Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №01 за 2013 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Z Nowym Rokiem!! Z Narodzeniem Chrystusowym!!

Drodzy bracia i siostry! Chrystus się narodził! Chwalmy Go! Człowiek zawsze szukał i do dziś szuka pokoju i radości na ziemi. Marksiści i leninowcy marzyli o zbudowaniu raju na ziemi bez Boga. Do tego „raju” dążyli drogą zniszczenia i śmierci dziesiątków milionów niewinnych ludzi. We współczesnych czasach ludzkość również szuka pokoju i radości, a w rezultacie upadła do skrajnej bezduchowości, doszła do głębokiej amoralności, gdzie panują narkomania i pijaństwo, rozpusta i zboczenia płciowe, niesprawiedliwość i żądza władzy, brak miłosierdzia i okrucieństwo, ogromne bogactwo i nędza. W czym tkwi przyczyna braku pokoju i radości? Przyczyną jest grzech, który panuje w ludzkiej naturze. Aby zniszczyć grzech i jego następstwo — śmierć, Syn Boży musiał stać się człowiekiem. 8–10

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Orędzie bożonarodzeniowe Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta do Przewielebnych archipasterzy, bogobojnych pasterzy, czcigodnego zakonnictwa i wszystkich wiernych Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego

Dziś obchodzimy dzień narodzin Syna Bożego z Przenajświętszej Dziewicy Maryi. Ради nas, grzeszników, Bóg poddał Siebie prawom natury. Uniżył Siebie, został ukrzyżowany na krzyżu, aby w naszej naturze zniszczyć grzech. Umarł, aby swoim zmartwychwstaniem zniszczyć skutek grzechu — śmierć. Jeśli należycie zastanowimy się nad ziemskim życiem Jezusa Chrystusa, począwszy od Jego narodzin w Betlejem, zauważymy, że zewnętrznie wszystko w Nim było ubogie i skromne. Stwórca wszechświata pojawił się na ziemi nie w królewskiej purpurze, nie w blasku swojej Boskiej chwały. Całe Jego ziemskie życie było dziełem krzyża. Uzdrawiał chorych, wskrzeszał umarłych, wypędzał demony, a Żydzi mówili, że wszystko to dzieje się mocą szatana. Odpuszczał grzechy, a Jego oskarżano o bluźnierstwo. Nigdy żaden człowiek nie mówił o grzechu tak jak Chrystus. Według nauki Chrystusa grzech jest przyczyną wszystkich nieszczęść na ziemi i w niebie. Grzech niszczy nie tylko duszę, ale i ciało. Dlatego słusznie uważa się, że grzech jest sprawcą niemal wszystkich chorób. Nigdy wcześniej człowiek nie mówił o rodzinie tak jak Jezus Chrystus. Przed Chrystusem w rodzinie panowały najokrutniejszy despotyzm, rozwiązłość namiętności, wielożeństwo. Według nauki Chrystusa małżeństwo nie jest tymczasowym kontraktem czy umową, lecz połączeniem dwóch serc w jedno (Mt 19,5). Podniósł kobietę z pozycji bezprawnej niewolnicy męża do jej pierwotnego przeznaczenia, by była matką. Przywrócił rodzinie wzajemną miłość i szacunek. Rodzina jako Boża instytucja ma być święta i czysta. Nigdy człowiek nie mówił o ziemskich dobrach tak jak Chrystus. Nie był filozofem, ekonomistą, uczonym-fizykiem, politykiem ani dyplomatą. Nie był też człowiekiem, który ucieka od rzeczywistości otaczającego życia; Chrystus nie odrzucał znaczenia ziemskich dóbr, lecz pokazywał, w czym jest sens ludzkiego życia na ziemi. Dał złotą zasadę: „Miłuj bliźniego swego jak siebie samego”; oraz: „Jak chcecie, żeby ludzie czynili wam, tak i wy im czyńcie”. Są to przykazania Pańskie dla wszystkich ludzi: bogatych i ubogich, młodych i starych, znakomitych i prostych. Z smutkiem mówił: „Jakże trudno tym, którzy mają bogactwa, wejść do królestwa Bożego” (Łk 18,24); „Biada wam, bogacze, bo już otrzymaliście swoją pociechę” (Łk 6,24). Chrystus nie potępiał ziemskich dóbr, ale zawsze podkreślał, że właściwie odnosić się do bogactwa zdolny jest tylko ten, kto nie jest niewolnikiem bałwochwalstwa chciwości, dla kogo ziemskie skarby nie mają decydującej wartości. Chrystus nauczał, że prawdziwy cel ziemskiego życia człowieka nie leży na ziemi, lecz w niebie; i że życie doczesne należy rozumieć Zakończenie na str. 2 14–15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Heroda, odebrano i zniszczono niemowlęta płci męskiej. Wydawałoby się, że wraz z przyjściem Chrystusa, który przyniósł na ziemię pokój i miłość, ludzka złość powinna była ustąpić. Ale, jak widzicie, ludzka złość nie zna ani czasu, ani granic. Przeciwnie, jakby drwiąc i zniesławiając miłość Bożą, właśnie teraz ujawniła się w tak straszny sposób. I należy to powiedzieć o każdej zbrodniczej namiętności, bo każda zbrodnicza namiętność zaślepia człowieka i popycha go na krzywą drogę. Oburzamy się tymi i podobnymi bezprawiami oraz nieprawdą, zwłaszcza gdy dotyczy to chrześcijan. Pan nasz Jezus Chrystus nie wstydził się nazywać nas braćmi (por. Hbr 2,11). Jeśli tak jest, to jesteśmy zobowiązani całym swoim życiem pokazywać swój duchowy związek z Panem. W przeciwnym razie tylko hańbimy wysokie miano chrześcijanina i wykluczamy się z rodzinnego związku z Chrystusem. Nie wystarczy nosić imię chrześcijanina: trzeba być rzeczywiście chrześcijaninem — pod względem sposobu życia, duszy i serca; inaczej imię chrześcijanina okaże się pustym dźwiękiem. Szczególnie ważne jest, aby zastanowić się nad tym w naszych dniach, kiedy społeczeństwo potrzebuje duchowo-moralnego odrodzenia. W tym świątecznym dniu serdecznie pozdrawiam was, drodzy bracia i siostry, oraz wszystkich chrześcijan Ukrainy z okazji Bożego Narodzenia i Nowego Roku! Pozdrawiam ze świętem Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, Radę Najwyższą, Rząd i Siły Zbrojne Ukrainy. Pozdrawiam ze świętem wszystkich naszych rodaków Ukraińców na całym świecie: w Ameryce i Kanadzie, w Ameryce Łacińskiej i Australii, w Europie i Azji. Boże Narodzenie wzywa nas do czynienia dzieł miłosierdzia i miłości. Musimy spieszyć do chorych, samotnych, do wszystkich, którzy potrzebują naszej pomocy. Wznosząc podziękowanie Bogu za wszystkie Jego dobrodziejstwa i łaski minionego roku, będziemy gorliwie prosić, aby zachował nas w jedności i jednomyślności, darował naszemu państwu ukraińskiemu siłę i mądrość, by przezwyciężyć wszystkie trudności, zachował nas w braterstwie, aby zesłał obfitość płodów ziemi i udzielił Ukrainie Swojego niebieskiego błogosławieństwa. Niech Bóg pokoju i miłości będzie ze wszystkimi nami! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Boże Narodzenie 2012/2013 r. m. Kijów woju miecza. Dlatego ewangelista Mateusz pisze: „Wtedy spełniło się to, co powiedział prorok Jeremiasz: Krzyk usłyszano w Rama, płacz i jęk wielki. Rachel opłakuje swe dzieci, nie chce utulić się w żalu, bo ich już nie ma” (Mt 2,17-18). Aby uratować życie rodziny, Józef z Dzieciątkiem i Marią zmuszeni byli wybrać los emigrantów i uciekać do Egiptu. Ale te okoliczności społecznej rozpaczy zdają się jedynie akcentować to, że źródło świątecznej radości ma nieziemskie pochodzenie. Nie ziemski władca, a Boski Zbawiciel, Wschód z wysoka, jest Tym, który się narodził i przekształcił tę falę ciemności, zagubienia i płaczu w centrum i kulminację historii zbawienia Wszechświata. Bo przecież w tym Dziecku, według słów apostoła Pawła, „mieszka cała Pełnia: Bóstwo” (Kol 1,19). Porównując okoliczności naszej teraźniejszości, w których niebieskie świąteczne światło przebija się przez ciemność naszej nocy i wzywa nas do świętowania narodzin Zbawiciela, odnajdujemy wiele wspólnego z czasem narodzin Chrystusa w ziemi judzkiej. Boże Narodzenie pokazuje nam, że naszym Zbawieniem nie jest człowiek, a nasz Bóg, który przychodzi dzisiaj do nas: to Zbawienie samo czule układa się w nasze objęcia w postaci małego Dziecka. To o Nim pisze prorok Izajasz jako o Emmanuelu, co znaczy „Bóg z nami”, gdy mówi: „Albowiem Dziecię nam się narodziło, Syn został nam dany, na Jego barkach spoczęła władza. Nazwano Go imieniem: Przedziwny Doradca, Bóg Mocny, Odwieczny Ojciec, Książę Pokoju” (Iz 9,5). Zbawicielem nie był ówczesny cesarz August czy jakiś współczesny możnowładca, a Chrystus-Bóg. Tylko On jest naszym Panem, Źródłem naszego życia, siły, wiecznego pokoju i szczęścia — nieziemskiej świątecznej radości, która usuwa strach, daje nadzieję na światło życia: staje się radością wszystkich ludzi (por. Łk 2,10). Tylko Jezus Chrystus, który na wieki zjednoczył się z każdą chwilą ludzkiego życia, jest tym Wschodem z wysoka, poznawać którego mocą chrześcijańskiej wiary i kłaniać się któremu wzywa nas dzisiaj cały Wszechświat. Drodzy w Chrystusie! Niech w swoim Narodzeniu nowo narodzony Zbawiciel zbliży się do każdego z was i zawita ze swoim niebieskim światłem do każdego domu, gdzie czekają na Niego! Niech nieziemska czułość samego Boga poruszy i ogrzeje serce nas wszystkich: tych, którzy są w domu, i tych, którzy są w drodze, tych, którzy są daleko od rodzinnej ziemi, i tych, którzy szukają właśnie w niej dostatku, pokoju i zgody dla swojej rodziny. Niech niebieska radość z tego, że Pan objawia się tam, gdzie ludzka władza i siła są bezsilne, podaruje nam wiarę i nadzieję na lepszy los naszej Ukrainy. Niech świąteczna kolęda stanie się dla nas dzisiaj, jak i kiedyś, potężną siłą, przez którą będziemy dzielić się swoją wiarą, odnawiać nasze społeczeństwo i jednoczyć się z całym Wszechświatem, który wysławia dzisiaj swojego Stwórcę i Pana. Chrystus się rodzi! Sławmy Go! ŚWIATOSŁAW Dane w Kijowie, przy Patriarchalnym soborze Zmartwychwstania Chrystusowego, 19/6 grudnia, w dniu Świętego Mikołaja, arcybiskupa Mir Licyjskich, cudotwórcy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Bożonarodzeniowe orędzie Jego Błogosławieństwa Światosława do wiernych Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego

Zakończenie. Początek na str. 1 i rozpatrywać przez pryzmat wiecznego, duchowego, nieprzemijającego życia. On nie tylko mówił, ale i na Sobie pokazał, że ziemska wędrówka zaczyna się kołyską, a kończy grobem. A między pierwszym a ostatnim etapem życia — nieuniknione smutki i radości, choroby i rozkosze płynące z dóbr ziemskich. Jakie zdumiewające przeciwieństwa łączą się w ludzkim życiu! Szczęście i łzy, miłość i nienawiść — wszystko to bezładnie następuje po sobie i często niespodziewanie. Jeszcze nie zdążyły ucichnąć radości anielskiego śpiewu na cześć Syna Bożego, Pana naszego Jezusa Chrystusa: „Chwała na wysokości Bogu, a na ziemi pokój”, gdy po całym Betlejem i jego okolicach rozległ się nieutulony płacz matek, którym, na nieludzki rozkaz „…bo w Nim ci, którzy gwiazdom służyli, od gwiazdy nauczyli się kłaniać Tobie — Słońcu sprawiedliwości, i poznawać Ciebie — Wschód z wysokości…” Troparion Bożego Narodzenia. Najprzewielebniejszym i Przewielebnym Arcybiskupom i Metropolitom, bogobojnym biskupom, czcigodnemu duchowieństwu, czcigodnym osobom zakonnym, umiłowanym braciom i siostrom, na Ukrainie i na osiedleniu w świecie przebywającym. Drodzy w Chrystusie! W ten świąteczny i radosny dzień Bożego Narodzenia przesyłam wam wszystkim najszczersze życzenia z okazji tego wielkiego święta wiary chrześcijańskiej. Boże Narodzenie to dzień, w którym wieczny i niewidzialny Bóg raczył wejść w ludzkie życie jako nowo narodzone Dziecię. Boże Narodzenie to czas, kiedy potężny i niezgłębiony Wszechwładca, który trzyma w swoich rękach życie i los wszystkiego, co istnieje, Sam raczył oddać się człowiekowi, złożyć się w objęcia swojej dziewiczej Matki i szukać ochrony u Jej oblubieńca Józefa. Boże Narodzenie to świąteczna chwila, kiedy samotny współczesny człowiek odczuwa drżenie niewymownej Bożej bliskości i uwagi wobec siebie, kiedy niebo i ziemia, aniołowie i ludzie, ciała niebieskie i ziemskie zwierzęta zbierają się w jedną rodzinę wokół betlejemskiego żłóbka, w którym dzisiaj spoczywa nowo narodzony Król wieków, i radośnie śpiewają: „Wysławiajmy Go!” …bo w Nim ci, którzy gwiazdom służyli… Wiele różnych dróg prowadzi dzisiaj do ubogiej stajenki w Betlejem Judzkim i schodzi się przed tajemniczym żłóbkiem, na którym spoczywa nowo narodzony Chrystus-Pan. O jednej takiej podróży, jej początku, niełatwej drodze i wieńcu opowiada nam dzisiaj ewangelista Mateusz. Chodzi o mędrców ze Wschodu, prowadzonych przez gwiazdę. Krótka wzmianka o tych ludziach skrywa w sobie głęboką rzeczywistość. Ci dziwni podróżnicy, których nazywamy także wschodnimi królami lub magami, którzy zgodnie z przekazem cerkiewnym nazywali się Kacper, Melchior i Baltazar, prawdopodobnie byli babilońskimi astronomami, wysoko wykształconymi ludźmi swoich czasów. Obserwując ruch ciał niebieskich i badając otaczający świat, doszli do wniosku, że Wszechświat nie jest mieszaniną przypadków, co więcej: wszystko, co istnieje, ma jakiś cel, do czegoś dąży, na Kogoś oczekuje. Poruszeni naukowymi poszukiwaniami, ostatecznie ci wschodni królowie poszli za gwiazdą, aby dowiedzieć się, dokąd ona zmierza i gdzie jest Ten, na którego czeka Wszechświat. Mędrcy są uosobieniem ludzkości, która, opierając się na zdolności ludzkiego rozumu do poznania Prawdy, szczerze jej szuka — tej ludzkości, która ma wiedzę, ale nie ma zrozumienia wszystkiego tego, o czym wie. Dziwna była droga magów do Prawdy — do poznania prawdziwego Boga: Stwórcy i Zbawiciela świata. W drodze zapewne wstępowali do niejednego ziemskiego władcy, w tym także do króla Heroda, przechodząc przez jego posiadłości. Dopiero przybywszy za gwiazdą do Betlejem, znalazłszy tego Jedynego, do którego zmierzają i któremu kłaniają się zarówno ciała niebieskie, jak i ziemskie stworzenia, w Chrystusie-Jezusie pojęli treść wszystkiego, co istnieje, zrozumieli sens swojej podróży: od służenia gwiazdom przeszli do służenia Bogu. „Pan nasz Jezus Chrystus — naucza św. Ireneusz — On jest Słowem Bożym, który w pełni czasów stał się człowiekiem między ludźmi, aby połączyć cel z ich początkiem, czyli człowieka z Bogiem” (Przeciw herezjom 4, 20, 4-5). Będąc doprowadzeni do wiary w jedynego Boga przez samą gwiazdę, pokłonili się ubogiemu Dzieciątku. Właśnie w tym Maleństwie oczami wiary zobaczyli wszechmocnego Króla wieków, składając Mu w darze złoto; właśnie w Nim rozpoznali niezgłębionego i wiecznego Boga-Stwórcę, wznosząc Mu kadzidło; właśnie w Nim znaleźli wcielonego Zbawiciela-Mesjasza, Syna Bożego, od wieków namaszczonego Duchem Świętym, ofiarowując Mu drogocenną pachnącą mirrę. …od gwiazdy nauczyli się kłaniać Tobie — Słońcu sprawiedliwości… W dzień Bożego Narodzenia każdy wierzący człowiek śpieszy do betlejemskiej szopki, aby zobaczyć w żłobie na sianie małego Jezuska i oddać Mu pokłon oraz chwałę jako swojemu Bogu i Zbawicielowi. Po to, aby godnie przeżyć to święto, każdy z nas jest powołany do odnalezienia swojej drogi do Boga, który przyszedł do człowieka w ludzkim ciele. Do tej osobistej drogi wiary wzywają nas dzisiaj niebieskie chóry anielskie, które zwiastują tę wielką radość światu, śpiewając: „Chwała na wysokości Bogu, a na ziemi pokój, w ludziach upodobanie!” Betlejemska gwiazda zaprasza nas, abyśmy stanęli obok mędrców, którzy idą z darami, i z wiarą osobiście spotkali Chrystusa-Pana, który jest widzialnie obecny pośród nas. To Boże Narodzenie świętujemy w roku, który Kościół Chrystusowy ogłosił Rokiem Wiary, zbiegającym się z jubileuszem 1025-lecia Chrztu Rusi-Ukrainy, który wspólnie będziemy obchodzić podczas ogólnokościelnej pielgrzymki na brzegu dawnego Dniepru przy Soborze Patriarchalnym w Kijowie 18 sierpnia 2013 roku. Celem tej naszej wspólnej podróży jest odnowienie w narodzie ukraińskim daru wiary Chrystusowej, która przez stulecia była dla nas siłą i mądrością, pomagającą nam nie tylko wspiąć się na szczyt osiągnięć kulturowych i ogólnoludzkich, które położyły fundament pod cywilizację chrześcijańską na Wschodzie Europy, ale także nie pozwoliła stracić z oczu jedynego Słońca prawdy — Chrystusa Pana, przed którym bledną zarówno ciała niebieskie, jak i ziemscy władcy, którzy nie nauczyli się Mu kłaniać. Wiara Chrystusowa jest tym bezcennym skarbem, dzięki któremu my, podobnie jak ewangeliczni mędrcy, możemy dziś rozpoznać w tym nowo narodzonym Dziecięciu naszego Króla, Stwórcę i Zbawiciela, nie stracić prawdziwego sensu Bożego Narodzenia, a wręcz przeciwnie — zrozumieć cel wszystkiego, co istnieje: prawdę o naszej przeszłości, znaczenie naszej teraźniejszości oraz drogę w przyszłość. Boże Narodzenie to szczególne święto rodzinne. Nasz Bóg i Zbawiciel zapragnął złożyć siebie, jako małe Dziecię, w ręce rodziny: mężczyzny i kobiety, Józefa oraz Przeczystej Dziewicy Maryi. Ojciec Święty Benedykt XVI, wzywając dziś wiernych Kościoła Chrystusowego do szczególnej troski o przekazywanie wiary nowym pokoleniom, do dzielenia się swoją wiarą z bliźnimi, pokłada największą nadzieję w rodzinie chrześcijańskiej. Przecież rodzina, jako Kościół domowy, zawsze była tym ośrodkiem, w którym od początków chrześcijaństwa przekazywano wiarę w Boga od rodziców do dzieci. Obecnie jej zadanie się nie zmieniło: Pan składa w ręce rodziny wiarę Kościoła, wzywa rodziców do przekazywania swoim dzieciom własnej wiary w Boga, do wychowywania ich na dobrych chrześcijan. Niestety, we współczesnym świecie nie brakuje wrogów, którzy próbują zniszczyć tradycyjną rodzinę, a co najważniejsze — zabić ośrodek przekazywania wiary w naszym narodzie, na podobieństwo zabójstwa dzieci betlejemskich. Prośmy dziś nowo narodzonego Zbawiciela, aby każdy ojciec, na wzór św. Oblubieńca Józefa, chronił swoją rodzinę, czuwał nad zachowaniem w niej daru wiary Chrystusowej, a matka szczególnie dbała o chrześcijańskie wychowanie swoich dzieci. …poznawać Ciebie — Wschód z wysoka… Historyczne okoliczności narodzin Jezusa Chrystusa być może należały do najtrudniejszych w historii starotestamentowego ludu Bożego. Chociaż Izrael trafił do wspólnej przestrzeni rzymskiej, jednak utracił swoją niepodległość i tysiące ludzi musiało podporządkować się spisowi ludności na rozkaz cesarza Augusta. Władza lokalna była despotyczna, rozmawiała ze swoim narodem w ję-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

z nich proświcianie przeprowadzili 20 koncertów i przedstawień, wśród nich pokazali także dramat T. Szewczenki „Nazar Stodola”. Aktywistami „Proświty” byli O. F. Osmolowski, P. W. Diumin, H. O. Szczerbań, O. O. Zima, W. A. Dejneka i inni. Po rewolucji lutowej 1917 roku wysiłkami ukraińskiej inteligencji nastąpiło rozprzestrzenienie organizacji proświcianckich, zwłaszcza wśród ludności wiejskiej, które porządkują czytelnie ludowe, organizują kółka śpiewacze, sprzyjają ukrainizacji placówek oświatowych, biorą udział w przedsięwzięciach o charakterze politycznym. Na Mikołajowszczyźnie nowe placówki powstały we wsiach Suchyj Jełaneć (liczyła 50 osób, przewodniczący I. Semin), Snihuriwka, Lysa Hora, Nowohryhoriwka, Wysunśk, Basztanka, Bereznehuwate, Jewheniwka, Sofijiwka, Marjiwka i innych. 8—11 marca 1917 r. na zjeździe „Proświty” okręgu mikołajowskiego, gdzie byli przedstawiciele 20 towarzystw (Wysunśkiego, Szyrokiwskiego, Bereznehuwackiego, Nowobuzkiego i innych), utworzono „Związek ukraińskich towarzystw kulturalno-oświatowych okręgu mikołajowskiego”, uchwalono Statut. Na przewodniczącego Związku wybrano B. Brojakowskiego (jednocześnie był on przewodniczącym mikołajowskiej „Proświty”). Podczas rewolucji narodowo-demokratycznej 1917—1921 lat mikołajowscy proświcianie poparli Ukraińską Centralną Radę (decyzje zebrań z 7, 10, 21 czerwca 1921 r.). W latach 1918—1919 mikołajowska „Proświta” wystawiła 72 przedstawienia, wygłosiła 63 bezpłatne wykłady. Proświcianie wyjeżdżali na wieś, propagowali ukraińskie słowo poprzez swoją bibliotekę. 25 lutego 1918 r. w lokalu „Proświty” odbył się koncert szewczenkowski, a następnego dnia — panichida i odczytanie referatu o Kobziarzu. 7 i 8 grudnia 1919 r., podczas okupacji denikinowskiej kraju, pod kierownictwem M. Kremniowa proświcianie na rzecz towarzystwa urządzili spektakle: „Nazar Stodola” T. Szewczenki oraz „Oj nie chodź, Hryciu, na wieczornice” M. Staryckiego. Jak tylko w Mikołajowie po raz drugi ustanowiła się władza komunistyczna, wzięła ona przeprowadzanie świąt szewczenkowskich, jak i wszystkich przedsięwzięć „Proświty”, pod swoją kontrolę. 6 kwietnia 1919 r. odbył się koncert szewczenkowski z udziałem chóru „Proświty”. 26 lutego 1920 r. referat o T. Szewczence wygłosił aktywista „Proświty”, wykładowca M. Łahuta, a chór proświciancki odśpiewał poemat muzyczny Dawydowskiego „Ukraina” oraz kantatę M. Łysenki „Biją prohy” — obie do słów Szewczenki. W 1921 roku przedstawiciele „Proświty” brali udział w komisji gubernialnej oświaty politycznej w celu urządzenia dni szewczenkowskich. W 1920 roku mikołajowska „Proświta” wraz z kierownictwem miejscowego Związku Towarzystw Spożywczych utworzyła wspólne towarzystwo „Ukraińska księgarnia spółdzielcza”, które w następnym roku zlikwidowała władza komunistyczna. Wśród mikołajowskich prośwician tamtych lat aktywnością wyróżniali się M. Łahuta, T. Jurczenko, M. Pituszenko, J. Krawczenko, I. Iwaniw, F. Kamiński, B. Kamiński, Kropywnycki, Hudź, Kutowyj, Sidorko, Romaniwski, Farbitnyk, Dokijenko, Hawryłenko, Malimon, Stiożko, N. Małecza (ten ostatni w Mikołajowie w 1916 roku napisał i wydał „Słowniczek języka Szewczenki” — najwcześniejsze w szewczenkoznawstwie badanie leksyki utworów T. Szewczenki). Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ze słowem Tarasa Szewczenki ponad stulecie

Ihor MARCINKOWSKI, kandydat nauk medycznych, docent Narodowego Uniwersytetu Budowy Okrętów im. admirała Makarowa, przewodniczący zarządu Mikołajowskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. „Ukraińskie Towarzystwo Proświta” w Mikołajowie miało swoich poprzedników: w połowie XIX w. w Wozniesieńsku działało kółko literackie, w którym czytano zakazane utwory T. Szewczenki. Świadectwem tego jest list J. Kucharenki do Kobziarza z 7 sierpnia 1857 r. W 1880 roku w Mikołajowie założono tajną „Hromadę Ingulską”, która istniała niedługo. We wrześniu 1906 r. utworzono ukraińskie kółko. Na Mikołajowszczyźnie poezja T. Szewczenki rozpowszechniała się jeszcze za jego życia, co wspierało ukraińskość regionu, pomimo wszystkich zakazów używania języka ukraińskiego i druku jego utworów. Odpisy utworów poety przechowywali mikołajowianie W. Stradomski (1831—1902), F. Kamiński (1888—1978). W 2011 roku w mieście odkryto rękopiśmienny zbiór „Taras Szewczenko” (XIX w.) z zakazanymi utworami poety. Pod wpływem występów kobziarzy, ukraińskich zespołów teatralnych i wydarzeń rewolucyjnych lat 1905—1907 odczuto palącą potrzebę i możliwość stworzenia ukraińskiego stowarzyszenia kulturalno-oświatowego. 16 lutego 1907 r. na posiedzeniu Mikołajowskiego Urzędu wysłuchano wniosku radcy stanu M. Arkasa, mieszczanina M. Mesterhaziego oraz innych osób w sprawie utworzenia w mieście Ukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zatwierdzono i zarejestrowano jego statut. 25 lutego, po nabożeństwie żałobnym w 46. rocznicę śmierci T. Szewczenki, w wynajętym budynku przy ul. Tawryjskiej (obecnie ul. Szewczenki 64) odbyło się zebranie organizacyjne prośwician. W obecności ponad 150 osób z referatem w języku ukraińskim wystąpił przewodniczący zebrania M. Arkas. 27 lutego 1907 r. „Nikołajewskaja gazieta” w notatce „Towarzystwo Proświta” doniosła, że M. Arkas „…przedstawił historyczny zarys kultury narodu ukraińskiego do czasu jego zjednoczenia z Rosją, okresu upadku po tym okresie, odchodzenia wyższych warstw społeczeństwa ukraińskiego od ludu, okresy polski i moskiewski w historii, systematyczny zakaz języka ukraińskiego, walkę z nim; przeniesienie ukraińskiej działalności literackiej do zagranicznej części Ukrainy, do Galicji (Lwów); ruch wyzwoleńczy w Rosji, powstanie „Proświty”, język ukraiński. Mówca zakończył swoje przemówienie słynnymi wierszami Szewczenki: „Uczcie się, bracia moi...””. Na zebraniu wybrano przewodniczącego towarzystwa (M. Arkas) oraz jego radę (zastępca przewodniczącego — A. Kryżaniwski, sekretarz — J. Łytwyn, skarbnik — P. Sklar, członkowie rady — S. Hajduczenko, J. Makowski, kandydaci do rady — P. Diumin, M. Mesterhazi, K. Owczarenko). Ich współmyśliciele: P. Andrijaszczenko, W. Asuchowski, H. Biłenko, P. Bosichenko, I. Berdyczewski i inni. Pod koniec 1907 r. towarzystwo liczyło około 180 członków. W towarzystwie działały 4 oddziały: literacko-naukowy (kierowany przez M. Arkasa), artystyczno-muzyczny (B. Kuzniecow), księgarni i biblioteki (P. Andrijaszczenko), gospodarczy (P. Diumin, M. Zapolenko). W soboty członkowie Proświty organizowali wieczory literacko-muzyczne, literacko-naukowe oraz członkowskie wieczory rodzinne z tańcami, podczas których występowali miejscowi amatorzy: poeci, muzycy, śpiewacy, deklamatorzy. Latem organizowano jarmarki i ludowe festyny z loteriami. Na wieczory zapraszano śpiewaków z różnych teatrów, byli też stali płatni pracownicy: reżyser, kierownik chóru, orkiestranty. Zespół dramatyczny „Proświty” wystawiał sztuki ukraińskich klasyków: M. Kropywnyckiego, I. Karpenki-Karego, I. Kotlarewskiego, H. Kwitki-Osnowjanenki, T. Szewczenki, ale zdarzały się też utwory A. Czechowa i innych, a także popularna wśród mieszkańców Mikołajowa opera M. Arkasa „Kateryna” według utworu T. Szewczenki. Na wieczorach poezji T. Szewczenki występowali: P. Andrijaszczenko, P. Żuk, H. Riżkewycz, A. Rytowa, Charyk, Hołowczenko, Kodacka, Azowska, Jaremczenko, Szpak, Czałyj, O. Ohir, Medwedewa, Konował, M. Tokarewa, K. Chrystyczenko, Nikołajenko, M. Kremniow, M. Pituszenko i inni. Odbywały się płatne przedstawienia, z których dochód przeznaczano na budowę pomnika T. Szewczenki w Kijowie. Na przykład 14 i 15 kwietnia 1908 r. odbyły się dwa przedstawienia „Zaporożca za Dunajem” M. Hułaka-Artemowskiego w sąsiednim Chersoniu. Przed tą operą M. Arkas występował z informacją o Siczy Zadunajskiej. Później odczytał 14 wykładów na podstawie rozdziałów swojej „Historii Ukrainy-Rusi”. Członkowie Proświty występowali także z referatami: „Ukraińskie bractwa cerkiewne a współczesne Proświty”, „Cel towarzystw oświatowych na Ukrainie”, „Historia teatru ukraińskiego”, „Kim jesteśmy i czego nam potrzeba”, „Indywidualne cechy kultury ukraińskiej”, „Ukraina”, a także o życiu i działalności I. Kotlarewskiego, M. Zańkoweckiej, P. Niszczynskiego, I. Karpenki-Karego, B. Chmielnickiego, B. Hrinczenki. Szeroki rozgłos i pozytywną ocenę zyskały przeprowadzone przez „Proświtę” 18 marca 1907 r. pierwszy na Mikołajowszczyźnie wieczór szewczenkowski oraz drugi, 22 lutego 1908 r., podczas którego widzowie wraz z chórem na stojąco wykonali „Testament”, co wywołało oburzenie gradonaczelnika. To właśnie „Proświta” zapoczątkowała na Mikołajowszczyźnie coroczne (z pewnymi przerwami) święta szewczenkowskie ze spektaklami, koncertami literacko-muzycznymi, wykładami i innymi wydarzeniami, które odbywały się 22 lutego 1909 r., 26 kwietnia 1910 r. (opera „Kateryna” ku pamięci Szewczenki i Arkasa), 25 marca i 10 lipca 1911 r., 1917 r. (dokładna data nieustalona), 25—26 lutego 1918 r. 28 marca 1910 r. w sali przy ulicy Tawryjskiej „Proświta” po raz pierwszy wystawiła dramat T. Szewczenki „Nazar Stodola”, a chór wykonał słynny dywertysment „Wieczornice” do muzyki P. Niszczynskiego. W ciągu 1908 r. odbyło się prawie pół setki wieczorów. Na pierwszą rocznicę towarzystwa z inicjatywy M. Arkasa aktywnym członkom wręczono pamiątkowy żeton ze słowami Szewczenki „Swojego nie porzucajcie”. W 1909 roku z działalności koncertowej „Proświta” uzyskała dochód 4872 rubli. Od samego początku swojej działalności oddział księgarni i biblioteki gromadził literaturę ukraińskich autorów, prenumerował ukraińskie gazety i czasopisma, w tym dziecięce, które ukazywały się w Galicji i USA. Z literatury bibliotecznej korzystali członkowie Proświty i wszyscy chętni. Stała się ona pierwszą ukraińską biblioteką w regionie. Oprócz Mikołajowa Towarzystwo prowadziło działalność w Wozniesieńsku, Oleszkach, Chersoniu oraz w wioskach Mikołajowszczyzny. „Proświta” wytrwale walczyła o prawo narodu ukraińskiego do szkoły ojczystej (pierwsze z nich zorganizował M. Arkas w wioskach Bohdaniwka i Chrystoforiwka), zwracała się do członka Dumy Państwowej profesora I. Łuczyckiego z prośbą o otwarcie kursów ukrainoznawstwa w gimnazjach, uniwersytetach i seminariach. W 1907 r. „Proświta” ustanowiła stypendia im. T. Szewczenki — dwa po 50 i jedno w wysokości 25 rubli. W roku akademickim 1910—1911 stypendia Proświty otrzymywało 12 osób: uczniowie średnich szkół mechaniczno-technicznych, kolejowych i realnych; męskiego gimnazjum oraz szkoły położniczo-felczerskiej. Ponadto niektórym uczniom „Proświta” opłacała internat, przekazywała środki do kasy pożyczkowo-zapomogowej dla bezrobotnych Ukraińców (głównie swoim członkom). Po śmierci M. Arkasa w 1909 roku towarzystwo doświadczyło znacznych trudności finansowych, a ze strony władz — prześladowań. Mimo to nadal funkcjonowało. Od tego czasu „Proświta” pracowała pod kierownictwem przewodniczącego rady, wybieranego corocznie. Członkowie Proświty organizowali wieczory pamięci M. Arkasa, T. Szewczenki oraz inne wydarzenia. W 1910 roku odbyło się 16 koncertów i 65 sztuk, w 1911 r. — 18 koncertów, 50 sztuk oraz 1 festyn ludowy. Lata 1912—1916 stały się trudne dla „Proświty”, ponieważ w 1910 r. zdelegalizowano organizacje ukraińskie. Jednak mimo to mieszkańcy wsi Wozsijatske w 1910 roku utworzyli Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki, które liczyło około 300 osób. W latach I wojny światowej Mikołajowska „Proświta” przekazywała znaczne środki na szpitale wojskowe i organizacje charytatywne. Zakazane jako towarzystwo ukraińskie, działało jako charytatywne, organizując koncerty dla rannych. Pomimo zakazu, w 1911 roku — w 50. rocznicę śmierci oraz w 1914 roku — dla uczczenia 100. rocznicy urodzin T. Szewczenki, „Nikołajewskaja gazieta” opublikowała artykuły I. Hawryluka, J. Makowskiego i N., gdzie po raz pierwszy w regionie wydrukowano portret poety. W 1916 r. w szpitalach dla chorych i rannych. Na posiedzeniu Głównej Rady Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki redakcja tygodnika „Słowo Proświty” zaprezentowała projekt nowego wydawnictwa z serii „Biblioteka Słowa Proświty”. Będzie to zbiór materiałów o historii i współczesności „Proświty”, który ujrzy światło dzienne z okazji 145-lecia towarzystwa. Dzisiejszą publikacją o Mikołajowskiej „Proświcie” w przededniu 160. rocznicy urodzin Mykoły Mykołajowycza Arkasa — ukraińskiego kompozytora, historyka i działacza społecznego, który do końca życia był organizatorem, kierownikiem i, jak to się dziś mówi, głównym sponsorem Mikołajowskiej „Proświty”, rozpoczynamy na łamach tygodnika maraton „Proświcie — 145” i wzywamy Was, szanowni Czytelnicy, do przyłączenia się do niego. Czekamy na adresy elektroniczne redakcji tygodnika „Słowo Proświty” (slovo_prosvity@ukr.net lub slovoprosvity@mail.ua) z rozbudowanymi informacjami o działalności Waszego obwodowego, rejonowego, miejskiego stowarzyszenia lub wiejskiej komórki „Proświty”. Napiszmy historię „Proświty” razem! M. M. Arkas wśród aktorów amatorów „Proświty” w Mikołajowie. Zdjęcie z lat 1900.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

narodów słowiańskich. Na to duchowe bogactwo wywierano ciągły, obcy nacisk kompartyjny. W czasach rozkwitu breżniewszczyzny wesele administracyjnie przeniesiono ze słonecznego dnia Ukraińców — niedzieli — na sobotę, święty dzień Żydów. Niszcząc strukturę obrzędu, odrzucając pieśni rytualne i napawającą siłą moc obrzędowości, ludowe wesele zamieniono w biesiadę z wódką i okrzykami „gorzko”. Zamach na świętości. W dekadach całkowitego upadku na Ukrainie zarówno specjaliści, jak i politycy oraz obywatele mówią o obniżeniu poziomu życia i gospodarki. Wysuwają najróżniejsze idee, uchwalają różne ustawy, a poprawa nie następuje. I tylko nieliczni są zaniepokojeni niszczeniem kultury ludowej, tego przebogatego dziedzictwa duchowego, które przez tysiąclecia światopoglądowo żywiło naszą ludność. A duszę trzeba wychowywać, pielęgnować w rodzinnej kąpieli, nastawiać ją na najwyższą dobroczynność nie tylko codziennie, ale i co godzinę, co minutę. U nas zaś przyzwyczajono się nie tworzyć i nie rozwijać, lecz niszczyć i szkalować. Doprowadzono nas do tego, że zapomnieliśmy język zwyczaju, język obrazowy. Z najśpiewniejszego narodu robią nas niemymi. Czego warte są tylko zrusyfikowane i zmeladowane projekty „Głos kraju”, „Głos dzieci” w telewizji. Zamiast języka ojczystego narzuca się nam język duchowego okupanta. Sztuka ludowa w latach marksizmu-leninizmu-stalinizmu-liberalizmu doświadczyła ideologicznej ofensywy i ucisku organów finansowych. Z tego powodu, a także z powodu niszczenia języka obrazowego, wiele gatunków, jak choćby garncarstwo, pisankarstwo, ogólnie malarstwo dekoracyjne, tkactwo dywanowe, tkactwo artystyczne, wyroby z drewna i inne gatunki utraciły masowe rozpowszechnienie. Jeśli nawet są jacyś twórcy ludowi, to postrzega się ich już jako reliktowych artystów. Przykładem duchowego wypaczenia ludowego zwyczaju jest najbardziej podstawowy symbol narodu ukraińskiego — chleb i sól na wyszywanym ręczniku. To dzieło rąk i duszy narodu jest bardzo wymowne. Tutaj chleb symbolizuje Ziemię, sól — Słońce, a ręcznik uosabia duchową siłę narodu. Wita się nim tylko najbardziej szanowanych gości, to znaczy chyli się przed nimi Niebo i Ziemię. Po pierwsze, nie wszystkich jak leci należy witać chlebem i solą. Po drugie, na szacunek trzeba odpowiedzieć szacunkiem: trzykrotnie na zmianę całować chleb i tego, kto wita. Po trzecie, chlebem i solą powinien witać tylko mężczyzna — rolnik, ojciec, a nie artystycznie ubrane dziewczęta. W czasach radzieckich moskiewscy przywódcy zapożyczyli ukraiński zwyczaj, ale wypaczyli go. Zamiast całować chleb, zaczęli go odłamywać, maczać w soli i od razu jeść na oczach całego teleekranu. Odrzucono duchową istotę zwyczaju i w takiej formie przeszedł on do kierownictwa czasów niepodległej Ukrainy. Wypaczony zwyczaj daje też wypaczenie życia. Rosyjsko-komunistyczna internacjonalizacja w latach niepodległej Ukrainy zmieniła się w bezbarwną liberalizację. Niszczenie kultury narodu ukraińskiego nie ustało. Zamiast jej wspierania, kulturę ludową ogłoszono „szarowarszczyzną” i pod tym terminem oraz hasłem zaczęto hańbić wszystkie osiągnięcia ludowego ducha i umiejętności. Potem pod przykrywką „drogi do Europy” dalej wybija się z nas tożsamość narodowo-etniczną. Wrogie siły wiedzą, że możliwość duchowego odrodzenia Ukrainy znów wyprowadzi ją na słoneczną orbitę światowego Bytu. Dlatego zamiast przyzwoitego życia przygniatają nas najróżniejszymi trudnościami: ciągłym lekceważeniem Ukraińców w mediach, kryzysami, wysokimi cenami i niskimi płacami, fizycznym niszczeniem, zwłaszcza nośnika duchowości — ukraińskiej wsi. Zamiast zdrowego stylu życia propagują pijaństwo, palenie, podrzucają narkotyki. Zamiast duchowości — niemoralność, zamiast szlachetności i miłości — rozpustę i seks. Na niszczenie języka ukraińskiego, rusyfikację społeczeństwa kierowane są miliardy środków ukrainofobów. Czymże jest antyukraińska ustawa „O zasadach państwowej polityki językowej”, uchwalona przez Radę Najwyższą w lipcu 2012 roku, pomimo protestów naukowców z instytucji akademickich i opinii publicznej. A przecież język jest święty, a antyukraińskie siły ową ustawą odrzucają go od duchowości, od światopoglądu narodu. Twierdzą, że to coś takiego, z czym każdy może obchodzić się byle jak. A Taras Szewczenko pisał jak o przykazaniu: „Widać, od Boga i głos ten, i te słowa...”. Występować przeciwko językowi — to występować przeciwko Bogu, a takie rzeczy na poziomie kosmicznym nie są wybaczane. Światopogląd narodu, w którym ucieleśnione są ideały duchowe, wysoka moralność, kultura i wymowny język obrazowy, władza całkowicie odrzuciła. I mimo wszystko Ukraińcy dążą do swoich duchowych fundamentów. Naszym zadaniem jest chronić i rozwijać ludowe prawo duchowe — zwyczaje, święta, obrzędy, sztukę, język ojczysty. Przekazując je w spadku następnym pokoleniom — nieść w przyszłość. Naród ukraiński jest silny swoją duchowością. zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Naród silny duchowością. Składniki światopoglądu Ukraińców

Wadym MYCYK, doktor filozofii w dziedzinie kulturoznawstwa, laureat nagrody im. Iwana Neczuja-Łewyckiego. Twórczość ludowa Ukraińców jest bogata i święta. I ma szlachetny cel: wywyższyć człowieka, wydarzenie, połączyć ze światem, wznieść duszę ku jego światłonośnym szczytom. Dokonuje się to poprzez symbole, działania rytualne, które stanowią wspólny obrazowy język duszy narodu ukraińskiego. Działania w obrzędach, symbole, fabuła w sztuce ludowej, słowo i melodia są ze sobą powiązane i niosą jednakowy ładunek artystyczno-znaczeniowy. Główną ideą w świętach i obrzędach, twórczości słownej i sztuce ludowej jest afirmacja wzrostu i rozwoju. Osiąga się to poprzez wysławianie triadycznych źródeł życia, bez których są one niemożliwe: słońca, wody i ziemi. W ostatnim czasie duchowością zaczęto uważać tylko religijność: otwieranie cerkwi, odwiedzanie świątyń. Jednak jest to tylko cząstka wiary jako przejawu duchowości. Jakie są zatem jej składniki? Głównym czynnikiem duchowości jest miłość. W świętych pismach różnych czasów powiedziano, że Bóg jest miłością. Jest tu i miłość do świata, i jego sił, i do wszystkiego, co w nim istnieje, i do życia oraz wszystkich jego źródeł. Utracona miłość do przyrody i otoczenia, którą obecnie przeżywamy, prowadzi do spustoszenia i zguby. Światopogląd jest drugi w tej kolejności. W nim zawarty jest wypracowany przez przodków pogląd narodu na świat, związek z ziemią i niebiosami. Na tej podstawie tworzy się, rozwija i przekazuje w przyszłość kultura ludowa. Właśnie w jej wielkości, łasce i pięknie, w zasadach moralnych pielęgnuje się duszę narodu i każdego człowieka. To jest duchowe zdrowie narodu. Świętym przejawem duchowości narodu ukraińskiego są święta Kręgu Słonecznego: Boże Narodzenie-Kolada, Wielkanoc, Kupało, Kalyta oraz trzy święta mniejsze: Kołodij, Trójca (Wirja, Zielona Niedziela), Wesele Świecy. Jest ich siedem — siedmioczłonowa twórcza istota Świata. W nich nie tylko czci się świat i jego życiodajne źródła, ale także odtwarza się, że człowiek jest jego cząstką, podobieństwem Bożym. Poprzez święta na cześć Słońca następuje jednoczenie narodu ukraińskiego z siłami wyższymi, wysławiane jest światło i życie. Na ich podstawie rozwija się świadomość narodowa — przynależność do własnego narodu, państwa, świadome szanowanie przeszłości i tworzenie przyszłości. Skłaniają one każdego człowieka, który należy do narodu ukraińskiego, do wcielania swoich myśli i duszy w twórczość. Życiową podstawą zachowania jest prawda. Postępuj zgodnie z prawdą, a będziesz sprawiedliwy. Poznaj prawdę, a będziesz wolny. Wreszcie, ważnym czynnikiem w duchowości jest pamięć, która podtrzymuje więź rodową z przodkami od starożytności aż po współczesność, ich czynami, nie pozwala zapomnieć, czyimi jesteśmy synami i jakich rodziców dziećmi. Aby rozwijała się duchowość, trzeba rozwijać ukraińską duszę od narodzin dziecka aż do śmierci człowieka. Do tego mamy bogaty dorobek zwyczajowy, obrzędowy, pieśniowy, muzyczny, taneczny jako zorganizowany system duchowy. Trzeba tylko w pełni odkrywać jego piękno, prawdziwą życiową potrzebę. Najważniejsze, aby wszystkiemu nadawać ukraińskiego ducha i stylu, aby kształtować etniczną odrębność w kulturze, twórczości, moralności i życiu codziennym. Kultura to pojęcie całkowicie światopoglądowe i obejmuje całe życie zarówno narodu, jak i człowieka. Duchowo bogaty jest także nasz ojczysty język. Jest on bezpośrednio związany z najwyższymi siłami Świata. Tak, na niebiosach włada Gospod (Pan), a na swojej ziemi — Hospodar (Gospodarz), jego pomocnicą jest Hospodynia (Gospodyni). Ich siedzibą jest Hospoda (Gospodarstwo/Dom). Natomiast u Rosjan, jako młodego narodu, takiego związku nie ma: Gospod — chazjain — izba. Od dawna miejscem osiedlenia Boga było Wyższe niebo — Wirja, a to, gdzie mieszka Hospodar, nazywa się Podwirja (Podwórze). Święty język, który płynie z niebios, to — Powirja (Wierzenie). W światopoglądzie naszych przodków świat wyobrażano sobie jako koło, tak się rozwijał i tak okrągło był przedstawiany, jak obraz Słońca we wszystkich gatunkach sztuki ludowej i obrzędach. Zarówno nasi przodkowie, jak i my wiele rzeczy robimy według świętego kręgu. Śpiewamy pieśni rytualne. Nasze chleby i potrawy mają w nazwach tę świętą podstawę: kołosok (kłos) — kołobok (bułeczka) — kołacz — kałyta — korowaj — koływo. W trzecim tysiącleciu, kiedy działała kultura trypolska, Bogiem Słońca był „Ra”. W języku ukraińskim zachowało się bardzo wiele słów z tym rdzeniem: ranok (rano) — radist (radość) — chram (świątynia) — wira (wiara) — pracia (praca) — rało (radło) — oracz (oracz) — ratnyk (wojownik) — czara (czara)… A światopoglądowo najważniejsze to — Raj — kRaj (kraj) — Raïna — UkRaïna. U praukraińców epoki paleometalu Najwyższym Bogiem był Swaróg, który opiekował się także małżeństwem, nawet obrączkę wykonał. W „Wedach Roga” (Rygwedzie), których większość stworzono na Naddnieprzu i zaniesiono przez naszych przodków z Pięciorzecza Ukrainy do Pięciorzecza Indii, jest słowo „Swach” — wyższe niebo. Ład w ukraińskim weselu od tamtej pory do dziś nadają święte stany — Swachy i Swaty. Śpiew weselny u nas nazywają także ładuwanniam, ładkanniam, od imienia bogini miłości i zgody (małżeństwa) Łady. Język jako przejaw duchowości Tutaj dochodzimy do tego, że naród ukraiński ma trzy języki i wszystkie one są głębokie oraz święte. Najpierw jest to ojczysty język słowny, który został dany przez Boga do komunikacji między ludźmi bliskimi sobie słowem, pieśnią, pismem. Jest jeszcze język obrazowy, który swoimi malowanymi lub nakreślonymi obrazami w dziełach sztuki opowiada o związku narodu ze światem i jego zjawiskami. Oto jego główne symbole: słońce jako źródło światła i ciepła; romb jako płodna podstawa świata; drzewko jako oznaka wzrostu i rozwoju życia; krzyż jako duchowa siła świata. Trzeci język to język zwyczaju. Łączy on w sobie słowo jako język i modlitwę oraz symbol jako obraz i działanie. Obydwa są wcielone w zwyczaj, przez co podtrzymuje się więź czasu, odtwarza się etnohistoryczna linia rozwoju i jednoczą się obecnie żyjący ludzie z przodkami i praprzodkami. Tutaj język zwyczaju występuje jako czynnik etnogenetyczny, ponieważ daje możliwość poznania nie tylko czasu jego istnienia, ale i wieku narodu. Tak jest w zwyczaju narodu ukraińskiego, by wynosić nad głową świętą rytualną potrawę — kutię, kaszę. Tak samo niesie dziewczyna kałytę w ręczniku na święto. Tak wynoszą starości korowaj na weselu. Wszyscy oni wypełniają świętą misję — oddają cześć Słońcu i Niebu, ich wyższym siłom oraz obecnym ludziom. Ten zwyczaj pochodzi jeszcze z czasów praukraińskiej cywilizacji rolniczej — kultury trypolskiej. Ten rytuał został odtworzony w statuetkach i malowidłach na naczyniach Trypolian-Oriów sześć-pięć tysięcy lat temu. Na plecach, piersiach wczesnotrypolskich męskich statuetek znajduje się krzyż ukośny. Przedstawiają go również ukraińscy garncarze na ceramicznych zabawkach. Na weselu starości, którzy będą kroić święty chleb rodu — korowaj, są przepasani na krzyż ręcznikami. Chleb, korowaj — to Boży dar z wyższego Nieba-Swah, a starości-swaci jako jego posłańcy wypełniają tutaj boską misję. Mówią o tym symboliczne znaki — krzyż ukośny, ręczniki na krzyż. Zatem ile lat ma zwyczaj, obraz, tyle lat ma nasz ród rolniczy. Zwyczaj jest podstawą wiary, kultury, stanowi strukturę życia duchowego. Należą tu święta ludowe, obrzędy, rytuały, pieśni, tańce, sztuka, obyczaje, moralność. Zwyczaj jest wspólny dla całego narodu, to jego niepisane prawo duchowe. Jego ważną wartością jest konieczność, dobroczynność i dziedziczność. Odwiecznie żyje on w pokoleniach, ponieważ reguluje życie, napełnia je duchową, czyli świętą treścią. Rozwija się on na zasadach dobra, piękna i wielkości duszy oraz ma wcielić się w szczęście i zdrowie. W XX wieku, kiedy na terenach imperium rosyjskiego zapanowała ideologia bolszewicka, rozpoczęło się nie tylko fizyczne wyniszczanie Ukraińców, ale i duchowych podstaw naszego życia. Kulturę ludową odrzucano, ogłaszano za przeżytą, poniżano. Najdawniejsze ukraińskie pieśni — ludowe kolędy, które są sławami dla Słońca jasnego i Świata białego, mitami o stworzeniu Świata, odrzucono. Z wiosennymi pieśniami zrobiono rzecz paradoksalną: w czasie, gdy przyroda ożywa i rozkwita, młodzież oduczono śpiewać. To samo stało się z innymi świętami Kręgu Słonecznego: Zieloną Niedzielą, Kupałą, Weselem Świecy, Kałytą. Duchowy system świąt ludowych, który przez wieki określał życie i światopogląd narodu, jednoczył go z Bogiem i Niebiosami, całkowicie zrujnowano. Do tego w latach 90. XX wieku dołączyła się także Rada Najwyższa Ukrainy, zatwierdzając z siedmiu świąt Kręgu Słonecznego jako państwowe tylko trzy — Boże Narodzenie (Kolędę), Wielkanoc i Trójcę, przerywając w ten sposób duchowe koło rozwoju. Żyjemy w Układzie Słonecznym i powinniśmy je wszystkie nie tylko świętować, ale i poprzez nie jednoczyć się ze świętymi siłami Słońca oraz Świata, czerpać od nich siłę i duchowy nastrój na sławne życie. Ukraińskie wesele pod względem liczby pieśni, tańców, życiodajnych działań, duchowo-zwyczajowych improwizacji nie ma sobie równych w kultu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Być nad przepaścią — i nie upaść

Nadia KYRIAN Iwana Hryhorowycza znają nie tylko na Wołyniu, gdzie mieszka, ale i w Kijowie oraz Zaporożu, w Sewastopolu i Doniecku, na Połtawszczyźnie i Słobożanszczyźnie. Za swojego przyjmują go pasażerowie pociągów i autobusów, wszak już ponad 20 lat (odkąd przeszedł na emeryturę) podróżuje po Ukrainie, propaguje ukraińskie idee, prowadzi rozmowy i dyskusje o niepodległości Ukrainy, symbolice narodowej itp. Rozpowszechnia ukraińskie książki, demokratyczną prasę — gazety „Nacija i derżawa”, „Wołyń”, „Krymska switłycia”, „Fłot Ukrajiny”, „Słowo Proświty” i inne. Jego życie to prawdziwy bestseller, kozacka powieść z dreszczykiem i zdumiewającymi przygodami. Iwan urodził się na Połtawszczyźnie, we wsi Miśki Młyny w rejonie zińkowskim. Szkołę ukończył ze srebrnym medalem. W 1949 roku dobrowolnie poszedł do wojska, ale ze względu na stan zdrowia został zwolniony ze służby. Wyższe wykształcenie zdobył na wydziale prawa Moskiewskiego Uniwersytetu imienia M. W. Łomonosowa. Pracował jako śledczy prokuratury, radca prawny na Winniczyźnie, Dniepropietrowszczyźnie, Żytomierszczyźnie, Połtawszczyźnie. W 1978 roku osiedlił się na Wołyniu i przez dziesięć lat pracował jako adwokat w Kamieniu Koszyrskim. W 1988 roku wysłano go na emeryturę za to, że w małym prowincjonalnym miasteczku otwarcie agitował za niebiesko-żółtą flagą i tryzubem. Iwan Kassala jest autorem kilku tomików poetyckich. W 2011 roku został nagrodzony literacką nagrodą im. Jarosława Okunewskiego Wojskowo-Morskich Sił Zbrojnych Ukrainy za tomik „Mamyna doroha”, wydany w sewastopolskiej filii Centrum Wydawniczego „Proświta”. Z sewastopolską „Proświtą” współpracuje od dawna. Kapitan-lejtnant Mykoła Huk, pierwszy przewodniczący sewastopolskiej „Proświty” i redaktor gazety „Dzwin Sewastopolia”, na początku lat 90. przyjął Iwana Kassalę do tej organizacji. Iwan Hryhorowycz pisał artykuły do redakcji, rozpowszechniał tę i inne gazety w całej Ukrainie, organizował prenumeratę, czym zajmuje się do dziś. Brał udział w ostatniej kampanii wyborczej jako członek KUN-u. Iwan Hryhorowycz jest utalentowanym gawędziarzem, oto jak opowiada o dzieciństwie: „Mieszkałem na chutorze Szkydyniwci, na brzegu rzeki Worskli. Wokół zieleniały lasy i gaje, błękitniały jeziora. W 1933 roku szedł mi szósty rok. Widziałem koło jeziora Ostupa szałasy z gałęzi drzew. W jeziorze nadzy i głodni ludzie łowili małże, gotowali je i jedli. Gotowali chwasty, korzonki. Kiedy potem zacząłem uczyć się w trzeciej klasie historii starożytnej, to wyobrażała mi się ona w postaci głodu z 1933 roku… Mój ojciec, Hryhorij Danyłowycz Kassala, spotkał bandę komunistów spokojnie. Ci przeszukali całą chatę, na strychu swoimi budionówkami zebrali całą pajęczynę, ale chleba nie znaleźli. Żelaznymi prętami przekłuli cały ogród, ale na próżno, bo ojciec kilka worków żyta ukrył w lesie. Jesienią nazbieraliśmy żołędzi i jedliśmy chleb, upieczony z mieszanki mąki żytniej i żołędziowej. Została nam także krowa, dzięki której przeżyliśmy”. W 1939 roku chutory likwidowano, mieszkańców wysiedlano, przez co rodzina Kassalów przeprowadziła się na Kubań do stanicy Ust-Łabińskiej. „Stalin nas uratował przed Hitlerem — opowiada Iwan Hryhorowycz — bo Ukraina cała płonęła, a w Rosji partyzantów nie było. Chat nie palili, nikogo nie wieszali, nie rozstrzeliwali”. Iwan Hryhorowycz chętnie odpowiada na pytania, a opowiedzieć ma o czym. — Kiedy poczuł Pan, że jest Ukraińcem? — W 1944 roku przeprowadziliśmy się z Kubania, gdzie już zaczął się głód, do Sachnowszczyzny w obwodzie charkowskim. Tam kupiłem książkę „Jak hartowała się stal” Mykoły Ostrowskiego, w której po raz pierwszy w życiu przeczytałem o żółto-błękitnej fladze i moim ziomku Symonie Petlurze. Ta flaga mnie oczarowała. Zrozumiałem, że jestem Ukraińcem, że moją ojczyzną jest Ukraina, a nie ZSRR. Przeczytawszy tę książkę, stałem się ukraińskim nacjonalistą. W gazecie „Hołos Ukrajiny” został opublikowany mój artykuł: „Flaga Ukrainy od słońca”. U mojego kolegi na werandzie wisiała mapa ZSRR z wizerunkiem flag republik. Od obiadu do wieczora świeciło na nią słońce. Pod jego promieniami ukraińska flaga jaka była, taka została — żółto-błękitna, rosyjska — biało-niebiesko-czerwona. A czerwona stała się żółtą. Słońce zmieniło tylko jeden kolor. Kiedyś w Łozowej od kobziarza usłyszałem pieśń: „Walczyłem za radziecką władzę, a teraz ni z przodu, ni z tyłu, walczyłem za wolność, a teraz choć z mostu i do wody”. W tamtej chwili wydawało się, że śpiewak jest podobny do Pawki Korczagina… Jeszcze na Kubaniu, kiedy słyszałem ukraińskie pieśni, pojawiła się u mnie nostalgia za Ukrainą. Kiedy przyjechaliśmy do Sachnowszczyzny, sam wypisałem sobie legitymację: „Kassala Iwan Hryhorowycz, członek OUN”. Uważałem, że OUN to najlepsza partia. Legitymacja gdzieś przepadła. Domyśliłem się, że ojciec ją spalił, bo za to wtedy można było trafić do więzienia. W Charkowie w antykwariacie kupiłem ilustrowaną historię Ukrainy Mychajła Hruszewskiego z 1912 roku wydania. I po raz pierwszy w życiu przeczytałem prawdziwą historię Ukrainy. — Jak trafił Pan do Moskwy? — Na Kubaniu ukończyłem pięć klas, pracowałem w kombinacie przemysłowym. Zbierałem chłopaków, czytałem swoje wiersze o tym, że Stalin to bandyta, partia komunistyczna to banda, ZSRR to więzienie, Ukraina będzie niepodległa. I nikt mnie nie wydał, tam być nacjonalistą jest prościej niż na Zachodniej Ukrainie. Bo tylko pojawiłem się na Wołyniu, od razu wzięli mnie na celownik w KGB i w komitecie rejonowym partii. Po ukończeniu 7. klasy chciałem wstępować do technikum. A dyrektor szkoły zaciekawił: tam na Wzgórzach Leninowskich w Moskwie uniwersytet budują, tam pokój dla jednego studenta, 500 rubli stypendium… Postanowiłem uczyć się dalej. W 1956 roku wstąpiłem na Moskiewski Uniwersytet na wydział prawa. Akademika nie dawali. Wtedy napisałem list do Woroszyłowa, wyjaśniłem, że nie mam za co wynająć mieszkania, niech postawią łóżko choćby w korytarzu. Akademik wywalczyłem. Zorganizowałem tam ukraińskie stowarzyszenie ziomkowskie. Zaprosiliśmy na nasze zebranie O. Kornijczuka. Nie przyszedł, przestraszył się. A Rylski nas odwiedził, podarował zbiór „Róże i winogrona”. Kiedy dowiedziano się o stowarzyszeniu, zajęło się nami KGB, przesłuchiwano mnie na Łubiance: „Ojciec pisał do Pana, żeby Pan przywiózł 3 kg cukru z Moskwy?” — „Pisał, przywiozłem”. — „Pisaliście, że na Charkowszczyźnie wszędzie są cukrownie, a cukru nie ma, wszystko zabiera Moskwa? A gdyby Ukraina była samodzielna, byłaby tak bogata jak Ameryka. Jesteście z tak dobrej rodziny, skąd takie antysowieckie nastroje?” — Nie odpowiedziałem nic, bo nastawiony byłem nie przeciwko władzy sowieckiej, a przeciwko komunizmowi, bo rządzi nie rada, a faszystowskie gniazda komitetu rejonowego, obwodowego, KC, a radą tylko się zasłaniają. Było to za chruszczowowskiej „odwilży”, więc obeszło się. A za Breżniewa pewnie daliby 25 lat i pojechałbym na Kołymę. Moja praca dyplomowa nosiła tytuł „Suwerenność Ukraińskiej SRR”. Cały miesiąc odbywałem praktykę w Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy. Tam zobaczyłem, jaką mają suwerenność: w najdrobniejszej sprawie trzeba było konsultować się z Moskwą. Kiedy odbywałem praktykę w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Ukrainy, byłem w bibliotece ministerialnej. Było tam wiele różnej literatury: i o ONZ, i nacjonalistycznej, i białogwardyjskiej. Ale — w języku angielskim. Popatrzyłem, przekartkowałem i tyle. Po uniwersytecie pracowałem jako śledczy prokuratury rejonu międzywskiego na Dniepropietrowszczyźnie. Potem — w Apostołowie. Uważano mnie za autorytatywnego specjalistę, bo ukończyłem uniwersytet moskiewski, gdzie uczyłem się 5 lat. Powierzono mi prowadzenie 17 spraw karnych. Z nich 14 typowych — o kradzieże robotników i kołchoźników. Wzywam po kolei siedmiu kołchoźników i pytam: „Kradliście pszenicę z nowych zbiorów?” — „Nie”. W rzeczywistości milicja skonfiskowała u nich po kilka worków pszenicy czy ziemniaków. A Lenin przecież w Dekrecie pisał, że ziemia należy do chłopów. Znaczy, oni nie kradli państwu, a brali swoje. I zamknąłem sprawy, oddałem do archiwum. Potem wzywam siedmiu robotników: „Kradliście części w fabryce?” — „Nie”. A u nich milicja skonfiskowała u jednego części, u drugiego spirytus itd. A Lenin przecież pisał w Dekrecie, że fabryki i zakłady należą do robotników. Zamknąłem i te siedem spraw, wysyłam- Nadija Kyrjan oraz Iwan Kassala w redakcji powołując się na artykuł 6, punkt 1 Kodeksu postępowania karnego: “W ich działaniach nie ma winy”. I otrzymał nagrodę za dobrą pracę, a prokurator — podziękowanie. Inny śledczy, który pracował po mnie i dekretów Lenina nie czytał, ciągnął wszystkich robotników i kołchoźników do sądu. A jak on mógł dowieść winy kołchoźników i robotników? Wszyscy kołchoźnicy kradli, wszyscy robotnicy kradli. Dwóch świadków znaleźć było niemożliwe. A ja przecież nie mogłem mu podpowiadać, co robić. Bo sam nie wiem, czy postąpiłem zgodnie z prawem. Potem za swoje poglądy zasłużyłem na sławę antykomunisty, antyradzieckiego elementu, ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalisty. Niejednokrotnie “podchodzili” do mnie prowokatorzy, ja na prowokacje nie ulegałem. Kiedy pracowałem na Połtawszczyźnie, było łatwiej, bo tam kierownikiem był Jewhen Kyryłowycz Marczuk. A jakie zwierzchnictwo, tacy i podwładni. Jeśli tam zabraniali obchodzić rocznice Petlury, to on mówił: niechby obchodzili… — Jak Pańską nacjonalistyczną propagandę przyjmują we wschodnich obwodach? — Dobrze. I na Krymie, i w Doniecku, i w Zaporożu, i w innych miejscach znajduję ludzi o podobnych poglądach. Jeśli nawet ktoś, nie zgadzając się z moimi poglądami, okazuje agresję, to zawsze są ludzie, którzy mnie obronią. Czasem grozili wyrzuceniem z wagonu albo zamierzali się kijem, ale żaden nie uderzył. — Jakie ma Pan sekrety, że w tak szacownym wieku jeszcze jeździ Pan po całej Ukrainie? — Ja trzy lata już nie jem śniadań, nie jem obiadów, a tylko kolację. Teraz myślę przejść na dwukrotne odżywianie: obiad i kolację. Rano piję kawę. A potem cały dzień pracuję: do obiadu piszę wiersze, artykuły, po obiedzie czytam. Pod wieczór ugotuję ziemniaków w mundurkach, słoniny usmażę, cebuli — oto i kolacja. Czasem zapraszają mnie do szkół, spotykam się z dziećmi. W szkolnym muzeum są moje publikacje, zdjęcia. To inspiruje. Wiele wrażeń z podróży. Jeszcze przez całe życie nie wyrządziłem nikomu zła, starałem się pomagać ludziom. Nigdy nie dawałem i nie brałem łapówek, uważam, że to niskie. — W podróżach słyszał Pan opinie ludzi o nowej ustawie językowej? — Ludzie nie pochwalają ustawy Kiwałowa-Kołesniczenki: i w Doniecku, i w Zaporożu, i w innych miastach. Mówią: na Ukrainie powinien być jeden język państwowy — ukraiński, jak w Rosji — rosyjski. Kiedy jeden będzie wymagał regionalnego polskiego, inny rumuńskiego — będzie chaos. — Pomagają Panu przyjaciele, sąsiedzi, władze lokalne? — Administracja w tym roku przywiozła worek ziemniaków. I w zeszłym roku także. Z opieki społecznej przychodzi kobieta — umyje podłogę, naczynia. Bywa, że sąsiedzi coś przyniosą w podzięce za gazety, które rozdaję. Dzieci przynoszą leśne jagody, to bardzo miłe. — Szczęśliwie przeżył Pan życie? — Tak. I ciekawie. A gdybym wstąpił do KPZR i nie występował przeciwko partii i przeciwko komunizmowi, to może byłbym naczelnikiem KGB albo prokuratorem. A tak, nigdy nie byłem w partii i uważałem, że jest ona jeszcze gorsza niż partia Hitlera. Jeśli faszyzm to banda, to komunistyczna banda jest straszniejsza. Iwan Kassala nie opływa w luksusy, za 1000 hrywien emerytury udaje mu się kupować i prenumerować gazety i to nie tylko dla siebie, mieszka w niewielkim mieszkaniu, gdzie nie ma ogrzewania. Ale na nic nie narzeka. Ukraina dla niego jest naprawdę ponad wszystko. I ukraińscy bohaterowie żyją w sercu. Broni ich pamięci szczerze i bardzo dowcipnie. Oto fragment jednego z jego artykułów: “Jedna z naszych gazet poinformowała, że w Łucku nie chcą mieszkać na ulicy Bandery. Niektórzy szukają mieszkania w innej części miasta. Gdyby w ZSRR ktoś powiedział, że nie chce mieszkać w domu na ulicy Stalina, to natychmiast osiedliliby go na Sołowkach czy Kołymie, w śniegach tundry, w obozie koncentracyjnym imienia towarzysza Lenina. Albo jeszcze lepiej, daliby kulę w potylicę, jak Mykole Szczorsowi. Co znaczy — monarchia komunistyczna! Porządek! Twarda ręka! A teraz na Ukrainie jest anarchia. Takiej demokracji, jak na Ukrainie, nie ma nigdzie… Nawet w Kamieniu Koszyrskim, gdzie tworzyła się Ukraińska Powstańcza Armia, są ulice Kotowskiego i Zoi Kosmodiemjanskiej. Zoja paliła chaty we wsiach, na okupowanym przez Niemców terytorium, pod Moskwą. Czytałem: Petro Hryhorowycz Iwanow bronił Moskwy i nie wiedział, że w jego wsi Zoja podpaliła chatę jego żony Marii Stepanowny, i ona z czworgiem dzieci znalazła się w grudniu 1941 roku na śniegu. Trudno wyobrazić sobie w naszych czasach człowieka, który jeszcze żyje w ZSRR i nie uznaje niepodległej Ukrainy. A Stepan Bandera wraz ze stutysięczną armią UPA też walczył o naszą niepodległość. Kto nie chce mieszkać w ciepłym mieszkaniu ze wszystkimi wygodami na ulicy Bandery w Łucku, to niech zamieni się ze mną na Kamień Koszyrski. Mam jednopokojowe mieszkanie w pięciopiętrowym budynku, który pięć lat nie jest ogrzewany zimą. Mam w styczniu sześć stopni ciepła w domu. Ja pięć lat śpię, jakby w garażu. A mam 85 lat. Żona dawno zmarła, dzieci nie ma. Był syn Hryhorij, ale trzydziestoletniego, 19 sierpnia 1992 roku w Krzywym Rogu dwóch milicjantów zabiło. I za to nikogo nie sądzono. Choć kiedyś pełniłem obowiązki prokuratora, nie mogłem doprosić się sprawiedliwości. Zadali synowi Hrysiowi cios pałką w głowę, a śledczy milicji oświadczyli: “Aktu ekspertyzy sądowo-medycznej nie sporządzajcie, bo winnych nie ma”. To może chociaż teraz pomieszkam w ciepłym mieszkaniu na ulicy Bandery?” Totalitarny system niszczy życie i kaleczy ludzi na różne sposoby. Jednych zabija — kulą czy głodem, zamyka w szpitalach psychiatrycznych, odbiera zdrowie, czyni inwalidami, a innych — seksotami (donosicielami), zagania w prokrustowe łoże jednolitości, w wewnętrzną emigrację (robić jedno, mówić drugie, a myśleć coś trzeciego) itd. Pozostać w tych okolicznościach na wolności człowiekiem, wiernym swojemu życiowemu powołaniu, własnym zasadom, — to jak przebiec między kroplami deszczu i nie zmoknąć, wisieć nad przepaścią i nie spaść, przechytrzyć potężny nieludzki system. Jednym słowem — urodzić się w czepku. To prawie udało się bohaterowi tego materiału Iwanowi Kassali, który przeżył 85 lat, pozostał optymistą, ciekawie i niebanalnie myśli, jest pełen sił i energii i dalej pracuje na rzecz Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

spis 20 książek ukraińskich autorów, które powinien przeczytać każdy wykształcony Ukrainiec. Znalazły się tam książki S. Żadana (10 punktów), J. Andruchowycza, B.-I. Antonycza, Liny Kostenko, T. Szewczenki (po 8 punktów), I. Franki (7 punktów), I. Kotlarewskiego, H. Skoworody (po 6 punktów), W. Wynnyczenki, M. Hohola, M. Matios, W. Pidmohylnego, W. Stusa, Łesi Ukrainki, M. Chwylowego, W. Szklara (po 5 punktów), M. Winhranowskiego, J. Izdryka, M. Kociubynskiego, J. Płużnyka, L. Poderwianskiego (po 4 punkty). A utwory I. Bahrianego, I. Wilde, O. Kobylańskiej, M. Rylskiego, J. Szewelowa, W. Stefanyka, Wałerija Szewczuka okazały się „poza rankingiem”. Czy to sprawiedliwe? — To niepoprawne zwrócenie się do czytelników „Ukraińskiej prawdy”. W liście są tacy „różnopunktowi” pisarze, jak B.-I. Antonycz, T. Szewczenko, I. Franko, I. Kotlarewski, H. Skoworoda, W. Wynnyczenko, M. Hohol, W. Pidmohylny, Łesia Ukrainka, M. Chwylowy, M. Kociubynski, J. Płużnyk (wymieniam według kolejności Pańskiego zestawienia), którzy nie mieli kłopotu czytać J. Andruchowycza, S. Żadana, J. Izdryka, L. Poderwianskiego. Ale nikt nie powie, że bez tej lektury nie stali się wykształconymi Ukraińcami. Nie mówię, broń Boże, że nie trzeba ich czytać. Trzeba! Trzeba, aby wiedzieć, kim oni są, aby wielu rzeczy z ich twórczości nie polecać innym. Dziwi nowoobjawiony cynizm. J. Płużnyka zrównano z J. Izdrykiem i L. Poderwianskim. Po pierwsze, między prawdziwie artystycznymi utworami znak równości nie istnieje, a jeśli taki jest, to jest to nieszczęście, twórczość zawsze jest indywidualna. Każda, nawet najbardziej rozwinięta literatura takiego pisarza jak J. Płużnyk, wyniosłaby do najwyższej rangi swoich narodowych twórców i propagowałaby go światu. Niedawno odeszli w zaświaty Ihor Rymaruk i Łeonid Tałałaj — dwaj giganci ukraińskiej poezji. Ktoś może porządkuje ich spuściznę? Wierzę, że kiedyś zrozumieją poziom tych unikalnych poetów, ale otrząsnąć się warto natychmiast, trzeba zbierać, układać w tomy, w książki, pisać wspomnienia, „odkrywać” ich szerokiemu kręgowi czytelników. — 3 grudnia świętowaliśmy 290 lat od dnia urodzin filozofa światowej sławy Hryhorija Skoworody. Wzywał on każdego człowieka do pielęgnowania ogrodu swojej duszy. Czy wielu ludzi posłuchało jego rady? — Nie, nie świętowaliśmy… Chyba że dla „odhaczenia”. Nie było odpowiednich konferencji naukowych, lektoriów, milczała prasa. Zamiast tego na oligarchiczno-urzędnicze zabawy zapraszano „gwiazdy” z ceną biletu w wysokości kilkuset dolarów, żeby „cudzego się uczyć”. Ten ogród, który kiedyś może u kogoś i wyrastał w duszy, dzisiaj marnieje, ginie. Obecnie haniebnie ogłaszają inne, nie skoworodyńskie wartości. — B. Olijnyk sprawiedliwie określił pilne zadanie ukraiństwa: „Przeprowadzić kulturową, duchową, moralną skoworodyzację całej Ukrainy, a poprzez stały rozwój wnieść naukę ludową Skoworody w gospodarkę i sferę socjalną”. Jak Pan uważa, za ile lat to zadanie na Ukrainie można zrealizować?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Taras SALYHA: «Dla ukraińskiego bytu historycznego Słowo znaczyło aż nadto wiele»

“Skoworynizacji Ukrainy nie trzeba odkładać” — Panie Tarasie, co jest Panu bliższe? Trzy książki lat 60. (“Cisza i grom” W. Symonenki, “Atomowe preludia” M. Winhranowskiego, “Słonecznik” I. Dracza) czy swoiste połączenie trzech światów poetyckich (M. Winhranowski — łączący swój świat mitopoetycki z wyobrażeniami mitologicznymi narodu ukraińskiego; P. Skunc — wieczny opozycjonista wobec zła, mroku, ciemności, beznadziei; J. Małaniuk — uzdrowiciel narodu, wielki książę poezji ukraińskiej)? — Na każdy z tych trzech zbiorów poetyckich patrzę jak na indywidualne pojawienie się ikonicznych postaci epoki szestdziesiatnykiw, zresztą nawet bardziej niż na pojawienie się wyrazistych nazwisk, a na ujawnienie przez te zbiory samej epoki. Zrozumiałe, że tutaj należałoby wymieniać jeszcze inne nazwiska, ale ja odpowiadam na postawione pytanie… Te trzy światy poetyckie z mitopoetyką i surowym realizmem czasu tworzyły swój szerszy świat, swój system ideowo-estetyczny. Choć, prawda, prawdziwy i najwyższego lotu M. Winhranowski zacznie się od “Stu poezji”, a twórczo “najrewolucyjniejszy” zbiór Dracza to “Ballady powszedniości”. Nawet jego słynny w tamtym czasie poemat “Nóż w słońcu” dzisiaj nie będzie miał tego efektu, który był wtedy. O tym, jakich twórczych wyżyn sięgnąłby W. Symonenko, niestety, można tylko teoretyzować. Obydwa jego zbiory “Cisza i grom” oraz “Ziemskie ciążenie” wyszły jeden po drugim i, oczywiście, drugi zbiór tylko tematycznie rozszerzył pierwszy. O Skuncu — “wiecznym opozycjoniście wobec zła, mroku, ciemności, beznadziei” należy mówić jako o poecie wyraźnie własnego pisma, własnego stylu, własnej poetyki, ale on “zaświecił się” od szestdziesiatnykiw i wstąpił w ich szeregi. A zresztą, wszyscy “czyści” szestdziesiatnyky to “wieczni opozycjoniści wobec zła, mroku, ciemności…”. Dlaczego mówię “czyści”, bo niektórzy sami sobie “wypisali” paszport szestdziesiatnyka tylko dlatego, że w tamtym czasie żyli. A ktoś według obiektywnej przynależności do szestdziesiatnyctwa mimo to puszczał satyryczno-inwektywne strzały nawet pod adresem Bohdana Krawciwa. Co już mówić o Jewhenie Małaniuku — “uzdrowicielu narodu, wielkim księciu poezji ukraińskiej”. Oni, czyli J. Małaniuk i B. Krawciw, powrócą już do niepodległej Ukrainy. Ja ich wydałem: utwory Małaniuka na początku 1992 r., pełniejsze wydanie do tej pory się nie ukazało, a poezja B. Krawciwa ujrzała światło dzienne w 1993 r. Teraz przygotowałem do druku “Księgi obserwacji” w dwóch tomach. Prawda, w 1994 r. w Kijowie (wydawnictwo “Switowyd”) wyszedł w świat trzeci tom zebranych utworów B. Krawciwa jako uzupełnienie pierwszych dwóch tomów, które ujrzały światło dzienne w Nowym Jorku (1978 r., 1980 r.). Ich uporządkował Bohdan Bojczuk. — Czy zgadza się Pan z doktorem nauk filologicznych, działaczem społecznym Federacji Rosyjskiej Igorem Czubajsem, który w wywiadzie dla gazety “Deń” (30 listopada 2012 r.) wydaje swój “wyrok”: “Dzisiaj musimy rozumieć: jeśli Ukraina szybciej będzie przekształcać się w taką, jaką chce być, to pomoże Rosjanom… Z drugiej strony, właściwe działania Rosji pomogłyby Ukrainie. Trudno być wolnym bez siebie nawzajem. Mówiąc brutalnie, jesteśmy skazani na współpracę, ponieważ rozwiązujemy te same problemy”. Naprawdę skazani? Naprawdę te same problemy rozwiązujemy? — Doktorzy filozofii są po to, aby mądrze mówić i tworzyć swoje sentencje. Jeśli sąsiad z sąsiadem żyje w miłości, pokoju i zgodzie, to jest to wspaniałe. Z Rosją my, niestety, rozwiązujemy nie te same problemy. Ona od wieków pragnie nas połknąć, a my od wieków pragniemy się od niej uwolnić. Gdyby Rosja nawet nie pomagała, a nie przeszkadzała Ukrainie “szybciej przekształcać się w taką, jaką chce być”, to to naprawdę wyszłoby na korzyść dwóm państwom. Ze strony Rosji “dobra nie czekaj, nie czekaj upragnionej wolności…” Nawet Jelcyn, zwracając się do swoich rodaków-“dobroczyńców”, pouczająco ironizował, mówiąc, że każdy Rosjanin każdego ranka powinien zapytać siebie, co zrobił dla Ukrainy. — “Ukraińska Prawda” w sierpniu 2011 roku zwróciła się do pisarzy, wydawców oraz intelektualistów z prośbą o napisanie listy — Skoworynizacji Ukrainy nie trzeba odkładać. Od Borysa Olijnyka może wiele zależeć, bylebyśmy wszyscy wspólnie przyłożyli ręce. Im szybciej pokonamy ukrainofobię, tym szybciej to się stanie. — Jewhen Swerstiuk powiedział o Ołeksandrze Dowżence: “Dowżenko miał zdumiewający dar prawdziwości. To Kara Boża w epoce kłamstwa”. Kogo możemy nazwać na Ukrainie Karą Bożą? — Wszystkich, którzy obecnie rządzą na Ukrainie. Oni mieli sprzyjający grunt dla swojej ukrainofobicznej “inkubacji”. W “Dzienniku” Dowżenko pisał: “Po zakończeniu wojny pojawi się wielu najsurowszych, bezlitosnych prokuratorów, przygotowanych specjalnie dla Ukrainy! I jak oni surowo będą sądzić i wypytywać naszych ludzi: co robił w czasach okupacji, czy nie służył przypadkiem faszystom, dlaczego w ogóle znalazł się na okupowanym terytorium? I będą ci prokuratorzy i sędziowie bezlitośni absolutnie! I przez to, zatem, przyjdzie jeszcze przejść narodowi ukraińskiemu…” “Literatura ukraińska — to świątynia” — Kiedy nauczył się Pan cenić Słowo? — Chyba w wieku sześciu lat. Latem 1948 r. widziałem, jak enkawudziści torturowali, polewali wodą i znowu bestialsko torturowali moją współmieszkankę, matkę banderowca-upowca H. Melnyczuk, żeby powiedziała, gdzie jest jej syn. Ona, cała zakrwawiona, opuchnięta od ciosów, leżała pod jabłonią i nie wypowiedziała ani jednego słowa. To była najwyższa cena przemilczanego słowa. Oczywiście, ja potem to zrozumiałem. Słowo buduje, słowo niszczy. — W informatorze pisarskim Pana emploi podano w takiej kolejności: krytyk, literaturoznawca, publicysta. Kim przede wszystkim siebie uważa? — Zażartuję, że od przestawienia składników suma się nie zmienia. A jeśli samokrytycznie i szczerze, to wszystkie te moje “składniki” są skromne, ich choć przestawiaj, choć nie, to nic we mnie nie przybędzie. — “Nie mam zła do żadnego narodu”, — pisał swego czasu M. Winhranowski. A jak Pan uważa, do narodu ukraińskiego ktoś ma zło? — Sami Ukraińcy mają zło: ci, którzy wyrzekli się siebie, chachły-małorosjanie, renegaci, sprzedawczyki, zdrajcy i inny podobny im pseudopatriotyczny szmelc. Czyż nie pod tym względem Małaniuk pisał o Frankowym strasznym “życiu”, którego, oprócz cudzoziemców, “wiadomo i systemowo niszczyli i żarli swoi”. Czyż nie stąd Kuliszowe uogólnienie: “narodzie bez rozumu, bez honoru i szacunku”, do którego Łesia Ukrainka, jak zaznaczył J. Małaniuk, “bardzo trafnie dodawała — “bez wstydu”. — W 1924 roku J. Małaniuk spotkał się z P. Tyczyną w Pradze. Jego (Małaniukowe) słowo o twórczości Tychyny: „Od klarnetu twego pomalowana fujarka została” — to przejaw „subiektywistycznego maksymalizmu” czy, powiedzmy, niezrozumienia ówczesnej sytuacji społecznej w USRR? — Kilka lat temu opublikowałem na ten temat osobny artykuł. Młodego P. Tychynę Małaniuk nazywał największym poetą Europy. Znał jego wartość jak nikt inny. „Od klarnetu twego pomalowana fujarka została” — to nie „subiektywistyczny maksymalizm”, a raczej metaforyczna, obiektywna ocena poety, który wpadał w przepaść ideologii socrealizmu. Je. Małaniuk — żołnierz armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, czołowy przedstawiciel słynnej „kwadrygi” Doncowa i już wtedy wybitny politolog, dobrze rozumiał ówczesną sytuację społeczną w USRR i ZSRR. Je. Małaniuk nie tylko znał, ale i ze względu na okoliczności w pewnym stopniu tworzył sytuację społeczną swoją biografią. Był wyszkolonym oficerem armii rosyjskiej w 2. Turkiestańskim pułku strzelców. Pod koniec 1917 r. zdemoralizowana armia rosyjska przeżywała agonię, co pozwoliło porucznikowi Małaniukowi przejść do armii ukraińskiej, w szczególności do szefa sztabu dywizjonu, pułkownika-połtawianina Je. Meszkowskiego. Lata wojny, jak trafnie wyraził się badacz jego losów życiowych i twórczości Leonid Kucenko, „były szkołą narodowego wzrostu, narodowej samoświadomości. Był oficerem sztabowym, widział wojnę o Państwowość oczami W. Tiutiunnyka, Je. Meszkowskiego, M. Kapustianskiego, O. Udowyczenki, wreszcie i S. Petlury. On Taras Sałyha — literaturoznawca, krytyk, publicysta, od ponad dwóch dekad kieruje katedrą literatury ukraińskiej Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki. Doktor nauk filologicznych, członek zarządu Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, doktor filozofii Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium, członek rzeczywisty Towarzystwa Naukowego imienia T. Szewczenki we Lwowie. Jego zainteresowania naukowe to historia literatury ukraińskiej XX wieku. O kimkolwiek pisałby Taras Jurijowycz — o Mykole Winhranowskim czy Petrze Skunciu, Jewhenie Małaniuku czy Iwanie Draczu, Wasylu Symonence czy Bohdanie Krawciwie — pisze o literaturze ukraińskiej (przede wszystkim o poezji) i jej roli w kształtowaniu ukraińskiej państwowości. W jego dorobku naukowym jest prawie dwadzieścia książek i 500 artykułów. T. Sałyha jest zasłużonym działaczem nauki i techniki Ukrainy, laureatem nagród literackich, w szczególności im. O. Biłeckiego, im. B. Łepkiego, Fundacji Wolanykiw-Schwabinskich przy fundacji UWU w Nowym Jorku… Jest wspaniałym znawcą poezji, głębokim analitykiem, wie o literaturze ukraińskiej chyba wszystko. I reaguje na wyzwania, które pojawiają się przed Ukrainą we współczesnym świecie. A poza tym — urodzony w Boże Narodzenie. Redakcja szczerze wita Tarasa Jurijowycza — jednego ze swoich ulubionych autorów, i niech włada Słowo!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...przeżył z wojskiem wszystkie metamorfozy ukraińskiej władzy” trzykrotnie w naszym Kijowie i w wagonach Dyrektoriatu”. To jego doświadczenie wylało się później w rozważania historiozoficzne, eseje, traktaty, wyjątkową poezję oraz aforystyczność wypowiedzi w jego publicznych wystąpieniach, na przykład takich: „naród chory na raka mentalności, który wysysa wszystkie siły narodowe”, albo „Historia magistra vitae, ale nie może bez końca pozostawać na powtórnym kursie”. Swoich druzgocących ocen twórczości Pawła Tyczyny, wyrażonych w dedykacji „Na granicy dwóch epok, pełen staroruskiego złota” w listopadzie 1924 roku, Małaniuk nie zmieniał przez prawie czterdzieści lat. Czasami jeszcze je „doprawiał pieprzem”. Końcowe wersy tego wiersza brzmią: Wyły burze historii. Rwały i ciskały to, co odwieczne. O, wiedziałeś, że wtedy nie sonety i oktawy, o nie! — Srogim, zaciekłym żelazem piekłeś północną oś świata, I kipiała twoja dusza w gniewnym, śmiertelnym ogniu. Nagle… brzęknęło w jednej chwili! I żałośnie na wieki pękło… I bezdenną przepaścią tchnęło puste echo. …od twojego klarnetu — pomalowana dudka pozostała. …w krwawy Październik — jasną stała się Wiosna. I po sinych stepach dziki wiatr powiał widmo, By smucić i przerażać… Zaziemski dochodzi śpiew. I nocą martwy księżyc oświetli zza szarej chmury Szaloną Ofelię — znów połowieckich stepów. Tyczyna przeżywał to boleśnie w sobie, ale aż do późnej starości tego nie odwoływał. Przeciwnie, wyznał M. Newerlemu: „Wszyscy mi kadzili, tylko Małaniuk mnie właściwie rozumiał”. Jednak cztery lata przed śmiercią, w nowojorskim notesie pod datą 18 marca 1964 r. Małaniuk zapisuje: „Kto wie, czy przypadek z Tyczyną nie był następstwem stosunku rodaków (cazus Truby) w Petersburgu. I on uparł się: «Jeszcze wam pokażę» i zniszczył w sobie poetę. To — także jedna z magistralnych linii naszej historii (psychologii) — może tu — geneza Kocubejiady, no i wszystkich małorosyjskich kompleksów od Gogola do Archipenki”. Dla Tyczyny oczywista była — czytamy dalej — „naturalna utrata kultury i narodu. Nawet kapela Koszyca nazywała się «republikańską» (prorocze!!!) z nienawiścią do słowa «państwo»”. — „Do literatury wstąpiłem pobożnie, jak do świątyni”, — pisał P. Skunць. Ostap Wysznia skonkretyzował: „Kiedy wchodzisz do literatury, czyść buty! Nie zapominaj, że jest w niej Szewczenko!” Jak Pan/Pani sądzi, czy wszyscy pisarze na Ukrainie zastanawiają się nad tymi radami? — W różnych czasach do literatury odnoszono się różnie. W Pani/Pana pytaniu wyczuwalne są swoiste sakralne nutki, bo dla ukraińskiego bytu historycznego słowo znaczyło aż nadto wiele. Na straży przy niemych niewolnikach Szewczenko stawiał słowo i za to przyjmował katorgę; słowo było stalą „w epokę okrutną, jak wilczyca”; przez Zbrucz do braci naddnieprzańskich, stepowców, nadczarnomorskich muza Euterpa prowadziła poetów-siczowców, którzy ze sztyletem i rylcem, opiewając swoje bohaterskie czyny, walczyli o ukraińską państwowość. „Nie sposób zliczyć” ukraińskich pisarzy, którzy za słowo ginęli w imperialno-rosyjskich katowniach. Umierał i nie żałował służenia ojczystemu słowu-prawdzie Wasyl Stus. Tak, literatura ukraińska to świątynia, w której odprawia się wieczną żałobną modlitwę za jej „zamordowanych” twórców i w której brzmi wielkanocna pieśń oratoryjna Nieśmiertelności ukraińskiego Słowa. Sowiecko-realistyczny reżim radziecki właśnie dlatego wypłacał tak wysokie honoraria za sprzedaż słowa. Po trzy–cztery Stalinowskie nagrody otrzymywali (z setkami tysięcy „rubli”) czasem także niewierni poddani Stalina, ale ci, którzy go sławili — „sizoskrzydłego orła”. A jednocześnie bolszewizm miał swoje „sandarmochy” i tam wyniszczał „niewygodnych”, a równolegle mnożył grafomanów-pochlebców. Ten, kto rozumiał literaturę jako duchową świątynię narodu, nie sprzedawał swojego talentu. Dziś sytuacja jest inna. Dziś na gardło całej literatury nałożono stryczek i powoli go zaciskają. Jeszcze wczoraj zdejmowaliśmy z Jewhena Małaniuka oszczerczy „nacjonalistyczno-profaszystowski mundur”, w który ubrała go Moskwa, a dziś wydaje się, że tego już dosyć. Czy może ktoś zamierza państwowymi środkami opublikować jego dzieła? A to, że literatura jest świątynią, sądzę, że wszyscy pisarze tak myślą. Powtarzam — pi-sa-rze! Nie biorę pod uwagę tych, którzy nazywają siebie pisarzami, ale nimi nie są. Dziś takich jest wielu, nawet z legitymacjami pisarskimi, książkami wydanymi za pieniądze wyproszone od kogoś, a nawet z nagrodami. — Roman Kisz nie przestaje powtarzać: musimy koniecznie ukrainizować miasto, jeśli chcemy zbudować ukraińską Ukrainę. Kiedyś do tego wzywał Dm. Doncow. Jak Pan/Pani sądzi, czy się uda? Czy „Russkij mir” szybciej u nas „ukorzeni się”? — Oczywiście, byłoby to idealne. Ale dziś lub w najbliższym czasie to utopia. A właśnie „Russkij mir” możemy nie wpuszczać do swojej duszy, bo trzeba wiedzieć, że jest nam wrogi. Jednak trudno przejrzeć „chochoła-mankurta”, Ukraińca, w którego żyłach płynie krew ukraińska, a serce obcego. Ukraińską Ukrainę rozumiem nie jako przefiltrowany naród. Jest na przykład niemiecka Północ, w której nawet Żydom nie źle się wiedzie, ale oni tam mówią po niemiecku, tam nawet Buzina „szprechałby”, a Azarow „czesałby” nie po rosyjsku, i we Francji wszyscy po francusku, i wszędzie… „Życie poza społeczeństwem — to nie życie” — Na Ukrainie wydaje się ponad 60 % ogólnego nakładu gazet w języku rosyjskim, a 83 % nakładu czasopism. W 2012 roku 87 % wszystkich książek dostępnych do kupienia było rosyjskojęzycznych. Jak zmienić tę sytuację? — Nawet gdybym wiedział, jak zmienić sytuację, i tak by się nic nie zmieniło. Prezydent przed wyborami nie obiecywał zmian w tym bolesnym problemie, więc wszystko pozostaje na miejscu, o ile nic się nie komplikuje. Obiecał nadać językowi rosyjskiemu pozycję dominującą, więc to wykonuje. Po co więc go wybieraliśmy? Żeby dziś stwierdzać rozpaczliwą beznadziejność? Pamiętacie prawdziwe i trafne słowa W. Lipińskiego: „Nikt nam nie zbuduje państwa, jeśli sami sobie go nie zbudujemy”? — W czym tkwi dramat Ukrainy? W niezdolności do wyjaśnienia siebie Europie? Czy odpowiedzi można szukać w znanej wypowiedzi J. Małaniuka: „Europa — to stara k…”? Czy tu na miejscu są słowa Ju. Lipy: „Ani Rosji, ani Europie // Nie zrozumieją twoich synów”? — Nie ma potrzeby, abyśmy wyjaśniali siebie Europie. Ona dziś dobrze zna nasz dramat. Słowa J. Małaniuka, które Pan zacytował, są na miejscu w innej sprawie. A tutaj w pełni solidaryzuję się z Ju. Lipą. W sensie treściowym słowa Ju. Lipy są zgodne ze słowami W. Lipińskiego. — Czy można uznać, że krytycy, a na przykład literaturoznawcy, to odrębna kasta? — Krytycy to nie kasta. Krytyka z greki oznacza zdolność rozróżniania. Krytyka literacka to odmiana literaturoznawstwa, ukierunkowana na interpretowanie rzeczywistości artystycznej. Co w krytyce jest dobre? Dobre jest to, jeśli jest profesjonalna. — Czy chciałby Pan coś zmienić w swoim życiu? — Chciałem, żeby Pomarańczowa rewolucja przyniosła pozytywne rezultaty, a wyszło odwrotnie. Pomarańczowa rewolucja — to życie każdego „istniejącego” w tamtym czasie człowieka, i moje także. Chcę, żeby mieliśmy innego prezydenta. Czy moje życie nie zależy od tego, co i jak on czyni? Chciałbym, żeby Mykoła Janowycz Azarow nauczył się choć czytać po ukraińsku, jeśli nie mówić nim. Ale wola Boża jest najważniejsza. — Skoro tak, to co Pan robi dla takich zmian w swoim życiu, których nie oddziela Pan od kontekstu społecznego? — Życie poza społeczeństwem — to nie życie. Niech to będzie i banał, ale na swój sposób ontologiczny. Przynajmniej staram się żyć w opozycji do tych ideologicznych i moralno-duchowych absurdów, które narzucają nam obecni władcy. Na przykład wbrew takim absurdom w dziedzinie humanistycznej we Lwowie 12 grudnia 2012 r. grupa inicjatywna zwołała zebranie założycielskie, które postanowiło utworzyć Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej. Motywy grupy inicjatywnej (jestem jednym z jej członków) zwołania zebrania założycielskiego są następujące: w 2012 roku, w przededniu obchodów 21. rocznicy odrodzonej państwowości, Ukraina stanęła wobec problemu, który jako cywilizowane państwo europejskie jest zobowiązana skutecznie rozwiązać w najbliższym czasie i pozostawić w przeszłości. Haniebnym projektem ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, „wykluczonym” w płytkich ideowych głębinach przedstawicieli obecnej władzy nastawionych ukrainofobicznie, za pomocą źle sformułowanej prawniczej ekwilibrystyki faktycznie zadeklarowano wprowadzenie oficjalnej dwujęzyczności. Po wejściu w życie tej ustawy rozpoczęto proces celowego i systematycznego ograniczania funkcjonowania języka ukraińskiego oraz stopniowego wypierania go ze wszystkich sfer użycia, co jest sprzeczne z artykułem dziesiątym Konstytucji Ukrainy, która proklamuje język ukraiński jedynym językiem państwowym. Naukowe i edukacyjne środowisko ukraińskich filologów nie może stać z boku i patrzeć, jak cynicznie depcze się najwyższą wartość ducha narodowego — język. Strategię rozwoju edukacji językowo-literackiej na Ukrainie powinni określać nie politycy-awanturnicy, lecz sumienni uczeni-filolodzy, którzy rozumieją, że niepowtarzalne oblicze narodu kształtuje się pod wpływem ojczystego słowa. Aby osobno wypowiadane myśli autorytatywnych ukrainistów-edukatorów nie utonęły w hałaśliwym wielogłosie politycznej demagogii, lecz dotarły do ukraińskiego społeczeństwa jako zgodne wezwanie, inicjujemy utworzenie „Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej” w celu wypracowania operatywnych, skonsolidowanych decyzji i ich skutecznej realizacji. Skoordynowane działania akademickich filologów, pedagogów uniwersyteckich i nauczycieli-polonistów, ukierunkowane na utrwalenie autorytetu języka ukraińskiego, staną się gwarancją jakościowych zmian w koncepcyjnych podstawach edukacji językowo-literackiej na Ukrainie. Ogólnoukraińskie Stowarzyszenie Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej na swojego przewodniczącego wybrało znanego literaturoznawcę i krytyka, doktora nauk filologicznych, profesora Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Wołodymyra Panczenkę, a na jego zastępcę — doktora nauk filologicznych, profesora, dziekana Wydziału Filologicznego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Jarosława Harasyma. Zebranie założycielskie odbyło się za wsparciem rektora Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, Bohatera Ukrainy, profesora Iwana Wakarczuka. Przedstawiam treść deklaracji zebrania założycielskiego o utworzeniu Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej: Mając na uwadze: y niepokojący stan polityki językowo-literackiej na Ukrainie, y systematyczne i konsekwentne ograniczanie państwowego statusu języka ukraińskiego, y cyniczne próby nadwerężenia jego autorytetu poprzez uchwalenie ustawy sprzecznej z Konstytucją Ukrainy, Ustawą Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej” oraz inne kontrowersyjne działania władz, stwierdzamy pilną potrzebę skonsolidowania wysiłków nauczycieli języka i literatury ukraińskiej, aby powstrzymać totalny atak na słowo ukraińskie i maksymalnie ożywić jakościowe procesy przeobrażeń w sferze językowo-literackiej, ukierunkowane na zachowanie, popularyzację, rozwój i nauczanie języka i literatury ukraińskiej jako fundamentalnych duchowych podstaw bytu narodowego. Realizując swoje konstytucyjne prawo do wolności zrzeszania się w organizacje obywatelskie w celu wykonywania i obrony praw i wolności oraz zaspokajania interesów naukowo-kulturalnych (zgodnie z artykułem 36 Konstytucji Ukrainy), fachowe środowisko filologiczne (nauczyciele, wykładowcy, badacze) ogłasza utworzenie „Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej” — organizacji obywatelskiej, której działalność jest ukierunkowana na ochronę państwowego statusu i utrwalenie międzynarodowego autorytetu języka ukraińskiego, kształtowanie fundamentalnych zasad wychowania narodowego w celu przygotowania ukraińskiej młodzieży do aktywnego twórczego udziału w budowie narodowej kultury duchowej. Deklarację przyjęto na zebraniu założycielskim Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Języka i Literatury Ukraińskiej 12 grudnia 2012 roku we Lwowie. — Czy słusznie wybrał Pan swoją życiową drogę? — Ani trochę nie żałuję, że jestem filologiem-ukrainistą. Kiedyś zdobywałem średnie specjalistyczne wykształcenie techniczne. To był niezwykle ciężki czas w Galicji (koniec lat 50.). Spękane, zrogowaciałe dłonie rodziców i siostry od bezpłatnej pracy w kołchozie po prostu wypychały ze wsi. Poszedłem tam, gdzie płacono stypendium. Choć to nie było moje, tak minęły dwa lata. I dziękuję Bogu, że one były. Przez te dwa lata dzień w dzień zdawałem egzamin „dla siebie”. A potem jeszcze trzy lata służby w wojsku. Z pięcioletnim stażem i na dalekim od „trójkowego” świadectwie można było się dostać na „deficytowe” kierunki. Ja poszedłem na ukrainistykę. Wtedy kwitła wiosna ukraińskiego szestdesiatnyctwa, a niedługo, już w latach studenckich, nadeszły „srogie, srogie mrozy”, rozpowszechniał się „samizdat”, zaczęły się pierwsze aresztowania. — Co najbardziej przeszkadza rozwojowi współczesnej literatury ukraińskiej? — Moim zdaniem rozwojowi literatury nigdy nic nie przeszkadzało i nie przeszkadza, bo rozwój literatury ma swoje prawa, a nie te, które można ustanowić uchwałami i okólnikami. Szewczenko tworzył własne „prawa”, Franko też znał swoje i nie uznawał twórczej dogmatyki… Jakie dziedzictwo mamy po Szewczence i France?.. A jakie osiągnięcia artystyczne mamy z tych sprzyjających warunków, które zapewniała pisarzom-ortodoksom radziecka uchwała „O człowieku pracy w literaturze”? Takich utworów są setki, jeśli nie tysiące. Ems’kie ukazy i okólniki z zarządzeniami „nie, nie było i być nie może” oraz mnóstwo podobnych imperatywnych nakazów były skierowane nie tyle na przytłumienie rozwoju literatury, ile na zakazanie jej w ogóle. Paradoksalnie, ale to na swój sposób sprzyjało rozwojowi zgodnie z naturalnym prawem przeciwdziałania. Stąd właśnie szewczenkowskie „Cierpię, męczę się, ale się nie kaję…”. Rozmawiał Bohdan ZALIŹNIAK. Zdjęcia dawnych bożonarodzeniowych kartek Ołeksandra ŁYTWYNENKI.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ona nęci, ona przyciąga. Fascynacja poety filozofią, oczywiście, wydała swoje owoce. Cytatami z jego poezji można ilustrować sentencje mędrców różnych kierunków. Ale praktyka wyczytywania u Stusa Nietzschego, Camusa, Sartre’a, Heideggera i innych, próba zagonienia go pod każdego z nich, jest błędna. To droga do bezosobowości. Stus to postać akcentowana. Kuszące jest przemyślenie tego charakteru poprzez zastosowanie klasyfikacji niemieckiego psychiatry K. Leonharda. Do jakiej kategorii go zaliczyć: do emotywnych, do tych, którzy łatwo się pobudzają czy…? Twórczość i biografia Stusa dają podstawy do przypuszczeń, że mamy tu do czynienia ze złożonym koktajlem typologicznym, którego składniki nie poddają się wyraźnemu wyodrębnieniu. Jeśli zaufać specjaliście, że akcentuacja to ta sama wyrazistość indywidualnych cech, ale ze skłonnością do skrajności, do przejścia w stany chorobowe, to badacz ma nad czym rozmyślać. Stus wyłamuje się z każdej narzuconej mu schematu właśnie dlatego, że był prawdziwy w nieprawdziwym świecie: nie deklarował prawdy i istoty, a dochodził prawdy i istoty, nie bawił się w cierpienie, a cierpiał. I właśnie temat śmierci, na który reżim faktycznie nałożył tabu, wydaje poetę w tym sensie z głową. Chociaż, pośpieszmy doprecyzować, śmierć dla Stusa nie jest tematem, a „tańcem na otwartym nożu”, dominantą uniwersum, egzaminem na prawdziwość. W styczniu 1972 roku Stus pisał o swoim „narodzeniu nowym — w odnowie ciała i odnowie ducha” i wtedy też przejrzał zbliżanie się zgonu, który nazwał słodkim. „Wkrótce śmierć mi-między światem a tobą — zbyt bliska dla pewności zachowania żywego, co nieszczęście stało się nieosiągalne. Boże, wszechświatowy grzech ludzki obległ serca. * * * To wypełnianie pustek, przyszłych dni to samoroztrwonienie za wielością gry, która stąpa przed cierpieniem i kładzie opaskę zabezpieczającą, żebyś nie słyszał, nie zbierało się boleć z dnia na dzień — tuż-tuż tylko mgła lekko przejaśnieje za zakrętem najmniejszego wyzwania. Ten półsen samoślepej duszy, ta tęsknota samoobradzenia — to jest życia tajemny sens. Małe podobieństwo smutku, który bawi się w domowym teatrze. Lecz genialnej sięga gry ludzka niepohamowalność — i do diabła leci cały obrzydły anturaż. Jak ciężko czuć się duszy ogołoconej! I zimno jak! I gwiezdnie! Ramionami kobiecymi wzruszy, czoło podnosi, i sine palce w koniuszki złoży, to i modli się do czerni w oczach pod bezkresem rozgwieżdżonej nocy, przełamanej księżycem bladym. * * * Synku mój, ty przecież mamy nie gniewaj i nie skracaj jej lata młodego. Mnie zaś — nie czekaj. Bo już nie ma nadziei skłonić się głowa do głowy na szczerą radość. Więcej nie czekaj. Ja już po tamtej stronie radosnego świata. Zamknę wkrótce spojrzenie smutne, chyba że z tamtego świata wypatruj — i ja cię usłyszę. Synku mój, ty już nie idziesz mi w otwarte ręce. Nie dajże, Boże, zaznać tej męki, która na mnie patrzy z ciemności. Tam tysiące niedowiedzionych dni, od myśli już stygną piersi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wasyl STUS (1938—1985) Wyzwolenie przez śmierć

