Página · p. 3página original ↗
Rysy do portretu. POWIEŚĆ JEGO ŻYCIA
Слово Просвіти, №77 за 2000 рік
Niełatwe, podobnie jak samo życie ukraińskiego narodu, były losy znanego działacza Proświty, pisarza i literaturoznawcy Mychajła Mykołajowycza Potupejki. Czego tylko nie musiał zaznać na życiowych drogach, czego tylko nie musiał przeżyć! Także dziś tworzy, troszczy się o sprawy społeczne. W liście do redakcji Mychajło Potupejko pisze: „Zamęczyłem się pracą, przemęczyłem się, zakręciłem się: ale to nic dziwnego, bo przecież w Dzień Niepodległości stuknęło mi 78 (kiedy one zdążyły minąć?). Chcę zapewnić obwodowej Proświcie porządne pomieszczenie, a w tym roku nikt nie przekazał ani jednej hrywny! Szukam przyjaciół «Proświty», żebrzę, namawiam...” W tych słowach cały Mychajło Potupejko ze swoim nieobojętnym charakterem. Chciałoby się dodać: szanowni państwo, usłyszcie głos człowieka, który troszczy się o sprawy społeczne!
Urodził się Mychajło Mykołajowycz we wsi Mlijiw na Czerkaszczyźnie (24.08.1922). Jego ojciec Mykoła pochodził z wielodzietnej rodziny Jakowa Potupejki, który całe życie pracował u znanych sadowników i przemysłowców Symyrenków. Ojciec wielokrotnie opowiadał synowi-uczniowi o spotkaniach z M. Hruszewskim, S. Petlurą, W. Wynniczenką. Brał udział w I wojnie światowej i został wybrany przez żołnierzy delegatem na 1., a potem na 2. Wojskowy Zjazd Ukrainy. Matka ojca pochodziła z rodziny popowskiej Hułaków-Artemowskich. We wsi do dziś ich ród nazywa się Hułaczenkami. W 1940 roku Mychajło ukończył szkołę w Wilszanie, a następnie roczny kurs nauczycieli historii klas 5–7 w Kijowie. Dopiero teraz Mychajło Potupejko opowiada proświtanom o swojej tajemnicy. Jest chyba najstarszym wiekiem proświtaninem! Stało się tak, że proświtaninem został już latem 1941 roku. Do nich do wsi „przybłąkał się” wołynianin, regent kościelny, znakomity muzyk-chórmistrz Tadeusz Liszczuk. Przy aktywnym wsparciu przodujących mliiwców zorganizował w wsi Ludowy Dom „Proświta” im. M. Leontowycza. Na scenie – klasyka, śpiewy (głównie pieśni ludowe). Wiele można by opowiedzieć o tym trudnym dla naszego narodu czasie i o tych trudnościach, z którymi przyszło pracować Mychajłowi Potupejce. A jakie niezwy-
Najbardziej znaczącym przejawem działalności chersońskich prosvitjan jest dziś ożywienie pracy naszych wydawnictw «Czysta Krynica» i «Proświta». Ukazało się ponad dwadzieścia książek, które nie rozpłynęły się w strumieniu wydawniczym, lecz stały się powodem szczerej, ostrej rozmowy z mieszkańcami obwodu chersońskiego. W obwodowych i rejonowych bibliotekach owocnie działają czytelnie Towarzystwa «Proświta». W Obwodowej Bibliotece Naukowej im. Ołesia Honczara z inicjatywy Chersońskiej Obwodowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki otwarto pokój-muzeum Ołesia Honczara, gdzie odbywają się nie tylko czytania literackie utworów chorążego ukraińskiej literatury, lecz także prezentacje nowych wydań «Proświty». Nowe książki mistrzów słowa poetyckiego Mykoły Bratana, Anatolija Kyczynskiego, Leonida Kuliша, Walerija Kulyka uzupełniają udane debiuty poety-pieśniarza Anatolija Dunajewa («Żywa miłość, żywa»), poetki nowej generacji Natalii Muzyki («Fabuła wiosny»), literata-pedagoga Ihora Procenki («Moje drogi», «Wieczorne