firmach ubezpieczeniowych i placówkach medycznych, mogą być dodawane tłumaczenia w języku obcym. Kontrolę nad przestrzeganiem Ustawy o języku i nadzór nad jej wykonywaniem sprawują pracownicy inspekcji językowej. CZERWIEC, NR 6 (72), 2000 ROK Obecnie w Estonii przygotowywane są poprawki do Ustawy o języku. Zostaną w nich doprecyzowane postanowienia artykułu o wymaganiach dotyczących znajomości języka estońskiego oraz jego używania. Z obecnej redakcji można zrozumieć, że wymagania dotyczące znajomości języka na określonym poziomie stawiane są wszystkim pracownikom sektora prywatnego. Należy doprecyzować, że wymagania dotyczące znajomości języka dotyczą tylko tych pracowników sfery oficjalno-prawnej, których działalność dotyczy interesu publicznego. Dotyczy to bezpieczeństwa publicznego, porządku publicznego, zdrowia publicznego, ochrony zdrowia, ochrony konsumenta, bezpieczeństwa pracy. Należy osiągnąć tak zwaną zasadę proporcjonalności, kiedy wymagania językowe są uzasadnione. Wymagania językowe dla określonych kategorii pracowników sfery prywatnej mogłaby ustalić Ustawa o zawodach, która znajduje się obecnie pod rozpatrzeniem w parlamencie Estonii. Znajomość języka państwowego można by zapisać do wymagań kwalifikacyjnych tego czy innego zawodu. Wymagania kwalifikacyjne ustalają natomiast w drodze negocjacji przedstawiciele pracodawców i pracowników. Problemem może być tutaj to, że państwo nie ma prawa przekazywać nałożonych na nie funkcji osobom trzecim. Język trzeba znać również przy chęci uzyskania obywatelstwa Estonii drogą naturalizacji, co jest sprawdzane na odpowiednim egzaminie. Człowiek, który pragnie zostać obywatelem kraju, musi rozumieć to, co usłyszał (oficjalny komunikat, komunikat o niebezpieczeństwie, wiadomości, opisy wydarzeń), umieć mówić (opowiadać, udzielać wyjaśnień, wyrażać opinię, życzenia), rozumieć to, co przeczytał (oficjalny komunikat, wiadomości, artykuły, instrukcje, zasady, protokoły) i pisać (podania, pełnomocnictwa, życiorys, wypełniać formularze itp.). Egzaminu nie musi zdawać osoba, która zdobyła w języku estońskim wykształcenie podstawowe, średnie lub wyższe. Bez zdawania egzaminu ze znajomości języka estońskiego obywatelstwo może zostać nadane za szczególne zasługi decyzją Rządu Republiki. Na konferencji mowa była o możliwości wprowadzenia instytucji dwóch języków państwowych. W związku z tym pragnę podkreślić, że system dwóch języków państwowych nie oznacza, że ktoś włada tylko jednym językiem, a ktoś — drugim, lecz to, że wszyscy obywatele kraju zobowiązani są do władania oboma językami. Eduard ODYNEĆ, doradca ministra ds. ludności Republiki Estońskiej Szanowne Kierownictwo Towarzystwa „Proświta”! Wyrażam Państwu głęboki szacunek i wdzięczność za daną mi możliwość wzięcia udziału w Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Idea narodowa. Lekcje ostatniego dziesięciolecia”. Przesyłam, na Państwa prośbę, tekst swojego wystąpienia z nadzieją, że doświadczenie Republiki Estońskiej w dziedzinie polityki językowej będzie przydatne także w sprawie ustanowienia języka ukraińskiego jako państwowego na Ukrainie. Z poważaniem, Eduard ODYNEĆ, doradca ministra
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática