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ Uczyń mnie godnym, Boże, wysokiego upadku… . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ta dziwna śmierć zwie się zmartwychwstaniem… W. Stus Śmierć jako wolność. Utrata ostatnich nadziei — uwolnienie. Droga do wygnania wewnętrznego. I jeśli jutrzejszego dnia nie będzie, „wtedy już wegetuj. Wtedy już wegetuj, podążając ku śmierci na oślep”. To tylko jedna z refleksji Stusa. W rzeczywistości nie szedł na oślep, lecz celowo. W zbiorze „Czas twórczości”, który poświadczył jakościowy przełom ku samemu sobie, poeta skraca dystans między sobą a śmiercią. Mimo że istnieje pewna sprzeczność między tym, co powiedziane, a tym, co nie od razu uchwytne: „Błogosławiona śmierci! Za wcześnie jeszcze! Nie nęć!”. Sprzeczność zdradza epitet „błogosławiona”. Śmierć jest pożądana, wo- * * * Wiedziałem, że świat ukrywa się przede mną, że w każdej rzeczy przyczaiła się rzecz i skrada się ukradkiem. I nie chce mi swego oblicza prawdziwego odsłonić, bo utracono zaufanie istnienia i przyjaźń — między człowiekiem a światem. Bo przecież nie darmo małe ptaszki mnie unikają, ucieka ryba, ledwie ludzką postać dostrzeże, i kwiaty wątłym pięknem chcą się przede mną zasłonić (ostatni mały odłamek wiary, że człowiek nie jest jeszcze dokonanym potworem). Mimo wszystko myślałem, że harmonia światów nie ominęła człowieka, a jedynie dla niego wyznaczyła dystans: oto twoja granica przynależności do świata. Jej nie przekraczaj — oto i wszystko. Ale takiego czegoś się nie spodziewałem: żeby świat uciekał przede mną na łeb na szyję, jak od zadżumionego. Żeby i ja zrozumiał wreszcie: najdalszy dystans nie wyruszy w drogę”, „Czy ja już umarłem? Czy jeszcze umrę?”. Szczęście, według Kierkegaarda, jest ubogie. Tajemnica życia tkwi w cierpieniu. Wielkość w cierpieniu. K. Izard w książce „Emocje człowieka” wyraził pogląd, że poziom rozwoju osobowości można określić po tym, jak reaguje ona na cierpienie. Im bardziej wrażliwy człowiek na ból bliźniego, tym wyższy stopień jego rozwoju. Tę samą formułę Izard nakłada również na społeczeństwo. Jeśli pogodziło się ono z niesprawiedliwością i kłamstwem, nie odczuwa cierpień swoich obywateli, nie wyłapuje sprzeczności między tym, co jest, a tym, co mogłoby być — to znajduje się na niskim stopniu rozwoju. Symptomy pocieszania się cierpieniem jako nieuchronnością, odzywając się nowymi tonami, będą się przedłużać i w przyszłości. Lecz właśnie w zbiorze „Czas twórczości” pojawi się stan uspokojenia, wywołany — paradoks — przybyciem do łagru. Tak zapewne czują się marynarze, gdy statek po długich tułaczkach przybija do portu. Ale jeśli dla załogi statku port to ratunek przed śmiercią, to łagier dla poety to zbliżenie do śmierci. Niewiarygodność w tym, że jest przewidywalna i pożądana. „…a wiersze płyną, i płyną, i płyną, niczym krew z gardła”. Niektóre z nich, jak choćby „Wiedziałem, że świat ukrywa się przede mną”, odbierane są jako czyste filozofemy. Rzeczywiście natchnione odpowiednią lekturą. We wspomnianym wierszu mowa o tym, co dręczyło poetę nieustannie, o rozdarciu między człowiekiem a światem, o utraconym „zaufaniu istnienia”. Dziwny ton głosu mamy w wierszu „Śmierć rozleciała się na kawałki”. Tutaj śmierć interpretowana jest jako nagroda za pracę. Śmierć, którą jeszcze trzeba zasłużyć. „Chciałeś zniknąć? A figa! A co ty w życiu zrobiłeś?”. Tak nie pisał żaden z naszych poetów. Triumf lotu w wieczność. Śmierć jako siostra. „Ja razem ze śmiercią — ramię w ramię lecę. Ależ wolny teraz jesteś!”. I zaraz potem: „O ziemio kochana, o śmiertelna wodo…”. Albo: „A co mój grzech? Tylko ten, że jeszcze dusza jest, której wszechświat bólami boli, to i chwała Bogu, kiedy jest spoczynek przed nami”. To też o śmierci, o wyzwoleniu przez śmierć. Amplituda tych wahań duszy, ich temperatura nadają się do uogólnień dotyczących integralności natury poety, mimo wszystkich sprzeczności. „I tak dusza cię zabolała, nieprzebyta przez ciernie, i przedśmiertnie biło ciało — twoje przecież i na twoich oczach”, „Bo już nie ma ani śmierci, ani niedoli”, „Odnowie- Nie, nie było mnie, i nie ma, i nie będzie: sądzono mi spłonąć na ogniu własnym — pozostanie tylko cień i dym z pogorzeliska wzleci w górę. Drży, jak młot, moje serce chore, lecz ty mnie — i martwego — spotkaj. To przecież ja zawsze szedłem ci naprzeciw, i serce opalało się tobą — znajdźże mnie — pod czarną hańbą, między śladami czarnych podeszew. * * * Idę za krawędź. To pokonywanie koła, ta w przód postawiona stopa, ta jawa, ta pustka naga, i ta woda, słona, jak solanka, i ta bezwyjściowość pierwszego początku, jakże straszne jesteście! Prędzej mijaj ten kraj wahań i nie zostawiaj na pamiątkę ani ognia, ani popiołu. Idę za krawędź. Jak lamparty przez ogniste kręgi przenoszą zryw zdumionych dusz, tak i ty w oko śmierci celuj i odrodź się w śmierci. I nie rusz starej rozpaczy. Zacznij się dalej, hen za wzgórzem, na rubieży, kiedy zamigoczą ci tablice, ale o nich nikomu nie mów. Gdzie ludzki nurt płynie i piędź za piędzią rośnie w morze dumny kontynent, niczym zestarzałe wieczności zwierciadło, jak wieszcze słowo albo wieszczy krzyk. Idź — za krawędź. Narodziny — po śmierci na ciebie czekają. Pragnij na łeb na szyję na tę ścieżkę, co jara, niczym krew, pragnie dusz, co szczere i otwarte tak i żyją — swoim przedkońcem, jak przypoczątkiem. I ruszają ku górze, kiedy bieda oba skrzydła rozpostrze i zawróci wieczności żywcem. * * * I nie rozmarzł. I nie odtajał. Nie. W mordowskich zamieciach — i w chłodzie nieubłaganym? Trzymaj ciepło pod żebrami suchymi — nie planety — w śmierci śmierci, w radości czynienia”. Oświecenie śmiercią, tajemnicą śmierci — to jest i u Swidzińskiego. Pochwałę śmierci jako siły dyscyplinującej, która przeciwstawia się chaosowi, równoważy skrajności, nadaje granice bytowi, udoskonala porządek świata, wygłosił Baratynski z pomocą Francuza Chéniera. Jego wiersz „Śmierć” należał do ulubionej lektury L. Tołstoja. Do śmierci zuchwale zwracał się A. Bieły: „Zniknięcie, oczy moje zamknij ręką surową, ręką lodowatą”. Świadomie wyodrębniłem tych poetów, by podkreślić różnicę między obrazem śmierci u nich a u Stusa. U Baratynskiego śmierć to też twórcza siła, a nie mara z kosą. Ale siła ta jest zdepersonalizowana w stosunku do osoby autora. Poeta oddaje jej chwałę, ale sam pozostaje jakby z boku, ani słowem nie zdradza się z pragnieniem śmierci. To jest u Biełego, ale wiersz jego nosi tytuł „Szpital” i tym wszystko powiedziano. Tam śmierć dla niego to końcowy przystanek, za którym przepaść niebytu. Nie tak u Stusa. Stosunki ze śmiercią są tu na krótkiej smyczy. „…nie każdoczesne porywanie się w śmierć”, „Darujże światu swoje szczodroty i radośnie zgiń, uszczęśliwiony — zgiń!”, „Nawróci się do ciebie śmierć twoja, rozkołysana, jak na tej obczyźnie-cudzoziemszczyźnie. Sięgnij ręką — i nie dosięgniesz ani krawędzi wszechrozstań, ani męki krawędzi. Lecz serca ja, mój Panie, nie mam na swój los. To przecież Ty mnie bierzesz, niczym kawał niewyrobionej gliny, i miesisz, mniesz, i palcami wszystkimi mnie formujesz, żeby nie na darmo jeszcze jeden kawałek z Ukrainy stał się godny twardości. Znałem i czerń, i zimę znałem — w kołymskiej długiej porze, i duszę wyrobiłem taką przejrzystą, że już swojego nie odrzucam cienia. * * * Jakaż nieznośna rodzinna obczyzna, ten pożar raju, świątynia, co zaznała zmazy. Ty — wróciłeś. Lecz kraj — nie wróci. Dla niego trumną — ciemność kamienna. Jak ciężko powrócić i nie zobaczyć, jak ciężko nie spotkać! Starannie, Kijowie, schowałeś mnie w te martwe zaułki, schrony, skrytki. Poczuć Kijów obcym — i odejść, tłumiąc skąpą łzę urazy… Radujcie się, hipokryci i bohomazy, że nie mam — ani nadziei, ani celu. Lecz sam ja jestem? I jest mój ból piersiowy, i jest łza, co na wskroś przepala kamienny mur, gdzie kwiat rozkwita w trzy krzyki barw, trzy krzyki szaleństwa! Rozpadła się dusza moja tutaj, moich piersi nie stało połowy, bo ginie czar mojej ojczyzny, a chore serce czarny ssie mątwica. * * * Nareszcie pora pożegnania nadchodzi — i z lądu zerwie się samolot. Lecz i zza chmur niebezpieczeństwo czyha — to ledwo odstaje, to naprzód wybiega. Więc miej się na baczności: ruszamy wspak. Taksówka. Szelest. Przenikliwy wiatr i dal, wyrąbana w horyzont mieczem — tych hieratycznych wyznaczonych liter nerwowy skrót — jak północny ból.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

łódź”, “Niby śmierć — ta najsłodsza chwila”, “Ta dziwna śmierć zwie się zmartwychwstaniem”, “Lecz poryw nas odradza i wzywa, by przelatywać śmiertelną granicę”, “istnieję w międzyświecie — na skraju śmierci i na skraju istnienia”, “od śmierci ratuje śmiertelna żegluga”. Od jego zwracania się do Boga robi się nieswojo: “Karaj mnie, mój Boże, chwała Bogu, żeś się nade mną zmiłował. I — karaj”. “Za co mnie, Ojcze, karzesz życiem, ześlij mi śmierć”, “Przybliż mnie, Boże, i w śmierć otul”. Nie ma wątpliwości, że na relacje z Bogiem nałożyły się teksty ewangeliczne, czytanie Narekaciego, chrześcijańskich myślicieli. Poeta jest bezlitosny wobec siebie: “Idź — za krawędź. Narodzenie — po śmierci na ciebie czeka. Pragnij na łeb na szyję na tę ścieżkę, co srogo niczym krew, pragnie dusz, które szczere i otwarte, tak i żyją — swoim przedkońcem, jak przypoczątkiem”. “Jak lamparty przez ogniste kręgi przenoszą poryw osłupiałych dusz, tak i ty w oko śmierci celuj i odrodź się w śmierci”. Bezlitosność wobec siebie nie oznacza braku zaufania do Boga. Wymaganie od poety linearności, gdy mowa o metafizyce, to niedorzeczność. Tutaj jest co innego — pozycja ascety, który znał prawdę i chce pomóc sobie, by pomóc Bogu. “Wkrótce ty koniec przybliżysz swój i twardzią się staniesz”. Zagłębiając się w teksty Stusa, nie podnosi się ręka, by uciekać się do literackiej kazuistyki w rodzaju — liryczny bohater itp. Nie ma u Stusa lirycznego bohatera. On ze swoim gwałtownym temperamentem wyparł go poza granice percepcji. Zastąpił sobą. Nie wypada też zaganiać poety w normatywy chrześcijańskiej etyki.Przenikliwy wiatr. Taksówka. Szelest. Zapłakane okna. Wszystkie okna twoje. Szykuj się do startu. Koniec wegetacji. Na ciebie czyhają światy-gawrony. Pożegnalny — jak dym pożarzysk — to wspomnienie. Kłujący żwir. Dzwonią kamyczki. Droga w przepaść. W przepaść — droga. Środek piekła. Rozbiegły się końce. Taksówka. Szelest. Zapłakane okna. A za witrażami ostre zakręty. A niebo w wyrwach — do niego nie przywykniesz, spojrzysz w górę — i w gardle aż zgorzknieje. Trzymaj swoje serce. Pod gardłem trzymaj. Wspomnisz odloty — całą duszę oparzysz. Trąbi Irena. Milczy Wiaczesław. To wspomnienie — jak dym pożarzysk. Towarzysz imię-i-nazwisko czyha — wszystkie szpary zatkał. Nadchodzi epoka wielkiego postu. Wszechkrólestwo piekła — swój strach zgnieć. Ktoś drugi i trzeci, i piąty, i szósty — oczami, oczami zasiedlono kraj. Więc — w nieba przepaść, bezdnię, bezdolny górny, niewierny, utracony raj, wszechbiały, wszechgniewny, wszechszczodry, wszechsłaby. A co pod skrzydłem twoim? Kara — karaj. W niebo w wyżyny w mróz przesrogi do słońca, Ikarze, ty, niewolniku, rozwiń skrzydła. Tam i zdobędziesz ostatnią pokutę, rozpalisz jak piec hutniczy swój górny ból. O królestwo półserc, półnadziei, półprzystani, półzamiarów królestwo, półzmagań i półdusz! Zgrzyta w metalu, chichocze w metalu droga trwogi, prób i udręk. Łamliwa i kręta wszechspadająca droga. Droga do Boga — łamliwa i kręta. Czyha trwoga, pokonuje niemoc — i pieśń się wznosi — i wieszcza, i przejmująca!* * *Cerkiew świętej Ireny krzykiem krzyczy z mgły, chyba tobie już, mój synu, dreszcze w duszę weszły.Wyobrazić go sobie w roli pokornego wierzącego, który kocha swoich wrogów i nadstawia policzki do bicia, jest niemożliwe. Wybuchowa natura, permanentny bunt. W pewnych momentach poeta uświadamiał sobie, że “…nierozsądnie puszczać śmierć przed życiem”. A jednak puszczał. Kontynuował puszczanie. Inaczej nie mógł. W tym jego dramat jako człowieka i znaczenie jako poety. Bez tego samozobowiązania mało prawdopodobne, byśmy mieli autora tak magmatycznej jakości. Już w pierwszym wierszu z magadańskiej wersji “Palimpsestów” Stus powie, że czas “wymienił się ciałem, by śmiertelnie we mnie wejść”. “Śmierć położyła karby na policzku”, “…a śmierć swoje szykuje mary”, “to wszystko — jedno pożegnanie nadmierne — z Ojczyzną, ze światem, z życiem”. Oto on po raz kolejny zwraca się do siebie: “Giń i przepadaj. Bo śmierć i ciemność — to siostry”. “Nabierajże — swój śmiertelny rozpęd”. Groza ogarnia od czytania tekstów Stusa. Od tej fanatycznej gry w życie-śmierć. Uciążliwie komentować te wyzwania również dlatego, że rozumiesz: powiedziano to z krańcową szczerością. Ale wiedzieć to trzeba, inaczej poeta wyślizgnie się razem ze swoją tajemnicą. Spazmatyczność, zawirowanie mowy, gęstopis, fakturalność, obrazowość pejzaży, które u niego zawsze są większe od pejzaży, gra na powtórzeniach, sarkazm i groteska, ciemności, być może, jak sam się wyraził, od “nieostrożnego zachwytu Pasternakiem” — takie jest jego pisanie już na podejściach do dojrzałości. Sumarycznie wszystko to potwierdza subtelną obserwację Szewelow.Ileż nagromadziło się tęsknoty! Czym ja ją rozcieńczę? Żonę zostawiłem — na zniewagę, mamę zostawiłem — na biedę. Rodzona siostra, jak kukułka, bije o mury piersiami. Łypie okiem więzienie, niczym sowa z ciemności. Kijów — za kratami. Kijów — cały w kwadracie okna. Pochód zaczął się Batyjów czy horda nawiedzona? Mrokiem gardło otuli — ani ci odetchnąć. Witaj, bido moja czarna, witaj, pasyjna moja drogo.* * * Kołysze się wieczoru złamana gałąź, jak kula ślepca, co tyka się przestrzeni jesiennej niewiedzy. Litości pąki kurczą się w śnieniu — a drzewo śpi. Kołysze się wieczoru złamana gałąź tęskna, niby śliwka, rudością nalana. O ty wszechprzebaczająca, o niesamowita smutkami umyta twoja nienasyć. Kołysze się wieczoru złamana gałąź, i sinizną ciężką w jesiennym pożarze mój duch oszalał. Skończyły się ścieżki: nam świat nie należy — jak bałwan stoi. Szalona ognista droga kipi. Wzięła się kurzawą — owiane wiatrem korony całą duszę obalą w długie połoniny, i wspomnieniem — wieczoru złamana gałąź. I słońce — twoje, spadające — kipi. Tęgi horyzont, zgarbiony z wściekłości gorzkich wyrzutów. O poddaj się pokucie samotności! (Panie, daj mi żyć!) Widzisz — odcięto drogę i śpi dusza, rozkołysana w śmiertelnym orkanie wysokich zbliżeń. Na serca ekranie kołysze się wieczoru złamana gałąź. Kołysze się wieczoru złamana gałąź, niby skłócony sam ze sobą. Teraz, niezdaro, podaj się za wodą (a cichaczem posłuchaj: czy wszechświat — nie śpi?) Wszechświat — nie śpi. On porusza się, wo-pro “nieprogramowalność” intensywnej poezji Stusa, o “chwytaniu rodzących się emocji, ruchów duszy w procesie ich formowania”, o przeciwstawności nastrojów i bogactwie ich przeobrażeń. Złożoność Stusa — to nie złożoność języka, chociaż i on jest złożony. To złożoność prochowej mieszanki duszy, która szuka wyzwolenia i intuicyjnie namacuje zapomniane leksemy, tworzy nowe, ucieka się do świeżych intonacyjnych zwrotów, i — z gwałtownością potoków przebijała tamy przyzwyczajenia. Poetyka Stusa — to także tworzenie nowego składni przez indywidualność, która ma swoją, odmienną od innych filozofię życia. Ale dojrzały Stus — to także ucieczka od zagęszczonej obrazowości wczesnych pejzaży. To musiało się stać: doświadczenie narastania intelektualnych i psychicznych odruchów w tempie przyspieszeń wymagało mówienia z użyciem abstrakcji, a więc i pewnej nagości chwytu. Obrazowe, wizualne musiało ustąpić myślą nasyconemu. Dramat duszy, której otworzyło się nie tylko lustro reżimu, ale i świata — to Stus. I w tym punkcie, zdaje się, zestawić go nie ma z kim. Dramat ten rozgrywa się z taką bezlitosną szczerością, że analogii dla niego nie ma. Właśnie stąd — ten przerażający solowy śpiew przywoływania śmierci. Można mówić o wpływie Rilkego, jeszcze tam kogoś. Ale z takim samym powodzeniem można twierdzić o wpływie jednego wulkanu na wybuch innego. Prawda, Rilke mało nadaje się do takiego zestawienia. Stus — osobowość z rzadką grupą krwi. Każdy, kto odważy się o nim pisać, musi to przyswoić na czuciowym poziomie. Stus — mistrz mówienia twardego i okrutnego. A to świadectwo najcenniejszej jakości pisania — dokładności. Co pozwala mu lepić cuda w postaci nieprzewidywalnych zwrotów i olśnień, a ogólnie psychologicznych stanów do niego nieużywanych. Poeta wie i to, czego nie wiedzą, o czym nie domyślają się inni: “półsen samoślepej duszy”, “tęsknotę samookradzenia” jako “życia tajemny sens”. I napisane to jeszcze w 1972 roku! Stus — wróg zatartego i zdeptanego. O swoistości jego leksyki i składni mówiono. Zwracam uwagę na zuchwałość i świeżość epitetów: życie bezbrzeżne, ręce cienkogłose, blask cmentarny, ptak krzywoskrzydły, słońce spadające, sosny wysokogardłe, pożegnanie nadmierne, wściekłość wszechuczona, rozłąki cienkogardłe, woda szalona i głuchoniema, jawory długonogie, wody cienkogłose, chmura smołoskrzydła, marność marna. Stus “heroicznej biografii” opiera się dzisiejszym wysiłkom deheroizacji przede wszystkim swoimi pismami. “Daj, Ukraino, uczciwej drogi, daj, Ukraino, dumnego oblicza”. “Rodzinny kraj na przełęczy jaśnieje oświecony. Usłysz mnie! I odezwij się, kochany!” “Z całego życia niewoli padam w twoje, Ojczyzno, łono — twój pszczelarz i wojownik”. “To przepala duszę Ukraina — ta, za którą wzrok daremnie rwę”. Jest jeszcze jeden ukryty, ale bezbłędnie odgadywany niuans w kontekście obecnej nielotnej pory. Wciąganie na siłę Stusa w estetyzm — to i usprawiedliwienie w ten sposób własnego apolityzmu czy też konformizmu. wpycha się, szarpany dziarsko pod boki mrokami wspomnień. Rozbrzmiewają kroki, To, Panie, blask. To — triumf: nadziei, przemijania, i zbliżeń, i powrotów w swoje, w zapomniane i doczesne. Kołysze się gałąź, a słońce — nie gaśnie i gra w pożarach mosiężna sosna. To długie krążenie — nad światem i pod kudłatymi chmurami, pod szkarłatnymi zwałami zamiarów. Panie, z nimi niech spowinowaci się nawrócony ród ów, co przycichł pod zwałami niebios żelaznych, z plastiku, szkła i betonu. Napotykam pieśń, łapię jej ton jedwabnego głosu (zacny pogrzeb). Zaorana czarna droga kipi nie ma ani śladu — od pradawnego szlaku. Udziel mi, Boże, wysokiego upadku! Swobodnie kołysze się złamana gałąź. * * * To, co było za śmiercią, poznałem. Całą siłę tajemniczego działania, cały mrok niebios i trzęsawisko ziemi drżące. I ciężko żyć, tą wiedzą podparłszy swój dom, spróchniały na pustkę. Sklepienie grobowca, pleśni pleśni pleśń opadła cię, przemogła i zmartwiła. I już tobie na wieki nie odwilgotnieć ufnego serca. Wszystko — w podobieństwach. Świat, w którym wyrosła dusza, stał się inny. To twoja, Herezjarcho, najcięższa zapłata i straszna wiedza. Oto — twój zabójca: rękę podaje, uśmiecha się, szczęśliwych życzy lat, chowając nienawiść, jak nóż… * * * Więziennych wieczorów śmiertelne alkohole, więziennych świtów ślepa, jak blizna, rtęć. A sto trupów, obsiadłszy serce, czeka mojej śmierci, a swojej woli. I dzień po dniu gliniaste chleby żują, aby czymkolwiek duszę pokropić. Wali dym — to dni niesamowite kończą albo rozpoczynają drogę — Stus był bezlitosny dla tego i tamtego, jak i dla obywatelskiej bierności w ogóle. “Siedzą po szparach wszyscy mężowie dzielni, wszyscy prawdomówni, diabeł by was wziął”, “utuczone serca i dusze gołe”. Z obozowego zeszytu: “Ukraiński inteligent na 95 % urzędnik i na 5 % patriota”, “…najpierw ukorzyli się utalentowane osobistości”. Swój naród oceniał jako taki, który “nie nabył indywidualnego oblicza”. Helsiński ruch nazywał tchórzliwie-respektowalnym, zestawiał go z polskim na korzyść tego ostatniego. Ten dziwny charakter z jego etycznym radykalizmem i, jako zapłatą za niego, duchowym sieroctwem, — nie wyobraża się w dzisiejszym obłędzie. Takie całościowe natury dzisiaj stają się ofiarami killerów i zorganizowanych wypadków samochodowych. Deficyt na nich był i będzie zawsze. Dlatego nie narzekajmy na mitologizację, jeśli ta i ma miejsce. Ona jest towarzyszką każdej unikalnej postaci. A właśnie taką postacią XX wieku jest, według I. Dziuby, Stus. Między innymi, onże, obecnie żyjący były donieczanin, wyraził słuszne ostrzeżenie: “… tak łatwo nieostrożnym dotykiem zbić kolorowy pyłek ze skrzydełka motyla”. To reakcja na dziarskie czytanie Stusa przez postmodernistycznych rewizjonistów. Zapiszmy to w księgowości Melpomeny, uprzednio wyodrębniając wersy: “To był intelekt potężny i subtelny, i przy tym intelekt stale samodoskonalący się, samonarzucający się, z bezgranicznymi możliwościami samodoskonalenia i samonarzucania się” (Iwan Dziuba). po wspomnieniach, które w pamięci gnieżdżą się, po stratach, które ciebie ze wszystkich sił w górę porywają, kiedy Bóg powstał, jak srogi bicz i możnowładca. * * * Jak strasznie otwierać się na dobro, jak strasznie przyznawać, że człowiek jeszcze w nas nie umarł. Jak strasznie czekać, kiedy on, ukryty, umrze w ciemności, by chyłkiem wywieźć na cmentarz dusz i szczęście pochwycić, którego już do ran nie przyłożysz. Jak nęci zło! Jak nęci grzech — pójść w świat, powłóczyć się z wiatrem i od własnego podobieństwa uciec, jak od czarta. Kulejący dzień wejdzie w mrok, zajrzy w kryjówki i zawaha się. Bo szkoda pracy: siedzi przy ognisku plemię ludożerców, szczęśliwie ziewa. Na ogniu piecze się mięso. W kotle wrzątek się przelewa. Siorbią zupę i pełni filozoficznych rezygnacji rozmyślają, z kogo by smażyć pieczeń, żeby starczyło na śniadanie i obiad. Kulejący dzień odchodzi, bo jaskiniowy kłowy srogi zmierzch nie zapadnie, dopóki aż ostatni ludożerca nie zje samego siebie i umrze z filozoficznym wyrazem. Mówiąc, życie krótkie, a zabrakło krewnych. * * * Ten ból — jak alkohol agonii, jak wymarznięty do chrustu żal. Przedrukowujcie przekleństwa i przepisujcie smutek. Dawno zapomniano, co to znaczy — żyć i co to jest świat i co to jesteś ty. We własne ciało wejść dano tylko szaleńcom. Więc ty jeszcze długo szatań, jeszcze długo szatań, dopóki nie umrzesz, poczuwszy własne kroki na siwej głowie swojej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Nikt, oprócz nas