ognie», «Kwiat wiśni»), publicysty Jewhena Ejsmonta («Bój Pandory z Don Kichotem»), kompozytorów Walerija Drugalowa (śpiewnik «Listopad przechodzi przez drogę»), Jewhena Sywcowa («Rumiankowa ścieżka»), Walentyna Sterenka («Moja pieśń do ciebie leci»), historyka Serhija Hejka (szkice «Cerkiewna wielkość», poświęcone historii obiektów sakralnych i parafialnych wspólnot na terenie dzisiejszego rejonu bereslawskiego od początku kolonizacji kraju w ostatniej ćwierci XVIII wieku do końca ... wokół byli ludzie. Były też aresztowania i przesłuchania, spotkania z partyzantami i poniewierka w «matuszce Rassiei», w stalingradzkim «obozie pracy dla weryfikacji szpitalnej». Myhajło Potupejko wspomina: «Sprawdzali nas równo pięćdziesiąt tygodni. W końcu przeniesiono mnie na «front pracy» już bez konwoju, do największej w Związku elektrowni cieplnej — Stalingradzkiej GRES. Tam wreszcie dopisało mi szczęście — zostałem mianowany literackim pracownikiem wielotysięcznika «Energietik», a później p.o. odpowiedzialnego sekretarza»... Po zakończeniu wojny Myhajło przesłał dokumenty do wstąpienia na KUD, lecz nie dopuszczono go do egzaminów. Na początku lata 1946 roku znalazł sobie zastępstwo, wrócił na Ukrainę i z trudem wstąpił na Uniwersytet Lwowski. Pisał artykuły i recenzje do «Wolnej Ukrainy», czytał wykłady... Lecz i tutaj los był dla Myhajła niesprawiedliwy. Tuż przed egzaminami państwowymi, wracając z wyjazdu wykładowego, zobaczył na tablicy ogłoszeń zarządzenie rektora o wydaleniu «za antyradzieckie zachowanie». Dyplom Myhajłowi jednak (dzięki pomocy I. Franki, M. Woźniaka i B. Kowala) udało się uzyskać. Myhajło Potupejko pracował w Lwowskim Muzeum Franki, a latem 1951 roku, w drodze na Czerkaszczyznę, wpadł do Winnicy, by obejrzeć muzeum M. Kocjubyńskiego. W liście do redakcji Myhajło Mykołajowycz wspomina: «Posiadłość muzeum mieniła się wszystkimi kolorami tęczy, odznaczała się troskliwą, umiejętną pielęgnacją... Lecz ekspozycja jest beztrosko, prymitywnie urządzona, w pokojach — gołe ściany, wycieczki prowadzone są chaotycznie...» I Myhajło Mykołajowycz przejął się troskami muzealnymi i stał się winniczaninem. Było z czym walczyć, czego bronić. W owym czasie sprawa literacka była zaśmiecona wulgarnie socjologicznymi twierdzeniami o życiu i twórczości genialnego Michała Kocjubyńskiego. Często robiono z niego wielkiego rewolucjonistę, prawie ucznia i towarzysza W. Lenina. Myhajło Potupejko dużo pracował w archiwach, zajmował się poszukiwaniem materiałów dokumentalnych. Znaczna część tych dokumentów weszła w podstawę jego monografii «Michaił Kocjubyński. Wczesny okres życia i twórczości» (K.: wyd. «Szkoła Radziecka»... pierwszej ćwierci XX wieku). Większość materiałów zostaje opublikowana i po raz pierwszy wprowadzona do obiegu naukowego. Wiosną tego roku proswitjański teatr w składzie Ludowego Artysty Ukrainy Anatolija Manajła, Zasłużonej Artystki Ukrainy Walentyny Droninej, reżysera Ołeha Natiażnego rozpoczął swoją działalność od występów przed kolektywami pracowniczymi i studenckimi Chersońszczyzny z poematem dramatycznym Mykoły Bratana «Kaukaz pode mną», który skłania do przemyślenia pojęć patriotyzmu i miłości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF en Wikimedia Commons ↗ · Traducción automática