— Czy wyniki kolejnej podróży do Doniecka są pocieszające? — W Doniecku już od roku czy półtora pracowaliśmy nad problemem godnego uczczenia pamięci Wasyla Stusa. Pierwsza przyjemna wiadomość: Ołeh Fedorow, który stworzył i już nie od roku opiekuje się prywatnym muzeum historyczno-literackim W. Stusa w Gorłówce, zdołał porozumieć się z zakładem „Elastomer” (dyrektor — Hraj Chaczatrian), który wziął go pod swoje skrzydła. Druga — niedawno w Donieckiej Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej im. Krupskiej również otwarto Muzeum Literackie Wasyla Stusa. Przejęła je na swój bilans administracja. Póki co muzeum to pokój, choć dość duży, gdzie będzie przedstawiony Stus, Szewczenko. Podstawą ekspozycji są materiały muzeum w Gorłówce. Rozmawialiśmy z przedstawicielami rady obwodowej o tym, że w perspektywie można będzie na bazie tego muzeum stworzyć Centrum Ukraińskie. Ale na razie zrobiono pierwszy krok. Nawiasem mówiąc, w pokoju bibliotecznym, w którym ulokowało się muzeum, Wasyl Stus spędzał bardzo dużo czasu: będąc studentem, pracując krótko w kopalni i pracując w gazecie „Radianśka Donecczyna” (tak, zdaje się, ona wtedy się nazywała). Dlatego jest to bardzo naturalne, bo z tym pomieszczeniem związane jest jego życie. Radziliśmy się też o tym, jak lepiej i efektywniej prowadzić pracę muzealną. Zaproponowałem wystawy objazdowe — nie zwiedzający idzie do muzeum, a muzeum do zwiedzającego. Należy wywozić ekspozycje do sąsiednich wsi, szkół, innych centrów rejonowych. Wrażenia z tego, co zobaczyłem, nie są zbyt wesołe, ale to bardziej problemy tych młodych ludzi, których wypuszczają tamtejsze uczelnie. — Proszę opowiedzieć o samej ekspozycji. — To dokumenty, rękopisy w kopiach, wiele różnych wydań. Dla nas teraz najważniejsze nie jest uzupełnianie ekspozycji w muzeach, a to, że stworzono swoiste centrum. Tam, po pierwsze, będzie trwała praca, którą zapoczątkował Fedorow — „Stusowe koło”. Zebrało ono wiele wspomnień od ludzi, którzy znali ojca we wczesnym okresie jego życia. Wszystko to przechowuje się w oryginałach, nie wystawisz tego w witrynach. To zbiory, praca naukowa, która bardzo mi pomogła, kiedy pisałem książkę. Teraz, po stworzeniu muzeum w Doniecku, rozwija się pełnowartościowa praca naukowa, bo uniwersytet systemowo się tym nie zajmował. Zaczyna się zupełnie inny kierunek pracy. Mnie jako naukowca interesuje przede wszystkim naukowy. Umówiliśmy się z władzami co do planów dotyczących 200-lecia Szewczenki w tym muzeum. Nasze kijowskie muzeum Tarasa Szewczenki będzie im pomagać. Mam nadzieję, że już w najbliższym czasie będzie można tu stworzyć taki pełnowartościowy ukraiński ośrodek. Spotykałem się i omawiałem ten temat ze swoimi znajomymi z Doniecka, ktoś z nich zajmuje się pracą naukową lub dydaktyczną, ktoś wydawał czasopisma, ktoś jeszcze coś robił, czyli dołącza się do tego nie tylko społeczność literacko-artystyczna. Musimy pamiętać, że z Donbasem związany jest wielki zasób kultury ukraińskiej. To i Wołodymyr Sosiura, i Iwan Dziuba, i Ołeksa Tychyj, i Sawa Bożko oraz inni. Trzeba, żeby wyszli poza granice tego małego ukraińskiego środowiska, żeby stali się pełnowartościowym elementem kultury donbaskiej. Tym, niestety, do tej pory nikt poważnie się nie zajmował, nie było systemowej pracy. Takie zadanie postawiliśmy i staramy się je zrealizować, choć będzie to dosyć trudno zrobić. — Na czym mimo wszystko będzie polegać konkretna pomoc Muzeum Narodowego muzeum Stusa w Doniecku? — Na 200-lecie Szewczenki wszyscy będą robić nowe ekspozycje w taki czy inny sposób. Mamy spore doświadczenie, wypracowaliśmy wiele innowacji metodycznych. Muzeum może zaproponować pomoc konsultacyjną, a drukować, wydawać jakąś produkcję, projektować stoiska będą na własny koszt. Oprócz tego jest porozumienie o wspólnym projekcie z fundacją L. D. Kuczmy „Ukraina”. Od 2013 r. zaczniemy taką wielką akcję dla dzieci i bardzo mi zależy, żeby to było na Donbasie, Ługańszczyźnie… — Na czym polega istota akcji? — Krótko mówiąc, dzieci czytają, rysują, przepisują Szewczenkę, pojawiają się stale w telewizji, w radiu, w prasie. Do finału wychodzimy z książkami własnoręcznie wykonanymi, z filmikami, które pokazujemy w Internecie, być może w telewizji. Internet interesuje mnie jeszcze dlatego, że ma znacznie szerszą widownię niż nasze kanały telewizyjne. — Problem kultury ukraińskiej nie leży w jej niższości, a w tym, że jej nie znają. Paradoksalnie: nie znają jej nie tylko za granicą, własnej kultury narodowej nie znają sami Ukraińcy! Wystawa dzieł genialnego ukraińskiego rzeźbiarza Pinzla w Paryżu jeszcze raz to potwierdziła… Niestety, mało znamy Tarasa Szewczenkę, Wasyla Stusa… Choć nasza młodzież, jak gąbka, powinna chłonąć wszystko, co swoje, rodzime — nieprzeinaczoną przez Moskwę historię, język, nasze bogactwo kulturowo-artystyczne… — Oni wcale nie zamierzają „chłonąć” tego, co im proponują, bo wychowani są nie na naszych tradycjach, nie na naszej ukraińskiej pieśni, literaturze. I tu nie tylko „etno”, to nowe pokolenie, które głosuje przyciskiem, klawiszem. Teraz dziecko siedzi przed ekranem, ma pilota. Ogląda to, co może przyjąć, jeśli to telewizor, a jeśli komputer, to weszło na taką czy inną stronę — nieciekawe? — poszło dalej. — To przecież straszne, biorąc pod uwagę to, w czyich rękach jest przeważająca większość mediów narodowych. Bo ludzie, zwłaszcza młodzi, którzy nie są zdolni samodzielnie myśleć, stają się zabawkami w rękach łotrów-manipulatorów… — Żyjemy w warunkach wojny kulturowej. Dzisiaj nikomu nie opłaca się przyłączać naszego terytorium, zapewniać szkolnictwa, medycyny itd. Ale przekonać ludność tego kraju, że Ukraina nie ma perspektyw, że możesz zrealizować się w innym miejscu, a kultura to to, co proponują USA z ich przemysłem kulturowym czy Rosja, jest znacznie prościej i taniej. Uformowali pewien typ postrzegania, i kiedy wychodzimy ze swoją tak zwaną pretensją filmową, ludzie patrzą — dynamiki nie ma, problematyki — też…. Dla przykładu: powiedzmy, 90% młodzieży Łotwy wyjeżdża do innych krajów. U nas, jeśli nie oszukujemy samych siebie, ta liczba jest w granicach 30%. Trzecia część młodzieży, która się tu urodziła, wychowała, wykształciła, wyjeżdża i realizuje się gdzie indziej. I wyjeżdżają bardziej wykształceni, bardziej aktywni, bardziej przystosowani do twardych warunków konkurencji. Jeśli chcemy zmienić sytuację, to musimy zmienić formy naszej pracy. Młodzież dzisiaj wybiera to, co dla niej lepsze. To wielki problem. Jestem dumny, że moje dzieci żyją i pracują tutaj. Starszego wielokrotnie zapraszano do pracy w Europie, Ameryce, ale został i pracuje na Ukrainie. — Jakże to pokolenie ma postrzegać twórczość i życiowy wyczyn Wasyla Stusa, jeśli nie jest zdolne myśleć… — Oni myślą, ale myślą inaczej niż my. W 2005 roku jeździliśmy po Doniecczyźnie z projektem „Stusowe koło”. Nie mówiliśmy o polityce, bo to byłoby szaleństwem. Mówiliśmy o tym, jak człowiek się wznosi. Na takim etapie przewartościowania naszego bytu, narodowego, państwowego, musimy wybierać sobie ogólnoludzkie priorytety: chrześcijańskie, wszak to wieczne wartości. Myślę, że i Stusa, i Szewczenkę trzeba postrzegać przez nie. Mogą wiele nauczyć, przede wszystkim jak nie tracić nadziei, bo każde pokolenie ma swoje wyzwania, swoje problemy. Młodym dzisiaj nie jest słodko. W całym kraju nie ma pracy, wszyscy przyjeżdżają do dużych miast, znajdują tu jakąkolwiek płatną pracę, oddają dwie trzecie pensji za mieszkanie i muszą jakoś żyć. Ta niełatwa sytuacja nie była omawiana. Mówiliśmy o czymś wielkim, a to coś banalnego. Choć Stus — to przykład tego, jak można żyć, nie zważając na nacisk świata, jak można pozostawać samym sobą, jak można nie rozmienić własnej godności… Wiesz, ojcu najbardziej jestem wdzięczny za to, że mnie kiedyś przekonał — bo i w naszych czasach rozpusta była — a on powiedział: kwiat miłości istnieje! I ja do tej pory wierzę. I razem z tym przez ogólnoludzkie wartości można przeprowadzać narodowe, bo, znowuż, Stus nie mógłby zrealizować się jako poeta, jako osobowość, gdyby odmówił się od swoich korzeni. Przy odwrotnym narzucaniu tego problemu, że niby narodowe jest dominujące, wychodzi, że ta droga dla mnie jest najbardziej akceptowalna. Walczyliśmy, to prawda, walka była, różna walka w różnych formatach, oto wreszcie otrzymaliśmy państwowość. W rezultacie żyć stało się ciężko, szczęśliwymi ona wielu nie uczyniła… To przecież prawda? Późny Rymaruk ma takie wersy: „Zwątpienia obnażają dno…”. I tych zwątpień przez ostatnie siedem-osiem lat było u nas wszystkich niemało. Przechodzili przez nie i najlepsi, najwięksi nasi poeci. Kogoś one zabiły, kogoś uczyniły silniejszym… Mimo wszystko musimy ruszać dalej, bo jeśli chcemy, aby to terytorium się zmieniło, trzeba codziennie pracować, tworzyć, stwarzać coś nowego. — Powróćmy do obchodów 75-lecia Wasyla Stusa… — Ja 20 lat zajmowałem się Stusem i to, co chciałem powiedzieć — powiedziałem, to, co mogłem zrobić — zrobiłem. Razem z Mychajłyną Kociubynśką. Wasyl Owsijenko opracowywał kierunek publicystyczny, to jest to, czym ja się nie zajmowałem. Potem trzeba przemyśleć jego konspekty, książki. Zrobiliśmy pierwsze wydanie, ten sześciotomnik w dziewięciu książkach. To bardzo ciężko: trzeba było znaleźć środki, bo państwo nie pomagało. Mieliśmy tylko ściany i dach nad głową. Teraz staram się więcej pracować z młodzieżą, bo wciąż wykładam na uniwersytecie. Mówią: młodzież jest zła… Mam wielu wolontariuszy, którzy pomagają w opracowywaniu materiałów Stusa, ich digitalizacji i „wrzucaniu” na stronę. Obecnie wydanie książki jest trudne i drogie. Swoje materiały umieszczam w Internecie. Co na tym tracę? Prawa autorskie? Ale przynajmniej, jeśli chce się, aby książki czytano i popularyzowano, to muszą one koniecznie być obecne w przestrzeni młodzieżowej. Kiedy nasza młodzież nie zna „Księgi rodzaju narodu ukraińskiego” i znaczenia tej książki dla naszej historii, to nie jest to problem młodzieży. To problem tak zwanych ukraińskich działaczy kulturalnych, którzy nie zrobili nic, aby ta książka była obecna w życiu młodzieży, aby mogła ona pomóc w uświadomieniu sobie, jak zaczynało się formowanie nowoczesnego narodu ukraińskiego. A co, wydać za państwowe pieniądze album Szewczenki w nakładzie 100 egzemplarzy, z których każdy kosztuje tysiąc hrywien, i chodzić się chwalić? Co niektórzy u nas robią… — Jakie nowe wydania czy opracowania, monografie naukowców przygotowywane są do druku, aby głębiej zbadać twórczość W. Stusa? Zdaje się, że wydawnictwo „Klio” coś przygotowuje? — To dwutomowy wybór. Ale powiedziałem dyrektorowi wydawnictwa, że to wydanie będzie również w Internecie, inaczej niczego z nimi nie podpiszę i nie będę się umawiał. To nie zaszkodzi sprzedaży książek, wręcz przeciwnie, kiedy człowiek dowie się o Stusie, zechce kupić tę książkę. To reklama. Przygotowywane są jeszcze lub już zostały wydane książki Wasyla Stusa w niektórych innych wydawnictwach Kijowa, Drohobycza, Doniecka. Wasyl Owsijenko przygotował wydanie wspomnień zbiorowych… — Wasyl Stus owocnie pracował nad przekładami z wielu języków europejskich. A jak wygląda sprawa z przekładami Stusa na inne języki? — Dmytro Bak w Rosji tłumaczy. A w tym roku przez Moskiewską Szkołę Teatralną im. Szczukina została wydana płyta kompaktowa — aktorzy czytają Stusa. We Włoszech coś próbuje robić jedna osoba. Istnieje przekład na język polski Agnieszki Korniejenko i jeszcze kogoś, ale ogólnie jest tego bardzo mało. Kiedy państwo przez dwadzieścia lat niepodległości nie prowadziło polityki kulturalnej, nie zdołało przedstawić się w światowej przestrzeni kulturowej jako państwo kulturalne, to jakieś sytuacyjne rzeczy nie wniosą nic istotnego w tę sprawę. Jeśli mówimy o Polsce, Austrii, to tam znane są nazwiska Zabużko, Andruchowycza, Prochaśki, ale to zostało zrobione ich własnym wysiłkiem. Po nich sądzi się o ukraińskiej kulturze. Szewczenko zaś, jak i Stus, wymaga ciągłej aktualizacji, ktoś musi włożyć w to niemałe pieniądze. — Nasze państwo w najbliższym czasie nie będzie się tym zajmować… — Dla przykładu, Rosja stale przedstawia się jako kraj kulturalny, broni i utwierdza swój język na swoich i cudzych terenach. U nas także jest jakościowy produkt kulturalny — muzyka, kino, literatura… Ale państwu to nie jest potrzebne. Tłumaczyć Stusa na inny język musi użytkownik tego języka. Człowiek, który sztucznie nauczył się angielskiego siedząc na Ukrainie, adekwatnie Stusa nie przetłumaczy, nie wpisze go w tę, obcą, kulturę. Jego tam trzeba nie po prostu przeczytać, ale i zrozumieć. A jeszcze tłumaczom trzeba płacić nie według naszych stawek, a według tych, które obowiązują w krajach, na których języki ma być dokonany przekład. Ale do tego trzeba popularyzować swoje nazwiska… Rozmawialiśmy o Internecie, aby wypuszczać Szewczenkę w świat. Co do tego były różne opinie. Kiedy doszło do centralnych biur, mówią nam: Szewczenko — to zjawisko regionalne, nikogo to nie interesuje… Nie będziemy oceniać i nie będziemy potępiać ich, bo my sami, Ukraińcy, stworzyliśmy sytuację, w wyniku której Szewczenko, fenomen światowej kultury, postrzegany jest na Ukrainie i na świecie jako zjawisko regionalne. To samo dotyczy innych wybitnych postaci naszej kultury. Ale złamać, naprawić sytuację można i za nas nikt tego nie zrobi… Rozmawiał Mykoła CYMBALUK Imię Dmytra Stusa nie wymaga obszernego przedstawienia. I nie dlatego, że jest synem jednego z najbardziej utalentowanych poetów ubiegłego wieku, który stał się symbolem ruchu oporu lat 60. wobec sowiecko-komunistycznego reżimu. Dmytro Wasylowycz jest godny pamięci swojego ojca: jest laureatem Nagrody Szewczenkowskiej, znanym naukowcem, ma nieprzeciętny talent do komunikacji z młodzieżą (wykłada na uniwersytecie), a rok temu został mianowany dyrektorem generalnym Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Ma wspaniałą rodzinę: ukochaną żonę, pięcioro dzieci i już dwoje wnucząt. Pomimo ciągłego braku czasu, nie traci więzi z ojczystymi ziomkami z Doniecczyzny i pomaga im. W przededniu 75. rocznicy urodzin Wasyla Stusa po raz kolejny z wizytą służbową odwiedził Doniecczyznę. To właśnie stało się powodem i tematem naszej rozmowy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Kijowska pielgrzymka na „Kraniec świata”

Walerij CZEREDNYCZENKO, Kijów Bo jak ciało bez ducha jest martwe, tak i wiara bez uczynków jest martwa! Jak. 2.26 Ew. W kijowskim Akademmisteczku znajduje się Świątynia-kaplica świętego Mikołaja Swiatoszy Patriarchatu Kijowskiego (www.svytoshi.kiev.ua). Jej nazwa, podobnie jak nazwa dzielnicy Swiatoszyn, pochodzi od imienia wnuka wielkiego księcia Światosława II, właściciela dawnych tutejszych ziem, mnicha Ławry Pieczerskiej Mikołaja Swiatoszy – w świecie księcia Światosława-Ponkratego Dawidowicza. Co ciekawe, przyszłego cudotwórcę bliscy proroczo nazywali Swiatoszą jeszcze od dzieciństwa. Niewielka świątynia, ukryta przed przechodniami i pasażerami komunikacji miejskiej za wieżowcami, dzięki pasji do działalności pielgrzymkowej jej duchownego, ojca Andrija, staje się coraz bardziej znana w stolicy i kraju. Jeszcze przed oficjalnym przyłączeniem do świątyni-kaplicy Andrij Martyniuk z własnej inicjatywy zorganizował w 2005 roku pierwszą pielgrzymkę do Czernihowa. Zostawszy w następnym roku duchownym kaplicy, zaktywizował swoją działalność pielgrzymkową i rozszerzył geografię duchowych podróży daleko poza granice Ukrainy, popularyzując tym samym miejsce swojej służby – Świątynię-kaplicę świętego Mikołaja Swiatoszy. Miejsca, w których przebywali prawosławni Ukraińcy (najważniejsze z nich grupy odwiedzają wielokrotnie, a niektóre nawet corocznie), nierzadko przy bezpośrednim udziale ojca Andrija, obejmują przestrzeń od Sołowek i Finlandii na północy po Zakaukazie, Cypr i Ziemię Świętą na południu oraz od Moskwy na wschodzie – po Bałkany, Rzym i Paryż na zachodzie. A w październiku tego roku wytyczono trasę jeszcze bardziej na zachód – do Oceanu Atlantyckiego(!), o czym będzie mowa dalej. Subtropiki europejskiego Śródziemnomorza. Pogodnego ranka 29 września 2012 r. solidny autokar „Setra”, przeznaczony na przystań dla pół setki pielgrzymów i nazwany przez ojca Andrija „arką”, z placu przy dworcu we Lwowie wyruszył na zachód. Pielgrzymami nazywano pierwszych pątników do Jerozolimy, którzy przynosili gałązki palmowe do Grobu Pańskiego. W wolnym świecie zjawisko odbywania modlitewnych podróży nigdy nie ustało. Po wyzwoleniu Ukrainy z totalitarno-ateistycznego reżimu i ogłoszeniu niepodległości ta tradycja zaczęła odradzać się także u nas. Jednak socjalistyczna przeszłość przypomina o sobie do dziś, o czym świadczył skład pasażerów „arki”, głównie z Kijowa, Łubniów, Kaniowa. Większość z nich podróżowała po Ukrainie i zagranicy pod sztandarem świętego Mikołaja Swiatoszy wielokrotnie (nawet około dwudziestu razy!). Byli tu tacy, dla których głównym celem niełatwej podróży jest szczera modlitwa w świętych miejscach, oraz ludzie z przewagą interesów świeckich – chęć pobytu za granicą, czemu sprzyjają bardziej przystępne, w porównaniu z „wycieczkami”, koszty pieniężne, bezproblemowe (dla emerytów dodatkowo bezpłatne) otrzymywanie wiz itp. Ale zorganizowane przez cerkiew wyjazdy, zarówno zagraniczne, jak i krajowe, są bez wątpienia błogosławione dla wszystkich! Ojciec Andrij uważa za swoją misję w takich wędrówkach, oprócz wypełniania tradycyjnych obowiązków modlitewnych, także „odkrywanie Chrystusa przed innymi”. O jego sukcesach w tym dziele miłości i miłosierdzia świadczy fakt, że podczas wyczerpującej podróży arką-autokarem, z zaledwie 8 noclegami w hotelach i śniadaniami, przez cały czas panowały, z wyjątkiem kilku drobnych nieporozumień, cierpliwość, zgoda i przyjazne relacje. W ciągu pół miesiąca pokonano ponad 10 tys. km dróg południowej, głównie strefy śródziemnomorskich subtropików, Europy półkul wschodniej i zachodniej (wirtualnie rozdzielonych południkiem Greenwich). Pątnicy modlili się w świątyniach 15 miast w 8 krajach. A po drodze podziwiali rodzinne Karpaty i ich najwyższą część – Tatry, a także Alpy, Apeniny i masyw Pirenejów. Przejechali – w Wiedniu i Budapeszcie – przez wielonarodowy (przepływający przez terytorium 10 państw, wliczając Ukrainę) Dunaj, włoski Pad, francuski Rodan, hiszpańskie Ebro, hiszpańsko-portugalskie Gwadianę, Tag, Duero i na zakończenie – ukraińsko-węgierską Cisę. Kąpali się i wpatrywali w dal mórz i zatok największego na kuli ziemskiej Morza Śródziemnego w Wenecji, San Remo, Monako i Walencji, a w Lizbonie, Porto i San Sebastián – w otwarty Ocean Atlantycki i jego Zatokę Biskajską. Odwiedzali muzea (El Greco w Toledo, Prado w Madrycie, Jacques’a-Yves’a Cousteau w Monako…) oraz mieli okazję dwukrotnie degustować i zakupić prawdziwy porto w miejscu jego długiego dojrzewania – specjalnie wyposażonych podziemnych pomieszczeniach na brzegu Duero oraz węgierskie wina w niezliczonych piwnicach Egeru. Dzięki wspólnym, skoordynowanym wysiłkom o. Andrija i kierownika grupy Wołodymyra Konkulowskiego z Tarnopola oraz doświadczonych kierowców „arki”, panów Wiktora z Czerniowiec i Pawła ze Lwowa, długa podróż z sześcioma nocnymi przejazdami (dwa z nich ponad tysiąc kilometrów) minęła bez przygód (drogowych, granicznych, celnych). Najważniejsze świętości. Wszystkie odwiedzone świątynie, jak na przykład majestatyczna katedra świętego Szczepana w Wiedniu, czy niewielka, ale zauważalna w architekturze i sylwetce miasta cerkiew Chrystusa Zbawiciela w Kaplica Świętego Graala wśród nich było niemało szlachty. Obecnie maksymalna roczna liczba pielgrzymów sięga 150 tys. Miasto Walencja – jeden z najpopularniejszych ośrodków turystycznych Hiszpanii. Przyciąga ono pielgrzymów cudotwórczą relikwią – umieszczonym w Katedrze kielichem, z którego Jezus Chrystus udzielał komunii apostołom podczas Ostatniej Wieczerzy. W XII wieku kielich zaczęto nazywać Świętym Graalem, zapożyczając to określenie z dawnego eposu indoeuropejskiego, co oznacza magiczny puchar, symbol życia i odrodzenia. Autentyczność kielicha uznał Watykan. Oprócz Świętego Graala katedra posiada wiele innych zabytków. Tak kaplica świętego Franciszka Borgiasza (1510–1572), oprócz Hiszpanów, jest szczególnie interesująca dla Ukraińców, w szczególności dla duchowieństwa i parafian świątyni-kaplicy w kijowskim Akademmisteczku, ze względu na podobieństwo losów (szlacheckie pochodzenie i decyzje o przyjęciu postrzyżyn w młodości) świętego Mikołaja Swiatoszy z XII w. oraz hiszpańskiego świętego z XVI w. Popularności kaplicy dodają dwa arcydzieła F. Goi: „Książę Borgiasz żegna się w swoim pałacu z rodziną przed wyjazdem do klasztoru” oraz „Święty Franciszek próbuje ochronić przed demonami duszę niepokutującego umierającego”. San Remo Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, zasługują na szczególną uwagę. Lecz najbardziej znaczące z nich, bez wątpienia, to hiszpańskie katedry w Santiago de Compostela i Walencji. W historii chrześcijaństwa i pielgrzymowania miasto Santiago de Compostela z populacją około 100 tys. osób zajmuje trzecie miejsce po Jerozolimie i Rzymie. Położone w pobliżu oceanu, powstało w IX wieku po Chr. wokół cudownego odkrycia grobu niezniszczalnych relikwii świętego apostoła Jakuba. Jak wiadomo, święty Jakub zginął w Judei, ale jego ciało w cudowny sposób zostało przeniesione na Półwysep Iberyjski, gdzie wcześniej, podobnie jak apostoł Andrzej na ziemiach współczesnej Ukrainy, głosił naukę Jezusa Chrystusa. Do świętego miejsca z niezniszczalnymi relikwiami pragnęli dotrzeć i pomodlić się chrześcijanie z całego świata. Liczba pątników, pragnących przyłożyć się do srebrnego sarkofagu z relikwiami, pokłonić się rzeźbiarskiemu wizerunkowi świętego Jakuba, ustawionemu nad ołtarzem, wzrastała, a co za tym idzie, rozszerzały się także świątynia i otaczająca ją osada Santiago de Compostela (Sant-Jago tłumaczy się z języka hiszpańskiego jako „Święty Jakub”, a Compostela pochodzi od łacińskiego „Campus Stellae” — „Pole oznaczone Gwiazdą”). Liczba pielgrzymów w ciągu jednego roku w czasach średniowiecza sięgała pół miliona, ze- Kościół Patriarchatu Kijowskiego na krańcu Europy W historii ukraińskiego prawosławia dalekie, najstarsze w Portugalii miasto Braga wspominane jest jako takie, w którym powstała pierwsza zarejestrowana w Europie Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego. Inicjatywę przejęli ojcowie-krewni Dymitr i Wasyl, których wsparli koledzy-katolicy! Do odprawiania prawosławnych nabożeństw Ukraińcom zaproponowano kilka kościołów, z których duszpasterze wybrali niewielką świątynię na centralnym placu miasta. Kiedy ojcowie dowiedzieli się, że przez Bragę przebiega trasa pielgrzymów-Ukraińców, radośnie zaprosili rodaków do siebie. Gości przywitał protojerej Dymitr Tkaczuk, i w świątyni, gdzie modlą się wierni Parafii Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej, ojciec Dymitr i ojciec Andrzej wspólnie odprawili Boską Liturgię, a pątnicy w dalekiej Portugalii mieli możliwość przystąpić do Sakramentu Świętej Komunii. Pieniądze nasze, a muzyka nie ta W swoich niezliczonych wystąpieniach Świątobliwy Patriarcha Filaret stale przypomina: „Nie mów fałszywego świadectwa”. Toteż i w tej opowieści będzie łyżka dziegciu. Główna bolączka (aż chce się powiedzieć „narodowa”!) — obsługa wycieczkowa. O tym, że naszą państwowość za granicą ignoruje się i poniża, prowadząc wycieczki dla grup z Ukrainy nie w naszym języku narodowym i bez uwzględnienia historycznych związków Ojczyzny z tym czy innym krajem, miastem, wiedziałem od dawna. A jednak uważam, że z biegiem czasu sytuacja powinna zmieniać się na lepsze. Ale przed pierwszą wycieczką stało się jasne, że znalezienie za granicą „ukraińskojęzycznych przewodników jest bardzo trudno”. I w rezultacie — wycieczki odbywały się w języku rosyjskim. Jeśli nie brać pod uwagę poczucia godności narodowej i ocenić wycieczki, to najlepszymi byli przewodnicy z Budapesztu (z obwodu winnickiego), Wiednia i Madrytu (obie panie z Rosji). Oto, dla przykładu, podróż po Wiedniu, który, zgodnie z Encyklopedią ukrainoznawstwa W. Kubijowycza, historycznie wpływał na życie Ukraińców przez 150 lat „bardziej niż, na przykład, Petersburg”. Cztery godziny trwała nasza wycieczka po mieście, ale tak nie usłyszeliśmy, że kiedyś tutaj żyli, pracowali, uczyli się Iwan Puluj, Iwan Franko, Łeś Kurbas, Iwan Horbaczewski, Sołomija Kruszelnyćka… Na początku wycieczki przewodniczkę poproszono, aby pokazała w centrum Wiednia ukraińską cerkiew Świętej Barbary (powstała w 1784 r.) z ustawionym przed nią popiersiem Iwana Franki. Lecz ta prośba tak pozostała niespełniona. Z znanych Ukraińców wymieniono jedynie Jurija Kulczyckiego, który przyuczył Austriaków pić kawę. O tym, że był to człowiek wysoko wykształcony, że służył jako tłumacz państwowy z języka tureckiego, a podczas oblężenia Wiednia w 1683 roku dokonał bohaterskiego czynu zwiadowczego i że jego imieniem nazwano ulicę w stolicy Austrii i ustawiono na niej pomnik, uczestnikom wycieczki tak nie opowiedziano. A biorąc pod uwagę główny cel podróżników, szczególnie stosownie byłoby wspomnieć o jednym z inicjatorów i pierwszych tłumaczy Pisma Świętego na język ukraiński, znanym na świecie fizyku i mało znanym u nas Iwanie Puluju, jak i chemiku Iwanie Horbaczewskim. Postrzeganie przeszłości a współczesność Porównanie tego, co sakralne i świeckie, odczute i zobaczone podczas podróży, nasuwa myśl, że współczesna europejska łaska powstała w wyniku długotrwałej głębokiej wiary chrześcijańskiej i zachowania pamięci o sławnych i bliskich przodkach. Miara duchowości w naszych dniach, niestety, znacznie się obniżyła. Zewnętrznie przejawia się to w tym, że wśród odwiedzających w świątyniach przeważają nie parafianie i pielgrzymi, a turyści. Właściciele budowli sakralnych pokornie przystosowują się do nowych warunków, częściowo, a nawet całkowicie przekształcając je w muzea… Bezproblemowe odwiedziny licznych kościołów przez ukraińskich pielgrzymów oraz to, jak zalegalizowano cerkiew w Bradze, świadczą o zbliżeniu wiernych dwóch najpotężniejszych wyznań chrześcijańskich.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

O Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2013 roku

Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki informuje, że do Komitetu wpłynęły 41 zgłoszenia o przyznanie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2013 roku. Do udziału w trzeciej turze selekcji konkursowej o najwyższe wyróżnienie artystyczne Ukrainy, w drodze tajnego głosowania, Komitet dopuścił następujące dzieła: 1. Buriak Jurij. Książka poetycka „Amalgama”. Przedstawiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 2. Horłacz (Kowałenko) Łeonid. Książka poetycka „Znak rozbitego jarzma”. Przedstawiona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 3. Doczyneć Myrosław. Powieść „Wiecznik. Spowiedź na przełęczy ducha”. Przedstawiona przez Stowarzyszenie Pisarzy Ukraińskich. 4. Łys Wołodymyr. Powieść „Stulecie Jakowa”. Przedstawiona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 5. Moskałeć Kostiantyn. Książka poetycka „Łowcy na śniegu”. Przedstawiona przez Stowarzyszenie Pisarzy Ukraińskich. 6. Okolitenko Natalja. Powieść historyczna „Roś-Maria”. Jewhen BUKET Zdjęcie Ihora HAJDAJENKA Serią wydarzeń naukowych, kulturalnych oraz artystycznych uczcił 290. rocznicę urodzin wybitnego ukraińskiego filozofa, oświeceniowca, pedagoga Hryhorija Skoworody Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny jego imienia w Perejasławiu Chmielnickim. W ciągu listopada i grudnia na uniwersytecie odbyły się konkursy artystyczno-twórcze recytatorów poezji, wokalistów i muzyków. Na wystawie „Ścieżkami Perejasławia” zaprezentowano dzieła artystyczne studentów i wykładowców wydziału pedagogicznego: tkaniny, grafikę, malarstwo. Wystawę fotograficzną „Świat Skoworody” przedstawił specjalista 1. kategorii działu technologii informacyjnych Wiktor Sokoł, a wystawę literatury tematycznej oraz cykl prac graficznych poświęconych badaniom nad Skoworodą — inspektor wydziału socjalno-humanitarnego Serhij Soroka. W każdy piątek otrzymuję „Słowo Proświty” — to uczciwe, patriotyczne wydanie i szczerze się cieszę, że Państwa gazeta, szanowny panie Mowczan i kolegium redakcyjne, jest być może jedyną arką na naszej „wolnej” Ukrainie, która ratuje nowe pokolenia przed zwyrodnieniem. Wiele artykułów kopiujemy, dajemy czytać wszystkim chętnym i „słabowidzącym” w polityce, gdyż są problemy z prenumeratą… Dlatego w Domu Ludowym, który siłami członków Ruchu, proświtian, społeczności kozackiej uroczyście otwarto w 2007 roku, zbieramy lepsze materiały z gazet, a roczniki „Słowa Proświty” przechowujemy. Tutaj, w Domu Ludowym, odbywają się posiedzenia rady proświtiańskiej i kozackiej, wydarzenia poświęcone znaczącym datom, zbierają się członkowie studia literacko-artystycznego „Wytoky”, któremu stuknęło 35 lat! W każdą środę i piątek drzwi Domu Ludowego są otwarte. Wzbogacił się on materiałami o bohaterach narodowych. Co miesiąc odbywają się święta ojczystego słowa, które przygotowują i prowadzą członkowie studia literacko-artystycznego, a także w Na- Przedstawiona przez Ogólnoukraiński Związek Twórczy „Kongres Literatów Ukrainy”. 7. Ponomarenko (Kyryczenko) Lubow. Książka nowel i powieść „Niebieskie jabłko dla Iłonki”. Przedstawiona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 8. Riznyk Łewko. Trylogia „Samotność proroka”, „Poeta i władyka” oraz „Doktor i profesor”. Przedstawiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 9. Hałczenko Serhij. Badania literaturoznawcze i heurystyczne oraz komentarze do rarytasów Tarasa Szewczenki „Taras Szewczenko. Wiersze. 1844”, „Zwrócone szewczenkowskie rarytasy”, „Taras Szewczenko. Album 1845 roku”. Przedstawione przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. 10. Tymkiw Bohdan. Książka „Sztuka Ukrainy i diaspory: snycerstwo sakralne i użytkowe”. Przedstawiona przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 11. Chaj Mychajło. Książka „Kultura muzyczno-instrumentalna Ukraińców (tradycja folklorystyczna)”. Przedstawiona przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy. 12. Kowal Roman. Szkic historyczny „Mychajło Hawryłko: i sztyletem, i szablą”. Przedstawiony przez Stowarzyszenie Pisarzy Ukraińskich. 13. Caplijenko Andrij. Film dokumentalny „Miasto, które zdradzono” oraz seria reportaży o wydarzeniach na Ukrainie i świecie (programy informacyjno-publicystyczne „Podrobyci” i „Podrobyci tyżnia” kanału telewizyjnego „Inter”). Przedstawione przez Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy. 14. Illenko Mychajło (reżyser), Krysztalowycz Ołeksandr (operator-reżyser), Adamowycz Roman (scenograf). Film fabularny „TenKtóry-PrzeszedłPrzezOgień”. Przedstawiony przez Narodowy Związek Kinematografistów Ukrainy oraz Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 15. Filc Bohdana. Koncert na fortepian i orkiestrę symfoniczną, kantaty „Kochajcie Ukrainę”, „Młodzieńcowi” do wierszy W. Sosiury oraz „Pory roku” do wierszy P. Tychyny. Przedstawione przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy. 16. Bohomazow Dmytro (reżyser-inscenizator). Spektakle: „Hamlet” W. Szekspira w Odeskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. W. Wasylki; „Goście przyjdą o północy” A. Millera w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru; „Szczurołap” wg O. Grina w Kijowskim Teatrze „Wolna Scena”. Przedstawione przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy. 17. Cyrypiuk Dmytro (reżyser-inscenizator), Ołeksandrowycz Andrij (scenograf), Szewczenko Jurij (autor muzyki), Panczuk Petro (wykonawca roli Stalskiego), Stalczuk Ołeh (wykonawca roli Barona). Spektakl „Przecinające się ścieżki” wg I. Franki w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. I. Franki. Przedstawiony przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy. ny, strefę prasową, muzeum-archiwum akademika J. Bojki-Blochyna, stworzono i stale uzupełnia się nowymi nabytkami katalog elektroniczny. Za stworzenie i realizację modelu nowoczesnej biblioteki uczelni wyższej, osiągnięcia i dorobek twórczy zespołu biblioteki uniwersytetu wyróżniono Dyplomem za III miejsce w konkursie „Biblioteka Roku 2011”. Jedna z ważnych stron jego życia — pomoc amatorom, którzy tworzą piosenki, a zapisać, ułożyć do nut nie mogą, gdyż nie każdy kończył szkoły muzyczne i zna zapis nutowy. W szczególności w naszym rejonie hlibockim przy gazecie „Nowyj deń” owocnie pracuje studio literacko-artystyczne „Wytoky”, któremu od około trzydziestu lat przewodniczy nasza proświtianka Ołeksandra Prychodko-Wozniak. Jest ona autorką dwudziestu książek utworów poetyckich i prozatorskich, z których zdecydowana większość poświęcona jest dzieciom. W jej dorobku twórczym są piosenki dla dzieci. A zapisać je pomógł Kuźma Smał. „Pewnego razu — opowiada pani Ołeksandra — zadzwoniłam do Kuźmy Antonowycza w Kicmaniu i zaproponowałam spotkanie w Czerniowcach, aby zapisać moją nową piosenkę, a w odpowiedzi usłyszałam: „Śpiewaj przez telefon. Ja zapiszę”. I zapisał, potem przysłał mi z nutami. Takich teraz zebrało się u mnie ponad dziesięć. Ale maestro odszedł i piosenki żyją tylko w moim sercu”. 18. Bystruszkin Ołeksandr (autor, reżyser i wykonawca projektu), Stupka Ołeh (współautor i reżyser dźwięku projektu). Audioantologia Poezji Ukraińskiej. Przedstawiono przez Związek Reżyserów Dźwięku Ukrainy. 19. Peczornyj Petro. Seria dekoracyjnych talerzy według motywów utworów T. Szewczenki. Przedstawiono przez Ukraiński Fundusz Kultury. 20. Harbuz Wołodymyr. Cykl utworów “Barwy rodzinnego kraju”. Przedstawiono przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy. 21. Hubariew (Hubariew) Ołeksandr. Cykl rycin do książki “Ukraińskie legendy”, ilustracje do “Kobziarza” oraz seria prac malarskich “Z dróg dalekich i bliskich”. Przedstawiono przez Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy. 22. Mieszkowa Ludmyła. Cykl dekoracyjnych paneli i portretów ceramicznych. Przedstawiono przez Ministerstwo Kultury Ukrainy. 23. Stratiłat Mykoła. Seria utworów “Świecie cichy, kraju miły, moja Ukraino…”. Przedstawiono przez Ministerstwo Kultury Ukrainy. Komitet ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, który prowadziło Ukraińskie Stowarzyszenie Biblioteczne. Wdrożenie innowacyjnych technologii bibliotecznych w praktykę działalności biblioteki uczelnianej, efektywność współpracy biblioteki, jednostek strukturalnych, zespołu wykładowców i studentów uniwersytetu zaprezentowano również 26 grudnia podczas wycieczki-podróży po bibliotece, którą przeprowadziła jej dyrektor Olha Szkyra. Tak kompozytor pomógł jej wspólnie z Virą Franczuk wydać śpiewnik “Nasz drogi kraj”, z Floreą Lerką, Żorżetą Curkan, Mykołą Pleszkanem, Auriką Krecu wydać “Bóg zasiał słońce”, gdzie przeważająca większość pieśni została stworzona zarówno przez Ołeksandrę Hryhoriwnę, jak i samego Kuźmę Antonowycza. W tym roku Ołeksandra Hryhoriwna świętowała swoje 75-lecie w gronie przyjaciół i bliskich. Odwiedza placówki dziecięce, propaguje ojczyste Słowo i Pieśń, idzie przez życie z wiarą w lepszą przyszłość. “Słowo Proświty” — to klucz do zrozumienia tego, co dzieje się w naszym społeczeństwie! — mówi pani Ołeksandra. — Czytajmy, uczmy się i strzeżmy świętego Bożego daru — ojczystej ziemi i języka ojczystego!” Z poważaniem Marija MAJSZCZUK, przewodnicząca organizacji społecznej “Narodowy Dom”, członkini “Proświty” oraz “Wytokiw”, wieś Hłyboka, obwód czerniowiecki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Biblioteka «Słowa Proświty» od teraz w Perejasławiu

Kolektyw naukowej biblioteki uniwersytetu na czele z zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy Ołeną Szkyrą... Poprawka: nazwisko brzmi Olha Szkyra, dlatego poprawnie: Kolektyw naukowej biblioteki uniwersytetu na czele z zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy Olgą Szkyrą demonstrował zebrane w księgozbiorze bibliograficzne Skovorodinianum. A na uroczystym posiedzeniu, poświęconym 290. rocznicy urodzin Hryhorija Skoworody, zwycięzcy ogólnouniwersyteckiego konkursu studenckiego „Z Hryhorijem Skoworodą kroczymy w przyszłość” otrzymali nagrody z rąk rektora uniwersytetu doktora nauk historycznych, profesora, akademika NAPN Ukrainy W. P. Kocura. 26 grudnia sztafetę uroczystych wydarzeń zakończył warsztat metodyczny dla wykładowców i studentów, który odbywał się w dwóch etapach. W pierwszym zaprezentowano program edukacyjny ukraińskiej Wikipedii dla studentów wyższych uczelni, do którego przyłączył się także Perejasławsko-Chmielnicki Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny im. H. S. Skoworody. A w drugim — przeprowadzono prezentacje literatury, która ukazała się w 2012 roku. Redakcja «Słowa Proświty» (uniwersytet jest stałym prenumeratorem naszego tygodnika) przedstawiła audytorium serię wydawniczą „Biblioteka «Słowa Proświty»” i przekazała książki z tej serii funduszom naukowej biblioteki. Biblioteka uniwersytetu pedagogicznego została założona w 1986 roku. Dziś jest ważną w regionie placówką naukową, edukacyjną, kulturalno-oświatową i informacyjną. Działa tu m.in. czytelnia „Czumacki szlak”, która dzieli się na komputerową i etniczną zo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Klucz do zrozumienia

w rodzinnym domu, w redakcji powiatowej gazety „Nowyj Dień” (redaktor M. Szapka), w bibliotece, w salach koncertowych szkoły muzycznej, w Hłybockiej szkole ogólnokształcącej I–III stopnia i w liceum. Na łamach „SP” nieustannie pulsuje duchowy świat naszego narodu. Poruszacie różne problemy, w tym także dotyczące wychowania młodzieży poprzez Słowo, Język, Muzykę i Pieśń. I to bardzo dobrze. Wielu zapewne zna nazwisko kompozytora, etnografa, mentora Kuźmy Smala, który zebrał ponad 10 tysięcy ukraińskich pieśni ludowych na Ukrainie, w Polsce, Rumunii i Mołdawii. Ten artysta szerzył wokół siebie miłość i szacunek do ukraińskiej pieśni, gdziekolwiek by się znajdował. Do napisania tego listu skłoniła mnie artykuł „Książka — od 76-letniej strażniczki pieśni”, w którym mowa o utalentowanejUlianie Kot („SP”, nr 49, z 2012 r.). Wyobraźmy sobie, że gdyby Kuźma Antonowicz jej nie odnalazł, tysiące pieśni zagubiłyby się w bezmiarze przestrzeni, a wraz z nimi dusza naszych przodków. Dobrze znamy nazwisko Uliany Kot, ponieważ nasz kolega, członek „Proświty” i „Wytoków”, zmarły Kuźma Antonowicz wielokrotnie opowiadał o niej i o innych ludziach, od których zapisał pieśni. Ku wielkiemu, niestety, żalowi, maestro odszedł w zaświaty, pozostawiwszy na pamiątkę ponad trzydzieści książek-skarbów rodzimej pieśni. Zadziwiało, że na własny koszt jeździł do najodleglejszych wsi, miasteczek, osiedli, szukał znawców i zapisywał, układał nuty, porządkował i pomagał wydawać, mimo że był już chory. A na wszystkich naszych imprezach śpiewał, grał, zapoznawał z nowościami w muzyce. Wykonywał utwory na skrzypcach, domrze, pianinie, gitarze, instrumentach dętych. W młodych latach założył u nas w Hłyboce zespół wokalno-instrumentalny „Wodohraj”. Maestro mieszkał 30 km od Czerniowiec i 60 km od Hłyboki, lecz ani razu nie narzekał, że trudno mu dotrzeć do nas na kolejne imprezy podczas niepogody czy zamieci śnieżnych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Państwo słowa

Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki, „Wseswit” „Amalgamat” Jurija Buriaka to zbiór poetycki, który przypomina wielką księgę średniowiecznych alchemików. Od takich książek oczekuje się fundamentalnych odkryć. Przynajmniej autor zbliża się do odkrycia czegoś prawdziwie wielkiego. Sama nazwa – „Amalgamat” – jest symptomatyczna, to protomateria, z której ma narodzić się coś niezwykłego. Za pomocą amalgamatu szkło zmienia się w lustro. W średniowiecznej alchemii amalgamat to cenna substancja, wydobyta z rudy za pomocą różnych przemian. Tomasz z Akwinu w traktacie „O kamieniu filozoficznym…” nazywał amalgamatem bardzo kruchy kamień, który wydobywa się jako ogniwo pośrednie na drodze do stworzenia kamienia filozoficznego. W takim przypadku amalgamat to kosztowność, która może zostać przekształcona w jeszcze bardziej zdumiewającą kosztowność, zdolną, według Tomasza, zmieniać „Jowisza w Księżyc”. Książka J. Buriaka składa się z siedmiu rozdziałów: „Powtórzenie mitu”, „Sny Ogrodu Botanicznego”, „Nostalgia”, „Przekraczając Oril”, „Ars Poetica”, „Gardariki”, „Szałwia”. Jeśli przywykliśmy do tego, że zbiór poezji powinien być miniaturowy i elegancki, to „Amalgamat” jest epicką, rytualno-mitologiczną księgą, która przypomina traktat lub encyklopedię. Niemniej książka ma szczególną poligraficzną elegancję. Być może w swoim zamyśle zbliża się do Pisma Świętego, w szczególności Pięcioksięgu Mojżeszowego. Siedem to liczba człowieka w mistycznej numerologii, ale to także liczba niebiańska. Nieprzypadkowo „Amalgamat” wizualnie przypomina Talmud lub Awestę. Jurij Buriak jest twórcą poezji intelektualnej w europejskim rozumieniu tego pojęcia. Emocjonalne obrazy są u niego zapośredniczone przez instancję rozumową. W angielskiej tradycji poetyckiej istnieje takie pojęcie jak „poetic license”, które najczęściej odnosi się do wierszy W. Blake’a lub J. Donne’a, dwóch mistycznych poetów Anglii, poetów-wizjonerów. Oznacza ono obecność intelektualnej powłoki, która chroni poezję przed nadmierną uczuciowością, lirycznością. W ten sposób liryczne „Ja” zmienia się w mitologicznie obiektywne „Ono”. Francuski filozof Maurice Blanchot uważał w eseju „Przestrzeń literatury”, że na przykład „Kafka… wszedł do literatury dopiero wtedy, gdy zdołał zastąpić „Ja” przez „Ono”… Pisarz należy do języka, którym nikt nie mówi, który do nikogo nie jest zwrócony, który nie ma centrum, który niczego nie odsłania. Może myśleć, że samostanowi o sobie w tym języku, jednak to, co stwierdza, jest całkowicie pozbawione siebie”. Jurij Buriak, emancypując przeżyte doświadczenie od czasowej konkretności, tak samo musi przekształcić liryczne „Ja” w nieświadome „Ono”, gdzie zaznacza się całe doświadczenie ludzkości, odwieczne i sakralne. Widziałem Królestwo Umarłych, świat Hadesu w jaskini krasowej pod Atosem, zapisało się ono w podkorze i wraz z mitem przeszło genomem w dal pozaziemskich perspektyw i ja wtedy nie mógłbym sobie wyobrazić, że tę jaskinię w górze Atos wybrały bogi dla wypróbowania nowego mitu w kręgu postaci, które ucieleśniają stary model. Dzisiaj hiperemocjonalność i sentymentalność mogą łatwo przekształcić się w kicz – rzecz pozbawioną głębokiego wewnętrznego sensu, jednak taką, która może mieć emocjonalny wpływ. Poezji „Amalgamatu” obca jest sztuczność i pretensjonalność. Zapewne taka poezja nie może być uważana za „masową” – właśnie przez obecność w niej czegoś, co graniczy z sakralnym doświadczeniem, którego w zasadzie nie da się transmitować na masy. Podmiot poezji Jurija Buriaka to bez wątpienia kapłan, czarownik, człowiek, który posiada tajną wiedzę. Czysto formalnie taka poezja wpisuje się w szeroką tkankę światowej kultury, skąd wyrasta. Buriak Jurij. Amalgamat: Poezje. — Kijów: Ukraińskie propyleje, 2012. — 881 s. Amalgamatowa poezja tworzy się w przestrzeni „wielkiego czasu” – na wielkim dystansie i z wielkiej perspektywy. To także nadaje jej epickiego spokoju i równowagi. Zapewne można powiedzieć także o neoklasycyzmie takiej tkanki artystycznej. Często wiersze są napisane na motywach utworów światowej kultury (Sartre’a, Hessego, Goethego itd.). Świat leży w głębokich śniegach, Kruk na gałęzi bije skrzydłami i kracze, Ja, Stepowy wilk, gonię po stepach, Lecz nigdzie ani zająca, ani łani nie widzę! Żadnych nie ma – gdzie nie spojrzysz, A ja by nie żałował sił w pogoni, Ja wziąłbym w zęby ją, w pazury, Przecież to miłość moja – łania… (wiersz na motywach Hermanna Hessego). Jeśli w takiej poezji czuje się rozpacz, ból, zmęczenie, to te stany emocjonalne nie są nadrywne, są zapośredniczone przez „wielki czas” i ogólny intelektualizm wiersza, w którym słychać inne głosy. Wszystko było pod tym słońcem, niczego radykalnie nowego w naszym świecie już nie będzie. W „Amalgamacie” mogą zmieniać się „dekoracje” (czas, kraje, ludzie), jednak nie istota świata. Jeden z najsilniejszych pod względem dramatyzmu w zbiorze – wiersz „Obieg absurdu”: Były w mieście trzy rodziny, Które naród szanował, Stworzyły mu literaturę, Muzykę, architekturę, Sobory pomalowały. … Ale znaleźli się zazdrośnicy, i zabójcy Przyszli i wszystkich postrzelali, Rozciągnęli i powyciągali W inne kraje, do obcych narodów, Porozlatywały się nawet ptaki Tutejsze w inne kraje, do hipopotamów. Potem sami zaczęli się ściągać, Czegoś i dlaczegoś uczyć, Dzieci porobili intelektualistami, Wybitnymi uczonymi i mistrzami, Architektami i konstruktorami – Aż tu nowi zabójcy przyszli i wszystkich do dołu Powrzucali, poniszczyli, przestrzelali I zasiedli do Toynbee’ego i tomów Fukuyamy. Podmiot liryczny poszukuje praźródła bytu, musi znaleźć kamień filozoficzny, aby przemienić… W końcu, co ma się przemienić w co? Wydaje się, że to bodaj największa zagadka obecna w poezji. Mimo „epickiego” zamysłu książki, mimo obecności w jej podstawie kompozycyjnej intencji rytualno-mitologicznej, widać w niej także matematyczną precyzję i wyważenie, jakby pisał ją inżynier. Poezja J. Buriaka to szkło w procesie amalgamowania, które być może jeszcze nie stało się lustrem. Lustro kopiuje przedmioty, a tutaj mamy raczej do czynienia z przemianą, z przekodowaniem. Rysunek na okładce symbolicznie odnosi się do lustra, jednak w tym lustrze przed nami – „kubistyczna”, geometryczna sylwetka człowieka. Człowieka bez głowy. Jednak światło padające z góry tworzy „efekt obecności”, formuje „iluzję głowy”. S. Mallarmé uważał, że sztuka poezji polega na urzeczowieniu słowa. Dla Josifa Brodskiego „słowny rzeczowość” miała swoje filozoficzne interpretacje. Słowo w jego poezji to przede wszystkim rzecz. Echa Brodskiego obecne są, nawiasem mówiąc, także w książce Jurija Buriaka. Nieprzypadkowo ostatnie wiersze książki to „Odpowiedzi na listy rzymskiego przyjaciela”. Jednocześnie w rytuale słowo pełni funkcję ochronną, ma ustrzec najważniejszą istotę, nie pozwolić jej ujawnić się w świecie. Poezja w „Amalgamacie” organicznie łączy te dwie postawy: przedstawić rzeczowy dowód świata w słowie i zdematerializować rzeczową materię słowa. Dla Blanchota poezja i literatura są związane „ze słowem, które nie może się urwać, wszak ono nie przemawia, ono jest. Poezje nie są tym słowem, one są początkiem, a właśnie to słowo nigdy się nie rozpoczyna, a zawsze przemawia na nowo i zawsze zaczyna wszystko od początku. Jednak poeta to ten, kto usłyszał to słowo, ten, kto wszedł w zgodę z nim, pośrednik, który, wygłaszając to słowo, zmusza je do bezgłosu”. „Poezje to doświadczenia związane z żywym zbliżeniem do rzeczy, z ruchem, który dokonuje się w powadze i trudzie życia. Aby napisać jeden jedyny wiersz, trzeba do cna wyczerpać życie”. Po drugie, „aby napisać wiersz, trzeba wyczerpać sztukę, wyczerpać całe życie w poszukiwaniach sztuki”. Wydaje się, że amalgamat także krystalizuje się z materii przeżytego życia i odczutej kultury. My, co od ciebie odpadliśmy, praojcze, korzeniu nasz, wiatr, chmura i anioł – nie człowiek, a błaz… wiatr, chmura i anioł, glina, kamień, woda – wszystko, z czego ty, Adamie, wszystko, z czego ja, Ada… Daj mi nie odpaść, ptaku przelotny, ptaku, ten, co duszą – w lato, a na progu – proch. Te alfabetikony, snów glosariusze, sny, wcale nie to, co się śni, w nazwach tylko one. Ten, Kto Chciał Zabrać, przy tym moście, w arkuszach nie zobaczył tytu ani krzyża. Ten, Kto Chciał Zabrać (płomień z auta, dym), w arkuszach nie wybaczył, był do końca twardym. Długa partia w warcaby, Bóg tam czy Szatan, ani w zenicie kraju, ani w otchłani dna… („Metafory Pavicia”). Jurij Buriak tworzy nowe mity Ukrainy. Swój „urbanistyczny mit” ma na przykład Kijów. „Leipzig” i wieża Steingela, między Złotymi Wrotami – okna starego miasta, kijowski mit; i tłum z mrozu przechodzi w drzwi kawiarni na rogu Górnego Wału i Włodzimierskiej, zbija śnieg na progu, jak nalot czy lód, i czapki zdejmują wszyscy – kędzierzawi i łysi, wewnątrz – schody w górę, brzęk kieliszków, śmiech publiczności, dym papierosowy, niczym nieme kino – taliami kijowianek, spadami nut… Osobne miejsce w zbiorze zajmuje stepowa Ukraina – świat archaizowany i pierwotny. Jednocześnie poeta zwraca się ku neoekspresjonizmowi, aby oddać emocjonalne pobudzenie, wyrazistość wizualnego rysunku. Taka poezja to impresje i medytacje, echa i obrazy czegoś, co istnieje w rzeczywistości. Jednak amalgamat ma zdolność przemiany. Obrazy znane w tym zbiorze nabierają nowych cech: to, co widzieliśmy sto razy, błądząc kijowskimi ulicami, otrzymuje nowe życie, nowe sylwetki. Na przykład wiersz „Wokół Włodzimierskiej Górki” zawiera trzy części – trzy projekcje czasowe: 1909, 1986 oraz 1996 roku: * * * Na tym zjeździe stali kornety, był czerwiec, 100 lat temu tramwaj dzwonił, zieleniały koryta, szły dwie panienki w błękitnym… * * * Wjeżdżał autobus zjazdem na plac, który Europejskim stanie się za kilka lat, a teraz deszczyk – i autobus płynął przez potoki… * * * martwego miasta, rozłamy urwisk – wszystko realne i wszystko już się śniło. Nieba radiacyjny pucz. Gdzieś zgubił się rylec… Ruch w takiej poezji – od znanego do nieznanego, i tak po kole, które to zwęża przestrzeń wiedzy, to rozszerza ją. Ta cecha tekstu ma renesansową naturę – Jurij Buriak przemyśliwuje tradycje hermetystów. W końcu taki typ poezji był na nowo aktualizowany w różnych europejskich tradycjach lat 1920–60. Przedstawiona poezja jest skrajnie nowoczesna, napisana współczesnym językiem, jej czytelnik to zarówno młody człowiek, jak i doświadczony intelektualista. Autor używa zarówno intelektualizowanej leksyki, jak i najnowszych słów slangowych, jednak ogólna tkanka poetycka nie zawiera „szwów” niespójności. Możliwe, że ty to ta pokutnica i żebraczka, co z niemowlęciem przechodzi pod płotami; możliwe, że ty w haremach Emiratu, dla seks-niewolnic przytułkach, czekasz klienta… Nie odczuwasz dyskomfortu, kiedy w mini-poemacie, który przypomina odłamek mitu, czytasz słowa na oznaczenie dzisiejszych realiów. Na tym polega właściwość poetyki słowa ludowego – przetapiać językową materię na amalgamat. Główna i, jak dla mnie, najważniejsza cecha książki Jurija Buriaka w tym, że ta poezja skłania czytelnika do rozmyślań. Poezja rodzi myśl i stawanie się w myśli. Jeśli wszystko na tym świecie było – w innej epoce, w innym kraju – to jak człowiekowi odczuć niepowtarzalność chwili, jak znaleźć indywidualność, jak zostawić po sobie coś nieprzemijającego? Jeśli świat a priori jest niesprawiedliwy i okrutny, jeśli człowiek dla osiągnięcia dobrego celu może kierować się niegodnymi czynami – to jak wtedy człowiekowi nie zbłądzić, jak nie wejść na drogę grzechu? Jednocześnie nie powiem, że ta książka zawiera właściwą dla dyskursu religijnego pouczalność. Moralna intencja, etyczne zadania – nie w poetyckiej retoryce, a w stworzonych obrazach – które łączą estetyczność i etyczność, jak wiersz „U niektórych z nas”, który odpycha się od myśli formuł egzystencjalnych Sartre’a: U niektórych z nas, co posiadają nieszczęśliwą świadomość… Zaostrzone poczucie ojczyzny U niektórych z nas, co posiadają nieszczęśliwą świadomość… Odebrano mowę U niektórych z nas, co posiadają nieszczęśliwą świadomość… Odebrano rozum i honor, ale zostawiono sumienie U niektórych z nas, co posiadają nieszczęśliwą świadomość… Pozostała szansa nie stać się marnotrawnymi dziećmi U niektórych z nas, co posiadają nieszczęśliwą świadomość… Jest prawo ostatniego wyboru „Amalgamat” Jurija Buriaka został przedstawiony do zdobycia Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki 2013 roku. Jeśli ta nagroda rzeczywiście ma wyróżniać dzieła sztuki z „wielkiego czasu”, to ten zbiór jest wart takiej nagrody. Ta książka (rozumiem, że dla naszego języka lepszym wariantem jest słowo „knyżka”, jednak właśnie w tym przypadku nie mogę go użyć) pisała się przez całe życie, ma w sobie wielki rozmach i ogromną pracę autorską, która w „Amalgamacie” wytworzyła historyczny i mitologiczny model Ukrainy jako państwa słowa, jako przestrzeni intelektualnej kultury.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Mykoła TKACZ, pisarz, etnograf. Zdjęcie Ołeksandra LYTWYNENKI. Wigilia Bożego Narodzenia, oprócz nazwy Kutia, w ludzie ma także nazwę Wylija lub Lelija. Aby zrozumieć znaczenie tej ludowej nazwy, która charakteryzuje stan przyrody w przeddzień Bożego Narodzenia, rozważmy kilka przykładów użycia tych i pokrewnych z nimi słów. Przede wszystkim w kolędach: Słiczna lelija, prieczystaja Maryja. (Pawło Czubynskyj. Trudy… T. 3, s. 342). Switt zmysłenny de sia rodyw, z Dywy Maryi proischodyw — o jeho że i welija. (Tamże, s. 370). Ubohyje pastyrie sławlat Boha i welija. (Tamże, s. 374). Sino krasne, jak lilija, po kotrim boci Maryja, wsomu switu Syna porodyła. (Tamże, s. 374). W naszoj własnyci dnesz rodywsia, iz Dywy Maryi opłodywsia. (Tamże, s. 392). Hej leliju z pud dubrowy, z-pid zelenoj, hej leliju, wybihaje sywyj kiń woronij. (Tamże, s. 393). Iszła Maryja z Jerusalyma. Prysp: O lelija! Z Jerusalyma. (Wieś Awdijiwka na Czernihowszczyźnie). U Jwana, Jwana krasnaja żona. Prysp: Lelija. Lelija biła pyszno rozcwiła. (Pieśni z Lwowszczyzny. — K., 1988. s. 74). Jeśli w ostatniej kolędzie słowo „lelija” występuje z określeniem kwiatu, to nie można tego powiedzieć o wcześniej przytoczonych przykładach. Co więcej, widzimy tu, że sama Maryja jest „własnycią”. A pasterze „sławlat Boha i welija”. Zatem „welija” czy „lelija” (lilija, lileja) to nie po prostu kwiat, lecz szczególny stan przedporodowy, który obrazowo symbolizuje rzeczywisty, a zarazem mityczny kwiat z rodziny liliowatych. Jedna z jego odmian rośnie w wodzie i u Ukraińców ma także nazwę lataття. A w wielu mitologiach narodów świata ten kwiat jest znany pod nazwą lotos. Według egipskiego mitu o stworzeniu świata słoneczne niemowlę, które rozproszyło mrok, wyszło z lotosu, który wyrósł na pagórku pośród oceanu pierwotnych wód. Na lotosie rodzi się także egipski bóg słońca Ra. W mitologii indyjskiej lotos wiąże się z żeńskim twórczym łonem joni i uosabia najwyższe boskie kobiece bóstwo — Matkę Bożą. U Ukraińców można wspomnieć boginię Lelię, której imię brzmi podobnie do nazwy kwiatu — lileja. W ukraińskich pieśniach rodzinnych stan przedporodowy również nazywany jest słowem „lelija”. Leży kumojka w leliji, jej kryżejki zbolity. A jej kumojko nie wirył, aż mu synojka powyły. (Hołowackyj J. F. — Spb., 1878. — cz. 2. — S. 133). A nasza kumojka w leliji, a ej kumojko wse ne wirył. Aż wtody jej kumojko zwirył, a mu sokoła na ruczky powyła. (Tamże, s. 136). Zatem na poziomie życia ludzkiego stan „wyliji” czy „leliji” to stan porodu. W innych wariantach pieśni obrzędowych tak to właśnie brzmi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wilija i Wieczerza

Ój Marusia leżała w kołysce, czarnym jedwabiem głowę przewiązała. Taki stan łączy się z poczuciem pierwotności, czystości i dziewiczości, wzniosłości i delikatności w stosunku do pewnego zjawiska, a nawet człowieka: „Matka syna pieściła, pociechy się spodziewała” (Hołowacki J. F. — Petersburg, 1878, cz. 1, s. 164); „Lelijemo hłas 8” (Ostromirowa ewangelia). Lelenie to także ledwie dostrzegalny przejaw płynności bytu: „Ciche lelenie… wody po kamieniu”; „A na morzu woda lelała” (SUM B. D. Hrinczenki. — T. 2. — S. 354). Zarazem lelitи to lekko promieniować, połyskiwać, świecić: „Tak lelijut cerkwie przystrojone i złote”; „Na niej podwórze srebrem lelije” (Tamże). Wewnętrznie taki stan ogarnia człowieka poczuciem głębokiej czułości, delikatności w stosunku, świętości i boskości we wszystkim: Z tej samej Kajali Światopełk rozkazał swego ojca między węgierskimi wierzchowcami ku świętej Sofii, ku Kijowowi. (Słowo o wyprawie Igora). Na poziomie dobowego obiegu Ziemi stan wilii to stan naturalnego otoczenia w chwilach pierwotnego porannego przebudzenia, który wyznacza ledwie dostrzegalna poświata horyzontu — lelenie. Dlatego w przeddzień Bożego Narodzenia, na Wilię, gdy tylko zaświta horyzont lub w chwili wschodu Słońca, gospodarz, według dawnego zwyczaju, otwiera wszystkie drzwi i bramy w swoim gospodarstwie. Cały ten naturalny stan, jego wewnętrzny nurt, w chrześcijańskim światopoglądzie uosabia obraz Bogurodzicy, która znajduje się w połogu. A zatem ona — Lelija. Lelija, Lelija — urodziła w Ochlijemie Dziewica Maryja. W 12-dniowym okresie stworzenia świata rozwój bytu idzie od Bożego Narodzenia do Chrztu Pańskiego; od obrazu Czasu do obrazu Przestrzeni; od wcielonego źródła Ognia do wcielonego źródła Wody. Lecz jego widzialny obieg, ziemska droga ma już kierunek przeciwny. Podobnie jak bieg Słońca w Swarożym kole (kole Zodiaku) w ciągu roku jest przeciwny do jego ruchu galaktycznego, który charakteryzuje się zmianą położenia gwiazdozbioru w czasie przebywania Słońca w „punkcie wiosny”. I dlatego Jan Chrzciciel jako symboliczne wcielenie źródła wód światowych chrzci wodą, a Jezus Chrystus, według jego słów, ma chrzcić ogniem. „Ja chrzczę was wodą na pokutę, ale Ten, który idzie za mną, jest mocniejszy ode mnie: nie jestem godzien nieść Mu obuwia! On będzie chrzcił was Duchem Świętym i ogniem”. (Ewangelia wg św. Mateusza, 3, 11). Boże Narodzenie jako symbol żywego Ognia pojawia się także w jednej z ukraińskich kolęd: A wszyscy święci usiedli na ławach. Refren: Ach, daj, Boże! Rzekł Pan Bóg do świętego Piotra: „Ach, Piotrze, Piotrze, sługo mój, idź przynieś święte Boże Narodzenie”. Nie odszedł Piotr, gdy w połowie drogi spotkał Piotra cud-dziwny, cud-dziwny, ogniem straszny. Piotr się przestraszył — wrócił z powrotem. Rzekł Pan Bóg do świętego Piotra: „Ach, Piotrze, Piotrze, sługo mój, czemuś nie przyniósł świętego Bożego Narodzenia?” „Spotkał mnie cud-dziwny, cud-dziwny, ogniem straszny, a ja się przestraszyłem — wróciłem z powrotem”. „Nie jest to, Piotrze, żaden cud, lecz jest to, Piotrze, święte Boże Narodzenie, trzeba było je wziąć, Piotrze, na ręce, tu przynieść, na stół położyć, ucieszyliby się wszyscy święci, że przed nimi Boże Narodzenie usiadło…” (P. Czubyński. Prace… — T. 3. — S. 35). Dalej Pan Bóg posyła, by przyniesiono Boże Narodzenie świętego Pawła. Ale i ten nie zdołał go przynieść. Dopiero święty Jerzy jako władca niebiańskiego ognia (pogański Jaryło) przynosi Boże Narodzenie, które oświeciło cały dom. Podobnie opowiada też scytyjska legenda, zapisana przez Herodota, że właśnie w tym świątecznym czasie z nieba na ziemię spadły złote narzędzia: pług, jarzmo, siekiera i kołek. Zobaczył to najstarszy z synów scytyjskiego praojca Targitaja, imieniem Lipoksaj, i szybko poszedł je wziąć. Lecz gdy się zbliżył, złoto zaczęło płonąć (ogniem straszne). Przestraszył się i cofnął. Wtedy poszedł średni, imieniem Arpoksaj. Stało się z nim to samo. Lecz gdy poszedł najmłodszy, imieniem Kolaksaj, złoto przygasło i przyniósł je do domu. Po kolei chodzili do mityczného dziadka po ogień, a także bohaterowie bajki „Jak trzej bracia ogień zdobywali”. Dziadek od dwóch starszych zedrał skórzane pasy za niezdolność opowiedzenia bajki-zmyślenia. A najmłodszy opowiedział taką zmyślenię i gdy dziadek nie wytrzymał próby, mówiąc „kłamiesz”, ten, jak umówiono na początku rozmowy, zdarł z niego już pasmo skóry i zabrał ze sobą ogień. Przypomnijmy, że zgodnie z dawnym ukraińskim zwyczajem na Wigilię (pierwsza kutia) pod stół kładzie się: część radła, kosę, siekierę i inne żelazne przedmioty jako święte narzędzia oraz jako symbole erotyczne, związane z pierwotnym ogniem. Pierwotny czas chrześcijańskiego bytu oznaczyło wydarzenie narodzenia Bożego Dzieciątka — Jezusa Chrystusa. Wokół tego Dzieciątka koncentruje się walka sił jasnych i ciemnych. Tę walkę wyraźnie odtwarza ukraiński „Wertep”. Jako mityczny model świata jest on jedną z form obrazowego odtworzenia rzeczywistości istniejącego świata. Jednak narodzenie Bożego Dzieciątka jako obrazowy przejaw żywiołu czasu pierwotnego nie stało się samo z siebie. Było ono także uwarunkowane połączeniem wielu wydarzeń i zjawisk, które przyczyniły się do powstania głównego zjawiska — powstania Nowej RADY. To znaczy — do powstania nowego ogniskowania energii świata. Na Ziemi proces ogniskowania (Rada) oznaczył się pojawieniem na niebie jasnej Gwiazdy (Zvizdy). Nowa Rada powstała, jakiej nie bywało, –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

który uosabia ideę Zboru. Takim pomysłem jest Rada. Jest ona swoistym punktem przyciągania (biegunem) lub ogniskiem, w którym przecinają się wszystkie kierunki strumieni sił. Dla świętych radców takim jednoczącym symbolem jest potrzeba nadania Bożemu Dziecku takiego imienia, które odpowiadałoby pierwotnemu obrazowi bytu świata; było jego echem. A zatem — mieściło w sobie cały spektrum widzialnego i niewidzialnego świata. W różnych wariantach kolęd Bożemu Dziecku na początku nadaje się różne warianty imion: Piotr, Paweł, Wigilia, Nowy Rok. Ale tych Matka Boża nie przyjmuje i z tego się smuci. Najstarszy wśród świętych radców proponuje nazwać Dziecię imieniem Chrystus. Usłyszawszy to imię, Przenajświętsza Dziewica uradowała się i przystąpiła do tronu. Razem z nią uradował się cały świat: Weseliło się Słońce w południe, weselił się Księżyc w kręgu i weselił się gość w drodze. Uradowało się: pokój, bydełko, wszystko domowe i służba. Dla starszyzny gromady jednoczącym symbolem Rady, która uosabia ideę Zboru, jawi się Prawo. Ono warunkuje pierwotny porządek świata. W wymiarze światowym wykonanie tego Prawa sprawdzają aniołowie, posłani przez Boga na Ziemię w postaci gołębi. My nie jesteśmy gołębiami, lecz aniołami. Posłał nas Pan z Nieba na Ziemię, abyśmy zobaczyli, jak tu ludzie postępują: czy dają wino ludziom według Prawa, czy słodkie miody na świecie według Zboru, na świecie według Zboru — Bogu na chwałę; czy dobrze tu ludzie postępują?” I dowiadują się, że: Niedobrze tu ludzie postępują: syn z własnym ojcem do sądu staje, córka na matkę rękę podnosi, brat na brata nóż wyciąga… Wędrownych młodzieńców łączy idea rycerstwa, służby wojskowej. Mityczno-poetyccy wędrowcy to także aniołowie posłani na Ziemię. Ale posłani są nie po to, by sprawdzać stan wykonania Prawa, lecz by bronić go przed siłami wrogimi. Zjednoczeni wędrowni młodzieńcy stają się wojskiem Bożym (Chrystusowym), które broni tego Bożego Prawa i dawnego (starowieckiego) porządku. I wyzwala sprawiedliwy lud od jego najeźdźców i niszczycieli. Bo ten starowieckі porządek odpowiada pierwotnym podstawom bytu świata. Niestety, obecnie niezwykle rozpowszechniona jest kolęda, w której słowo Rada zostało zastąpione słowem „radość”. A jeśli Rada — to zjednoczenie jasnych sił, to radość przeciwnie — oznacza ich rozproszenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W bożonarodzeniowym cyklu świąt

nad Szopką Gwiazda jasna na cały świat zajaśniała; gdzie Chrystus się narodził, z Dziewicy się wcielił; jak niemowlę w pieluszki ubogie się owinął. W języku ukraińskim słowo „rada” używane jest z trzema podstawowymi znaczeniami: rada jako przejaw duchowej wzajemności, wymiany myśli: „Rada w radę, i kupili”; rada jako przejaw zgromadzenia, zbioru: „Oj tam stała mężów gromada, mężów gromada, wielka rada”; rada jako przejaw porządku, ładu: „Wojsko stało, rady nie znało, rady nie znało, Iwana prosiło”. (SUM B. Hrinczenki. — T. 4 — S. 2). Te trzy znaczenia słowa „rada” w pewien sposób kojarzą się z trójjednością bytu; z trójjedynym impulsowym polem, w którym ogniskuje się energia świata. Dlatego Nowa Rada jako mityczno-poetycki symbol kolęd jest jednocześnie znakiem Zboru (zgromadzenia, ogniskowania) sił niebiańskich i ziemskich, ich wzajemnego związku i połączenia (połączenia wydarzeń i zjawisk, różnych poziomów współbieżnych), a także znakiem narodzin nowego Ładu — nowego wzorca pierwotnego stanu bytu. W chrześcijańskim bycie ta pierwotność objawia się Boskim pochodzeniem Niemowlęcia i dziewiczością Jego Matki, Dziewicy Maryi. Ona jest Czystą Panną: Nowa Rada, Nowa Rada zjawiła się światu, gdzie Czysta Panna syna porodziła, da w Ofleyowym mieście bardzo wcześnie. Ten nowy wzorzec (moduł) dalszego rozwoju bytu świata jednocześnie warunkuje ładowe połączenie i ogniskowanie (Zbór) wszystkich sił niebiańskich i ziemskich — bezpośredniego i odbitego (indukcyjnego) strumieni energii. Zatem Ziemia i Niebo w tym czasie pozostają w uroczystej (wielomownej) jedności. Siły niebiańskie ukazane są tu w postaci aniołów — wieszczy Bożych, którzy oznajmiają ludziom o szczęśliwym dokonaniu niezwykłego wydarzenia. Niebo i Ziemia, Niebo i Ziemia dziś triumfują. Anioły ludziom, anioły ludziom wesoło mówią: „Chrystus się narodził, Bóg się wcielił!” A siły ziemskie przybierają postać trzech królów ze Wschodu (personifikacja pogańskich obrazów Słońca, Księżyca i Deszczu), którzy przynoszą dary nowemu władcy świata. Trzej Królowie, Trzej Królowie z Wschodu przyszli, kadzidło i mirrę, kadzidło i mirrę oraz złoto przynieśli. Jak widzimy, tu pośrednikami połączenia Nieba i Ziemi występują mędrcy, którzy idą pokłonić się nowemu Królowi. Samo zaś zgromadzenie (ogniskowanie) sił niebiańskich i ziemskich obrazowo przybiera postać zboru poszczególnych warstw społecznych ludzi. Cel Zboru wynika z wewnętrznych właściwości — duchowego przeznaczenia każdej warstwy. Tak więc powołanie Zboru świętych mędrców na Nową Radę ma na celu nadanie odpowiedniego imienia Bożemu Niemowlęciu: Zleciały się wszystkie święte, wzięły księgi złote, zaczęły myśleć-rozważać: jakie Mu imię dać? Dali Mu imię Piotr — Boża Matka się nie ucieszyła, od tronu odstąpiła… Starsi wsi zbierają się na Radę, aby wyjaśnić przyczynę ewentualnych kłopotów wśród gromady: czy nie łamią się dawne zwyczajowe zasady i normy, odpowiadające prawom rozwoju bytu? U gospodarza ostrożny dwór, Przyśpiew: Oj daj, Boże! tam się zbiera, zbiera się Zbór — sami starzy ludzie, radzą Radeczkę; maleńką, starodawną: czemu teraz nie tak, jak było dawno? Jak było dawno, a od pierwszego wieku… Młodzi „błędni”, którzy zabłądzili w życiu, jak w lesie, gromadzą się na Radę w celu rozstrzygnięcia swego dalszego losu: czy podjąć gospodarowanie, czy pójść za dobrym panem, przysłużyć się idei rycerstwa, sprawie wyzwolenia duszy, co stało się podstawą ukraińskiego kozactwa: A w gęstym lesie na łabędziej polanie Przyśpiew: Oj daj, Boże! błądzili błędni — siedemset młodców. Wybłądzili się na czyste pole, na czyste pole, nad cichy Dunaj. Usiedli tam i na brzegu, i zaczęli radę radzić; zaczęli radzić, by kupić: „Nie kupujmy my żonom złota, żonom złota, dziewczętom srebra, kupmy my złote łodzie, złote łódki, srebrne wiosła. Więc chodźmy też krajem Dunaju, krajem Dunaju, za dobrym panem, za dobrym panem, za jasnym carem, który dobrze płaci swoim sługom. Oj, na rok daje po koniku, po koniku, a także po szabelce; konika w siodle, szabelkę w srebrnej oprawie. Wołchwi (wołsi, wołochy) zbierają się na Radę, aby zbudować cerkiew jako wzór pierwotnej budowy świata: Oj w borze, borze, wołochy hucą, Refren: Święty wieczorze! wołochy hucą, cerkiew budują. Budowali ją z trzema krzyżami, z trzema krzyżami, z trzema okienkami. W pierwsze okienko wskoczyło Słońce, w drugie okienko wyszedł Księżyc, w trzecie okienko Sokół przeleciał, Sokół przeleciał i na tronie usiadł. Kolędnicy zbierają się w gromadę na Nową Radę w celu przeprowadzenia obrzędowych działań. Spośród siebie wybierają przewodnika – „berezę”. Bereza to ten, który strzeże w sobie tajemnicy dawnych symboli, znawca działań mitologicznych i magicznych. Żeńskim odpowiednikiem tej archaicznej nazwy jest „berehynia”. Wybrawszy przywódcę-berezę, młodzieńcze kolędnicze gromady udają się również na Radę do kogoś ze starszyzny – znawców mądrości i duchowości. Obrazowo mądre myśli (mysli) przedstawiane są jako złota misa, a dobro duchowe – jako srebro: Czy w domu, w domu, gospodarzu? Refren: Święty wieczorze! Mówią słudzy, że on jest w domu. Zbierzmy się, bracia, chodźmy do niego, chodźmy do niego po radę. Oj, da nam on misę złotą, misę złotą, a drugą srebrną. Przytoczone przykłady pokazują, że w każdym pojedynczym przypadku grupowania się tych czy innych warstw (grup) ludzi działa jakiś jednoczący symbol,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...rzeźbione w Kanadzie, ozdobione ukraińskim wzorem i mające charakter religijny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wspomnienia retro-choinki… Wspomnienia retro-choinki…

Patrzę na postarzałego Dziadka Mroza (wykonanego w 1926 roku przez ukraińskiego artystę H. Switlyckiego dla swoich dzieci). Na twarzy tego poważnego dziadunia nie wiadomo, czy to wspomnienie, czy zupełne zdumienie… A oto fragment wnętrza kobiecego buduaru: wystrojona dama spieszy na noworoczny bal, czy to do Kupieckiego, czy do Szlacheckiego Zgromadzenia. Nieopodal puszyste choinki różnych epok (od końca XIX do połowy lat 60. XX wieku). Od razu rzuca się w oczy retro-choinka z połowy XX wieku, ozdobiona przeważnie szklanymi bombkami z lat 50.–60. XX wieku. Słowem, w Muzeum Historii Miasta Kijowa odsłaniam kurtynę „Wspomnień kijowskiej choinki”… I zapraszam was, drodzy czytelnicy, w tę noworoczno-bożonarodzeniową podróż w czasie. Uliana WOŁIKOWSKA Zdjęcia OłeksandraŁYTWYNENKA Ekspozycja liczy ponad tysiąc eksponatów: zabawki, bożonarodzeniowe pocztówki, obrazy, przedmioty codziennego użytku, fotografie. Oglądając tę unikatową kolekcję, zbieraną przez pięć lat, można prześledzić ewolucję choinkowych ozdób i elementów bożonarodzeniowego wystroju od końca XIX wieku aż do naszych czasów. Notabene, najstarsze z nich mają już ponad sto lat. A współczesne noworoczne ozdoby na wystawie reprezentowane są wyrobami mistrzów z Kijowa, Lwowa i Stryja. Zabawki z okresu radzieckiego (od końca lat 30. do połowy lat 60. XX wieku) odzwierciedlają nie tylko historię kraju, ale także historię rodzin. Bardzo interesujące są ozdoby z tektury z końca XIX – początku XX wieku, wykonane w technice drezdeńskiego kartonażu. A jakie urocze są watowe figurki zwierząt, ptaków, bohaterów bajek, płatki śniegu z twarzami aniołów… To domowe przedrewolucyjne zabawki, które wykonywano w rodzinie dyrektora Miejskiego Muzeum M. F. Biliasziwskiego. W Kijowie w latach 1924–1933 działała artystyczno-przemysłowa pracownia Prachowych. Jedna z absolwentek pracowni, Walentyna Bulaszowa, później została artystką projektującą zabawki. Na wystawie można zobaczyć Dziadka Mroza (z rodziny Prachowych), wykonanego według rysunków W. Bulaszowej w artelu „Pieremoha” w 1952 roku. Później ten artel przekształcił się w fabrykę miękkich zabawek. Wraz z powrotem choinki w 1936 roku zaczęły pojawiać się radzieckie choinkowe ozdoby. Pierwsze szklane zabawki – z symbolami epoki radzieckiej – to gwiazda, sierp i młot, bombki z napisem „SSSR”. Na lata 50. przypada zaś niezwykła różnorodność szklanych choinkowych ozdób. W tym czasie produkowano wyszukane serie zabawek. Tak na przykład z okazji 150. rocznicy urodzin A. Puszkina wyszły zestawy z wizerunkami bohaterów puszkinowskich bajek. Interesująca jest seria choinkowych zabawek „Cipollino” za motywami bajki włoskiego pisarza G. Rodariego „Przygody Cipolina”. Te wyjątkowe serie można też zobaczyć na wystawie… Początkowo wszystkie te zabawki wytwarzano z klipsami, a później pojawiły się górne uchwyty i inne rodzaje mocowania. Po premierze filmu „Noc karnawałowa” (1956) zaczęto masowo produkować ozdoby w kształcie zegarków i instrumentów muzycznych. Lata 60., jak wiemy, charakteryzowały się rozwojem techniki i lotami w kosmos. Dlatego rakiety, kosmonauci w skafandrach i satelity były niezmiennymi atrybutami ówczesnej noworocznej choinki. Osobną uwagę warto zwrócić na życzeniowe kartki noworoczne i bożonarodzeniowe, prezentowane na wystawie. Szczególnie zwracają uwagę kartki ukraińskiej emigracji z lat 1940–1960, wydawane w Niemczech, USA i Kanadzie. Prawie na każdej z takich miniaturowych kartek przedstawiono kolędników z Gwiazdą Betlejemską. Prace ukraińskiego artysty Wadyma Dobroliża, który przez pewien czas mieszkał i tworzy- PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Cena prenumeraty Cena prenumeraty (z dostawą i opłatami pocztowymi): (z dostawą i opłatami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze „Słowem Proświty”, bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w styczniu — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn