Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №02 за 2014 рік

16 s. · 27 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Nowy rok „Proświty”

Jewhen BUKET Żyjemy w dynamicznej i dramatycznej epoce historii Ukrainy. Jestem przekonany, że o decydujących wydarzeniach naszych dni, których jesteśmy świadkami lub bezpośrednimi uczestnikami, będą pisać nawet za wiele dziesięcioleci. Bez wątpienia będą pisać także o teraźniejszości najstarszej organizacji społecznej Ukrainy — „Proświty”. Jej historyczna droga nie jest mniej ciekawa i dramatyczna niż los narodu ukraińskiego. O tym, szanowni czytelnicy, mają Państwo okazję przekonywać się za każdym razem, gdy zapoznają się z kolejnym numerem „Słowa Proświty”. Nasza stała rubryka „Historia »Proświty«”, która w zeszłym roku w oczekiwaniu na kolejny jubileusz nazywała się „»Proświcie« — 145”, zapoznaje z wydarzeniami sławnej przeszłości, z działaczami i osiągnięciami naszego Towarzystwa. W zeszłym roku wiele z tego, co planowano zrobić dla uczczenia Matki-„Proświty” w poważnych salach, tak i nie zostało zrealizowane. Rodzima ziemia po raz kolejny wezwała nas do walki o swoje prawa, o świetlaną przyszłość przyszłych pokoleń. Dlatego ten jubileusz „Proświty” stał się szczególny. Proświcianie wśród pierwszych wyszli na Euromajdany w całym kraju. Przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko napisał „Hymn Euromajdanu”, który po raz pierwszy wykonali studenci 28 listopada. Młodzi proświcianie byli wśród rannych 1 grudnia, 20 grudnia — dokonano napadu na biuro „Proświty” w Charkowie, 24-go — zamach na zastępcę przewodniczącego Charkowskiej „Proświty” Dmytra Pyłypcia. Dwa tygodnie spędziła na kijowskim Majdanie zastępczyni przewodniczącego Donieckiej „Proświty” Marija Olijnyk, której za udział w organizacji donieckiego Euromajdanu podpalono samochód… Wtedy, na początku „ukraińskiej rewolucji świadomości”, świętowanie Dnia „Proświty” na scenie Euromajdanu wydawało się nie na czasie. Teraz jest jasne — Euromajdan stał się najlepszym świętem dla ukraińskiego oświecenia w XXI wieku. Czy nie największym symbolem, który połączył 1868 i 2013 rok, stało się obalenie pomnika Lenina w Kijowie 8 grudnia. To wydarzenie, bez wątpienia, — pierwsze osiągnięcie rewolucji i do pewnego stopnia jej symbol, wszak od dnia narodzin „Proświty” Ukraińcy pozbyli się już z dziesięć kamiennych bożków na ukraińskich ziemiach. Nasze Towarzystwo konsekwentnie wyznaje główne wartości Ukraińca: prawo do ojczystego języka, kultury, tradycji. Wydawało się, że to zasadnicze fundamenty, którymi powinno opiekować się państwo narodowe. Ale inwestować środki w sfery humanistyczne, duchowe nie spieszy się żaden ukraiński rząd, dlatego proświcianie stale przebywali i przebywają w opozycji do każdej władzy: totalitarna „Proświtę” niszczyła, okupacyjna — zamykała, obecna — co roku zmniejsza finansowanie na projekty językowe… Ale właśnie w „Proświcie” płonie ta Boża iskra prawdy, która pozwala jej po kolejnej fali zakazów i represji, niczym magicznemu Feniksowi, odradzać się z popiołów. Tak było w 1906, 1917, 1941, 1989 roku i tak będzie zawsze. W Niepodległej Ukrainie odbyło się już dziewięć zjazdów odrodzonej „Proświty”. Wśród osiągnięć ostatnich lat — pierwszy ukraiński serial animowany „Lis Mykyta”, 12-odcinkowy film fabularny o życiu i twórczości Tarasa Szewczenki „Zapowit”, pierwszy w czasach niepodległości akademicki „Słownik języka ukraińskiego”, „Kobziarz” Tarasa Szewczenki, wydany w łącznym nakładzie ponad miliona egzemplarzy, a także duża liczba innych książek, płyt kompaktowych, filmów telewizyjnych… Zeszłoroczne „gadki” o jakimś „przeładowaniu” „Proświty” okazały się zwykłą prowokacją, wszak historia po raz kolejny dowodzi nam, że nie można napełnić inną treścią ukraińskich ideałów narodowych. Te wartości hartowały się setki lat od czasów książęcych i kozackich i są przekazywane z pokolenia na pokolenie: wojna wyzwoleńcza pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, powstanie Semena Palija i walka Iwana Mazepy, powstanie hajdamaków i opryszków, Kolijiwszczyna, wystąpienie Ustyma Karmaluka i Kijowska Kozaczyzna, zmagania wyzwoleńcze 1917—1921 lat, walka OUN—UPA i nowsze wystąpienia 1990—1991, 2004, 2013—2014 lat — to ta sama walka, której formy się zmieniają, ale nie duch! „Proświta”, która nosi imię Tarasa Szewczenki, nie może być inna. Podróże przez jej historię znowu i znowu dowodzą tego. Jej liderzy na wszystkie czasy — Josyp Zajaczkiwski i Anatol Wachnianyn, Borys Hrynczenko i Łesia Ukrainka, Mychajło Kociubynski, Ołeksandr Łotocki, Dmytro Pawłyczko i Pawło Mowczan działali i działają właśnie w tym kluczu, który jest określony wektorem ukraińskiego bytu narodowego i budowy państwa, który jest opisany w nieśmiertelnym „Kobziarzu”. Członkostwo Towarzystwa było, jest i będzie niezawodnym fundamentem narodu ukraińskiego, solą naszej rodzimej ziemi. „Słowo Proświty” kontynuuje rozpoczęty maraton publikacji z historii wielkich i małych organizacji proświciańskich, którego podsumowaniem stanie się dwutomowe wydanie życiorysu najstarszej i najwspanialszej organizacji społecznej Ukrainy, — ośrodka ukraińskiego ducha. Więc do pracy: zapisujmy jeszcze niezapisane wspomnienia, przeglądajmy rodzinne albumy fotograficzne, przeglądajmy dokumenty, odwiedzajmy biblioteki i archiwa, — jeszcze bardzo dużo informacji czeka na nowsze przemyślenie. Przesyłajcie nam Państwo swoje badania: życiorysy prośwician, historie wiejskich, miejskich i rejonowych „Proświt”, — one obowiązkowo zostaną wydrukowane na stronach naszego czasopisma i wejdą do przyszłej książki. Tworząc razem kronikę „Proświty”, świętować będziemy jej nowy rok. Wszak tylko prawdziwa historia może wychować zdrowy naród przyszłości. A historia towarzystwa „Proświta” — jest w jej fundamencie. 12–13 „OD TRYPILIA DO TERAŹNIEJSZOŚCI” PREMIERA RUBRYKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czynią wśród ludzi, których realnie „podstawiają”. Dzisiaj przy autobusach była „klasyka ich manewrów” — wokół mnóstwo niezabezpieczonych ludzi, a ci „prawdziwi” biją berkutowców po nogach, próbując uderzyć ponad głowami ludzi, pozostając w nieosiągalności i faktycznie osłaniając się ludźmi, a do tego prowokują do bójki tych, którzy trzymają się z ostatnich sił, by nie zlinczować podludzi w mundurach. To właśnie nazywamy prowokacją”. Pytanie jest proste: czyżby tak trudno było wyłapać tych, których nazwano prowokatorami? Komendant Majdanu, deputowany Awakow, poinformował, że „berkutni” tamtej nocy stawiła czoła 14. sotnia Samoobrony Majdanu. Czy ta sotnia mogłaby uspokoić prowokatorów? Czy nie mogła? Czy nie chciała? Oczywiście władza stoi przy swoim. Czego warta jest deklaracja milicji, że mogłaby nawet strzelać do ludzi tamtej nocy. „Pracownicy milicji mieli prawne podstawy do użycia broni, gdy sprawcy naruszeń próbowali przejąć specjalny samochód konwoju. O tym, komentując wydarzenia w nocy 11 stycznia pod sądem kijowsko-swiatoszyńskim i swiatoszyńskim rejonowym oddziałem milicji, oświadczył pełniący obowiązki naczelnika zarządu MSW w Kijowie Wałerij Mazan, służba prasowa MSW”. Ale rację ma politolog Wołodymyr Fesenko: „Jeśli władza nie chroni, nie prowadzi śledztwa, nie karze ludzi, którzy dopuszczają się takich działań kryminalnych, wtedy ludzie zaczną działać sami. I prędzej czy później będą pojawiać się akty zemsty… Kiedy w walce politycznej zaczyna się wykorzystywać elementy kryminalne i działania kryminalne: podpalenia samochodów, bicie ludzi — to faktycznie prowokowanie działań siłowych z drugiej strony”. To ślepy zaułek, polityczny klincz, w który weszły władza i naród. Dlatego coraz bardziej aktualne staje się pytanie o STRATEGIĘ. Nie tylko Majdanu — strategię państwa, społeczeństwa. Szkoda, że za drzewami często nie widzimy lasu: czy to aż tak ważne, czy opozycja wystawi jednego kandydata na wybory prezydenckie, czy jej liderzy pójdą w nich każdy z osobna? Tymczasem to pytanie czyni się tak przerośniętym, że „zasłoniło cały świat”. Czas już przejść od kategorii „losowości” czy „końca świata” do rzeczy globalnych. Dlaczego zamiast wygłaszania nieskończonych mantr w rodzaju „Bandę precz!”, „Janukowycza do dymisji!” opozycja nie zacznie przygotowań do referendum w sprawie dymisji prezydenta i przedterminowych wyborów? Tę ideę wyraził Mychajło Besarab. Za-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Majdan: bieg w koło

Rozczarowanie Majdanem… Mówi się o tym coraz głośniej. I powołuje na rozczarowanie Pomarańczową rewolucją. Ale czyż nie jest to, przez tę samą analogię, „rozczarowaniem z oczarowania”? Skutkiem tego, gdy ludzie chcą wszystkiego i od razu? Ale na jakiej podstawie? Petro ANTONENKO Obecna władza nie spełniła żadnego żądania Majdanu, które ogłaszano na cotygodniowych wiecach ludowych: dymisja prezydenta Janukowycza, dymisja rządu, ministra spraw wewnętrznych, ukaranie winnych represji wobec uczestników protestów. Żadnej reakcji. Nowa ustawa o amnestii uczestników akcji protestacyjnych nie działa, bo według twierdzeń Prokuratury Generalnej nie da się jej zinterpretować. Nikt z siłowików nie został ukarany — od ministra do szeregowego berkutowca, trwa prześladowanie aktywistów Euromajdanów. Najbardziej cyniczne wydarzenie — pobicie studentów na Majdanie w noc na 30 listopada. Po raz pierwszy w czasach niepodległości na centralnym placu stolicy brutalnie pobito uczestników akcji, która nie była zakazana przez prawo i Konstytucję. I żadnego postępu w śledztwie, które prowadzi Prokuratura Generalna. Początkowo pobitych studentów zaliczono do przestępców, sporządzono protokoły, oskarżając o chuligaństwo, wszczynano sprawy karne. Dopiero dzięki adwokatom z pobitych studentów zdjęto podejrzenie o popełnienie przestępstwa i przeniesiono ich w status… świadków, a z czasem nadano status poszkodowanych w sprawie. Oto i wszystko, co zrobiła Prokuratura Generalna od końca listopada. Eurorewolucja obecnie znajduje się w jakiejś dziwnej, niepewnej sytuacji. Dlatego całkowicie logiczne jest żądanie protestujących wobec swoich liderów: wypracować wreszcie jednolitą strategię protestu. Chociaż z głównej trybuny wielokrotnie ogłaszano wszelkiego rodzaju manifesty, taktyczne i strategiczne zarysy Majdanu i rewolucji. Ostatnio sztab rozdawał majdanowcom tak zwany „Plan działań Majdanu na styczeń”. Ponad 20 punktów zaczyna się od kancelaryjnego zestawu czasowników: „Przeprowadzić”, „Wykonywać”, „Ogłosić”, „Zwrócić się”, co przypomina uchwały biura komitetu rejonowego partii czasów radzieckich. Mimo to każdy z takich punktów wymaga dotarcia do milionów ludzi w kraju i wyjaśnienia im wszystkiego. Lecz opozycja demonstruje nieumiejętność prowadzenia pracy agitacyjnej: zapomniano o starej, sprawdzonej metodzie ulotek, choć praktycznie wszystkie teksty Tetiany Czornowoł czy Serhija Łeszczenki na stronie UP to gotowe ulotki. Przez dwie dekady tak i nie stworzono potężnej narodowo-demokratycznej prasy, nie wspiera ocalałych z takich wydawnictw także obecne pokolenie opozycjonistów… W tej sytuacji niepewności naturalnym stał się przypływ opinii publicznej, ocean idei i propozycji, kreatywnych akcji samych protestujących. Nie warto poddawać się próbom władzy wciągnięcia narodu w dyskusje, czy słusznie proponują i postępują uczestnicy akcji, czy też nie. Powiedzmy, czy prawomocne są marsze z pochodniami ulicami miast? Ktoś bierze w nich udział, ktoś tego nie pochwala, no i co? Tak samo, prawdopodobnie, zbędne są dyskusje o potrzebie czy niepotrzebności pikietowania i blokowania posiadłości wyższych urzędników władzy, o wojażach uczestników Automajdanu. Słusznie powiedział o tym Wiaczesław Kyryłenko: „I partyzanckie wypady, i wojna okopowa, i natarcie szerokim frontem — wszystko to jest potrzebne… To przecież rewolucja, a znaczy to, że żywa twórczość ludzi. Wolnych ludzi, a dlatego bardzo twórczych. Ci ludzie będą walczyć tak, jak im podpowiada serce. I to jest największe zagrożenie dla reżimu Janukowycza”. Znacznie poważniejsze są próby władzy rozbicia Majdanu przede wszystkim podziałem go na tak zwany polityczny i społeczny, na co z jakiegoś powodu „dają się nabrać” sami majdanowcy. Szczególnie aktywny jest sektor społeczny, gdzie trąbią o udziale w protestach aż 50 organizacji społecznych. Jakich? Istnieje podejrzenie, że niektóre z nich nie tylko nie mają ogólnoukraińskich struktur, ale w ogóle składają się z dopiero co mianowanego przewodniczącego, sekretarza i krzesła. Liczą na granty albo ochłapy biznesu. W rezultacie ta „społeczność” sypie „ultimatumami” wobec politycznych partii opozycyjnych, chociaż bez tych partii już jutro nie będzie miała na Majdanie kawałka chleba i szklanki herbaty. W Charkowie zwołano ogólnoukraińskie Forum Euromajdanów, przy wyborze na które delegatów z obwodów dano niepisane polecenie — „przedstawiciele partii są niepożądani”. Przy tym wśród vip-uczestników Forum zaświecili się ludzie, którzy na ostatnich wyborach parlamentarnych kierowali listą wyborczą jednej z partii, a jeszcze — obecni inicjatorzy nowo tworzonej partii. Dokąd już większa „depolityzacja”! Ostro aktualny jest jeszcze jeden temat — konfrontacja i przemoc. Przestańmy kłamać i nazywać Eurorewolucję oraz te akcje „pokojowymi”. Rewolucje z istoty nie są pokojowe. Więc blokowanie barykadami ulic miast, zajmowanie budynków organów państwowych i społecznych od razu kojarzy się z artykułami Kodeksu karnego. Inna sprawa — jakaż to rewolucja bez barykad? Więc propozycja zlokalizowania Majdanu do granic połowy Placu Niepodległości — do „szklarni” po parzystej stronie Chreszczatyku, i stanie namiotami właśnie tam, zwalniając przejazd, mało kogo zadowoli, oprócz władzy. Na pytanie, na ile legalne i „pokojowe” jest zajmowanie budynków, radykalny deputowany z opozycji oświadczył, że w czasach rewolucji bywają i „bezpośrednie przejawy władzy ludowej”. Oczywiście, pobicie protestujących, w tym deputowanych, ci, którzy biją, też nazwą „bezpośrednim przejawem władzy ludowej”, dowodząc, że oni też są częścią tego narodu, jeszcze i większą częścią, na której opiera się władza. Oczywiście, prymitywna jest teza, że opozycja celowo urządza rzezie, rzekomo jakiś eksces zdarza się co tydzień, akurat przed zwołaniem wielotysięcznego wiecu, których odbyło się już jedenaście. Nie, potrzeby prowokowania władzy nie ma: przemoc — to jej instrument, ona sama napuszcza na protestujących swoich opryczników. I mimo wszystko usłyszmy Rusłanę Łyżyczko, członkinię Rady Majdanu. Szczegółowo opisując kolejne nocne pobicie przez „Berkut” ludzi pod sądem w Swiatoszynie, a potem pod komisariatem milicji w noc na 11 stycznia, Rusłana świadczy: „Dziesięciu albo kilkudziesięciu chłopaków w opaskach wyskakuje, prowokując berkutnię do bójki, a potem roz- Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka. Ustawa o referendum weszła w życie niedawno, jest niedoskonała. Władza będzie czynić wszelkie przeszkody w jego przeprowadzeniu właśnie w tej kwestii. Ale nawet to utrudnianie będzie skuteczną agitacją przeciwko takiej władzy. Przynajmniej będzie to już działanie, zamiast dreptania w miejscu czy biegania w kółko. Nawiasem mówiąc, odnośnie biegania autor przytacza wspaniałe porównanie. Co by było, gdyby sportowcy wyszli na start, nie wiedząc, co biegną: sprint na 100 metrów czy maraton na 42 kilometry? Dziwne, prawda? Przecież to zupełnie inna strategia. A ludzie wychodzą na place i nie wiedzą, czy iść jutro na szturm, czy zaczynać długotrwałe oblężenie? Jakie państwo zbudowaliśmy i jaki ustrój państwowy jest nam potrzebny? To pytanie ważniejsze niż to, kto będzie kolejnym prezydentem i pod kogo po raz kolejny będą przerabiać Konstytucję. Lubimy cytować artykuł 5 Konstytucji: „Nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy na Ukrainie jest naród”. I z jakiegoś powodu zapominamy o następnym zdaniu tego artykułu: „Naród sprawuje władzę bezpośrednio oraz przez organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego”. „Bezpośrednio” — to wyrażenie woli na Ogólnoukraińskim referendum. Cała inna władza jest sprawowana przez naród poprzez wybrane przez niego organy władzy. Dlatego najwyższy czas, odrzuciwszy wszystko, co błahe, rozpocząć najważniejszą debatę społeczną: jak zbudować władzę w państwie? Od razu zaznaczę: nie wzywamy do przerwania Eurorewolucji, nie do likwidacji Majdanu. Słusznie powiedział politolog Ostap Krywdyk: „Euromajdan — to terytorium wolne od władzy Chama, to — twierdza wolności. To — miejsce prawnej, medycznej, publicznej samoobrony. Będą tacy, których reżim zechce uwięzić lub wygnać z Ukrainy — oni zawsze muszą mieć tutaj bezpieczny namiot. Euromajdan — to uniwersytet wolności… Tutaj — laboratorium idei dla przyszłej Ukrainy”. A jednak, jeśli nie chcemy chodzić w kółko przez kolejne lata i dziesięciolecia, czas zabrać się za kwestie koncepcyjne. Idei na temat „naród i jest władzą” też jest aż nadto. Na przykład Dmytro Sinczenko („Ruch Twórców Państwa”) oświadczył, że „na Ukrainie nie ma ani jednej ustawy uchwalonej z przestrzeganiem Konstytucji… Więc wszystko, co mamy, — jest nielegalne. W związku z tym nie mamy ani prezydenta, ani rządu, ani parlamentu, a zatem w ogóle nie ma kogo odwoływać i rozwiązywać!”. A oto jego propozycja: „Należy przeprowadzić rejestrację założycieli Ukrainy, spośród których sformujemy tymczasowe organy władzy i wybierzemy delegatów na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W Charkowie „tituszki" odważyły się na szturm... cerkwi!

11 stycznia 2014 roku w Charkowie tak zwane „tituszki" szturmowały świątynię Świętego Dmitrija Ukraińskiego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła. Charkowscy majdanowcy zeszli się w świątyni, aby przeprowadzić swoje zebranie, ponieważ tradycyjne miejsce przy pomniku Tarasa Szewczenki zajęli „antymajdan" pracownicy budżetowej sfery. Prawie czterdziestu młodych mężczyzn przybiegło do najbliższej od cerkwi bramy, otrzymało od tak zwanych „rozprowadzających" instrukcje i ruszyło szturmem na budynek. Majdanowcom wraz z aktywistami WO „Swoboda" udało się odeprzeć napaść i nie dopuścić prowokatorów do świątyni. Po ataku bandytów na miejsce zdarzenia przybyli bojownicy specjalnego oddziału „Hryfon". Funkcjonariusze zatrzymali 18 osób i odwieźli je w nieznanym kierunku. Aktywiści społeczni wyrażali głęboką wątpliwość, czy „tituszki" zostaną ukarane. „W czasie, gdy na stołecznym Majdanie ogłoszono „Dzień ciszy" za zmarłymi w pożarze, który wybuchł w budynku przedsiębiorstwa „Chartron", przywódcy Charkowa urządzili swój proprezydencki szabaš z piosenkami i tańcami. W dzień, gdy w Kijowie opłakuje się zmarłych ludzi, charkowscy władcy poganiają nieszczęsnych pracowników budżetowych, doprowadzonych już prawie do żebractwa, tylko po to, by po raz kolejny ugiąć się przed swoim „paszą". Lecz szczytem cynizmu były wydarzenia, które miały miejsce przy cerkwi Świętego Dmitrija. Ta zgniła parka Dobkina i Kernesa, która na pokaz modli się ze swoimi dworskimi popami, wydaje rozkazy bandytom, by szli szturmem na cerkiew. Czym są chrześcijańskie wartości — tego nie wiedzą. Są zdolni jedynie do mydlenia oczu gadaniną o „wielkiej sowieckiej przeszłości", lecz odczuć, czym jest prawdziwy heroizm, im nie dano, ponieważ takie pojęcia są sprzeczne z naturą dla istot, które już znajdują się poza granicami dobra i zła" — skomentował charkowskie wydarzenia poseł ludowy Ukrainy, swobodowiec IhorSzwajka. Prasa-służba Charkowskiej Obwodowej Organizacji WO „Swoboda"

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pokazowe lekceważenie Hymnu państwa

Zgromadzenie Konstytucyjne”. I nie chodzi tu o jakieś zgromadzenie, a o najwyższy organ władzy państwowej, który będzie formował całą resztę władzy. Oto propozycja Ołeha Tkaczenki z Zaporoża: “Niezwłoczne sformowanie Rady Zaufania Narodowego (RZN)”. I ta Rada “przyjmuje kapitulację Prezydenta, Rządu, Rady Najwyższej Ukrainy”, czyli sama staje się najwyższą władzą w państwie. W tych i podobnych propozycjach, których nie ma końca, kluczową kwestią jest pytanie — a kto właściwie wybierze to Zgromadzenie Konstytucyjne, RZN i tak dalej? “My”, spokojnie wyjaśnia Sinczenko. I kimże są ci “my”, “prawdziwi patrioci”, “wybrani”, którzy będą wybierać wybranych, podejmujących się wyznaczenia całej władzy w państwie? Kiedy słyszysz o jakichś abstrakcyjnych “ogólnonarodowych” formacjach, sformowanych przez “sam naród”, aż chce się zapytać: czyje uszy wystają zza tych “ogólnonarodowych”? Dlatego lepiej odrzucić podobne chimery i iść cywilizowaną, konstytucyjną drogą. Proponuje to Ołeksandr Suszko, dyrektor Instytutu Współpracy Euroatlantyckiej, członek Rady WS “Majdan”: “Bez wizji możliwych scenariuszy zmniejszenia napięcia społecznego i powrotu do choćby tymczasowego porozumienia… sytuacja w kraju jest skazana albo na białoruski, katastrofalny dla wszystkich, albo na jugosłowiański wariant — z ratunkiem dla wybranych kosztem znacznych ofiar. Ponieważ autor uważa, że kwestią honoru dla kraju jest uniknięcie obu scenariuszy, kwestia modelu tymczasowego porozumienia i rozejmu nie może zostać zdjęta z porządku dziennego, nawet jeśli taka propozycja, na pierwszy rzut oka, będzie dla niektórych niedopuszczalnym kapitulanctwem”. Oto kluczowy moment i problem tej propozycji. Właśnie kapitulanctwem, niestety, nazwą strategiczne podejście do losu państwa ci, którzy myślą “dzisiaj na jutro”, którzy chcą “wszystko i teraz”, którzy najpierw “zachwycają się”, a potem “rozczarowują”. Autor proponuje trzy rzeczy do niezwłocznego omówienia przez wszystkich (!) politycznych wybrańców kraju: zmianę systemu konstytucyjnego; przywrócenie zaufania społecznego do instytucji wyborów; powrót kraju na tory integracji europejskiej. Tylko jeden cytat O. Suszki. “Stopień nieufności i wrogości, który panuje między władzą a społeczeństwem, kryzys zaufania do wszystkich instytucji państwa jest bezpośrednią i jednoznaczną odpowiedzią tym, którzy zbudowali na Ukrainie model superprezydencki z elementami sułtanatu — z bezprawnym parlamentem, ręcznymi prokuratorami i sędziami, fikcyjnym samorządem lokalnym, nieprzewidywalną, zależną od kaprysów jednej osoby, polityką wewnętrzną i zagraniczną. Żadnej legitymizacji społecznej taki model nie ma i mieć nie będzie. Już prawie nie słychać naiwnych nadziei na “naszego” prezydenta, który pomści się na “nie naszych” za lata upokorzeń. Nie słychać, ponieważ wysoce prawdopodobne, że po “naszym” znowu będzie “nie nasz”, albo “nasz” okaże się “nie tym” i wszystko powtórzy się. Jak w koło”. Czy posłuchają tego nasze elity polityczne? Czy będą w stanie zacząć myśleć strategicznie, a nie wikłać się w kolejną żabią-mysią walkę? Czyż nie tego strategicznego podejścia wymagają od swoich polityków uczestnicy Euromajdanu? Wołodymyr PIPASZ, kandydat nauk historycznych, przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki Jednym z wpływów Majdanu na świadomość społeczną jest gwałtowna zmiana stosunku do Hymnu Państwowego Ukrainy. W ostatnim czasie stał się on bodaj najpopularniejszą pieśnią, która masowo, z natchnieniem, regularnie wykonywana jest zarówno na Kijowskim Majdanie, jak i na majdanach innych miast. Jak poinformowały media, niedawno odnotowano nawet pobicie światowego rekordu pod względem liczby wykonawców hymnu — w noc sylwestrową 2014 r. “Szcze ne wmerła Ukrajiny…” jednocześnie zaśpiewało ponad pół miliona obecnych na majdanie Niepodległości w Kijowie. Kontrastuje to gwałtownie ze stosunkiem do ukraińskiego Hymnu naszych sportowców, czym dziwią cały świat. Niemal taki sam stosunek do naszego Hymnu ma większość urzędników państwowych, którzy podczas jego brzmienia na początku oficjalnych uroczystości stoją swobodnie, rozluźnieni, często rozmawiając między sobą, a nawet w ogóle “zapominając” zdjąć nakrycia głowy. To jaskrawo świadczy o antypatriotyzmie naszego urzędnictwa, dla którego wykonanie Hymnu Państwowego jest uciążliwą procedurą “protokołu”. A ktoś z nich tę “pieśń” dla duszy uważa za “nacjonalistyczną” i banderowską, tak jak hasło “Sława Ukrainie!” i naszą niebiesko-żółtą flagę (przypominam słowa, które wypowiedział kiedyś Wiaczesław Czornowił: “Czym “my” (ruchowcy) różnimy się od “nich” (urzędników “niepodległej” Ukrainy)? — Kiedy rozbrzmiewa Hymn Państwowy — “my” go śpiewamy, a “oni” stoją milcząc, jak bałwany!”. Czas mija, i pokolenie, które urodziło się w niepodległej Ukrainie, zazwyczaj inaczej odnosi się do swojej Ojczyzny i do jej Hymnu, aniżeli dawna komunistyczna i komsomolska nomenklatura, która “nagle” “otrzymała” w swoje ręce niepodległe państwo (zdobyte przez Ludowy Ruch, który władzy nie otrzymał) — “jakąś Ukrainę” i zaczęła w niej rządzić. Młode pokolenie jest przeważnie patriotyczne. Znać Hymn, wykonywać go — to “modnie”, koniecznie. Zasługa w tym także ukraińskiej szkoły, gdzie mimo wszystko (trzeba oddać sprawiedliwość naszemu nauczycielstwu) FOTOKRONIKA HEORHIJA LUKJANCZUKA obecne są elementy wychowania patriotycznego. Wszakże wychowywać należy nie tylko dzieci, ale i inne kategorie ludności. Już od wielu lat Zakarpacka obwodowa “Proświta” inicjuje i organizuje obchody najważniejszych dat naszego kalendarza narodowego: Dnia Jedności, rocznic T. Szewczenki, Dnia Niepodległości, UPA itd. Do wszystkich nich przy pomniku Kobziarza organizujemy wiece, nabożeństwa, składanie kwiatów, niewielkie koncerty itd. Na początku wydarzenia zawsze rozbrzmiewa Hymn Państwowy. Dla “ochrony porządku publicznego” obecna jest pewna liczba milicjantów, z którymi układają się niezłe relacje. Wszak milicjanci to zwykli zakarpaccy chłopcy, ich rodziny martwią te same problemy, co i przytłaczającą większość naszych rodaków. Ale zwróciłem uwagę, że milicjanci, którzy stali po obu stronach uczestników wiecu, podczas wykonywania Hymnu stoją rozluźnieni i rozmawiając. Więc nie wytrzymałem i ogłosiłem: “Panowie oficerowie (chociaż byli tam przeważnie sierżanci), podczas wykonywania Hymnu Państwowego Ukrainy musicie stanąć na baczność i oddać honory”. I co przyjemne — wszyscy oni wykonali moją “komendę”. Teraz na naszych wydarzeniach milicjanci zawsze oddają honory podczas wykonywania Hymnu. Sądzę, że odpowiednie wnioski wyciągnęło i odpowiednią pracę wyjaśniającą przeprowadziło wśród podległego składu kierownictwo Użhorodzkiego Miejskiego Oddziału MSW Ukrainy w obwodzie zakarpackim. Bo i dzisiaj na Użhorodzkim Majdanie milicjanci, mimo napiętej sytuacji, przy wykonywaniu Hymnu Państwowego zawsze oddają mu honory, czym okazują swój szacunek dla Państwa Ukraińskiego. Zaskoczył mnie stosunek do Hymnu Państwowego Ukrainy milicjantów, którzy byli obecni podczas pikietowania przez zakarpacki Automajdan daczy Medwedczuka „Niedźwiedzia Dąbrowa”, znajdującej się w okolicach wsi Żdaniowo w rejonie wołowieckim, 4 stycznia 2014 r. Podczas wykonywania Hymnu milicjanci stoją „rozluźnieni”, rozmawiając między sobą. Nikt z nich nie podniósł ręki do czapki. Musiałem więc przez megafon zwrócić im uwagę. Jednak milicjanci zignorowali ją. Na taką demonstracyjną zniewagę wobec Hymnu Państwowego Ukrainy zwrócili uwagę również inni uczestnicy Automajdanu. Po zakończeniu pieśni wyjaśniono, jak należy się zachowywać podczas wykonywania Hymnu, po czym wszyscy obecni (ponad półtorej setki osób) podeszli do grupy milicjantów i jeszcze raz wykonali Hymn. Reakcja zerowa, tylko jeden z milicjantów podjął próbę stanięcia na baczność, inni zaś demonstracyjnie stali „w rozkroku”, nikt nawet nie spróbował podnieść ręki do czapki. Notatka politologiczna. Każde współczesne państwo ma swoje atrybuty. Wśród nich obowiązkowymi dla jego istnienia są Symbole Państwowe. Ma je również Ukraina. Zgodnie z art. 20 Konstytucji Ukrainy „Symbolami Państwowymi Ukrainy są Flaga Państwowa Ukrainy, Godło Państwowe Ukrainy i Hymn Państwowy Ukrainy”. Wymienione Symbole wymagają odpowiedniego traktowania. Brak szacunku do nich oznacza brak szacunku, nieuznawanie, nienawiść, odmowę służenia państwu. Co więcej — lekceważący stosunek do nich (na przykład umyślne uszkodzenie Flagi) — jest przestępstwem kryminalnym. Biorąc pod uwagę powyższe, uważam za konieczne zwrócenie się do kierownictwa Zarządu MSW Ukrainy w obwodzie zakarpackim oraz osobiście do naczelnika Zarządu, generała-majora Wasyla Warcaby z informacyjnym zapytaniem dziennikarskim: „Szanowny Wasylu Mykołajowyczu! Na podstawie artykułów 1, 13, 19, 20 Ustawy Ukrainy „O dostępie do informacji publicznej” z dnia 13 stycznia 2011 roku, proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania poruszone w tym artykule. Uważam, że działania pracowników milicji, którzy byli obecni podczas pikietowania „Niedźwiedziej Dąbrowy”, znajdującej się w okolicach wsi Żdaniowo w rejonie wołowieckim obwodu zakarpackiego, mają znamiona przestępstwa antypaństwowego, a także urzędniczego. Przejawiły się one w otwartym braku szacunku do Państwa Ukraina, jego Konstytucji, jego Symboli, co można rozpatrywać jako ich nieuznawanie, odmowę służenia im, złamanie Przysięgi, czyli działania te można scharakteryzować jako zdradę państwa Ukraina. Biorąc pod uwagę powyższe, proszę o przeprowadzenie odpowiedniego śledztwa i podjęcie niezbędnych kroków, wśród których, uważam, biorąc pod uwagę okoliczności, — pierwszorzędnym jest natychmiastowe zwolnienie osób, które nie uznają istnienia Państwa Ukraina, jego Symboli, z organów MSW Ukrainy. Również na podstawie powyższego warto przeprowadzić pracę wychowawczą i profilaktyczną wśród pracowników podległego Panu Zarządu. Odpowiedź proszę przekazać za pośrednictwem gazet „SZ Fest”, „Słowo Proświty” oraz „Zakarpattya online”, gdzie zostaną one opublikowane w terminach określonych przez ustawodawstwo. Milicjanci — ochroniarze daczy Medwedczuka bardzo demonstracyjnie dali wyraz swojemu brakowi szacunku do Hymnu Państwowego Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kowii do granic Transylwanii” 1652 r. Z ukazu Piotra I z 1721 roku (jak widzimy, całkiem niedawno) Moskwa zaczęła nazywać się Rosją. I zaczęli oni tworzyć swoją kłamliwą historię, rzekomo Rosja to III Rzym (zupełnie tak, jak III Rzesza); według Karola Marksa Rosja to “nieruchomy mongoł”. I już ruska ziemia, ruscy wojownicy, ruskie księgi — a one nigdy nie były ruskimi. I czapka Monomacha, którą pokazują wszystkim, to w rzeczywistości czapka chana Złotej Ordy Uzbeka. Oto ona ich. A wszystko inne — wybiwszy “okno” do Europy, cały wiek wchodzą przez nie, ciągną stamtąd, co źle i dobrze leży. I w szeroko wyłamane ukraińskie drzwi. Moskwa-Rosja była, jest i będzie dzikim, zacofanym, okrutnym krajem. Nawiasem mówiąc, kiedy starszy z gwardzistów Aleksiej zabija Piotra III, Katarzyna w przedpokoju na futrach płaci “naturą” reszcie czterech Orłowów, a potem zabija prawowitego imperatora Iwana VI — Iwana Antonowicza. Aleksander I zabija swojego ojca Pawła I. Inaczej być nie mogło, bo nawet ich zwierzchnicy — dziko okrutni: dzieciobójcy, bratobójcy, mężobójcy. Iwan Groźny zabił swojego syna, a osiem żon zgnoił w lochach, Piotr I własnymi rękami udusił syna Aleksieja, bo ten był miękki, oczytany, bogobojny, siostrę Zofię zamknął w więzieniu, jak i żonę z rodu Łopuchinów, Katarzyna II zabija męża, Piotra III. Tak więc, w czasie podpisania ugody perejasławskiej w Moskwie nie było ani jednej drukarni, Ewangelia była przepisywana od ręki niezliczoną ilość razy i już nie tylko świeccy nie wiedzieli, co czyta im ksiądz, ale i on sam. I wtedy w 1652 roku do Moskwy zaproszono z Kolegium Kijowsko-Mohylańskiego (od 1701 r. akademia) 30 akademików na czele z Epifaniuszem Sławineckim, i oni przetłumaczyli z greckiego oryginału Ewangelię, Psałterz i inne księgi, aż do Kosmogonii i “Życia Aleksandra Macedońskiego”. O tym dowiadujemy się ze szczegółowych zapisków Pawła z Aleppo, syna ekumenicznego, antiocheńskiego patriarchy Makarego, którzy dwukrotnie (1654, 1656 r.) odwiedzili Ukrainę i Moskwę. O całkowitym analfabetyzmie Moskali Paweł z Aleppo pisze i opowiada o wysokim poziomie piśmienności Ukraińców, o szkołach brackich, o tym, że na Ukrainie większość kobiet była piśmienna i znała nabożeństwa oraz śpiewy. A wtedy stąd, z Mohylanki, przyjeżdża Symeon

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Skąd przyszła i dokąd poszła ziemia Ruska?

Zakończenie. Początek w nr 1 z 2014 roku. W tym czasie Moskale ostatecznie zrozumieli, że Polacy wodzili ich za nos w kwestii wyboru rosyjskiego cara na polski tron, i dopiero teraz Moskale rozpoczynają wojnę z Polską. Wojsko zbiera się pod Kijowem, pod Wasylkowem, pod wodzą księcia, bojarzyna Wasilija Szeremietiewa. Szeremietiew układa plan: idą do ataku dwoma korpusami — dwiema kolumnami, pierwsza — całe wojsko moskiewskie i ukraińskie pułki liberalne, druga z tyłu, w pewnej odległości, nieco na lewo — by odcinać Tatarów, którzy zawarli układ z Polską. Kozacy odradzali bojarzynowi to rozwiązanie: stójmy pod Kijowem, stamtąd mogą udzielić pomocy, a w razie czego schowamy się w mieście. Szeremietiew jednak: „My tych polaczków czapkami zarzucimy”. Poszli, Tatarzy jeszcze wcześniej połączyli się z Polakami. Doszli do Cudnowa. I tam Polacy i Tatarzy przecięli drogę, otoczyli. Polacy mieli więcej wojska, potężną artylerię. Trzeba było się wycofywać. Wycofywali się sposobem kozackim: z przodu, z tyłu i z boków — wozy, na których armaty, piszczele, muszkiety do obrony, ludzie i konie wewnątrz. Szli. Ja tak i nie odgadłem, jak można było pchać po osiem wozów ze wszystkich stron rękami. Strzelali z armat Polacy, Tatarzy nadlatywali z pola, puszczali chmurę strzał i pędzili z powrotem. Brakowało prowiantu, nie było czym karmić koni, a co najważniejsze — pragnienie. Brak wody. Wreszcie Polacy przekopali drogę, oblegli mocno w polu pod miasteczkiem Słobodziszczami. Ludzie i konie giną od braku wody. Tusk, bezwyjściowa sytuacja. Wtedy Szeremietiew ogłasza, że idzie pertraktować z Polakami, z hetmanem koronnym. Szeremietiew wrócił i mówi: „Polacy nas wypuszczają, tylko bez broni. Pierwszymi wychodzą Kozacy”. Rozgrodzili z przodu wozy, Kozacy wyszli w pole, i wtedy na nich nadlecieli Tatarzy: rąbali, zarzucali arkany… Kozacy bez broni, rzucili się z powrotem do obozu, ale Moskale znów zagrodzili się wozami i zaczęli strzelać do Kozaków. I rechoczą, i tańczą na wozach, widząc, jak Tatarzy rozprawiają się z Kozakami. A dalej Polacy i Tatarzy wzięli się za nich. Ja osobiście widziałem pod Bakczysarajem w twierdzy Czufut-Kale podziemia, gdzie siedział Wasilij Szeremietiew, a przewodnik mówił: „Oto tutaj 21 lat siedział sławny rosyjski patriota, Halina Sewruk. „Kijów XI w.” wielki rosyjski wódz Wasilij Szeremietiew”. Rozprawiwszy się z pierwszym korpusem, Polacy i Tatarzy rzucili się na drugi, gdzie byli Kozacy pułków prawobrzeżnych. Odparli oni pierwsze tatarskie najazdy, a dalej Polacy podwieźli artylerię; wyrwawszy się z piekła bitwy, gdzie widział krew i oderwane głowy, Jurij Chmielnicki wbiegł do namiotu i zaczął się modlić. Starszyzna mówi: nie módl się, a myśl, jak mamy się ratować. Na ich Halina Sewruk. „Koszowy Sirko” szczęście nadarzył się Iwan Wyhowski, w tamtym czasie kijowski wojewoda, poszedł do polskiego obozu i wybłagał Kozakom życie pod warunkiem, że Jurij Chmielnicki złoży przysięgę polskiemu królowi. A dokąd było uciekać? Potem przez carską i sowiecką historiografię został ogłoszony wrogiem, zdrajcą. A on, jeszcze dwa lata miotając się, pertraktując z Moskwą i Polską, złożył buławę i poszedł do klasztoru pod imieniem Gedeon. Później zaś został stracony przez Turków, a Wyhowski przez Polaków. Na buławę zaś było kilku pretendentów, ale największe szanse miał perejasławski pułkownik, hetman nakazowy, szwagier Bohdana Chmielnickiego Jakym Somko oraz nieżyński pułkownik Wasyl Zołotarenko. Ale obaj domagali się od Moskwy, aby Ukrainie pozostawiono choć jakieś wolności. Jednak były sługa Bohdana Chmielnickiego, awanturnik Iwaszko Briuchowiecki, powiedział Moskalom: „Zróbcie mnie hetmanem, a ja wam wszystko oddam”. Na radzie pod Nieżynem w otoczeniu moskiewskiego wojska Briuchowiecki został ustanowiony hetmanem, a Somko, Zołotarenko i jeszcze inni starszyni straceni. Briuchowiecki jedzie do Moskwy, żeni się z bojarską córką, sam otrzymuje bojarski tytuł, a na Ukrainie Moskale „jak szarańcza zasiedli”. Moskiewskie załogi stoją już nie tylko we wszystkich miastach, ale i w wielu wsiach. Moskiewscy żołnierze, obdarci, w łapciach — żywią się. Wchodzi Moskal do chłopa: karm i poij. Daj jeszcze wódki. Nie ma. Moskal biegnie do swojego przełożonego i krzyczy: „Słowo i dzieło carskie”. Czyli, chłop rzekomo mówił coś przeciwko carowi. I tego chwytają, na tortury. I ten ma dwa wyjścia: powiedzieć — mówiłem, wtedy mu odrąbują głowę, nie mówiłem — zakatują. Nieprawdopodobne haracze, nieprawdopodobne uciski. I naród powstał. To nie było przygotowane powstanie, nie było przywódców, powstało każde miasto, każda wieś i gnała Moskali. Briuchowiecki zobaczył to i mówi, że on też jest przeciwko Moskalom. I idzie z wojskiem naprzeciw prawobrzeżnemu hetmanowi Petrowi Doroszence w nadziei, że zjednoczone wojsko wybierze go hetmanem. Ale pod Opisznia własne wojsko rozszarpuje go. Od Briuchowieckiego i zaczęła się na Ukrainie prawdziwa Wielka Ruina. Wschodzą i upadają hetmani: Mnohohriszny, Suchowij, Teteria, Chanenko… Przeciwko Doroszence występuje książę, bojarzyn Romodanowski, Doroszenko rozgramia go, ale nie ściga, a ten, wziąwszy do spółki lewobrzeżnego hetmana Samojłowicza, przez kilka lat trzyma w oblężeniu w Czehryniu Doroszenkę. I Samojłowicz, i Mnohohriszny — wierni słudzy moskiewskiego cara — skończyli na Syberii. Tak, ukraińskiej historii nie można czytać bez validolu. A czytać ją trzeba tylko według Szewczenki. Tylko tam jest prawdziwa prawda. O niektórych okresach, wydarzeniach naszej historii napisano całe folianty: to jest tak, to — inaczej. A tylko to, co powiedział Szewczenko — to ostateczna prawda. Zasłoniła czarna chmura, Tę białą chmurę. Wystąpili zza limanu, Z Turkami Tatarzy. Z Polesia szlachta lezie, A hetman-popowicz, Zza Dniepru napiera, Głupi Samojłowicz, Z Romodanem. Jak ta gawiedź, Pokryli Ukrainę, I dziobią ile mogą… Godne podziwu są oceny różnych działaczy przez Szewczenkę: nie mając podręczników, kursów historii, wydaje dokładne wyroki, nawet to „głupi Samojłowicz” jest dokładne i sprawiedliwe: służył Moskwie, a jeszcze życie skończył na Syberii. A zwycięski Doroszenko bił się na wszystkie strony, a potem do Czehrynia przyjechał Iwan Sirko i mówi: walkę ty prowadzisz wielką, ale i krwi leje się dużo, naszej krwi. I Doroszenko złożył buławę i skończył życie w wiosce Jaropołce pod Moskwą, dając w potomstwie żonę Puszkinowi — Natalia Gonczarowa z Doroszenków. Puszkin pisze do niej: „Przejeżdżając przez Jaropołcze, byłem na grobie twojego dziada”. I był Mazepa, jednym swoim czynem odkupując wszystkie swoje wcześniejsze winy, i byli inni. Moskwa zawsze działała obłudą, kłamstwem, chytrością. Wzywa Piotr I do Moskwy hetmana Iwana Skoropadskiego, fetują go dwa miesiące, urządzają bale na jego cześć, fajerwerki, a kiedy wsiada do karety, by jechać do domu, wręczają mu promemorię, że on już nie jest hetmanem, a na Ukrainie będzie rządzić Małorosyjska Kolegium. Hetman dostaje zawału i do Głuchowa, do stolicy, przywożą jego ciało. A na wojnę, na kopanie kanałów gonią dziesiątkami ty- Halina Sewruk. „Maksym Krywonis” tysięcy kozaków, i ścielą oni swoimi kośćmi fundamenty Petersburga. I nakładają na wolnych Ukraińców jarzmo pańszczyzny, które szczególnie umocniła Anhalt-Zerbst-Dornburg — Katarzyna II. To ona ostatecznie zniszczyła Sicz Zaporoską, którą Karol Marks nazywał pierwszą na świecie demokratyczną republiką. Od Piotra I zaczęto nazywać czudź i merię, a dalej Moskowię, Rosją. Spójrzcie na ówczesne mapy europejskie, na przykład znaną na świecie mapę i książkę francuskiego inżyniera Beauplana, jak ona się nazywa: “Opis Ukrainy od granic Moskwy”. Galina Sewruk. “Piotr Sahajdaczny”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Połocki przywozi sylabotoniczny system wersyfikacji (Moskale nie potrafili pisać wierszy), a potem profesor Akademii Mohylańskiej Teofan Prokopowicz przywozi teorię dramaturgii i wystawia tragikomedię „Włodzimierz” (Moskale wszczynają bunt: „stawiają komediowe gmachy”), zostaje wychowawcą carskich dzieci i opracowuje projekt rosyjskiej Akademii. A inny Ukrainiec, Stefan Jaworski, zostaje strażnikiem tronu patriarszego (patriarchę Nikona Piotr I uwięził) i gromadzi największą w tamtym czasie bibliotekę. Także później w Petersburgu przy carach byli księża-spowiednicy z Ukrainy, i kompozytorzy — Bortniański, Berezowski, i kapele z Ukraińców, ukraińskie śpiewy, kuchnia. Czy kiedykolwiek Moskale docenili za to Ukraińców? W odpowiedzi otrzymywaliśmy pogromy ukraińskiej kultury. Przynajmniej podziękowaliby za to, że ubraliśmy ich w spodnie, bo do dziś chodziliby bez spodni. A Moskwa, przyjmując to, dalej obdziera, gnębi Ukrainę, uważa ją za swoją włości i ujarzmia, zniewala inne narody. We wszystkich rosyjskich podręcznikach szkolnych i akademickich znajdują się rozdziały o „podbojach”: „Podbój Syberii”, „Podbój Kaukazu”, „Podbój Azji Środkowej”. I jak to tak — „podbijać”? Żyje wolny naród, ze swoimi porządkami, swoimi zwyczajami, swoim językiem, i oto przychodzą najeźdźcy i „podbijają”. I jak? Przeczytajcie o tym chociaż u Lwa Tołstoja: „Hadżi Murat”, „Wyrąb lasu”. Jak to się dzieje? Przychodzi wojsko, wyrąbują las, otaczają auł i podpalają go. Strzelają do ludzi, przebijają bagnetami w ogniu dzieci. Zgliszcza na miejscu aułu. Podbili! I stawiają tam pompatyczne pomniki — Paskiewiczowi, Jermołowowi. One tam stoją do dziś. „Krym nasz, ile przelano rosyjskiej krwi za Krym…” Ale czyż można mierzyć przelaną krwią terytorialne zagarnięcia i ujarzmienie narodu? A ile przelano za Krym ukraińskiej krwi, w szczególności, według definicji Karola Marksa, właśnie Sicz Zaporoska uratowała Europę (i Moskwę także) od turecko-tatarskiej ekspansji. Podobnie dzieje się i na Ukrainie, ale już jako z „młodszym bratem”. Ciężkie poddaństwo, zniszczenie Siczy Zaporoskiej, zniszczenie ukraińskich szkół. Zakaz języka ukraińskiego i kultury: najpierw Piotr I zakazał ksiąg cerkiewnych w języku ukraińskim, a dalej ukazy Wałujewski (1863 r.) i Emski (1873 r.) wprowadziły całkowity zakaz języka ukraińskiego — wydawania książek i podręczników, wwożenia ukraińskich książek z zagranicy, wystawiania sztuk w języku ukraińskim itd. A język to przecież najważniejszy składnik tożsamości narodowej. I to trwa nadal — przed I wojną światową antyukraiński moskiewski huragan przeszedł po naszej ziemi, nie ustawał za władzy radzieckiej, w czasie przyjścia do Kijowa wojsk radzieckich pod kierownictwem czerwonego dowódcy, byłego pułkownika żandarmerii Murawjowa (Lenin jedną ręką trzyma słuchawkę telefoniczną, w którą wita Centralną Radę, a drugą pisze rozkaz ataku na Kijów dla Murawjowa); w Kijowie rozstrzeliwano każdego, u kogo znaleziono dokument lub list napisany w języku ukraińskim; rozstrzeliwano kancelistów (w urzędach, w zakładach, które prowadziły sprawy w języku ukraińskim), przewodników w muzeach, którzy prowadzili wycieczki w języku ukraińskim, w pierwszych latach władzy radzieckiej rozstrzelano „Proświty” (w mojej wsi Wertiijiwka pod Nieżynem — 50 osób) za to, że czytali dzieciom książki w języku ukraińskim. Pamiętam szkolne podręczniki — w języku rosyjskim „Rodnaja riecz” na pięknym białym papierze w twardej błyszczącej okładce, i ukraińska „Czytanka” na szarym papierze z okładką z prasowanych wiórów, o którą dzieci raniły palce. W 37. roku podstawą do represji było ukraińskie nazwisko; planowo zabierano z domu do domu ludzi i albo rozstrzeliwano, albo wysyłano do GUŁAG-u. Nauczycielom języka rosyjskiego płacono o piętnaście procent więcej. W latach 1934–37 zostali represjonowani, rozstrzelani wszyscy czołowi ukraińscy uczeni, filozofowie, historycy, językoznawcy, pisarze, kobzarze, artyści, wykładowcy uczelni i wiejscy nauczyciele. Tak utwierdzał się nowy ład: „Zagonim żeleznoj rukoj czełowieczestwo w sczastje”. Tak, nasza wina na przestrzeni wieków także jest wielka. Brakowało rozumu, woli, zdecydowania u Bohdana Chmielnickiego, nie skorzystał z sytuacji Iwan Wyhowski, a kiedy po 1917 roku na arenę międzynarodową wychodziły Polska, Czechosłowacja, Finlandia, Ukraina, pierwsze trzy wyszły, a Ukraina, w osobie Hruszewskiego i Wynnyczenki, uwierzyła Leninowi, że u nich socjaliści i u nas socjaliści, i wojny między nimi być nie może, zmarnowali czas na bezpłodne gadanie, nie stworzyli swojej armii. Prześladowania wszystkiego, co ukraińskie, trwają i dziś, bo ogłosiwszy niepodległą Ukrainę, nie przeprowadzono derusyfikacji, lustracji, pozostali u władzy ci sami komsomolsko-partyjni kierownicy, znów przepisuje się historię na radziecką modłę, ukraiński prezydent podróżuje po błogosławieństwo i wskazówki do Moskwy, moskiewscy popi nie jeżdżą do swoich Riazania, Kostromy, Tuły i Nowosybirska, a na Ukrainę, by wprowadzać „ruski mir”, Moskwa świętuje chrzest 1025-lecia Rusi, choć samej jej wtedy jeszcze nie było nawet w planach. Język rosyjski panuje u nas w przestrzeni informacyjnej: w radiu, telewizji, w prasie, w urzędach, w Radzie Najwyższej. I on znów jest „wyższy”, choć obecnie to faktycznie język bandytów i popkultury (pod względem rozpowszechnienia przekleństw jest pierwszy na świecie). Kiedy dwadzieścia z górą lat temu nad naszymi głowami załopotała żółto-błękitna flaga, byliśmy pewni, że na wieki zdobyliśmy niepodległość, demokrację, że na Ukrainie zapanuje ekonomiczna, społeczna i narodowa sprawiedliwość. Ale byliśmy przykuci do Rosji zardzewiałym łańcuchem i tego łańcucha nie zerwaliśmy, i oto wraz z nią nasza obecna „elita” kryminalizuje się, zsuwa się z ukraińskiej orbity, kapitał jest pomnażany środkami administracyjnymi. Stare wartości zaczęła rozwalać „Wielka rewolucja rosyjska” (jak pisano kiedyś), świat zachwiali. Obecnie zaś dobija Ukrainę zrusyfikowana bandycka władza. „Elitą” stają się złodzieje i ci, którzy grają na rękę „starszemu bratu”, których uczono w szkołach partyjnych i szkołach KGB. Współczesne społeczeństwo nie jest intelektualne, nie interesuje go życie Ducha, żyje ono, by zjeść, wypić, rozerwać się. Spójrzmy przede wszystkim na naszą „elitę”. Co poza zyskiem ją interesuje? Nic. Dziś znów się podzieliliśmy. Dziś są oni (bogaci) i my, prości ludzie. My — to Ukraińcy, którym droga jest Ukraina, którzy chcą jej rozwoju, i oni — którzy są przeciw, którzy są za innymi wartościami, za innym narodem, za innym językiem. Jesteśmy w groźnym położeniu między ostateczną utratą tożsamości narodowej a odrodzeniem ukraińskości. Rosja znów młóci o niepełnej suwerenności, o państwie, które się nie udało. Władza nie chce bronić interesów narodowych, naród nie chce takiej władzy, ale też nie chce bronić swoich praw przed władzą. (Pod względem długości życia Ukraina znajduje się dziś między Hondurasem a Mongolią). U nas panuje pseudodemokracja, całkowity upadek parlamentu i konstytucjonalizmu, a sowiecki tłum cały czas ogląda się na Kreml. Zresztą opozycja też nie jest na poziomie, cała jest w pustej gadaninie. Nie postawiono konkretnych celów, nie ma prób zbudowania własnej ukraińskiej elity, ukierunkowania szkoły, pomocy i wychowania narodu na ojczystej historii. (Naród, który nie pamięta siebie, nie jest zdolny do walki). Znów rozmowy o przyjściu nowych ludzi (a jest ich naprawdę bardzo mało), nadzieje na natychmiastowe zmiany, szczęście dla wszystkich. Wszystkie niepowodzenia, cała bieda ujawniły się wyraźnie, gdy stanęła kwestia wejścia do Unii Europejskiej. Wydawało się, wszystko jasne jak słońce: albo przyłączamy się do cywilizacji, albo pozostajemy Azjatami. Nie na darmo ta sama Rosja przez cały wiek łaziła i łazi przez okno do Europy, prawda, że pojąć w pełni europejskich wartości nie jest zdolna, bo jest zacofana, zachłanna, dzika i przez to wymyśliła sobie „swój osobny szlak”. „Z Europą musimy rozmawiać nie o pokoju, a językiem automatu Kałasznikowa”. A dla nas przyłączenie do Europy to ratunek: demokratyzm, europejska kultura, technika, europejska gospodarka, szacunek do samego siebie. Tak, nie wszystkie europejskie wartości są najwyższej próby, ale są one na dziś lepsze, czystsze, istotniejsze. Więc idźmy do Europy, a co więcej, nas tam czekają. Ale tego nie chce Rosja, i naciska, i gnie, i prowokuje. Bo bez Ukrainy nie ma imperium, bo sama Rosja jest zacofana, u niej od wieków nie są rozwinięte siły wytwórcze, ona właściwie nie ma swojego rolnictwa, żyje kosztem ropy i gazu, kiedyś „podbitej”, zagarniętej, zrabowanej — nie swojej, cudzej — Jakucji. A demokracji za ropę i gaz kupić nie można. I nasza władza, pobłądziwszy, nakłamawszy narodowi, pofaryzejowawszy, poddała się Moskwie, odrzuciła europejską drogę. I zmierza w azjatycką ciemność, bezkulturalność, brak chleba, brak państwowości. I co teraz robić nam? …Często śni mi się Majdan. Ten olbrzymi Majdan, prawdziwy, pewny swojej siły, nieugięty, który ogłosił wolność i demokrację. Majdan był i pozostaje w naszych sercach. Może jednak znów się wydarzy i teraz nikt nie będzie mógł go zlekceważyć. Pozostaje jedno: samemu tworzyć taką siłę, która będzie walczyć o Ukrainę na Ukrainie. Może to będzie Nowy „Ruch”. Nowa „Proświta” czy jakaś inna instytucja, która zjednoczy naród, wdmuchnie w jego piersi wiatr wolności i zwycięstwa. …Jak ciężko żyć w takim zapaści, w krachu nadziei i oczekiwań, w rozczarowaniu, w braku perspektyw. Kruszy się serce, płacze dusza, lamentuje beznadzieja. I rwie się, rwie się skądinąd z głębi duszy krzyk: ludzie, Ukraińcy, przecież kiedyś byliście odważni i dumni, opamiętajcie się, nie wierzcie plutokratom, szanujcie siebie, stańcie ramię w ramię, brońcie Ukrainy, brońcie swoich dzieci! Rodaku, poczuj, że Ukraina to twój kraj i tylko w nim możesz żyć. Idź na wybory, głosuj na ukraiński parlament, ukraińskiego prezydenta. Walcz! Jurij MUSZKETYK ____________________ 1 Tu i dalej cytaty będą: „Latopis Ruski”. Kijów, wydawnictwo „Dnipro”, 1989 rok.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Kiedy są problemy z optyką społeczną „Ukraińska Armia Narodowa. Materiały do historii”, zbiór artykułów. Opracowanie Roman Kolisnyk. Kijów, „Jarosławiw Wał”, 2013

Michajło SŁABOSZPYCKI Historia to nie tylko to, co się wydarzyło, lecz także to, co o tym myślimy i jak to rozumiemy. Nierzadko zdarza się sytuacja, w której powstaje wielka przepaść między tym, co się wydarzyło, a tym, co o tym myślimy i jak to rozumiemy. Tak stało się u Ukraińców ze wszystkim, co miało miejsce w czasie Drugiej wojny światowej. Tysiące tomów fałszerstw i spekulacji zostało postawionych na służbie okrutnemu wypaczaniu rzeczywistych wydarzeń i okoliczności, co miało tworzyć korzystne wrażenie dla komunistyczno-imperialnej propagandy, która konsekwentnie wytwarzała swoje mity. Po rozpadzie ZSRR niemal we wszystkich jego dawnych republikach rozpoczął się intensywny proces demitologizacji. Szczególnie dużo pracy mają historycy, ponieważ właśnie historia w ZSRR była tylko quasi-nauką; była to polityka odwrócona w przeszłość. Wszystko stamtąd było interpretowane tak, by przekonać czytelnika: wszystko pod tym niebem działo się właśnie tak, jak wykładają gorliwi w służbie imperium pisarze historii. A działo się to właśnie po to, by nastała Rewolucja Październikowa, a potem socjalizm i wreszcie komunizm. To rzeczywiście cała sztuka — spekulacyjna interpretacja faktów. Radzieccy historycy opanowali ją po prostu wirtuozersko. Oto na przykład temat Drugiej wojny światowej. Zarówno w poziomie, jak i w pionie zachodzi proces sprowadzania do „wspólnego mianownika” wszystkich wydarzeń poprzedzających wejście w wojnę oraz samego przebiegu tej globalnej wojny. Wiktor Suworow w dalekiej Brytanii, korzystając wyłącznie z jawnych radzieckich źródeł, pokazuje, jak intensywnie Związek Radziecki przygotowywał się do ataku na Niemcy, jaką strategię budował Stalin, ukrywając to wszystko niezbyt wyszukaną demagogią o rzekomo najbardziej miłującym pokój kraju na świecie, który stoi na straży wszystkich zasad historycznej, społecznej i politycznej sprawiedliwości. I — nie więcej i nie mniej. Nie bez powodu doktor Goebbels pouczał: im większe kłamstwo, tym chętniej masy w nie uwierzą. I prawie uwierzyły. Przynajmniej to, jak trudno jeszcze dziś wykorzenia się ze świadomości mieszkańców Ukrainy mit o „Wielkiej” (!) „ojczyźnianej” (!) — wymownie to potwierdza. Ale dobroczynny proces oczyszczania świadomości społecznej z ideologicznego oparu trwa i przynosi pozytywne skutki. Jeśli, dajmy na to, dwadzieścia pięć lat temu w Ukrainie dziewięć dziesiątych młodych ludzi z przerażeniem wzdragało się od samej nazwy UPA, to dziś te dziewięć dziesiątych nieźle orientuje się w historii UPA i we wszystkich socjologicznych sondażach odpowiada, że nie tylko pozytywnie się do niej odnosi, ale uważa upowców za narodowych bohaterów. Jeszcze w połowie lat dziewięćdziesiątych w niektórych patriotycznych wydawnictwach rozlegały się ostrzegawcze głosy pod adresem Ukraińskiej Dywizji „Galicja”: rzekomo to jednak kolaboracja, a zatem nie warto u nas naciskać na rehabilitację (?!) Dywizji. „Przeszliśmy” także i przez to. Nawet zdaje się, że przyswoiliśmy lub kończymy przyswajanie ważnej podstawowej rzeczy: fakty należy przyjmować bez ideologicznych okularów i w szerokim kontekście historyczno-politycznym. Bezstronnie przedstawiona i skomentowana z punktu widzenia trzeźwego rozsądku informacja robi swoje — świadomość społeczna ulega demitologizacji. W ciągu ostatnich dwóch dekad w Ukrainie ukazało się wiele publikacji, w których szczegółowo przedstawiono historię powstania dywizji „Galicja” i faktografię związanych z nią wydarzeń, a także studia krótkiej biografii UNA oraz wspomnienia tych, którym przyszło należeć do dywizji i UNA. Wszystko to było prywatną inicjatywą autorów. O ile mi wiadomo, w żadnej państwowej placówce naukowej (na wzór Instytutu Historii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy) nie było precedensu państwowego zamówienia badań (nazywa się to pracami planowymi) na te tematy. Państwo ukraińskie tego nie finansuje, bo, jak widzimy, te tematy zupełnie jej nie interesują. Zatem komentarze o jej stosunku do tego same się narzucają. Wszystko, co tu zrobiono, zrobiła patriotyczna społeczność obywatelska. I — tylko ona. W różnych miastach Ukrainy wyszły książki wspomnień „dywizjonistów”, zbiory rozpraw naukowych i publicystyki o dywizji „Galicja” i UNA. Nie doceniamy tego, co może zrobić na polu społecznym aktywna jednostka ludzka, a także książka, jeśli rzeczywiście trafi do mas. Obecne wydanie jest logicznym ciągiem dalszym tej długiej serii różnorodnych gatunkowo książek, które ukazały się w Ukrainie w ostatnim czasie. Wydaje się, że tylko komuniści ze swoimi satelitami-socjalistami (a la Wołodymyr Marczenko i Natalia Witrenko) oraz jeszcze jedna wyraźnie antyukraińska siła — Partia Regionów — oskarżają Ukraińską Dywizję „Galicja” o niewiarygodnie różne grzechy wobec całej ludzkości, a nawet wobec samej Ukrainy. Aż chce się zapytać ich w odpowiedzi na to demagogiczne słowotoku: „A sędziowie — kto?!”. Ci, którzy ze wszystkich sił starają się dziś zreStaurować czerwono-sztandarową przeszłość z wszystkimi jej komunistycznymi atrybutami. To oni rozpętali wojnę polityczną w Ukrainie i nie widać perspektyw na jej zakończenie. W Ukrainie Ukraina ma być obecna wyłącznie symbolicznie — to ich cel. Jak niegdyś etatowi agitatorzy partyjni wzywali do budowy komunizmu, tak teraz coraz głośniej brzmią wezwania do budowy „Russkiego mira”; a w nim, oczywiście, nie będzie miejsca dla historii ukraińskiej. Tam przewiduje się paradoksalne zjawisko: historia ukraińska — w antyukraińskiej interpretacji. Takie epizody historii Drugiej wojny światowej, jak 14. grenadierska dywizja SS „Galicja”, a także Ukraińska Armia Narodowa, której podstawą stała się przede wszystkim Dywizja, wymagają bezstronnego ich przemyślenia w ogólnoświatowym kontekście politycznym lat czterdziestych XX wieku. I takie — dość intensywne — przemyślenie się odbywa. I co ważne — do ukraińskich autorów dołączają również zagraniczni. Oto na przykład niedawno w tłumaczeniu ukraińskim ukazała się książka „Ukraińska dywizja «Galicja» (Historia formowania i działań bojowych w latach 1943—1945)” Wolfa-Dietricha Heike, który sam był w składzie tej jednostki wojskowej i przeszedł z nią aż do końca wojny. Trudno podejrzewać Heikego o próbę bycia adwokatem tych, których próbuje się oskarżać o kolaborację z niemieckim faszyzmem. Jako człowiek kompetentny w historii tego zagadnienia, z niemiecką drobiazgowością wyjaśnia motywy i szczegóły tworzenia dywizji „Galicja”, osobliwości jej struktury i jej szlak bojowy. Ważne, że, jak mówi sam Heike, w jego pracy „czytelnik nie znajdzie żadnych poglądów politycznych ani polemicznych myśli autora”. A dalej z autokomentarza Heikego: „Uwzględniono tu jedynie obserwacje operacyjne i taktyczne, które także były faktami historycznymi o działaniach bojowych tego związku wojskowego”. Ponad czterdzieści lat temu Heike podkreślał: „Jedno trzeba stwierdzić dla obecnych i przyszłych pokoleń: w Drugiej wojnie światowej w latach 1943–1945 Ukraińska Dywizja, przez którą przeszło około 32 000 żołnierzy po stronie niemieckiej, w dobrej wierze i za sprawiedliwą sprawę walczyła, cierpiała, zwyciężała i została pokonana. To nie była jej wina. Żołnierze Dywizji, tak jak i ci po stronie przeciwnika, jedynie wypełniali swój obowiązek…”. To powiedziane niemal wprost dla tych polityków, którzy będą spekulować imieniem Dywizji, demonizując dywizjonistów i przedstawiając ich prawie jako uosobienie światowego zła. W krajach bałtyckich już dawno wszystko zostało wyjaśnione i wyczerpująco wytłumaczone ogółowi motywacja tworzenia narodowych formacji wojskowych w systemie niemieckich sił zbrojnych, ich udział w walce z Armią Radziecką, która niosła na swoich bagnetach nową serię radzieckiej okupacji. A w samej Rosji — przy całym politycznym psychozie w społeczeństwie i całej prokomunistyczno-restauracyjnej polityce reżimu putinowskiego — ogólnie spokojnie mówi się o Rosyjskiej Armii Wyzwoleńczej pod dowództwem generała Własowa, która walczyła po stronie niemieckiej. W Rosji regularnie wznawiana jest powieść byłego dysydenta Georgija Władimowa „Generał i jego armia”, w której autor spokojnie analizuje motywację postępowania Własowa. I w Rosji jest wielu zwolenników bohatera Władimowa, przede wszystkim spośród przekonanych antykomunistów. Nawet dziś, w czasie intensywnej restauracji sowdepii, w czasie paroksyzmów nostalgii za komunistyczną imperium, Rosjanie znacznie bardziej dbają o swoją historię niż my. Nieprzyjemnie to przyznać, ale tak jest. U nas wszystko komplikuje się tym, że coraz bardziej wracamy do „sowka”, czyli do neoradzieckiej Ukrainy. Historycy kiedyś nazwą ten czas okresem restauracji, szczególnie intensywnej w czasie „okupacji donieckiej”. Także wcześniej — za prezydentury Leonida Kuczmy — nie za bardzo aktywnie wracaliśmy do naprawdę ukraińskich wartości i z przyzwyczajenia patrzyliśmy na świat i na historię narodową przez stare ideologiczne okulary produkcji jeszcze dalekich czerwono-sztandarowych lat. Świadczą o tym również wszystkie te „Dni Zwycięstwa” z ich brawurowo-militarnymi aranżacjami, i pomniki Lenina w miastach i wsiach nie tylko Południa i Wschodu Ukrainy, ale także na Naddnieprzu, Siewierszczyźnie i Słobożańszczyźnie, i tak zwany Dzień Obrońcy Ojczyzny, w którym, choćby go nie wiem jak maskować, wyraźnie prześwituje Dzień Armii Radzieckiej, oraz przejęty jak drogocenna sztafeta z ery esesowskiej Dzień 8 marca, uświęcony odiozowymi nazwiskami w rodzaju Rosy Luksemburg i Klary Zetkin… Wszystkie te relikty sowdepii można wyliczać i wyliczać, bo to osobny temat, który zasługuje na bardzo szczegółową rozmowę, zasługuje na uczciwe i otwarte przyznanie, że żyjemy w epoce, którą można określić niebiesko-żółtym sierpem i młotem. I jakby to już nie stare, ale jeszcze nie nowe. Jednym słowem, okres przejściowy, który ciągnie się niewiarygodnie długo. Ponad dwadzieścia lat niepodległości, a dodać jeszcze trochę mniej niż dwadzieścia — i wyjdzie cały czterdziestoletni okres, równy temu czasowi, przez który Mojżesz prowadził Żydów po pustyni. Tak i my błąkamy się po postkomunistycznej pustyni. I wygląda na to, że nasze bezcelowe błądzenie, w którym niezmiennym towarzyszem jest tylko depresja społeczna, może trwać jeszcze dłużej niż u Żydów z Mojżeszem na czele. To całkiem realne zagrożenie, jeśli „okupacja donIecka” Ukrainy, która rozpoczęła się trzy lata temu, potrwa długo. „Donieccy” przynieśli ze sobą postsowdepijską subkulturę, uwielbienie wszystkich radzieckich wartości i małpowanie politycznych oraz estetycznych mód Rosji, pielęgnowanych przez reżim Putina. „Donieccy” wstrzymali nie tylko proces ukrainizacji, który – choć powoli, to jednak zauważalnie – przebiegał na Ukrainie; rozwinęli otwartą deukrainizację, najwyraźniej widoczną w oświacie i kulturze. Jeśli w życiu społecznym wciąż utrzymują się nastroje ukraińskocentryczne, rozpowszechnia się rozumienie właśnie ukraińskich wartości, to nasz oficjoz (prezydent, rada ministrów, parlament, z wyjątkiem części opozycji, organy władzy na szczeblu obwodowym i rejonowym) pielęgnuje wartościowe orientacje URSR. Dlatego dziś na każdym kroku prześladuje nas poczucie déjà vu: to już nieraz widzieliśmy, to „przerabialiśmy”, to wszystko wokół nas już było. Nie posuwamy się naprzód, lecz pogrążamy się w przeszłości, przed którą tak desperacko uciekaliśmy, wyrywając się z Związku Radzieckiego. A szczególnie gwałtownie radzieckość wszystkich sfer naszego życia (na czele tutaj, oczywiście, stoi oświata, oddana na pastwę Tabachnyka) rozwinęła się właśnie wraz z pojawieniem się na władczym olimpie „ekipy” Wiktora Janukowycza. Trudno nawet sobie wyobrazić, by oficjalna ukraińska nauka historyczna spokojnie i bezstronnie interpretowała taki materiał, jak choćby historia Dywizji „Galizien” czy Ukraińskiej Armii Narodowej. To, co już w tych tematach osiągnęła, dziś jest przemilczane lub nawet rewidowane z punktu widzenia radzieckiej historiografii. Nasi historycy lękliwie rozglądają się na władzę, dobrze wiedząc, że jej z pewnością nie spodoba się właśnie ukraińskocentryczne podejście do oceny tych wątków II wojny światowej. Z kolei władza, zabiegając o względy, wyczekuje spojrzeń Kremla, usłużnie depcząc wszystko, co mogłoby rozgniewać kremlowskich zwierzchników. Jeśli jeszcze wobec UPA nasi oficjalni, karmieni przez państwo, historycy jakoś zgodzili się z miażdżącym zgrzytem (prawda, że dziś UPA albo wycofuje się ze szkolnych podręczników, albo znów maluje ją w złowrogich barwach), to właśnie Dywizja „Galizien” i UNA pozostały tematem niepożądanym lub takim, w którym definicje (w nieznacznie złagodzonym wariancie) pochodzą z arsenału ukraińskiej radzieckiej historiografii. Ale każde niezaćmione spojrzenie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na wszystkie te wydarzenia od razu wykazuje, że po pierwsze, nie ma tam nic aż tak bardzo skomplikowanego do zrozumienia. Ukraińcy, jak każdy uciśniony naród, szukali możliwości wyzwolenia narodowego. Historia dawała szansę w czasie drugiej wojny światowej, gdy wystąpią po stronie wroga ZSRR. To jest niepodważalna prawda: ujarzmiony naród ma wszelkie prawa do wszelkich form walki o swoje narodowe wyzwolenie. Właśnie z tego należy wychodzić, oceniając nie tylko historię dywizji „Galizien” czy UNA, lecz także wszystkie czyny i wysiłki ukraińskich ludzi w ich zamiarach obalenia komunistycznego imperium, wykorzystując do tego zderzenie dwóch wrogich sił. I o tym już nie raz mówiono w Ukrainie, zarówno z wysokich trybun, jak i na łamach patriotycznych czasopism. Po drugie, jeśli patrzeć na świat naprawdę ukraińskimi oczami, to w tych wątkach nie zobaczysz żadnej kontrowersji. Inna sprawa, jeśli wierzysz w „Wielką wojnę ojczyźnianą”, a wraz z nią w hierarchię wartości narzuconych przez reżim komunistyczny. Gustaw Flaubert powiedział: „Historię starożytnego Rzymu trzeba przepisywać co dziesięć lat”. Oczywiście, tam, w przeszłości, nic się nie zmienia. Zwycięstwa nie stają się klęskami, a klęski zwycięstwami. Mogiły poległych pozostają na swoich miejscach, a umarli nie staną się żywymi. Lecz w dynamicznym życiu społeczeństwa, bywa, zmienia się hierarchia wartości, pojawiają się nowe pytania do przeszłości. Zaczyna ona być widziana w nowych dyskursach. Nagle odsłania się w niej ta treść, która wcześniej nie była dostrzegana. Zatem raz po raz przekonujesz się: wiele zależy przede wszystkim od optyki. Jak wiadomo, ta bywa indywidualna i bywa społeczna. Otóż właśnie z optyką społeczną na obecnym etapie naszej historii mamy problemy. Ta książka, mimo całej swojej gatunkowej różnorodności, niesie czytelnikowi wyczerpujący kompendium informacji o Ukraińskiej Armii Narodowej. Jest cenna dla historyków, ponieważ zawiera konkretne szczegóły, bardzo ważne dla formułowania uogólnień naukowych. Bezsprzecznie będzie ona przydatna także dla zwykłego czytelnika, nie nazbyt zorientowanego, jak się mówi, w historii zagadnienia — z zamieszczonych tu materiałów czytelnik wyrobi sobie wyobrażenie o tym, skąd wzięła się UNA i po co istniała. I być może właśnie to skłoni czytelnika, by spojrzał pod nowym kątem na historię drugiej wojny światowej, a zarazem na rolę i miejsce w niej Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Źródła i proklamowanie Państwa Ukraińskiego (na podstawie dokumentów CDAZU)

Kateryna PETRYCZENKO, główny pracownik naukowy Wydziału Wykorzystania Informacji Dokumentów CDAZU Po klęsce wyzwoleńczych zmagań na początku XX wieku dla wielu zwolenników państwowości ukraińskiej, którzy wyjechali za granicę, idea proklamowania niepodległej Ukrainy stała się głównym celem ich walki i istnienia na emigracji. W Centralnym Państwowym Archiwum Ukrainoznawstwa Zagranicznego (CDAZU) przechowywany jest pokaźny zbiór dokumentów, który ilustruje dążenia, kroki i osiągnięcia ukraińców zagranicznych na drodze do proklamowania niepodległości Ukrainy oraz w czasie jej ogłaszania. Dokumenty CDAZU dotyczące tego tematu można chronologicznie podzielić na dwie części: 1) te, które dotyczą obchodów przez przedstawicieli ukraińskiej diaspory wybitnych dat, ściśle związanych z budową państwa ukraińskiego do 1991 r. (proklamowanie samodzielności UNR 22 stycznia 1918 r.; Dzień Soborności Ziem Ukraińskich 22 stycznia 1919 r.; proklamowanie Ukrainy Karpackiej 15 marca 1939 r. itd.); 2) te, które odnoszą się do uchwalenia Aktu Niepodległości Ukrainy (24 sierpnia 1991 r.), dalszego upamiętniania tego wydarzenia oraz jego omawiania w dokumentach i zagranicznej prasie ukraińskiej diaspory. W zespole 15 „Kolekcja czasopism, gazet i biuletynów wydanych na Ukrainie i za granicą” przedstawiono wiele broszur, biuletynów i czasopism, które ukazywały się wśród ukraińskiej diaspory w ciągu XX wieku i w których poruszano kwestię historii i walki narodu ukraińskiego o stworzenie własnego państwa. Dążenie to odbiło się nawet w ich tytułach: „Wolna Ukraina”, nieperiodyczny organ KC USDRP (Lwów, 1921 r.); „Szlakiem niepodległości”, organ Głównego Zarządu Ukraińskiego Komitetu Centralnego w Polsce (Warszawa, 1929 r.); „Za niepodległość”, biuletyn Głównego Zarządu Ukraińskiego Komitetu Centralnego w Polsce (1938 r.) itd. Znaczną uwagę w zespole poświęcono dokumentom dotyczącym obchodów Dnia Proklamowania Niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej (IV Uniwersał Ukraińskiej Centralnej Rady, 22 stycznia 1918 r.) oraz Dnia Zjednoczenia Ziem Ukraińskich — Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej ...republiki (22 stycznia 1919 r.). W szczególności w styczniu 1925 r. w czeskim czasopiśmie Ukraińskiej Akademii Gospodarczej „Nasza Hromada” (m. Podiebrady) zamieszczono artykuł H. Denysenka „Dzień dwóch wielkich aktów historycznych (z okazji święta narodowego)”; uczczeniu tych wybitnych dat poświęcono strony praskiego czasopisma Związku Ukraińskiego Sokolstwa za granicą „Ukraiński Sokół” z 1937 r., w którym zamieszczono także wiersz działacza społeczno-politycznego, poety W. M. Janiwa „Bohaterom Kruty” z przedstawieniem wydarzeń z końca stycznia 1918 r. Ponadto ważne jest doniesienie w paryskim tygodniku „Trizub” o obchodach święta ukraińskiej niepodległości w Rumunii 22 stycznia 1926 r., zgodnie z którym od 1923 r. ukraińska emigracja w Rumunii corocznie obchodziła tę datę (22 stycznia), „uważając ją nie tylko za wielkie święto narodowe, ale także za symbol tego przewodniego celu, który uzasadnia jej pobyt na obczyźnie”. Tematykę kontynuują dokumenty zespołu 41 „Seleszko M. D. (1901—1980), ukraiński dziennikarz i działacz społeczny”, które świadczą o tym, jak wielkie znaczenie przykładała ukraińska emigracja zagraniczna do działań upamiętniających ukraińską państwowość. Wśród nich: program obchodów Święta Państwowości przygotowany przez Komitet Ukraińców Kanady w 1947 r.; wydany w języku angielskim program imprezy upamiętniającej 33. rocznicę Dnia Ukraińskiej Niepodległości w Wielkiej Brytanii w 1951 r.; uczczenie 33. rocznicy Ukrainy Karpackiej, które odbyło się 19 marca 1972 r. w Toronto (Kanada) i zostało zorganizowane przez Karpacką Sicz, Strzelecką Hromadę i NTSz. Należy również zauważyć zespół 36 „Światowy Kongres Wolnych Ukraińców (SKWU)”, zawierający dokumenty w języku angielskim, które przedstawiają informacje o Ukrainie i narodzie ukraińskim, jego historii oraz działalności zarówno w ZSRR, jak i w diasporze ukraińskiej: broszurę wydaną przez Ukraiński Komitet Kongresowy Ameryki w Nowym Jorku w 1978 r., poświęconą 60. rocznicy ukraińskiej niepodległości; biuletyn Światowego Kongresu Wolnych Ukraińców „Ukrainian newsletter” („Ukraiński biuletyn informacyjny”) z artykułem o rocznicy ukraińskiej niepodległości itd. Kolejna część dokumentów CDAZU poświęcona jest wydarzeniom prog... ogłoszenia niepodległości Ukrainy i jego przedstawienia w dokumentach oraz prasie Ukraińców za granicą. Na przykład w ukraińskiej gazecie „Swoboda” (Nowy Jork) z 28 sierpnia 1991 r. opublikowano Akt ogłoszenia niepodległości Ukrainy z 24 sierpnia 1991 r., w którym Rada Najwyższa Ukrainy uroczyście proklamowała utworzenie samodzielnego państwa ukraińskiego – Ukrainy. W gazecie znajduje się również artykuł o tym, że 25 sierpnia 1991 r. jako jedno z pierwszych Radę Najwyższą Ukrainy z tym wydarzeniem powitało Zjednoczenie Ukraińców w Polsce. Ponadto w ukraińskiej gazecie „Batkiwszczyna” (Toronto, Kanada) zamieszczono informację o referendum narodu ukraińskiego z 1 grudnia 1991 r., w którym naród ukraiński wypowiedział się za poparciem niepodległości Ukrainy. Umieszczono tam także artykuł o uznaniu przez Kanadę 2 grudnia 1991 r. suwerenności Ukrainy oraz podano informację o inauguracji 5 grudnia 1991 r. prezydenta Ukrainy – L. M. Krawczuka. W zespole 38 „Światowa Rada Koordynacyjna Ideologicznie Pokrewnych Organizacji Nacjonalistycznych (SKRIISNO)” szczególną uwagę wśród dokumentów przyciąga przemówienie M. Pławiuka, prezydenta UNR na uchodźstwie, wygłoszone w Kijowie 22 sierpnia 1992 r. z okazji złożenia pełnomocnictw Państwowego Centrum UNR na uchodźstwie prezydentowi Ukrainy L. M. Krawczukowi. W tym samym zespole znajduje się proklamacja Centralnej– mik, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu Medycznego, Jewhen Baran, przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy, kandydat nauk filologicznych, docent Precarpackiego Narodowego Uniwersytetu, Stepan Pyszuk, profesor, laureat Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki, pierwszy laureat nagrody „Rusałka Dniestrowa”, Bohdan Hawryliw, inicjator ustawienia pomnika i kierownik historyczno-patriotycznej akcji „Zbudujemy pierwszy na Ukrainie pomnik „Trójcy Ruskiej” w Iwano-Frankiwsku, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, Honorowy Obywatel miasta Iwano-Frankiwsk, Roman Pastuch, członek Narodowych Związków Krajoznawców, Pisarzy i Dziennikarzy z Drohobycza, Roman Ljubko, poeta z Doliny oraz prawnuk Iwana Wahylewycza — Iwan Demianowycz Wahylewycz. Pierwszy na Ukrainie pomnik „Trójcy Ruskiej” wzniesiono z ofiar ludowych bez jakiejkolwiek kopiejki z budżetu. Inicjatorzy zbiórki środków Iwano-Frank …nej Narodowej Rady Karpackiej Ukrainy w USA za 1992 r., której Zarząd wita naród ukraiński i jego rząd „z wspaniałym świętem Odrodzenia, po długich wiekach niewoli, Ukraińskiego Samodzielnego Demokratycznego Państwa”. Zwieńczeniem dokumentów dotyczących zgłoszonej tematyki są pozdrowienia oraz programy obchodów kolejnych rocznic proklamowania niepodległości Ukrainy. Wymowna jest broszura poświęcona upamiętnieniu pierwszej rocznicy odnowienia niepodległości Ukrainy, wydana przez Ukraińskie Centrum Kulturalne w Warren, Michigan (USA), 24 sierpnia 1992 r., w której, oprócz programu imprez, szeroko przedstawiono informacje referencyjne o herbie, hymnie Ukrainy, listę państw, które ją uznały, itd. Interesujący jest także dokument z zespołu 22 „Czeryń Hanna (Hrybińska Halina Iwanowna, po mężu Pańkiw, ur. 1924) – znana ukraińska poetka, pisarka, działaczka społeczna (USA)”, w którym przedstawiono program obchodów przez ukraińską społeczność North Port (USA) 11. rocznicy niepodległości Ukrainy, 24 sierpnia 2002 r. (zesp. 22). Szczegółowo z dokumentami można się zapoznać, odwiedziwszy Centralne Państwowe Archiwum Zagranicznej Ukrainiki (ul. Sołomjanska 3), którego czytelnia działa od poniedziałku do czwartku od 9:00 do 17:00, a w piątek od 9:00 do 16:30. Iwano-Frankiwskie obwodowe organizacje Narodowych Związków Krajoznawców, Pisarzy, obwodowa organizacja Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury w czerwcu 2012 r. ogłosiły historyczno-patriotyczną akcję na Prykarpaciu „Zbudujemy metodą ludowej budowy pomnik »Ruskiej Trójcy« w Iwano-Frankiwsku — zapoczątkodawcom ukraińskiego odrodzenia narodowego w Galicji, autorom almanachu „Rusałka Dniestrowa” — pierwszej książki w języku ukraińskim na ziemiach zachodnioukraińskich — ks. Markijanowi Szaszkiewiczowi, Iwanowi Wahylewyczowi i Jakowowi Hołowackiemu”, która trwała ponad 500 dni. W akcji wzięło udział ponad 20 tys. dobroczyńców na terenie obwodu, Ukrainy i zagranicy. Zebrano 180 tys. hrywien. Po podsumowaniu akcji planowane jest wydanie broszury o historii powstania pomnika oraz ogólnej listy wszystkich ofiarodawców. Biuro prasowe Iwano-Frankiwskiej obwodowej organizacji NSKU

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Ruska Trójca” w kamieniu

Z inicjatywy Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spółki Krajoznawców Ukrainy 31 grudnia 2013 roku w Iwano-Frankiwsku odsłonięto pierwszy na Ukrainie pomnik założycieli ukraińskiego literacko-krajoznawczego kółka „Ruska Trójca” (Markijan Szaszkewycz, Iwan Wahylewycz, Jakiw Hołowacki). Uroczystości otworzył przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spółki Krajoznawców Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Mychajło Kosyło, który zaprosił do poświęcenia pomnika „Ruskiej Trójcy” duchownych przedstawicieli wszystkich wyznań. Nabożeństwo poprowadził i słowo powitalne wygłosił najwyższy arcybiskup i metropolita iwano-frankiwski Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, Wołodymyr. W uroczystym odsłonięciu wystąpili krajoznawcy, pisarze i pedagodzy: Mychajło Wieres, zastępca iwano-frankiwskiego burmistrza, Zinaida Boliuk, zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, Olha Babij, dyrektor generalny OTB „Halicyna”, przewodnicząca stałej komisji rady obwodowej, Wasyl Tymkiw, przewodniczący obwodowej organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, Wołodymyr Kaczkan, akade-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Dzień ukraińskiego więźnia politycznego

12 stycznia 1972 roku na Ukrainie podniosła się nowa fala aresztowań. Za kratami znaleźli się liderzy pokolenia lat sześćdziesiątych Iwan Switłyczny, Jewhen Swerstiuk, Wiaczesław Czornowił; tego samego dnia lub w ciągu półtora roku – także Wasyl Stus, Iwan Dziuba, Zinowij Antoniuk, Nadija Switłyczna, Danyło Szumuk, Iwan Kowalenko, Mykoła Płachotniuk, Łeonid Pluszcz, Semen Hłuzman, Ołeś Serhijenko, Wasyl Lisowyj, Jewhen Proniuk, Wasyl Owsijenko, Wałerij Marczenko – w Kijowie; we Lwowie i w Galicji – Iwan Hel, Iryna i Ihor Kałynci, Mychajło Osadczyj, Stefania Szabatura, Zorjan Popadiuk, ks. Wasyl Romaniuk, Bohdan Rebryk, Oksana Popowycz, Iryna Senyk, Wasyl Dolisznij, Wołodymyr Rokec'kyj, młodzieżowe grupy Wołodymyra Marmusa ze wsi Rosochacz w obwodzie tarnopolskim oraz Dmytra Hrynkiwa w Peczeniżynie; Roman Kałapacz i Lubomyr Starosol's'kyj w Stebniku; w Charkowie Anatolij Zdorowyj, Ihor Krawciw; w Humaniu Kuz'ma Matwijiuk, Bohdan Czornomaz; w Krzemieńczuku Hryhorij Makowijczuk, w Czerkasach Wasyl Zacharczenko; w Nalczyku Jurij Szuchewycz; jeszcze wcześniej w Odessie Ołeksa Riznykiw, Nina Strokatowa… Lista sięgnęła setek osób. Za tym stały setki rewizji; tysiące ludzi było sterroryzowanych przesłuchaniami. Maszyna represyjna objęła wszystkie regiony Ukrainy, gdzie tliło się narodowe życie kulturalne. Wasyl OWSIJENKO, więzień polityczny w latach 1973–77 oraz 1979–88. To nie byli ani konspiratorzy, ani w jakikolwiek sposób zorganizowani między sobą ludzie. Ich komórki działały na podstawie kontaktów międzyludzkich. Lecz faktycznie istniała już infrastruktura wytwarzania i rozpowszechniania literatury alternatywnej – samizdatu, zwłaszcza wraz z pojawieniem się w 1970 roku maszynopisowego czasopisma „Ukraiński Wisnyk” (redaktor W. Czornowił). W samizdacie przeważnie nie stawiano sakramentalnego pytania o zmianę ustroju. Ale, działając w granicach istniejącego systemu, szistdesiatnyky (pokolenie lat sześćdziesiątych) odnawiali sumę cech socjalno-psychologicznych wyniszczonej w latach 20.–50. inteligencji: naturalny szacunek do samego siebie, indywidualizm, orientację na wartości ogólnoludzkie, nieakceptację niesprawiedliwości, szacunek do norm etycznych, do prawa i praworządności. W tym środowisku panowała wysoka kulturalna i moralna atmosfera, wrażliwość na nowe idee. Przeciwstawiało się ono zarówno oficjalnej totalitarnej ideologii, jak i prymitywizmowi. Łączyło ludzi różnych poglądów i narodowości, którzy jednak nigdy nie ogłaszali się nawzajem wrogami: w tamtym czasie wszystkim jednakowo potrzebna była wolność, a państwowa niepodległość Ukrainy jawiła się jako prawdopodobny gwarant takiej wolności. Epoka starannie kultywowanej bezimiennej masy i totalnego strachu powoli ustępowała – odradzała się Osobowość, która była podstawą chrześcijańskiej kultury europejskiej („Czy wiesz, że jesteś człowiekiem?” – zapytał Wasyl Symonenko jeszcze na początku lat 60.). Kulturalne żądania Osobowości nieuchronnie przeradzały się w ruch polityczny, antyimperialny, ponieważ kolonialne położenie było główną przyczyną niszczenia ukraińskiej tożsamości kulturowej. Poezja W. Symonenki była, być może, pierwszym wyraźnym świadectwem tego dorastania do żądań politycznych: „Naród mój jest. Naród mój zawsze będzie. Nikt nie przekreśli mojego narodu”. Był to moralny, etyczny opór błyskotliwej kohorty utalentowanych Osobowości, które już były zdolne rozwinąć wielki narodowo-wyzwoleńczy ruch. Rozumiała to i kolonialna władza – z jej punktu widzenia cios w pokolenie lat sześćdziesiątych został zadany może nawet za późno. Ukraiński samizdat przekraczał granice i „żelazną kurtynę”. Brzmiał w radiu „Swoboda”, ukazywał się w innych językach. Rozchwiewał rosyjskie sowieckie imperium, które nie wytrzymywało już ideologicznej, ekonomicznej i militarnej konkurencji z demokratycznym Zachodem i musiało włączać się w proces „odprężenia”. Dlatego Biuro Polityczne KC KPZR 30 grudnia 1971 roku postanowiło rozpocząć ogólnosowiecką kampanię przeciwko samizdatowi w celu zlikwidowania alternatywy dla totalnej ideologii. Dla ukraińskiego ruchu rozegrano osobny „szpiegowski detektyw” – przez przyjezdnego turystę z Belgii Jarosława Dobosza, aby przez niego zareklamować związek z „zagranicznymi centrami nacjonalistycznymi”. Zatrzymano go 4 stycznia 1972 roku na granicy w Czopie. Po należytym „przesłuchaniu” powiedział, że spotykał się we Lwowie i Kijowie oraz „wymienił informacje” z kilkoma przedstawicielami pokolenia lat sześćdziesiątych. Prymitywna awantura ze „szpiegowskimi namiętnościami” zakończyła się konferencją prasową Dobosza 2 czerwca, po czym wydalono go poza granice ZSRR. Represjonowanym pisarzom w 1934 roku inkryminowano terroryzm – pokoleniu lat sześćdziesiątych „szyto” szpiegostwo. W rzeczywistości trzeba było pokazać światu, że „najbardziej postępowe na świecie” państwo boi się słowa prawdy, boi się dialogu, boi się praw człowieka – jeszcze bardziej niż bał się nazizm – i wystawia przeciwko nim czołgi w Pradze oraz konwój w Kijowie. To już oznaczało agonię reżimu. Nikomu wtedy nie inkryminowano żadnego „szpiegostwa” – jedynie „antysowiecką agitację i propagandę” (art. 62 KK USRR), ale prawie wszyscy czołowi działacze pokolenia lat sześćdziesiątych otrzymali maksymalny wyrok – 7 lat więzienia w łagrach o zaostrzonym rygorze oraz 5 lat zesłania – i zostali przetransportowani poza granice Ojczyzny – do Mordowii i obwodu permskiego w Rosji, potem na Syberię lub do Kazachstanu. Najbardziej uparci, którzy nie składali żadnych zeznań, zostali zamknięci w szpitalach psychiatrycznych (Łeonid Pluszcz, Mykoła Płachotniuk, Wasyl Ruban, Hanna Mychajłenko i in.). już jasnymi, mądrymi i zadziwiająco miłującymi wolność pracownikami majątku ziemskiego, przeważnie ukraińskimi chłopami, ich pieśni, bajki, legendy, zwyczaje dały jej inne, główne w życiu wychowanie. Młoda dziewczyna weszła do literatury opętana Ukrainą i jej dramatyczną historią, szczerze pokochawszy ukraiński lud. Jedzie do Kijowa w 1918 roku, tak przekonująco opisanego w bułhakowskiej „Białej gwardii”. Miasto roi się od uciekających przed czerwoną rewolucją monarchistów, dekadentów, bogaczy, komercantów, prostytutek. Ale prowincjuszka Hala Dombrowska ma inny cel: całkowicie należy do środowiska ukraińskiej bohemy literackiej. Współpracuje z czasopismem „Ukraińska chata”, poznaje takich litera- Fizycznie rozgromiwszy szistdziesiatnykiw (pokolenie lat sześćdziesiątych), Moskwa miała i drugi, i trzeci ruch. Rozpoczęła bezprecedensową ekspansję na Ukrainę, dążąc do likwidacji jej językowej, kulturowej i historycznej tożsamości narodowej. Robiono to poprzez zwijanie ukraińskojęzycznego systemu edukacji, przestawianie na język rosyjski gazet i czasopism, totalną rusyfikację administracji. W rezultacie ogromne masy ukraińskiej ludności w swojej narodowej i religijnej samoświadomości spadły poniżej zera: zaczęły wstydzić się i wypierać swojej ukraińskości, przestały chrzcić i uczyć swoje dzieci języka ukraińskiego i kultury. „Proces ruszył”, a jego inercja trwa do dziś. Atmosfera społeczna po 1972 roku, w odróżnieniu od 1965 roku, była przygnębiająca. Pojedyncze próby protestowania przeciwko aresztowaniom duszono w sposób jak najbardziej okrutny (Mykoła Łukasz, Wasyl Lisowy). Wszystkich, którzy nie składali zeznań przeciwko aresztowanym i wykazywali najmniejsze oznaki współczucia wobec nich, zwalniano z pracy, wyrzucano z kolejek po mieszkania, ich samych lub ich dzieci nie dopuszczano do wyższego wykształcenia lub usuwano z instytutów, zamykano przed nimi wszelkie możliwości awansu zawodowego i twórczej publikacji. Kto chciał przeżyć – musiał upokarzająco kajać się, obłudnie pisać paszkwile na swoich niedawnych przyjaciół lub zagranicznych „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów – najmitów zagranicznych wywiadów”, wyciskać z siebie fałszywe ody na cześć oprawców swojej ojczyzny. z takimi gigantami kultury jak Neczuj-Łewycki, Starycki, z całkiem jeszcze młodymi, ale przyszłymi klasykami Jefremowem, Tyczyną, Rylskim i innymi, zachwyca się spektaklami ukraińskich teatrów z udziałem wszystkich znanych wówczas gwiazd, doświadcza smaku pierwszego literackiego uznania. A jednocześnie, żeby nie umrzeć z głodu, pracuje jako maszynistka-tłumaczka, nawet czasami chodzi po miejskich podwórkach z siekierą, najmując się do mieszczan do rąbania drewna. A potem była ewakuacja do Polski razem z rządem Ukraińskiej Republiki Ludowej i bieg, bieg, bieg niekończącymi się emigracyjnymi drogami. Krewni z rodu Dąbrowskich zajmowali w tamtym czasie w Polsce wysokie stanowiska państwowe, można było poprosić ich o schronienie i nie znać smutku ani biedy. Ale ona już była Ukrainką, ukraińską patriotką do końca swoich dni. Halyna Żurba (Dąbrowska) ze swoimi rówieśnikami i towarzyszami emigracji, którzy, tak jak ona sama, urodzili się w 1888 roku, Łewkiem Czykałenką i Wołodymyrem Mijakiwśkym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Żal

ŚCIEŻKAMI... Mychajło KAMENIUK Minęło 125 lat od dnia urodzin kobiety o unikalnym losie, wysoce utalentowanej, oryginalnej pisarki-emigrantki Hałyny Żurby (Dombrowskiej), o której twórczości, ku wielkiemu żalowi, prawie nie wie dzisiejsza Ukraina. Żurba to jeden z wielu jej literackich pseudonimów. Z przeżytych 92 lat — 70 na emigracji. Dzięki wysiłkom krajoznawców i pisarzy obwodu winnickiego niedawno ustalono geograficznie dokładne miejsce urodzenia, dzieciństwa i wczesnej młodości Hałyny Żurby. Jest to dawny chutor „Ołeksandrija” — jeden z wielu majątków słynnego rodu polskich książąt Potockich, którzy władali na Prawobrzeżnej Ukrainie w XIX wieku. Chutor ten znajdował się w pobliżu wsi Soboliwka w rejonie teplickim między Hajsynem a Humaniem. Tutaj pod gołym niebem, w cieniu namiotu wielkiego orzecha włoskiego entuzjaści stworzyli symboliczny „gabinet pracy” Hałyny Żurby: wykonane z pnia wiekowego dębu biurko i krzesło, krzyż ze stelą, na której znajduje się pamiątkowy napis. W przededniu obchodów jubileuszu wybitnej rodaczki władze rejonowe Teplika ustanowiły coroczną nagrodę literacką imienia H. Żurby za szerzenie ukraińskiej idei narodowej na świecie za pomocą słowa artystycznego i kultury. W Winnicy w najbliższych dniach ukaże się drukiem jedno z jej najlepszych dzieł: autobiograficzna powieść „Daleki świat”. To ostatnie stało się możliwe dzięki przekazaniu przez Ukraińską Wolną Akademię Nauk (UVAN) ze Stanów Zjednoczonych w darze dla rodaków Hałyny Żurby wydanych w diasporze jej głównych książek. Wiele z tego, co napisała, zwłaszcza rękopisy, oczywiście zaginęło w wirze czasu, wiele jeszcze można odnaleźć, jeśli dołoży się starań. Jako 20-letnia dziewczyna Hałyna Żurba zadebiutowała w Odessie książką błyskotliwych opowiadań „Z życia”, w 1919 roku w Kijowie ukazuje się jej druga książka prozy — „Pochód życia”. Później wydano we Lwowie, Buenos Aires, Nowym Jorku powieści i romanse „Gwiazdy świat zapowiadają” (1933), „Rewolucja idzie” (1937), „Doktor Cacioni” (1943), „Todyr Sokir” (1967) i inne. Na czym polega unikalność tego niezwykłego życia? Hałyna, córka zamożnego polskiego szlachcica Ambrożego Dombrowskiego, zarządcy majątku Potockich, wychowywała się w surowym duchu wyznania katolickiego. Ale niepowtarzalna romantyczność otaczającej bujnej ukraińskiej przyrody, codzienne obcowanie z prostymi, ale du- Kompleks memorialny Hałyny Żurby na miejscu dawnego chutoru „Ołeksandrija” w obwodzie winnickim

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Niektórzy nie wytrzymywali dusznej atmosfery i popadali w alkoholizm, odbierali sobie życie... Najwytrwalsi na długo udawali się na „wewnętrzną emigrację” (Mychajłyna Kociubynśka, Lina Kostenko, Wałerij Szewczuk) lub rzeczywiście emigrowali do Rosji (Pawło Mowczan, Łeś Taniuk). Ogólnie rzecz biorąc, opór narodowy był heroicznie niezłomny. Przypadki upadku moralnego i skruchy w celu wykupienia wolności, mimo szaleńczej presji, były niezwykle rzadkie. Tutaj należy oddać sprawiedliwość KGB: „dobierało” ono do tej nowożytnej Siczy Zaporoskiej wysokiej jakości kadry. Szestdziesiątnicy kontynuowali swoją walkę także w niewoli, tworząc tam samizdat, walcząc o status więźnia politycznego, broniąc swojego honoru, a tym samym godności całego narodu. W szczególności z inicjatywy „generała więziennego” Wiaczesława Czornowoła od 1975 roku zaczęli oni obchodzić 12 stycznia Dzień Ukraińskiego Więźnia Politycznego poprzez strajki głodowe i protesty. Wspierało ich starsze pokolenie — powstańcy, którzy uczciwie odsiedzieli 25-letnie i dłuższe wyroki i cieszyli się w łagrach autorytetem najbardziej niezłomnych bojowników. Szestdziesiątników moralnie wspierał demokratyczny świat. Dzięki nim świat dowiedział się o walczącej Ukrainie i zaczął jej pomagać. Świat szanuje kraje, które zabłysły przejawami ducha. Niepodległość nie spadła nam z Nieba. To szestdziesiątnicy, a 5 lat po ich aresztowaniu Ukraińska Grupa Helsińska, postawili kwestię ukraińską w kontekście konfrontacji totalitarnego ZSRR i demokratycznego Zachodu i wraz z nim pokonali Imperium Zła, zdobyli wolność i niepodległość. Jeszcze w 1981 roku znany badacz politycznej Halyna Żurba, która zmarła w 1979 roku w Filadelfii i została pochowana na miejscowym cmentarzu Bound Brook, była nieugiętym autorytetem, honorem i sumieniem ukraińskiej emigracji. Nie uznawała żadnych kompromisów z komunistycznym reżimem. Dlatego pod koniec życia doszło do jej ideowego zerwania z większością zamorskich emigrantów-Ukraińców. Pisarka nie mogła pogodzić się z ich ugodowością, skłonnością do uznawania sukcesów polityki narodowej radzieckiej Ukrainy i ZSRR w ogóle. Sarkastycznie ocenia ona w latach 70. udane i częste zagraniczne tournée ukraińskich zespołów pieśni i tańca, bandurzystów, wykonawców estradowych, widząc w tym jedynie propagandową przynętę dla łatwowiernych, dekorację, którą próbuje się retuszować zesłanie Wasyla Stusa i innych dysydentów, ukrzyżowanie Iwana Dziuby i jego pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” itp. Ten kompleks uproszczonego, „niewinnego” postrzegania rzeczywistości przez „ziomków” nazywa w jednej ze swoich broszur zabójczo: Chochlandia! Wielka pisarka Halyna Żurba umierała nie tylko w strasznej nędzy, w zimnym poddaszu nędznej dzielnicy miejskiej; odchodziła z życia, doznając gorzkiego rozczarowania „bojownikami o ukraińską ideę narodową”, którzy ją otaczali. Gorycz była ta-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Ochrona muzeum Maksyma Bohdanowicza to obowiązek naszego sumienia, sprawa naszego honoru»

Jewhen Swerstiuk spotyka się z młodzieżą. Myśl Iwana Lysiaka-Rudnyckiego głosi: „…potwierdzone faktami znaczenie ukraińskich dysydentów nie budzi wątpliwości. Ofiarność tych dzielnych mężczyzn i kobiet świadczy o niezłomnym duchu ukraińskiego narodu. Ich walka o prawa człowieka i prawa narodowe jest zgodna z tendencją światowego ogólnoludzkiego postępu w duchu wolności. Ukraińscy dysydenci wierzą, że prawda wolności zwycięży. Tym, którym poszczęściło się żyć w wolnych krajach, nie przystoi wierzyć mniej”. tak wielką i niezwykłą, że 90-letnia kobieta pisemnie zapisała swoje ciało do badań w teatrze anatomicznym. Na szczęście przyjaciele tego punktu testamentu nie wykonali. Na grobie Hałyny Żurby w formie nagrobka postawili pomnik jej najlepszej książki: „Daleki świat”. Pisarkę pochowano w obcej amerykańskiej ziemi obok takich gigantów ukraińskiego słowa, jak jej szczery przyjaciel w życiu i literaturze Ułas Samczuk, poeci Jewhen Małaniuk, Todos Ośmaczka. Ukraińska emigracja literacka — i to staje przed nami obecnie z niezaprzeczalną prawdą — zdołała stworzyć prawdziwe arcydzieła. Pracowała w światowym kontekście literackim, wolna od cenzury i socrealistycznego obłędu. Bardzo często nasi oponenci podstępnie pytają: jeśli istnieje tak wielka literatura — ukraińska, dlaczego żaden z jej twórców nie został wyróżniony, na przykład, Nagrodą Nobla? Odpowiedź na to jest prosta. Przez wszystkie czasy istnienia ukraińskiej literatury NIGDY żaden rząd, żadna struktura państwowa nie promowała za granicą, na światowym rynku LEPSZEJ ukraińskiej książki. Ani reżim carski, który w ogóle jej nie uznawał, ani radziecki, który deptał w błocie najlepsze utwory, ani (co szczególnie dziwne i straszne!) obecny, zrodzony przez niepodległą Ukrainę. Nigdy LEPSZE ukraińskie utwory nie otrzymywały wsparcia państwowego dla tłumaczeń na języki światowe. Ukraińscy pisarze, jak się wydaje, istnieli i, niestety, nadal istnieją w pewnej „kulturowej, folklorystyczno-etnograficznej rezerwacji”, która żyje i rozwija się według własnej wewnętrznej logiki. Z tym trudno się nie zgodzić. I z tym trudno się pogodzić. Pod koniec 2013 roku z Mińska nadeszła niepokojąca wiadomość: Ministerstwo Kultury Republiki Białoruś postanowiło „zoptymalizować” muzeum Maksyma Bohdanowicza, czyniąc tę wybitną placówkę naukowo-memorialną… filią stołecznego Muzeum Literackiego. Przypomnijmy, że Maksym Bohdanowicz — poeta, tłumacz, literaturoznawca, kulturolog — należy do najwybitniejszych liderów białoruskiego odrodzenia narodowego XX wieku. Nowatorska twórczość i patriotyczna działalność geniusza białoruskiego narodu zyskała szeroką popularność dzięki tłumaczeniom na główne języki europejskie. Do Przewodniczącego Rady Ministrów Republiki Białoruś pana M. W. Miasnikowicza. Szanowny Panie Przewodniczący! W przededniu Nowego Roku stało się wiadome, że Ministerstwo Kultury Republiki Białoruś podjęło decyzję o „optymalizacji” Literacko-Memorialnego Muzeum Maksyma Bohdanowicza, pozbawiając go istniejącego statusu i czyniąc zeń zwykłą filię Muzeum Historii Literatury Białoruskiej. Wieść o niebezpieczeństwie, które zawisło nad Muzeum klasyka europejskiej i światowej literatury, wywołała głębokie zaniepokojenie w sercu każdego, kto zna, szanuje i kocha białoruską kulturę, z szacunkiem odnosi się do Państwa klasycznej i współczesnej literatury, utrzymuje żywe kontakty ze współczesnymi białoruskimi pisarzami. Dla każdego Ukraińca postać Ikara białoruskiej poezji jest ucieleśnieniem siły ducha rodzimego narodu, wzorem synowskiej miłości do ojczystej historii i kultury, patriotycznego pielęgnowania ojczystego języka. Poeta-nowator, poeta-intelektualista, Maksym Bohdanowicz wybierał to, co najcenniejsze ze światowej poezji i tym wzbogacał białoruską skarbnicę narodową. Z szczególnym pietyzmem odnosił się Bohdanowicz do Ukrainy, jej literatury, wysoko cenił twórczość Tarasa Szewczenki i Iwana Franki, znał i szanował swoich współczesnych: Wołodymyra Wynnyczenkę, Hryćka Czuprynkę, Wołodymyra Samijłenkę. W niepodległej Ukrainie pamięć o Maksymie Bohdanowiczu uczczono najpełniejszym z wydań, które ukazały się poza granicami Białorusi, a także licznymi badaniami naukowymi. A w Jałcie, gdzie zakończyła się krótka życiowa droga poety, do majestatycznego pomnika na jego grobie odwiedzający składają żywe kwiaty, wśród których można zobaczyć także ulubione przez poetę chabry — „wasylki”. Triumfalny jubileusz — 100-lecie od dnia urodzin Bohdanowicza — uroczyście uczczono otwarciem Literacko-Memorialnego Muzeum i pomnika poety w Mińsku. Z czasem opracowano perspektywiczny program, do którego wchodziła także renowacja domu, w którym urodził się Bohdanowicz, doprowadzenie do porządku innych obiektów memorialnych. Niestety, program wstrzymano. Nie opuszcza nas nadzieja, że w bardziej sprzyjających okolicznościach zostanie on zrealizowany, ale „optymalizacja” istniejącego Muzeum (w którym pod koniec listopada 2013 roku z powodzeniem przeprowadzono międzynarodową konferencję!) wydaje się anomalią, bo jak można z pełnowartościowej placówki robić fragmenty, zamachując się na duchową wartość, która należy nie do urzędu, nie do części społeczeństwa, a do białoruskiego narodu, jest źródłem poznania i twórczego natchnienia dla wielu pokoleń?! W samej próbie „optymalizacji” nasi przyjaciele — wybitni działacze kultury, Związek Pisarzy Białoruskich widzą cyniczną próbę zadania kolejnego ciosu ojczystej kulturze, poniżenia jej do poziomu prowincjonalnej. Wielce Szanowny Michale Władimirowiczu! Całkowicie solidaryzując się z białoruską społecznością, my, niżej podpisani, wzywamy Rząd do anulowania pospiesznego administracyjnego zamiaru. Postać Maksyma Bohdanowicza, jego życie, twórczość i spuścizna literacka mają unikalną cechę — rodzinną więź z Ukrainą. A zatem i z nami — jego czytelnikami, tłumaczami, badaczami i wydawcami. Ochrona muzeum Maksyma Bohdanowicza to obowiązek naszego sumienia, sprawa naszego honoru. Jesteśmy przekonani, że nieśmiertelna pamięć o genialnym piewcy Białorusi i w przyszłości będzie nieskazitelnym symbolem białorusko-ukraińskich relacji. Liczymy na Pańskie zrozumienie i wsparcie. Niech żyje Białoruś! Z poważaniem Roman LUBKIVSKYJ, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy I kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, były przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Iwan DRACH, Bohater Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Iwan DZIUBA, Bohater Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, były minister kultury Ukrainy, były przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Borys OLIJNYK, Bohater Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury, przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, były wicepremier Gabinetu Ministrów Ukrainy, były przewodniczący Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki; Pawło MOWCZAN, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy kilku kadencji, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki; Wiktor BARANOW, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw”; Wiktor CZABANENKO, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor nauk, profesor Zaporoskiego Uniwersytetu Narodowego; Dmytro DROZDOWSKYJ, redaktor naczelny czasopisma „Wseswit”, kawaler Złotego Medalu Republiki Armenii 1 stycznia 2014 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Maksym Bohdanowicz i Ukraina: szkice do nieogarnionego tematu

Ales KARLUKIEWICZ, pisarz, profesor Instytutu Dziennikarstwa Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. Przekład z białoruskiego Haliny TARASIUK Nawet krótki encyklopedyczny wykład życiowej i twórczej biografii klasyka literatury białoruskiej Maksyma Bohdanowicza („Encyklopedia literatury i sztuki Białorusi”. W 5 tomach. Mińsk, 1984. — S. 255) świadczy, że poeta w swojej wieczności na zawsze połączony jest z Ukrainą, narodem ukraińskim, ukraińską historią i literaturą: „Tłumaczył… próbki pieśni różnych narodów świata (ros., ukr., serb., skand., pers., hiszp., fiń., japoń.)… W tłumaczeniach przestrzegał puszkinowskiej zasady twórczego stosunku do oryginału, zachowania jego ideowych i artystycznych zalet, narodowego kolorytu, poetyckiego stylu. Szczególnie wyraźnie przejawiło się to w jego tłumaczeniach na język rosyjski utworów T. Szewczenki, J. Kupały, I. Franki…”… Był „aktywnym korespondentem wielu rosyjskich i ukraińskich czasopism oraz wydawnictw, publikował w nich recenzje i artykuły publicystyczne…”. „…Szczególne miejsce w literacko-krytycznym dorobku Bohdanowicza zajmuje artykuł o Szewczence („Pamięci T. H. Szewczenki”, „Piękno i siła”, 1914), w których białoruski poeta ukazał światowe znaczenie utworów Kobziarza, badał ich niepowtarzalne piękno i artystyczną siłę. Pod bezpośrednim wpływem Szewczenki zwrócił się ku opracowaniu motywów ludowych, uzasadnił swoją teoretyczną koncepcję literatury ludowej, opartej zarówno pod względem treści, jak i formy na tradycjach folklorystycznych”. Z Ukrainą w myślach, z uwagą dla ukraińskiego odrodzenia Maksym Bohdanowicz kształtował się jako poeta. Z Ukrainą w sercu odszedł też z życia w maju 1917 roku w Jałcie, dokąd wyjechał w lutym 1917 roku ciężko chory na leczenie. Tam trwa wieczny spoczynek legendarnego poety. Może przyjdzie czas i w encyklopedycznym informatorze lub w osobistej encyklopedii „Maksym Bohdanowicz”, jednym słowem, w wydawnictwach, które obecnie przygotowują w „Białoruskiej Encyklopedii imienia Pietrusia Brouki”, znajdzie godne miejsce także ukraiński temat w twórczości autora jedynej za życia wydanej książki poetyckiej — „Wianek”. Napawa nadzieją także ta szczera uwaga, którą zawsze okazywali naszemu rodakowi ukraińscy pisarze. Czego warta jest tylko lista tłumaczy poezji Bohdanowicza na język ukraiński: M. Draj-Chmara, Iryna Kałyneć, R. Łubkiwski, H. Koczur, W. Łazaruk, I. Hnatiuk, L. Czerewatenko, D. Pałamarczuk, W. Czabanenko, D. Pawłyczko, S. Łytwyn, W. Łuczuk, Oksana Senatowycz, B. Stepaniuk, W. Borowyj, J. Jar-Sławutycz, I. Swarnyk. I za każdym przejawem uwagi wspomnianych talentów do poezji Bohdanowicza — własna ciekawa historia twórcza, niełatwe poszukiwania artystyczne. Mamy nadzieję, że praca nad tłumaczeniami utworów naszego klasyka pozostawiła w ich duszach i sercach coś istotnego, ważnego, co przydało się także do własnej oryginalnej pracy. Że tak jak kiedyś młodego Bohdanowicza do twórczych odkryć popchnął Wielki Kobziarz, tak białoruski poeta odwdzięczył się ukraińskim mistrzom znaleziskami w dziedzinie Poezji. Wzajemne wpływy, przenikanie mogły być tylko pożyteczne. Wszak żaden wielki talent nie umniejsza, a wręcz przeciwnie — wynosi cudze narodowe, czyni je jeszcze bardziej wielkim i fundamentalnym. Roman Łubkiwski, który opracował zbiór utworów M. Bohdanowicza w języku ukraińskim „Stratym-Łabędź” (Lwów, 2002), tak wyjaśnia współzależność jego pierwszych poszukiwań twórczych z rozumieniem poetyckiego kosmosu Szewczenki: „Bohdanowicz poszedł dalej niż wielu jego współczesnych, którzy tylko przenieśli płomień Szewczenki na białoruski grunt. Zrobił niemożliwe: pojął święto świętych poezji Szewczenki. Wstąpił do niej jak do świątyni. Nie z pobożnością religijnego fanatyka, a z godnością syna, ucznia i naśladowcy. Nie wiadomo, kiedy młody poeta po raz pierwszy spotkał się z „uzbrojonym prorokiem Ukrainy”. Ale bezsprzecznie przeczytał „Kobziarza” w języku oryginału. Słowo Szewczenki (widać to choćby z listy utworów Kobziarza, które Bohdanowicz przetłumaczył na rosyjski) poruszało i niepokoiło go. Wychowany w rosyjskim środowisku, gdzie fakty, osobliwości, zjawiska literatur narodowych dopasowywano do „ogólnorosyjskich” szablonów, Bohdanowicz zainteresował się „sekretami” twórczości poetyckiej ukraińskiego Proroka, próbując metodą przeniknięcia do twórczego laboratorium Geniusza uświadomić sobie naturę i wielkość jego talentu, a także — środki wpływu na świadomość współczesnych i potomnych, wpływu, który w końcu kształtował, krystalizował świadomość narodową nie tylko Ukraińców…”. (Bohdanowicz Maksym. Stratym-Łabędź. — Lwów: „Swit”, 2002. — S. 17). W artykule „Piękno i siła (Doświadczenie badania wiersza T. H. Szewczenki)”, wydrukowanym w 2. numerze czasopisma „Ukrainskaja żyźń” w 1914 roku, M. Bohdanowicz pisał: „Są gwiazdy, które są tak blisko siebie i tak równo zlewają swoje światło, że wydają się nam jednym nierozłącznym całością. „Podwójnymi gwiazdami” nazywają się te ciała niebieskie. Ich los stał się losem muzy Szewczenki oraz ukraińskiej poezji ludowej: podwójną gwiazdą jaśnieją one we wszechświecie sztuki i piękna. Oczywiście, w twórczości Szewczenki, po odliczeniu elementów czysto narodowego charakteru, jest oczywisty także pewien obcy nalot. Ale wszystko to wzajemnie przenikało jedno w drugie, mieszało się, przeobrażało, ustanawiało między sobą tysiące wewnętrznych więzi, organicznie zrastało się i, zakończywszy ten proces, utrwalało się w formach wyraźnie ukraińskich, choć bardziej skomplikowanych, wzniesionych na wyższy stopień rozwoju”. (Bohdanowicz M. Zorka Wenera. — Mn., 1991. — S. 367). 1914 rokiem — rokiem publikacji — datuje się ten artykuł, który w sposób uzasadniony pretenduje do miana mini-monograficznego badania poezji Wielkiego Kobziarza. Przypomnijmy, że tylko rok wcześniej — w 1913-tym — wyszedł w świat „Wianek” i że Maksym Bohdanowicz miał wtedy zaledwie 22 lata!.. A jaka jasność myśli, jakie wielkie pragnienie nakreślenia głównych składowych poezji genialnego poprzednika! Nieprzypadkowym wydaje się także powołanie się jego na myśl ukraińskiego i rosyjskiego historyka M. Kostomarowa, jednego ze współczesnych i przyjaciół Kobziarza: „Szewczenko jako poeta — to był sam naród, który kontynuował swoją twórczość poetycką… Szewczenko mówi tak, jak naród jeszcze nie mówił, ale jak gotów był już zacząć mówić i tylko czekał, aż z jego środowiska znajdzie się Twórca, który opanuje jego językiem i jego tonem; i śladem za takim twórcą dokładnie tak samo zacznie mówić i cały naród i powie jednogłośnie: to moje”. (Bohdanowicz M. Zorka Wenera. Mn., 1991. — S. 367). Prawie dokładny cytat z artykułu M. Kostomarowa „Wspomnienie o dwóch malarzach”, opublikowanego w czasopiśmie „Osnowa” w 1861 roku — już po śmierci Tarasa Hryhorowycza. Wypowiedzi Kostomarowa, którego mimo wszystko nie można nazwać współmyślnikiem Szewczenki, wymagają złożonej analizy. Wszak on o Szewczence pisał także: „Nie był poetą tylko jednej narodowości: jego poezja była wyższego lotu. To był poeta ogólnoruski, poeta narodu nie małoruskiego, a w ogóle ruskiego, chociaż pisał w jednej z dwóch, od wieków istniejących gwar tego narodu, która zachowała się w głębi narodu, nie zaznawszy przymusowych szkolnych zmian i dlatego właśnie najbardziej zdolnej do tego, by dać Rosji prawdziwie ludowego poetę”. (T. H. Szewczenko we wspomnieniach współczesnych. Moskwa, 1962. — S. 153). Bezsprzecznie Maksym Bohdanowicz znał także tę myśl Kostomarowa o Geniuszu narodu ukraińskiego… Jednak, pomimo autorytetów, nasz rodak wybrał własną drogę rozumienia miejsca i roli Wielkiego Kobziarza zarówno w świecie artystycznym, jak i w życiu narodowym swojego narodu. Aby pójść tą drogą, trzeba było mieć i odwagę, i pewne przekonania. Oczywiste jest, że wszystko to w tamtym czasie u 22-letniego myśliciela już było. Wdzięczni Ukraińcy docenili duchowe porywy białoruskiego brata i już w latach 20. XX wieku zaczęli aktywnie tłumaczyć jego poezję na język Szewczenki. Wśród inicjatorów był także Mychajło Draj-Chmara. W szczególności do lwowskiego wydania M. Bahdanowicza „Wianek” weszło 16 jego tłumaczeń. I „Słyszysz gwar? — To smutny, posępny leśny duch / Zaczyna cicho grać”, i „Witaj ci, życie na wolności!” oraz inne utwory. Bez wątpienia Draj-Chmara miał też inne tłumaczenia z Bahdanowicza. Kilka wierszy z biografii ukraińskiego poety, które być może podpowiedzą także przyczynę zainteresowania go właśnie twórczością Maksima Bahdanowicza. Urodził się Mychajło Draj-Chmara 19 października 1889 r. w powiecie złotonoskim guberni połtawskiej. Matka zmarła wcześnie. Ale ojciec zdołał dać synowi dobre wykształcenie. W 1910 roku Draj-Chmara został studentem wydziału historyczno-filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego. W 1913 r. wyjeżdżał za granicę w celu badania bibliotek i archiwów Lwowa, Zagrzebia, Budapesztu, Belgradu i Bukaresztu. Kończąc naukę w 1915 r., Draj-Chmara pozostał na uniwersytecie, a później jako stypendysta profesorski pracował na Uniwersytecie Piotrogrodzkim. W 1917 r. powrócił na Ukrainę. W latach 1918—1923 był profesorem Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego. W latach 1923—1929 był profesorem Kijowskiego Instytutu Medycznego. A w latach 1930—1933 pracował w Naukowo-Badawczym Instytucie Językoznawstwa przy Akademii Nauk Ukrainy. Za życia Draj-Chmara wydał również tylko jedną książkę poetycką — „Prorosteń” („Czerwony Szlak”, 1926). W tym samym roku wydał monografię „Łesia Ukrainka. Życie i twórczość”. Znał wiele języków. Istnieją świadectwa, że władał 19(!) językami. Tłumaczył poezję Verlaine’a, Mallarmégo, Maeterlincka, a także M. Bahdanowicza. Wiele tłumaczeń Draj-Chmary zostało zniszczonych przez NKWD. Zmarł ukraiński uczony, poeta i tłumacz w łagrze 19 stycznia 1939 r. — „z powodu osłabienia czynności serca”. Istnieje też inna wersja, zgodnie z którą Draj-Chmara w kwietniu 1939 r. zgodził się dobrowolnie zająć miejsce skazańca podczas kolejnej „wyrywkowej egzekucji co piątego, ratując tym samym życie młodego człowieka”. …Współcześni ukraińscy badacze twórczości M. Bahdanowicza, przede wszystkim Roman Łubkiwski, lwowskie wydawnictwo „Swit” dokonali naukowego, literackiego i, jeśli chcecie, obywatelskiego czynu, wydając „Stratym-Łabędź” — zbiór utworów klasyka literatury białoruskiej w języku ukraińskim. Ponad 30 arkuszy wydawniczych mieści wszystkie znane na dziś wiersze, opowiadania oraz przeważającą większość artykułów i recenzji, listów klasyka literatury białoruskiej. Powiedzcie, kogo jeszcze TAK uhonorowano w bratnich literaturach? Może istnieje pełny zbiór utworów Jakuba Kołasa w języku rosyjskim? Albo Kupały?.. Zaznaczę, że struktura treści książki „Stratym-Łabędź” została zrealizowana w taki sposób, aby utworami zebranymi w jednym tomie w równym stopniu mógł korzystać i doświadczony literaturoznawca, i ten ukraiński czytelnik, który dopiero odkrywa poezję M. Bahdanowicza. Warto także zauważyć: nakład książki wynosi 2000 egzemplarzy! Dla porównania: nakład „Zbioru utworów Jakuba Kołasa”, który obecnie wydawany jest na Białorusi, wynosi 1500 egzemplarzy. Cóż tu komentować? Imponuje gruntowna przedmowa — „Białoruski Ikar”, której autorem jest także Roman Łubkiwski. Kończy się ona słowami: „Wsłuchajmy się w rodzime intonacje — może nie tak smutnego, jak spokojnie pewnego głosu, zachwyćmy się niepowtarzalnym, ale podobnym do najlepszego na świecie, białoruskim śpiewem. I kiedy On, Maksim Bahdanowicz, wychodząc z własnego autoportretu, obramowanego tragizmem, beznadzieją i optymizmem, zbliży się do mnie tak, że nikt nie będzie mógł przeszkodzić naszej rozmowie, spokojnie i radośnie przywitam się: „Żyj, Białorusiu!” (Bahdanowicz Maksim. „Stratym-Łabędź”. Lwów, Swit, 2002. — S. 24). Cieszy także to, że (o czym świadczy wdzięczna wzmianka wydawców i redaktora Romana Łubkiwskiego) w pracę nad ukraińskim tomem utworów Maksima Bahdanowicza zaangażowani byli także białoruscy badacze, literaci: Tacciana Kabrzyckaja, Wiaczasłau Rahoj sza, Siarhiej Paniznik. Wierzmy więc, że droga Stratym-Łabędzia przez Ukrainę trwa, opanowując coraz szerszą przestrzeń.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tyki, muzeologii. Materiały rubryki „Krajoznawstwo i turystyka” odkrywają historyczno-turystyczną atrakcyjność poszczególnych regionów Ukrainy. Działy „Przeglądy” oraz „Informacja naukowa” to prezentacja nowych książek, zapoznanie z wydarzeniami naukowymi, które dotyczą wszechstronnego poznawania rodzinnego kraju. Jako organ drukowany Narodowego Związku Krajoznawców, czasopismo w dziale „Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy: panorama współczesnego życia” naświetla najbardziej znaczące wydarzenia i akcje organizacji społecznej, które dotyczą odrodzenia i ochrony historycznego, duchowego i kulturowego dziedzictwa narodu ukraińskiego, kształtowania nastrojów patriotycznych w społeczeństwie. Wymienione rubryki tworzą „oblicze” czasopisma i wyróżniają je spośród innych historycznych wydawnictw periodycznych współczesności. Czasopismo opiera się na szerokim gronie autorów i korespondentów spośród naukowców, krajoznawców, aspirantów, magistrów, edukatorów, archiwistów, muzealników, bibliotekarzy i innych profesji. Jego stałymi autorami byli i są tak znani uczeni Ukrainy — orędownicy krajoznawstwa, jak P. Tronko, R. Pyrih, J. Mycyk, T. Chuchlib, H. Kazmyrczuk, S. Kulczycki, A. Kłymow, W. Prokopczuk, O. Zawalniuk, O. Tryhub, M. Kostrycia, A. Nepomniaszczyj, O. Nestula, R. Mańkowśka, H. Szwydko oraz wielu innych. Zreformowane i odnowione w ostatnich latach czasopismo naukowe „Krajoznawstwo” nie tylko jest pogrążone w badaniach i popularyzacji etapów rozwoju ruchu krajoznawczego, problemów jego obecnego życia, ale także jest skierowane na prognozowanie jego rozbudowy na daleką perspektywę (zob. czasopismo nr 1 z 2013 r. projekt „Programu rozwoju krajoznawstwa Ukrainy na okres do 2025 r.”). Zatem, przez 20 lat wydawania czasopismo „Krajoznawstwo” stało się prawdziwą rozwiniętą encyklopedią, kroniką, niewyczerpanym, bogatym źródłem krajoznawstwa i regionalistyki, zdobyło wśród społeczności naukowo-krajoznawczej autorytet i uznanie, uformowało swoje poligraficzne oblicze, znacząco podniosło jakość naukową i rozszerzyło mozaikę opublikowanych na swoich łamach artykułów i materiałów, zajęło należne miejsce w periodykach naukowych Ukrainy. Chce się wierzyć, że każdy numer czasopisma publiczność czytelnicza i nadal będzie przyjmować jako zwiastun ostatnich wiadomości z życia krajoznawczego na Ukrainie, źródło głębokich materiałów z historii Ukrainy, najnowszych metodyk nauczania krajoznawstwa w szkole, publikacji o najlepszych kronikarzach rodzinnego kraju. Szczerze gratulując z okazji 20-lecia czasopisma „Krajoznawstwo”, życzymy kolegium redakcyjnemu, zespołowi autorskiemu i wszystkim zaangażowanym w jego wydawanie, twórczych zwycięstw w dalszej rozbudowie czasopisma, zwiększenia liczby korespondentów i wdzięcznych czytelników, nowych ciekawych materiałów, aby nadal pozostawali jednymi z organizatorów i sterników ruchu krajoznawczego oraz badań regionalnych na Ukrainie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Czasopismo „Krajoznawstwo” na drodze odnowy

Ołeksandr REJENT, Lew BAŻENOW, Ołeh BAŻAN. Pod koniec 2013 roku minęło 20 lat od ukazania się pierwszego numeru wznowionego czasopisma „Krajoznawstwo” — spadkobiercy i kontynuatora czasopisma, założonego w 1927 roku przez Ukraiński Komitet Krajoznawstwa. Pierwszym odzewem na pojawienie się czasopisma było powitanie pierwszego Prezydenta Ukrainy Ł. M. Krawczuka, które nadeszło pod adresem redakcji: „Szczerze życzę twórczych sukcesów w odnawianiu pamięci historycznej narodu i odrodzeniu duchowości narodowej dla budowy i rozkwitu naszego niepodległego państwa Ukrainy oraz szczęśliwego losu jej obywateli”. Pojawienie się tego początkowo popularnonaukowego, a z czasem czysto naukowego czasopisma ma przedhistorię, która sięga lat 20. XX wieku. Jak wiadomo, w 1925 roku w Charkowie, podczas pracy pierwszego wszechukraińskiego zjazdu krajoznawców, wybrano prezydium Ukraińskiego Komitetu Krajoznawstwa (UKK), który zaczął koordynować i kierować rozwojem ruchu krajoznawczego na Ukrainie. Powstała potrzeba posiadania własnego organu drukowanego. Pokonując trudności organizacyjne i materialne, pierwszy numer czasopisma „Krajoznawstwo” ukazał się w kwietniu, w 1927 roku wydrukowano jeszcze dwa numery. W następnym roku wydano 1, 2, 3, 4, 5, 6—10; 1929 — 1, 2, 3—10; 1930 — 1, 2, 3, 4, 5 numery (łącznie 28). Odpowiedzialnym redaktorem czasopisma „Krajoznawstwo” był Mychajło Hryhorowycz Kryworotczenko — uczony sekretarz UKK, człowiek o skomplikowanym losie. Kiedy zaś krajoznawstwo stało się niepotrzebne totalitarnemu reżimowi, wydawanie czasopisma zostało wstrzymane, a Mychajło Kryworotczenko, inni członkowie redakcji oraz wielu autorów wydawnictwa stali się ofiarami represji politycznych. Od tego czasu minęło 60 lat upadku i odrodzenia ruchu krajoznawczego na Ukrainie. W czasie zmagań o jej niepodległość państwową 27 marca 1990 r. w Kijowie odbył się zjazd założycielski krajoznawców Ukrainy, który powołał Wszechukraiński Związek Krajoznawców, który wziął na siebie wysiłki na rzecz narodowo-kulturowej budowy suwerennego państwa za pomocą ogólnonarodowego rozwijania krajoznawstwa. Jednocześnie WZK ogłosił się następcą prawnym i kontynuatorem spraw Ukraińskiego Komitetu Krajoznawczego. Całkowicie logiczne jest, że główny organ drukowany WZK otrzymał nazwę „Krajoznawstwo” od swojego poprzednika z lat 20. XX wieku i kontynuował swoją numerację od 29 wydania. (Ostatni numer czasopisma za 2013 rok jest 85.). W lipcu 1992 roku czasopismo zarejestrowało Ministerstwo Ukrainy ds. Prasy i Informacji. W skład rady redakcyjnej weszli: docent Uniwersytetu Przykarpackiego im. W. Stefanyka Petro Arsenycz, zastępca przewodniczącego zarządu Kijowskiej organizacji obwodowej Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury Natalja Bulajewska, pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Jurij Danyluk, docent katedry historii Sumskiego Uniwersytetu Państwowego Wiktor Zwahelski, znany żytomierski krajoznawca Heorhij Mokrycki, działacz ruchu krajoznawczego na Czerkaszczyźnie Mychajło Ponomarenko, dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy Wałerij Smolij i inni. Redaktorem naczelnym od 1993 roku do września 2011 roku był wieloletni organizator i przywódca ruchu krajoznawczego w kraju, Bohater Ukrainy, przewodniczący WZK-NSKU, akademik NAN Ukrainy Petro Tymofijowycz Tronko. Redakcja czasopisma w składzie Hryhorij Hajowyj, Anatolij Sytnyk, Mychajło Kyryczenko oraz Iryna Starykowska przez długi czas (w latach 1992—1998) mieściła się w mieście Kijowie przy ul. Lipskiej, 17. W pierwszym numerze czasopisma „Kraieznavstwo” z 1993 roku akademik P. T. Tronko pisał: „Odrodzone… czasopismo, zgodnie z naszym zamysłem, powinno stać się prawdziwą trybuną dla wielkiego zastępu kronikarzy rodzinnego kraju, którzy owocnie i bezinteresownie badają oraz propagują bezcenne skarby przyrodnicze i historyczno-kulturowe ojczystej ziemi” (s. 7). W odezwie do czytelników redakcja w tym samym numerze uszczegółowiła główne zadania wydawnictwa: „Czasopismo „Kraieznavstwo” uważa za swój obowiązek… pielęgnować ukraiński patriotyzm narodowy, przeciwstawiać się ciężkim skutkom polityki denarodowienia narodu, sprzyjać budzeniu synowskich uczuć do rodzinnego domu, do matczynej pieśni, utwierdzać jedność naszych rodaków z Huculszczyzny i Słobożanszczyzny, Podola i Polesia, Naddnieprza i Krymu, z innych historyczno-etnograficznych obszarów — WE WŁASNYM PAŃSTWIE, W NASZEJ WSPÓŁCZESNOŚCI”. Pierwszy numer odrodzonego czasopisma został zaprezentowany ważnymi pod względem metodologicznym i naukowo-teoretycznym dla perspektyw rozwoju krajoznawstwa artykułami P. Tronki „Rodowód ukraińskiego krajoznawstwa”, prezesa Ukraińskiego Towarzystwa Historyczno-Geograficznego O. Marynycza „Ukraina: kraje historyczno-geograficzne”, O. Nestuli „Chrapliwy oddźwięk „wielkiego przełomu” (o utraconych dobrach cerkiewnych w latach reżimu totalitarnego). Jednocześnie czasopismo rozpoczęło publikowanie słownika biobibliograficznego krajoznawców Ukrainy, propaguje założoną przez zarząd WSK Wszechukraińską nagrodę Związku imienia Dmytra Jawornyckiego, naświetla kronikę działalności WSK za lata 1990—1992, zawiera inne ciekawe materiały, które poświadczają naukową i poznawczą aktualność wydawnictwa. Czasopismo dąży do odzwierciedlenia swojego związku z regionami Ukrainy oraz działającymi w nich komórkami WSK. Weźmy za przykład Chmielniczyznę. W skład redakcji czasopisma wszedł członek zarządu WSK, jeden z fundatorów Chmielnickiej obwodowej organizacji Związku Krajoznawców i jej Dunajowieckiego oddziału rejonowego W. Prokopczuk. W czasopiśmie zamieszczono artykuły krajoznawcze I. Bezruczka „Łza mola — Patryńce” (szkic o wsi w rejonie kamieniecko-podolskim, na Chmielniczyźnie) oraz L. Tymofiejewej „Artel imienia Lenina” (na podstawie materiałów Państwowego Archiwum Obwodu Chmielnickiego oraz obwodowego archiwum SBU). Przez pierwsze pięć lat czasopismo wydawano na wzór czasopisma „Kraieznavstwo” z lat 20. XX wieku. Od 1999 roku aż do dziś ukazuje się w szerokim formacie (60x84/8) z stopniowym zwiększaniem objętości. Od tego czasu i do 2008 roku czasopismo drukowano corocznie w jednym tomie, który łączył w sobie cztery numery. Od 2009 roku czasopismo zaczęło ukazywać się półrocznie, a od 2010 roku aż do teraz Narodowy Związek Krajoznawców wydaje cztery numery rocznie, co dwukrotnie zwiększyło objętość wydawnictwa. W ciągu lat 2000—2006 głównym sponsorem czasopisma „Kraieznavstwo” był Kamieniecko-Podolski Uniwersytet Państwowy (obecnie narodowy) i w tym mieście było ono wydawane. Ponieważ redakcja czasopisma pracowała głównie w Kamieńcu Podolskim, w jej skład, oprócz innych członków z różnych regionów, wchodzili wówczas lokalni organizatorzy ruchu krajoznawczego A. Kopyłow, L. Bażenow, L. Misinkiewicz, W. Prokopczuk, W. Sawczuk (zastępca redaktora naczelnego). Od 2008 r. redakcja skoncentrowała swoją pracę przy zarządzie Związku w Kijowie (ul. Hruszewskiego 4) i tutaj realizuje wydania czasopisma. Od końca 2008 roku czasopismo stało się organem drukowanym Narodowego Związku Krajoznawców, od maja 2009 r. wchodzi do wykazu naukowych wydawnictw specjalistycznych w dziedzinie „Nauki historyczne”. Przez 20 lat wydawania czasopisma „Kraieznavstwo” jego redakcja oraz autorzy dążyli do wszechstronnego naświetlania rozwoju ruchu krajoznawczego oraz badań regionalnych, bycia na ostrzu współczesnych osiągnięć i procesów innowacyjnych w nauce oraz krajoznawstwie. W czasopiśmie ukształtowały się stałe rubryki tematyczne, a także pojawiają się nowe, które obejmują całą sferę organizacyjną, naukową i naukowo-metodyczną swojej dziedziny. Wśród głównych rubryk warto wymienić „Kronika ukraińskiego krajoznawstwa”, „Historia miast i wsi Ukrainy: historyczno-teoretyczne problemy badań”, „Krajoznawstwo w osobach”, „Krajoznawstwo cerkiewno-historyczne: źródła i współczesny dyskurs”, „Historia Ukrainy w świetle badań regionalnych”, „Muzealnictwo na Ukrainie: historia i problemy współczesnego rozwoju”, „Ojczyste zabytkoznawstwo: tradycje, doświadczenie, perspektywy”, „Regionalne aspekty demografii historycznej”, „Studia źródłoznawcze i biograficzne”. Artykuły i materiały analityczne pomagają czytelnikom uzyskać wyobrażenie o różnorodnych formach i metodach studiów krajoznawczych w XIX—XX wieku, zapoznać się z metodologicznymi zasadami badań mikrohistorycznych oraz dociekaniami w dziedzinie socjologii codzienności, biografis-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Najprawdziwsze wydanie „Kobziarza”

Przeżył zaledwie 33 lata. Wszystko, co robił Wasyl Domanicki, było skierowane na korzyść ojczystego narodu, dla sławy i honoru Ukrainy. Uczony i ideolog ukraińskiej idei narodowej Wiaczesław Łypynski pisze o swoim współpracowniku, że złożył on „najwyższą ofiarę — życie na ołtarzu idei” i tym samym „zdobył rycerską sławę” wśród Ukraińców. Członkini „Starej Hromady”, współpracowniczka czasopisma „Kijewskaja starina”, historyczka i działaczka społeczna Hanna Berło we wstępie do publikacji listów Wasyla Domanickiego pisała (1927): „Wierny syn Ukrainy i niestrudzony pracownik, Domanicki w ciągu swojego krótkiego życia zrobił tyle, ile czasem najbardziej pracowici ludzie nie zdołają zrobić przez długi wiek. Kiedy zostanie napisana biografia Domanickiego, Ukraina będzie wiedziała, jak wiele dał on ojczystemu krajowi do czasu, gdy skosiła go śmierć”. Ziemianin, towarzysz i duchowy brat Serhij Jefremow we wspomnieniach tak pisze o życiowym wyczynie Wasyla Domanickiego: „...Dziesięć lat człowiek walczy o życie, dziesięć lat czuje, jak zdrowie uchodzi z chorego ciała — i nie wypuszcza pracy z rąk do samego końca... Wiem tylko, że takie osoby liczy się na jednostki nawet wśród narodów bogatszych w wybitnych ludzi”. Twórczość Tarasa Szewczenki znał, kochał i na wszelkie sposoby popularyzował. Jego pierwszą publikacją była recenzja książki E. Hryhorowa „T. H. Szewczenko, biografia dla junoszestwa”, opublikowana w „Zapyskach NTSh” w 1898 roku. Ponad dwie dziesiątki artykułów, publikacji i recenzji poświęcił on twórczości geniusza ukraińskiego narodu. Wśród nich znajduje się tekstologiczna monografia „Krytycznyj rozslid nad tekstom Kobzaria” (1907), która początkowo została opublikowana w kilku numerach „Kijewskoj stariny” (1906). Literaturoznawca W. Borodin ocenił badania W. Domanickiego: „Był to pierwszy usystematyzowany przegląd podstawowych materiałów do tekstu »Kobziarza«, któremu pisane było na długo, aż do pojawienia się radzieckich wydań naukowych oraz »Opisu rukopysiw T. H. Szewczenka« (1961 r.), stać się swego rodzaju przewodnikiem po poetyckim dziedzictwie Szewczenki”. Wtedy też opublikowano jego gruntowne artykuły „Nacionalnist w Szewczenkowych tworach” (Hromadska dumka, 1906) oraz „Dolia Ukrainy w poeziji Szewczenka” (Rada, 1906). W nich ukazuje poetę w jego wielkiej miłości: „Całą duszą kocha Szewczenko ojczysty kraj i ojczystych ludzi. A przez to nie jest mu obojętne, jaki los ich czeka — i błaga wszystkich swoich braci, dzieci Ukrainy, aby nie porzucali Ukrainy, kochali ją, i to nie tylko w szczęściu i dobru, ale i w najcięższej godzinie”. Wpływowe ukraińskie kręgi w Petersburgu stawiały pytanie o najpełniejsze wydanie poezji Tarasa Szewczenki. Jednak przebicie się przez imperialne bariery nie udawało się. Z polecenia kijowskiej „Starej Hromady” znani uczeni Fedir Wowk i Ołeksandr Rusow w 1876 roku wydali w Pradze „Kobziarza” w dwóch tomach. Zawierał on wiele cenzorskich skrótów. Tymczasem we Lwowie ukazało się kilka wydań wierszy T. Szewczenki pod redakcją Juliana Romanczuka. Staranami czasopisma „Kijewskaja starina” wydano „Kobziarza” w 1899 roku. W latach 1900. wydawaniem utworów poety zajęło się „Towarzystwo imienia T. H. Szewczenki dla wspomożenia potrzebującym rodakom z Południowej Rosji, uczącym się w wyższych uczelniach S.-Petersburga”. W latach 1898–1907 kierował nim Andrij Markewycz — syn przyjaciela T. Szewczenki. Sam również znał poetę i korespondował z nim. Jako wpływowy senator zwrócił się w imieniu towarzystwa do komitetu cenzury z prośbą o wydanie „Kobziarza”, dołączając wydanie lwowskie (1902 r.). W. Domanicki tak je oceniał: „Najpełniejsze i najlepsze wydanie »Kobziarza« wyszło we Lwowie w 1902 r.; wydała je lwowska »Proświta«, a przygotował do druku znany galicyjski działacz, poseł do parlamentu austriackiego J. Romanczuk. Jednakże i w tym wydaniu zdarza się jeszcze niemało błędów zarówno w tekście (słowach i wyrażeniach), jak i w chronologii (czyli w którym roku ta czy inna poezja została napisana)”. Dzięki rewolucyjnemu uniesieniu 25 listopada 1905 roku uzyskano pozwolenie na druk „Kobziarza”. Komisja wydawnicza, w skład której weszli F. Wowk, O. Rusow, O. Afanasjew, M. Dubjaha, O. Łotocki, P. Sałładiłow, P. Stebnycki, postanowiła, aby „pierwsze w Rosji pełne wydanie »Kobziarza« było zarazem najbardziej pełnym pod względem tekstu i odpowiadało najbardziej sprawiedliwemu chronologicznemu układowi utworów Szewczenki”. Tę patriotyczną sprawę „Towarzystwo Dobroczynne Wydawania Książek” w Petersburgu powierzyło Wasylowi Domanickiemu. Był on ziomkiem Tarasa Szewczenki i miał praktykę w działalności wydawniczej. W wydawnictwie „Wik” wspólnie z Serhijem Jefremowem wydał trzytomnik utworów ukraińskiego piśmiennictwa z ostatnich stu lat. Zajął się opracowywaniem rękopisów T. Szewczenki, szczególnie owocna była praca w muzeum Tarnowskiego w Czernihowie. W artykule „Pro wydannia pownoho »Kobzaria« T. Szewczenka” W. Domanicki pisze: „Popracowawszy kilka dni nad rękopisami Szewczenki w tym muzeum, naprawiłem wielką liczbę błędów w tekście poprzednich wydań »Kobziarza« — błędów czasem dobrowolnych, a częściej mimowolnych — znalazłem pewne wskazówki dotyczące kilku poezji — tego, kiedy dokładnie zostały napisane, dostrzegłem niemało cennych szczegółów o pisarskiej działalności Szewczenki, o których dotąd nie wiedziano lub fałszywie je naświetlano nawet u tak poważnego biografa Szewczenki, jak nieboszczyk O. Konyski... Jeśli uda mi się tego lata dotrzeć jeszcze do tych rękopisów (od 1847 r. — W. M.) oraz jeszcze u niektórych osób, to można będzie z pewnością powiedzieć, że najpełniejsze wydanie »Kobziarza« (zostaną podane jeszcze niektóre drobne poezje, dotąd nieznane) będzie zarazem najprawdziwszym”. Weryfikując tekstowo poezje T. Szewczenki i ustalając czas ich napisania, Wasyl Mykołajowycz był świadomy swojego zadania. Trzeba było całkowicie naprawić wszystkie błędy i nieścisłości. Kończył się 50-letni termin praw autorskich do spuścizny, a badacz pisał w tej sprawie: „Minie jeszcze tylko pięć lat i poetycki skarb poety stanie się wolnym dobrem każdego obywatela: każdy będzie miał prawo drukować czy całego »Kobziarza«, czy jakąkolwiek jego część, według własnego uznania, nie pytając nikogo o zgodę, i będzie drukował na podstawie tych niekrytycznych, niesprawdzonych, znacznie niepełnych, a czasem i pomylonych redakcji tekstów, które spotykamy obecnie we wszelkich rosyjskich i zagranicznych wydaniach, na podstawie jego całkowicie dowolnego, bardzo niepewnego, bardzo nieprawdziwego chronologicznego układu poezji, które mają wszystkie wydania »Kobziarza«”. Przez pół roku Wasyl Mykołajowycz sprawdzał wiersze Tarasa Szewczenki według rękopisów, ustalał różnice i poprawność zapisu. Do jego dyspozycji było 270 oryginałów i 18 kopii. Przechowywano je w muzeach Wasyla Tarnowskiego (Czernihów), starożytności i sztuki (Kijów), Rumiancewskim (Moskwa) oraz w archiwum żandarmskiego „Trzeciego Oddziału”. Zgodę na dostęp do tego ostatniego uzyskali redaktor czasopisma „Byłoje” W. Szczogoliw oraz Ja. Zabiła. A. Markewycz doprowadził do tego, że rękopisy te przekazano do muzeum Tarnowskiego. Ponad 50 lat leżały one niezbadane. Najcenniejszym, co miał pod ręką W. Domanicki, były „zachaliani knyżky” (notatniki noszone za cholewą), pisane przez T. Szewczenkę na zesłaniu — w swoim czasie nabył je redaktor „Kijewskoj stariny” Wołodymyr Naumenko. „Oto dwie książeczki poety — pisał W. Domanicki — podstawa większej połowy całego »Kobziarza«”. Z nich redaktor wziął 171 wierszy do druku. A w sumie w wydaniu było ich 217. Dzięki nim ustalił poprawną chronologię większości wierszy. W. Domanicki porównywał poezje Szewczenki według wszystkich dostępnych źródeł: rękopiśmiennych albumów, wydawnictw periodycznych, zbiorów. Nawet później poszczególne instytucje nie mogły dokonać czegoś choćby podobnego. W 1906 roku Towarzystwo imienia Szewczenki weszło w spółkę z „Towarzystwem Dobroczynnym Wydawania Książek Ogólnoużytecznych i Tanich” i rozpoczęto druk. W mglistym Petersburgu, zmagając się z ciężką chorobą płuc i trzyletnim wyrokiem zesłania do guberni wołogodzkiej za udział w wydarzeniach rewolucyjnych w rodzinnej wsi w okolicach Zwienigorodki, Wasyl Domanicki starannie i cierpliwie wyczytywał korektę i żałował, że „przyjdzie zostawić ostatnie arkusze na osąd petersburczyków”. Ale sprawę udało się szczęśliwie doprowadzić do końca. W 1907 roku pierwsze pełne wydanie „Kobziarza” wyszło z druku i natychmiast się rozeszło. Po raz pierwszy opublikowano w nim utwory „Jurodywyj”, „Saul”, „I Archimedes, i Galilej”, pełne teksty poematów „Son” i „Kawkaz”. Tylko osiem poezji nie zostało sprawdzonych według autografów. Nie obyło się bez błędów, których, jak przyznał sam Wasyl Mykołajowycz, „trudno uniknąć”. Z kurortu Zakopane (Polska), gdzie leczył się W. Domanicki, w liście do swojej przyjaciółki Ołeksandry Trebińskiej z 15 kwietnia 1907 roku pisał: „No, mam jednak lekką rękę, cokolwiek by mówili: »Kobziarza« 10 tysięcy rozeszło się w trzy miesiące. Drugie wydanie »Kobziarza« też się rozejdzie, tak że jeśli nie w rok, to w półtora rozejdzie się wszystkie 25 000. Dotąd żadna ukraińska książka tak się nie rozchodziła. Nie mogę sobie przypisywać wszystkiego albo bardzo wiele, a mimo to jest w tym cząstka mojej duszy, bo i drugie wydanie robiłem z wielką miłością”. Iwan Franko również zabrał się za wydawanie „Kobziarza” i w liście z 17.VII.1906 roku do Wasyla Domanickiego pisał: „Ja rzeczywiście w maju tego roku rozpocząłem pracę nad krytycznymi wydaniami utworów Szewczenki”. I zwraca się: „...będziemy spodziewać się waszej pomocy”. W tym czasie Wasyl Mykołajowycz kończył już przygotowanie wierszy Tarasa Szewczenki, oddał do wydawnictwa badanie tekstologiczne „Krytycznyj rozslid nad tekstom Kobzaria”. Z tego powodu między badaczami nawiązała się korespondencja. Już w pierwszym liście W. Domanicki (29.06–11.07.1906 r.) informuje o chronologii wierszy „Kobziarza”, które znajdowały się w „III Oddziale”. O wszystkim, co tylko jest nowego w wierszach T. Szewczenki, pisze Iwanowi Jakowyczowi. Z czasem przesyła do Lwowa egzemplarz roboczy „Kobziarza” ze swoimi poprawkami i przypisami, wskazując, gdzie poprawka pochodzi z rękopisu Łazarewskiego, gdzie z Mordowcewa, a „wszędzie tam, gdzie przy poprawkach nie zaznaczono, czyja ona, to jest ona Szewczenki”. Osobny napis głosi: „Poprawki ołówkiem subiektywnie moje”. Ten egzemplarz redakcyjny „Kobziarza” przechowywany jest w Instytucie Literatury NAN Ukrainy. Do Zakopanego I. Franko przesyłał teksty do redakcji naukowej. Iwan Jakowycz szczerze dziękuje swojemu „drogiemu panu towarzyszowi”. W przedmowie do „Kobziarza” (1908) pisze, jakich badań dokonał W. Domanicki, że jego działalność „dokończyła poważną część pracy”. I, co najważniejsze: „Z napływem materiałów W. Domanickiego moja praca znacznie się ułatwiła i miała na celu jak najpełniejsze wykorzystanie nowego materiału, zebranego przez niego. W trakcie pracy redakcyjnej często wymienialiśmy listy, omawiając szczegóły tekstu i różnych wydań”. I serdecznie dziękuje „szczególnie wysokoszanownemu p. Wasylowi Domanickiemu, bez którego pomocy nie mógłbym z powodzeniem dokończyć tego, co zostało dokonane w tym wydaniu”. Jest to jedyny artykuł, w którym konkretnie zaznacza się wkład Wasyla Domanickiego, którego tak uparcie nie chcieli zauważać naukowcy czasów radzieckich. Korespondencja z Petrem Stebnyckim odkrywa wielostronną działalność Wasyla Mykołajowycza w odkrywaniu, naukowym uzasadnieniu i publikowaniu wierszy Tarasa Szewczenki. Przygotował trzecie wydanie „Kobziarza”, które w 1910 roku wydał W. Jakowenko. Dodał nowe materiały do dwutomowego wydania poezji Szewczenki (1911 r.). Zimą 1910 roku przygotował niedzielnego „Kobziarza”. Zabrał się za przygotowanie szkolnego „Kobziarza” w trzech częściach: Szewczenko o sobie, o Ukrainie, o świecie i ludziach. Mimo choroby, w ciągu pięciu miesięcy wykonał je i 1 sierpnia 1910 roku wysłał P. Stebnyckiemu do Petersburga. Pisał, aby osobno wydano „Moskalewu krynycię”. W lipcu 1910 roku stawia pytanie o wydanie „Słownika języka Szewczenki”, ale do tego trzeba byłoby wydać całą spuściznę Kobziarza. W. Domanicki zaproponował taką strukturę: do 2. tomu miały wejść autobiografia, poematy „Slepaja”, „Tryzna”, do 3. — utwory rosyjskie, do 4. — „Nazar Stodola”, do 5. — „Dnewnyk”, do 6. — korespondencja Szewczenki. „To najciekawsze, aż do tego i mnie ręce świerzbią. Ale cóż — kiedy są krótkie” (23.07.1910). Nadzieja była w tym, że ten zamysł zrealizuje wydawca W. Jakowenko, ale wydarzenia potoczyły się w gorszą stronę. Długotrwała choroba płuc wykańczała Domanickiego. Szykował się na leczenie do Arcachon (południowa Francja). W odpowiedzi na list P. Stebnyckiego (12.08.1910 r.) Wasyl Mykołajowycz pisze: „No, najwyraźniej jeszcze daleko »Kobziarzowi« (tekstowi) do kanonicznego. I nie tylko 15 przykładów, które Pan podaje — niemal wszystkie »polityczne« (Son, Kawkaz) są strasznie niepewne. I z wariantami w nich wprost bieda. Nad tym trzeba jeszcze się pomęczyć i nie mnie samemu to wykończyć. Ech, gdyby zdrowie — wziąłbym się do 2. tomu »Krytycznego rozslidu«. Materiału — boże mój!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oto jeszcze słowa z listu z 11.07.1906 r., które charakteryzują pracę badacza: „Ogólnie zaś muszę zastrzec, że ani jednego przecinka — nie mówiąc o zmianie słów czy wariantów — nie dopuszczam bez podstawy — i taką podstawą prawie zawsze są autografy Szewczenki”. Praca W. Doman­yckiego przysłużyła się jeszcze jednemu wydaniu „Kobzarza”. Leczący się w Polsce, zaprzyjaźnił się z Bohdanem Łepkim, bywał u niego w Krakowie, a tamten częściej gościł w Zakopanem. W. Domanyckyj podarował mu drugie wydanie „Kobzarza”, a wyjeżdżając do Arkachonu, pozostawił u Łepkiego wszystkie materiały Szewczenki i Marka Wowczka. To sprzyjało temu, że ten ostatni wydał „Kobzarza”, prace literaturoznawcze o Tarasie Szewczence. On też zrealizował drugie wydanie „Historii Ukrainy-Rusi” M. Arkasa, które przygotowywał W. Domanyckyj. Od wiosny 1908 roku zaczął układać „Encyklopedię Ukraińską” w 3—4 tomach, lecz nie zdążył jej ukończyć. Ostatnim wkładem W. Domanyckiego do zbioru poezji Szewczenki był wiersz „Czółno” („Wiatr z gajem rozmawia”). „Właśnie otrzymałem Pański list polecony, — pisze on do P. Stebnyckiego 28.II.1910 r., — ale ja już dawno (7—8 dni temu) wysłałem również listem poleconym „Czółno” i wszelkie uwagi. Wyrządzicie wielką krzywdę, jeśli nie umieścicie „Czółna” po r. 1841, skoro nie można przed „Hajdamakami”, gdzie jego miejsce, to choćby przed „Utopioną”. A uwagi do „Czółna” nie dawałem, bo to bez domysłów Mohylańskiego jest wiersz Szewczenki: jeszcze w roku 1846 w „Snopie” ogłoszono, że Szewczenko daje: „Zakonnicę Maryjanę”, „Czółno”. Zatem nie ma się o tym co wahać”. Wiersz został opublikowany w trzecim wydaniu „Kobzarza” (1910) i w pierwszej księdze dwutomowego zbioru utworów Szewczenki (1911 r.). „Kobzarz” w redakcji W. Domanyckiego był popularny wśród ukraińskiego ludu. Petersburski komitet do spraw druku nałożył areszt na „Kobzarza” w redakcji W. Domanyckiego. Na mocy wyroku izby sądowej, zatwierdzonego przez Senat, w „Kobzarzach” z 1908 r., 1910 r., w pierwszym tomie „Utworów” (1911 r.) wycięto około sześciu arkuszy tekstu. Wycofano utwory „Jurodiwy”, „Maria”, „Hymn zakonny”, „Świecie jasny”, „I Archimedes, i Galileusz”, „Saul”, fragmenty poematów „Sen”, „Kaukaz”. Później ten wyrok rozciągnięto także na wydanie „Kobzarza” z 1907 roku. Jednak Wasyl Mykołajowycz o tym już nic nie wiedział. Zmarł w Arkachonie 28 sierpnia (10 września wg nowego stylu) 1910 roku. W 1914 roku w Kijowie ponownie ukazał się „Kobzarz”, opracowany przez Wasyla Domanyckiego. Możliwość drukowania utworów Szewczenki pojawiła się po Lutowej rewolucji 1917 roku. „Kobzarz” w redakcji Domanyckiego ukazuje się w Piotrogrodzie i Połtawie. W 1918 roku wychodzi w Katerynosławiu, Chersoniu, Kijowie. Szczególnie wystawne było wydanie charkowskie. Zawierało artykuły D. Bahalija „Szewczenko i Bractwo Cyryla i Metodego” oraz M. Sumcowa „Szewczenko i Słobożańszczyzna” i było ozdobione przez artystę K. Nemeta. Ukazują się zbiory wierszy poety w Czerkasach, Umaniu. Kijowskie wydawnictwo „Drukar” w 1919 roku również wydaje ponownie „Kobzarza” z drugiego wydania z 1908 roku, ze wstępnym artykułem W. Domanyckiego „Życie Tarasa Szewczenki”. Ostatnie sowieckie wydanie „Kobzarza” w redakcji Wasyla Domanyckiego zrealizowało kijowskie wydawnictwo „Sjajwo” w 1926 roku. Choć zamiast wdzięczności wobec redaktora i jednego z najgruntowniejszych szewczenkoznawców, od moskiewsko-bolszewickiego reżimu przyszły pogarda i zapomnienie. Jednak wdzięczni Ukraińcy nie zapomnieli o podvizhnickiej pracy Domanyckiego. Świadczy o tym napis na nagrobnej płycie we wsi Kołodyste: Nie kłamaliśmy wobec ciebie, Po prostu szliśmy. U nas nie ma Ziarna nieprawdy za sobą. Ogień hartujący wolę i ducha. Przykład starszych braci Wasyla i Platona (ur. 1881, kooperatysta i działacz społeczny) zapalił także najmłodszego, Wiktora (ur. 1893). Również on został działaczem kooperatywnym i społecznym, a podobnie jak Wasyl — szewczenkoznawcą. W 1918 roku Wiktor Mykołajowicz pracuje w instytucjach UNR: jest sekretarzem wydziału towarowego Ukrinbanku, a jednocześnie sekretarzem zarządu Centralnego Ukraińskiego Komitetu Kooperatywnego. Jego przewodniczącym był Chrystofor Baranowski. — kooperator i finansista. W 1922 roku uczonemu agronomowi i socjologowi przyszło wyemigrować z Ukrainy, żyć i pracować w Czechosłowacji, Niemczech, USA. Był profesorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej, Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu w Monachium, członkiem rzeczywistym Naukowego Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki. W 1945 roku podjął się organizacji Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego i przez dwa lata był jego rektorem. Spośród jego prac naukowych najbardziej znane są „Problem organizacji trwałego gospodarowania na stepie” (1927), „Metodyka społecznej pracy agronomicznej w dziedzinie pszczelarstwa” (1935), „Zasady ukraińskiego rurbanizmu” (1940). Po przeprowadzce do USA Wiktor Domanycki wydaje dwie monografie: „Rola Iwana Mazepy w kształtowaniu narodu” (1960) oraz o twórczości Wielkiego Kobzarza — „Taras Szewczenko. Syntetyczno-nacjologiczne studium życia i twórczości” (Chicago, 1961). W pracy rozpatruje poetę jako twórcę języka ukraińskiego, etnografa i folklorystę, znawcę ukraińskiego prawa zwyczajowego, a także jego poglądy historyczne i religijno-filozoficzne. Podstawą do napisania książki stały się „Kobzar” pod redakcją Wasyla Domanyckiego (1907, 1908), drugie „Pełne wydanie utworów Tarasa Szewczenki” w 14 tomach (Chicago-Illinois, 1959–1960), badania płodnego szewczenkologa na emigracji Pawła Zajcewa, niewielka, ale treściwa praca urodzonego na Ukrainie Emanuiła Rajsa „Taras Szewczenko” w „Ukraińskiej Gazecie Literackiej” (Monachium, 1960). Wiktor Domanycki odsłonił te idee i aspekty, które ukraińska nauka od czasów sowieckich omijała. Pokazał, że Szewczenko jest prorokiem narodu ukraińskiego, fundatorem nauki o narodzie, narodowym ideologiem i etnopolitykiem narodu ukraińskiego, duchowym przewodnikiem wyzwolenia uciskanych narodów i światowej walki z rosyjskim imperializmem. Uczony przedstawia także walkę rosyjskiego imperializmu z Tarasem Szewczenką i jego ideami, czyli z narodem ukraińskim i jego duchem. Właśnie za odsłonięcie tego ideowego nurtu twórczości poety Wiktor Domanycki spotkał się z atakami ideologów reżimu komunistycznego. Praca ta nie uniknęła krytyki także w niepodległej Ukrainie. Niektórzy badacze piszą, że w niej „sądy naukowe są powierzchowne”, „brak analizy literaturoznawczej”. Jakby nie przeczytali, że autor nazwał ją „Syntetyczno-nacjologiczne studium”, a nie czysto literaturoznawczym. Czytając, na nowo odkrywamy dla siebie niektóre fakty. Przyjaciel T. Szewczenki z Akademii Sztuk Pięknych Wasyl Sztenberg z podróży po Ukrainie przywiózł szkic kobzarza. Wywarł on tak silne wrażenie na Szewczence, że ten później otworzył „Kobzarza” rysunkiem W. Sztenberga „Kobzarz z przewodnikiem”. Ponadto poemat „Perebendia”, w którym przedstawiono obraz nosiciela i śpiewaka ducha narodu — Bożego człowieka, zamieszczono w zbiorze na drugim miejscu. Wychowanie Ukraińców, uważał T. Szewczenko, powinno odbywać się na tradycjach ludowych, aby rozwijały się uczucia narodowe, miłość do ojczystego kraju. Potwierdzają to słowa z powieści „Bliźnięta”, przytoczone przez W. Domanyckiego: „Tylko wykształcenie pomaga zachować narodowe oblicze”, ponieważ wychowuje w ludziach „szacunek do wszystkiego, co należy wyłącznie do narodu i go charakteryzuje”. Tu też podaje przykład rodaka Andrija Oberemenka, który przez dwadzieścia lat „obrzydliwego żołnierskiego życia nie splamił swojej narodowej i ludzkiej godności…, pozostał wierny swojej pięknej narodowości”. Patriotyczne idee Taras Szewczenko ucieleśniał zarówno w poezji, jak i w malarstwie. Badacz traktuje je jako jeden twórczy proces giganta ukraińskiej kultury. Przytacza przykład „Autoportretu” (1860, powtórzonego w 1861 r.) T. Szewczenki. Tu artysta przedstawił siebie w czapce z baraniego futra i kożuchu, oddając pokrewieństwo z narodem ukraińskim. W uchu lśnił kolczyk — znak rycerski. Noszyli go zwycięscy Zaporożcy. W portrecie artysta przedstawił siebie jako ludowego wodza-mściciela, bojownika o Ukrainę. Tarasa Szewczenkę uważa się za proroka narodu ukraińskiego. W jego wierszach zawarty jest duchowy program życia i rozwoju dla wielu pokoleń w różnych formacjach społeczno-politycznych. Badacz rozróżnia proroka od poety, ponieważ w tym drugim jest „coś z wyższej siły, jakieś Boże posłannictwo”. Prorok zaś „zwiastuje i prorokuje przyszłość… swojego narodu, a ludzie słuchają tych proroctw jak Bożego głosu, jak Bożego ostrzeżenia”. Swoje sądy poparł danymi pozostawionymi przez współczesnych. Jako pierwszy o proroczym charakterze Tarasa Szewczenki pisał Panteleimon Kulisz. W Boże Narodzenie 1846 roku w Kijowie poeta czytał wiersze w jakimś wyższym natchnieniu. Brzmiały one „proroczym płaczem i proroczym wołaniem kobzarza kobzarzy ukraińskich… To już nie był kobzarz, lecz narodowy prorok”. Kijowianie patrzyli „na Szewczenkę jak na jakąś niebiańską lampę i to było spojrzenie sprawiedliwe… Dla mnie zaś blask jego Ducha był czymś nadprzyrodzonym”. Był to stan zachwyconych ludzi, który później sam Taras Szewczenko opisał w wierszu „Prorok” (1848). Emanuel Rajs, analizując wiersze Tarasa Szewczenki, zwłaszcza poemat „Kaukaz”, zauważa: „Polityczna poezja Szewczenki osiągnęła moc proroczą nie tylko pod względem wyrazu, lecz w dosłownym znaczeniu tego słowa”. Po raz drugi płomień proroctwa Tarasa Szewczenki rozbłysnął w 1860 roku w pracowni rzeźbiarza Mychajła Mykeszyna, który tworzył kompozycję rzeźbiarską z okazji tysiąclecia Rosji na zamówienie władz. Święty gniew Szewczenki spadał na zaborczą politykę rosyjskiego caratu, zwłaszcza na Piotra I i Katarzynę II za ich ostateczne uciśnienie Ukrainy. Przyjaciel Fiodor Czerneńko widział ów płomień duszy poety i zapisał: „…Jego oczy po prostu płonęły, przypominał proroka”. Sam termin literaturoznawczy „poematy polityczne” Wiktor Domanycki uważa za nieodpowiedni. Natomiast proponuje termin „etnopolityczne”, a trafniej byłoby nazywać je „nacjologicznymi” czy „nacjokratycznymi”. Poezję Szewczenki uważa za narodowy program życia i walki narodu ukraińskiego. Swojemu narodowi poeta powiedział najbardziej zrozumiałe słowa: „We własnej chacie — swoja i prawda // I siła, i wola”. Poemat „Umarłym i żywym…” poeta nazwał „przyjacielskim posłaniem”. W. Domanycki nazywa go traktatem o sławie przodków, o wyzwoleniu, o „słońcu prawdy”, testamentem na „szacunek i miłość Ukraińca do Ukraińca”, „pragnienie własnego niepodległego, suwerennego państwa”. Cokolwiek pisał Taras Szewczenko: satyrę na carski ucisk Ukrainy w poemacie „Sen”, o wojnie wyzwoleńczej narodów kaukaskich w poemacie „Kaukaz”, o Czechach powstających przeciw despotyzmowi w poemacie „Heretyk”, czujemy, że chodzi w nich o Ukrainę: „Kaci! kaci! ludożercy! // Najedliście się oboje, // Nakradliście się…”; „Zbójcy, ludojady. // Prawdę pokonali…”; „Wokół nieprawda i niewola, // Naród umęczony milczy”; „Walczcie — zwyciężycie, // Bóg wam pomaga! // Za wami prawda, za wami siła // I wola święta!”. Ostatnie słowa poety skierowane są do wszystkich uciskanych narodów. Idee poety, wyrażone w tych i innych utworach, nabierały rozwoju i „logicznej doskonałości”. W tożsamo nazwanym rozdziale 16 autor podsumowuje: „Dlatego mamy wszelkie podstawy nazwać Szewczenkę prorokiem narodowego wyzwolenia uciskanych narodów i światowej walki z rosyjskim imperializmem”. To, czego nie można było publikować ani w carskiej, ani w sowieckiej Rosji, można było „prawdziwie określić… w wolnym świecie”. Wiktor Domanycki formułuje zasadniczy wniosek: „Główna idea życia i twórczości T. Szewczenki to odrodzenie samodzielnego, niepodległego, suwerennego państwa, to ostateczne przekształcenie ludu ukraińskiego w naród ukraiński, to rozwój ukraińskiej kultury narodowej”. Takie stanowisko duchowego przywódcy narodu stało w sprzeczności z polityką denacjonalizacji i rusyfikacji, prowadzoną przez wszystkie lata zależności Ukrainy od Rosji. Imperium nie mogło darować takiemu Szewczence. Dlatego wysłała go jako żołnierza do odległego batalionu „z zakazem pisania i malowania”. Od tego czasu władza odrzucała rewolucyjne idee Tarasa Szewczenki, udawała, że ich nie ma, albo tłumiła ich brzmienie. Pisano, że na twórczość literacką geniusza narodu ukraińskiego wpływ mieli rosyjscy demokraci, choć niektórzy z nich byli wtedy jeszcze młodzi. Asymilację uciskanych narodów przedstawiano jako rozkwit, a Szewczenkę jako śpiewaka „braterstwa narodów” w imperium. Podobne twierdzenia obala genialna satyra na ucisk w Imperium Rosyjskim w poemacie „Sen” oraz w „Kaukazie”, który jest „dotąd niedościgniony obraz rosyjskiej zaborczości, rosyjskiego imperializmu i samej Rosji jako więzienia dla stu ośmiu narodów”. O duchowej sile i znaczeniu twórczości poety Wiktor Domanycki kończy swoje badanie słowami: „Nasz narodowy prorok Taras Szewczenko przez sto dwadzieścia lat (od dnia wydania „Kobzarza” w 1840 r.) stał się symbolem walki narodu ukraińskiego o swoje niepodległe, suwerenne i soborne państwo”. A „Testament” do 1917 roku był w istocie hymnem państwowym. W różnych wiekach i czasach T. Szewczenko siłą swego twórczego ducha „jednoczył Ukraińców różnych ziem, różnych wyznań, różnych dialektów, — cementował i cementuje politycznie świadomą część narodu ukraińskiego”. Badanie „Taras Szewczenko” stało się ostatnią pracą Wiktora Domanyckiego. Zmarł 24 marca 1962 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W świetle palety Kobziarza

W Kijowie 17 stycznia 2014 r. po raz szósty w ciągu ostatnich dziesięciu lat otworzy się biennale sztuki historycznej „Ukraina od Trypola do współczesności w obrazach współczesnych artystów”. Wystawa poświęcona jest 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Będzie się ona odbywać w salach wystawowych Centralnego Domu Artysty Narodowego Związku Artystów Ukrainy (ul. Siczowych Strzelców (Artema), 1-5) i potrwa do 2 lutego. Tą wystawą Związek rozpoczyna szereg działań z okazji jubileuszu narodowego Geniusza. Dlatego główny akcent położono na życie poety i zrozumienie jego twórczości. O przebiegu prac przygotowawczych do tego szczególnego wydarzenia i osobliwościach ekspozycji opowiada jeden z autorów pomysłu biennale i współprzewodniczący komitetu wystawowego, artysta Ołeksandr MELNYK. — Czy komitet wystawowy z wyprzedzeniem ogłasza przyjmowanie prac na każdą kolejną wystawę? — Oczywiście. Na przykład na tę, która odbywa się w jubileuszowym roku szewczenkowskim, ogłoszono jeszcze w zeszłym roku na kolejnym zjeździe Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Do wszystkich organizacji obwodowych Związku wysłano listy i już w listopadzie przeprowadzono komitet wystawowy. Prac nadesłano bardzo dużo. Z nadesłanych dzieł pozostawiono 196. Były przypadki, kiedy głosowaliśmy za kilkoma pracami jednego autora. Dlatego na wystawie znajdą się prace 121 twórców. Reprezentowane są wszystkie nasze obwodowe organizacje związkowe, są nawet artyści z Trembowli, Izmaiła… — Czym kierował się komitet wystawowy przy wyborze prac: wykonaniem artystycznym, tematyką czy jeszcze jakimiś kryteriami? — Dla nas ważna jest tematyka historii Ukrainy. Przysyłano nam wiele pejzaży, miejsc, w których bywał Szewczenko, martwe natury… Ale przecież koncepcją jest u nas historia Ukrainy! Szczególny akcent na szóstym biennale położono na zrozumienie i odtworzenie środkami artystycznymi genialnej postaci Szewczenki. Tej głównej tematyce — twórczości Szewczenki, jego życiu i znaczeniu Kobziarza-Proroka dla Ukraińców poświęcona jest osobna duża sala. Taras Brujenko rysuje Łarysa IZAAK, architekt-projektant, przodownik oświaty Ukrainy Każdy może zachorować, ale bardzo smutno, jeśli to dziecko. Kiedy pojawia się ostra konieczność opuszczenia znanego dziecięcego świata i wejścia w świat placówek medycznych i wnętrz. Dziecko odczuwa stres od specyficznych ścian, ograniczonej przestrzeni, od nieznanych przedmiotów medycznych, wyposażenia. Ten wymuszony negatywizm otacza Szewczenkę i bohaterów jego utworów. Koneserzy tego, co wysokie i piękne, spotkają się z twórczością Wasyla Zabashty, Ludmyły Semykiny, Hałyny Sewruk, Wiry Kułeby, Wołodymyra Priadki, Wiktora Kowtuna, Feodosija Humeniuka i innych, a także zobaczą najlepsze prace dyplomowe absolwentów i studentów Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Wystawa podkreśla znaczenie postaci Szewczenki dla losów Ukrainy w kontekście całej naszej historii — wszak przedstawiono tu dzieła, które ukazują zarówno szczęśliwe, jak i tragiczne lata naszej państwowości i bezpaństwowości na „naszej, nie swojej ziemi” od najdawniejszych czasów do współczesności. — Co zobaczą widzowie w przedstawionej ekspozycji? Jakie nowe odkrycia na nich czekają, z czyimi płótnami czy małą rzeźbą się spotkają? — W pełnym zakresie zobaczą osobistą Szewczenkianę Anatolija Kuszcza — całą życiową drogę Kobziarza: „Kozaczek Engelhardta”, „Miałem trzynaście lat”, „Szewczenko w Ogrodzie Letnim”, „Szewczenko i Warwara Riepnina. Wielka miłość”, „T. Szewczenko i M. Czernyszewski” oraz inne, a także zrozumienie wielkości Geniusza „Prorok”. Ale każdy artysta na swój sposób odkrywa znane poezje, daje swoją interpretację, zmusza do zastanowienia się nad ich głębią. Charkowski artysta Ołeh Omelczenko podejmuje się przekazania, zdawałoby się, niemożliwego i alegorycznymi obrazami odkrywa zawarte w parafrazach psalmów „Tarasowe proroctwo”. A Mykoła Storożenko w mozaice „Światło z ciemności” jednym tym obrazem przekazuje całą istotę Szewczenki, jego znaczenie dla Ukrainy. Choć już niejedno pokolenie artystów czerpało inspirację ze studni Szewczenki, mimo to widz znajdzie na tej wystawie dzieła, które potwierdzają aktualność Poety dla współczesności, zobaczy i to, czego jeszcze nigdy nie odzwierciedlano w sztukach plastycznych. Przedstawimy (co prawda, banerem) ogromne ceramiczne panneau „Miasto na siedmiu wzgórzach” Hałyny Sewruk. Oryginał w naturalnej wielkości znajduje się w kijowskim hotelu „Turyst” na Lewobrzeżnej. Z minionych prac przedstawiono „Poeta i caryca” (Hr. Skoworoda i Katarzyna II) Wałentyna Zadorożnego, temperowe płótna Ołeksandra Iwachnenki według motywów poematów Szewczenki. A Wołodymyra Fedkę, znanego jako genialny monumentalista z mozaik westybulu stacji metra „Złote Wrota”, mało znają jako utalentowanego artystę. Z tryptyków Fedki zobaczymy „Ukraińską pieśń” i „Ukraiński teatr”, które do niedawna były w połtawskim Domu Kultury Kolejarzy. Jego syn pojechał tam, a one są tam zdarte, przepadają. Wyobrażacie sobie: kilka z nich było w warsztacie ślusarskim, mało co nóg o nie nie wycierali. A to przecież genialne ukraińskie gobeliny! Uszkodzone gobeliny syn oddaje do renowacji, a te, które jeszcze można wystawić, wystawimy. Weniamin Kusznir będzie reprezentowany pracą „Scherzo” — to los Ukrainy, tragiczny, straszny, który współbrzmi z wydarzeniami, które obecnie mają miejsce w Kijowie na Majdanie. Z dzieł młodych artystów najbardziej zapamiętałem obraz Kati Tkaczenko „Pokrowa”, gdzie pod pokrową przedstawia funkcje wyższych działów mózgu. Tarasyk Brujenko starannie wyrysowuje pieski. Dużo piesków: małych, dużych i kolorowych, które wesoło biegają na arkuszach albumu. Tarasyk jest teraz tam, też z nimi. Uśmiecha się i szybko dodaje kresek i barw, swoim emocjonalnym ołówkiem dodaje zwierzątkom zabawek, żeby było weselej, żeby jak najlepiej im się żyło razem — bez kłótni, bez problemów. Nikt nie pozostanie obojętny na szczerą, emocjonalnie wyrażoną myśl dziecięcego obrazu! Dziecko ze swojej natury ufa pięknu, w nim jest harmonia dobroci i miłosierdzia, emocjonalnego uniesienia, które wzmacniają siły i stan duchowy osobowości. Więc to piękno, ucieleśnione w obrazach młodych artystów, znajduje najkrótszą drogę zdrowotnego wpływu na chore dzieci, bo one również potrafią komunikować się wizualnym językiem dzieciństwa. Jaskrawe, malownicze, kolorowe fabuły obrazów, stworzone uniwersalnym dziecięcym językiem sztuk plastycznych, stają się wysepkami komfortu i emocjonalno-zdrowotnego wpływu we wnętrzach placówek medycznych. Proponują one komunikację z młodymi artystami, uruchamiają fantazję, wzywają w jaskrawy świat ptaków, zwierząt, kwiatów, ludzi. Dadzą możliwość poczuć się pewnym, silniejszym, wabią, by wziąć ołówek i narysować swoje ulubione, bliskie, skłaniają, by opowiedzieć o sobie innym. Artysta i społeczeństwo — to nieprzerwana oś dialogu, nieobca także dzieciom. Przekonaliśmy się o tym, kiedy przekazaliśmy swoje studyjne dziecięce obrazy placówkom medycznym: obwodowemu szpitalowi dziecięcemu nr 2 w mieście Biała Cerkiew, obwodowemu szpitalowi dziecięcemu i sanatorium dziecięcemu „Barwinok” w Bojarce, szpitalowi dziecięcemu nr 5 w Kijowie, przychodni dziecięcej nr 1 rejonu Peczerskiego miasta Kijowa, przychodni dziecięcej nr 2 rejonu Peczerskiego miasta Kijowa… Nasze malownicze rysunki wspierają osłabione dzieciaczki i pomagają im wyzdrowieć. Rozmawiał Mykoła CYMBAŁIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Dziecko ufa pięknu

uczenie tylko przygnębia nastrój. Giętka figurka dziewczynki pochyliła się nad rysunkiem. Uparcie pracuje, czarne włosy kołyszą się w takt kresek. Coś nie wychodzi, wyciera i zaczyna rysować od nowa. Zawsze staram się nauczyć uczniów tego, co najważniejsze: umiejętności pracy, niebojenia się trudności, bo żeby coś móc — trzeba nauczyć się to zrobić, przejść drogą czasem zupełnie niełatwej pracy dla uwolnienia swojego twórczego potencjału. A dopiero potem otrzymać to, co najważniejsze — dzieło sztuki, które rodzi się z pełnej poświęcenia pracy artysty. Wielu moich uczniów zgadza się na to credo i tę drogę. Prawdopodobnie dlatego osiągają znaczące sukcesy w sztuce, zdobywają pierwsze miejsca w międzynarodowych, ogólnoukraińskich, miejskich konkursach, wystawach i pracują ze mną przez wiele lat. Spoglądam na zawziętą dziewczynkę. Dlaczego nie idzie na spacer, odpocząć od nauki, jak inni? Jest w studiu sama i nie śpieszy się, próbując wyrazić swoją myśl… Pewnego razu zapragnęła pomalować kuchenną deskę i trzeba było przetrzeć ją papierem ściernym. Jej rączki niemrawo się poruszają. Podchodzę, zaczynam pomagać. Podciąga bluzeczkę wyżej, żeby było wygodniej. W następnej chwili ostro reaguję na niezwykły kolor zgięć na jej rączkach — jest jakiś zielono-żółty, w rozlanych plamach siniaków, widać jakieś guzki. Mówi: to ślady po kroplówkach i zastrzykach, bo leczy się z ciężkiej choroby… Dzieci rysują z czystym sercem. Ich ręce przyzwyczajają się do subtelnych, ruchowych nawyków, które stymulują. Kateryna Trehub. „Siła ducha”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Światowidowcy z miasta Frankowego

Takiej jasności świąteczno-bożonarodzeniowego widowiska, jak Kolęda, z którą pod koniec ubiegłego tygodnia zawitali do kijowskich prośwician, a w szczególności do dziennikarzy „Słowa Proświty”, nieczęsto zdarza się okazja usłyszeć i zobaczyć nawet w stołecznych placówkach kulturalnych. Zarówno wykonanie, jak i repertuar, a co najważniejsze, same w sobie autentyczne, archaicznie unikatowe karpackie kolędy w wykonaniu grupy „Huculska lehińska kolada” wywarły na wszystkich obecnych niezwykle radosne i podniosłe wrażenie. Nawiasem mówiąc, członkowie tej grupy są naszymi kolegami-proświcianami z naukowo-oświatowego towarzystwa „Proświta-Światowid” z Iwano-Frankiwska. I samo towarzystwo, i ta sprawa, którą się zajmują, są naprawdę unikatowe. Przekonaliśmy się o tym nie tylko podczas ich kolędowania, ale i później, podczas rozmowy z kierownikiem Towarzystwa Ołehem POLIWCZAKIEM. — Z wykształcenia jestem inżynierem, przez całe życie przyszło mi pracować na różnych stanowiskach, zajmowałem nawet stanowisko zastępcy dyrektora generalnego jednego z wiodących iwano-frankiwskich przedsiębiorstw. Sprawy społeczne pochłonęły mnie znienacka, po śmierci żony. Osiem lat temu przyszedłem do miejskiej „Proświty”, kiedy przewodniczącym był jeszcze Petro Arsenycz, znany i szanowany u nas człowiek. Pozwolił i pomógł nam utworzyć swój oddział. Dziś ten oddział przerodził się w naukowo-oświatowe towarzystwo, które zarejestrowaliśmy prawnie, ponieważ nasza działalność nieco nie wpisywała się w statutowe ramy istniejącej „Proświty”. Opiekujemy się nie tylko ochroną i rozwojem ojczystego języka — chociaż jest to dla nas nie mniej ważne — co badaniem i studiowaniem naszej pradawnej historii, gdzie folklor jest jednym z jej segmentów, który pomaga zrozumieć duszę narodu, jego nieprostą i zdumiewającą, jeśli można tak powiedzieć, biografię. Stąd też rozszerzenie kręgu naszych zainteresowań i pola działalności prośwician-światowidowców. — Czy towarzystwo ma tylko jedną grupę folklorystyczną „Huculska lehińska kolada”? — Mamy jeszcze jedną — „Żywycia”. Nagraliśmy już kilka płyt, w szczególności „Rozkolada”, którą wydaliśmy w zeszłym roku. Nasze grupy nie tylko zbierają i badają dawną twórczość świąteczno-obrzędową Ukraińców z Karpat, występują przed zwykłymi słuchaczami, ale także biorą udział jako wykonawcy w naszych konferencjach naukowych. Tak oto folklor, który jest jednym z obiektów i narzędzi badań historycznych, mieszamy z etnografią. Działalność naszych grup, jak i wszystkich naszych prośwician, jest niezwykle nasycona. W zeszłym roku towarzystwo przeprowadziło bożonarodzeniowy cykl świąt, wzięło udział w festiwalu kolędników „Kolada na Mazajłach”, przeprowadziło Święto Rozkolady, święta szewczenkowskie, Święto języka ojczystego… Nawiasem mówiąc, tę lehińską kolędę, którą nasz zespół wykonywał dla kijowskich prośwician, zapisała w Kryworiwni i opracowała nasza proświcianka, muzyk-etnograf Lesia Turiańska. — Jaka jest tematyka i kto bierze udział w waszych konferencjach naukowych? — Często odbywamy podróże naukowo-turystyczne, łącząc przyjemne z pożytecznym. Na przykład nasi proświcianie odbyli ekspedycje do wsi: Szepit (na górze Hrehit), Urycz (Twierdza Tustań), Rozhircze (Monastyr Skalny), Monastyrok (dawne sanktuarium), Kosmacz (Łysyna Kosmacka), do miasta Bursztyn (muzeum „Berehynia”)… Byliśmy na Kamiennej Mogile, w Trypilliu i Olbii. A w zeszłym roku jeździliśmy do wsi Stilśko, która znajduje się w obwodzie lwowskim. Tym razem, jak i podczas poprzednich wyjazdów po Ukrainie, celem było badanie naszej starożytności. Na terenach karpackich i przyległych w zamierzchłej przeszłości istniał taki związek państwowy naszych plemion pod nazwą Wielka Chorwacja, skąd pochodzą korzenie Ukrainy-Rusi. Między innymi chrześcijaństwo w tym ukraińskim prapaństwie przyjęto o 100 lat wcześniej niż w Rusi Kijowskiej. Zatem tematem konferencji naukowej o tym mało znanym okresie w naszej wspólnej etnobiografii stała się „Wielka Chorwacja — historia Ukraińców i Chorwatów”. A przedtem „Proświta-Światowid” przeprowadziła konferencję „Duchowe korzenie wiecznego bytu Ukraińców” z prezentacją drugiej książki Ludmyły Sannykowej „Rozmaj — Zelen-haj”. Znaczna część naszej pracy była zbudowana właśnie na tym badaniu. Następna konferencja miała być o Księdze Welesa, ale wydarzenia na Majdanie nieco zmieniły nasze plany. Bo nasi proświcianie żyją tym samym aktywnym życiem społecznym, co cała przeważająca część ukraińskiej Ukrainy. Jeśli chodzi o uczestników konferencji naukowych, to jest to przeważająca większość naszych prośwician. Ale zapraszamy do pracy także znanych naukowców z innych miast, instytutów i uniwersytetów — doktorów i kandydatów nauk z historii, etnologii, kulturoznawstwa, filologii itp. Na ostatnich konferencjach byli u nas na przykład znany kolekcjoner i badacz kultury trypolskiej Ołeksandr Poliszczuk, znany archeolog i sumerolog Anatolij Kyfiszyn, doktor nauk filologicznych Wałentyn Taranec i inni. — Jakie nieznane fakty z naszej historii udało się usłyszeć z referatów uczestników konferencji o Wielkiej Chorwacji? — W zeszłym roku Ukraińcy uroczyście obchodzili 1025-lecie chrztu Rusi-Ukrainy. A co było przedtem, niestety mało kto wie — zresztą skąd? O tym w szkołach nie uczą, profesjonalne instytuty naukowo-badawcze prawie tego nie badają. A jak świadczą kroniki bizantyjskie i dokumenty archiwalne, chrzest Rusinów, przede wszystkim Wielkiej Chorwacji, odbył się jeszcze w 867 roku, czyli ponad wiek przed chrztem Rusi przez Włodzimierza. I co ciekawe, obrzęd u naszych przodków był wtedy nie grecki, nie rzymski, a nasz, ukraińsko-ruski. My na konferencjach to udowadniamy. Wielu uczonych mówi i pisze o nieco „podrasowanej” naszej historii, którą spisał Nestor. W Powieści minionych lat napisano, że za patriarchy Focjusza, za metropolity Michała książę kijowski Włodzimierz ochrzcił Ruś. A nasi historycy pojechali do Konstantynopola, na nowo przejrzeli źródła archiwalne. I doszli do wniosku: wszystko się zgadza, tylko jeden niuans — Włodzimierz żył 100 lat później niż patriarcha Focjusz. Rozumiecie? Jednym ze skutków przyjęcia chrześcijaństwa za Włodzimierza było wyniszczenie milionów Rusinów-pogan. To się wydarzyło, a zrzucono to na karb chana Batu. Bezsprzecznie najazd tatarsko-mongolski był wielką klęską dla naszego kraju. Tak, oni, korzystając z wewnętrznych waśni i sporów naszej panującej elity, podbili nas, wichrem przelecieli ze wschodu na zachód i wrócili do swoich stepów. Ich przedstawicielami byli w większości nasi, rusko-słowiańscy baskakowie. Kiedyś na jednym z kanałów telewizyjnych była audycja, w której dyskutowano temat tatarsko-mongolskich wpływów na genetykę Rusinów-Ukraińców. Okazuje się, że najnowsze badania genetyczne dowodzą, iż w naszych genach nie ma genów tatarsko-mongolskich! Na Tarnopolszczyźnie w rejonie borszczowskim znaleźliśmy jaskinię Werteba, którą badali znani archeolodzy, w tym doktor nauk historycznych Widejko. Odnaleziono tam dawne pochówki — kości trypolczyków, które mają około 4 tysięcy lat. Analiza genetyczna wykazała, że pobrane próbki w 55% pokrywają się z kodem genetycznym współczesnych mieszkańców Karpat. Jest to dowód na to, że nie jesteśmy na tej ziemi przybłędami, nie jesteśmy obcy, nasze korzenie są tutaj, na Ukrainie, odwieczne. Zatem mądrość, według słów naszego Proroka Tarasa Szewczenki, musi być własna. A do tego trzeba pamiętać — chronić, szanować, studiować i rozwijać swój język, historię, obrzędy, zwyczaje i tradycje. I tutaj dla nas, prośwician, jest ogrom pracy. Rozmowę prowadził Mykoła CYMBALIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odprawiono panichidę za Szewczenkę

MOSKIEWSKIE HISTORIE Z UKRAIŃSKĄ OBECNOŚCIĄ Wołodymyr MELNYCZENKO Odkrycie było dla mnie na tyle nieoczekiwane, na ile oczekiwane. Przeglądając popularną w Pierwszej Stolicy gazetę „Moskowskije wiedomosti” z pierwszego roku XX wieku, zamarłem, zobaczywszy niewielką notatkę z 26 lutego (11 marca) 1901 roku: „Panichida po T. G. Szewczenko. 25 lutego, w cerkwi Wielkiego Wniebowstąpienia, co przy Nikitskich Wrotach, po liturgii, została odprawiona panichida za poetę T. G. Szewczenkę, z okazji przypadającej czterdziestej rocznicy dnia jego zgonu. Na panichidzie obecni byli wielbiciele talentu zmarłego, a także niektórzy przedstawiciele świata literackiego i publicystycznego”. Niespodzianka polegała na tym, że ta informacja pozostawała dotąd niewykorzystana przez moskiewskie szewczenkoznawstwo, a jednocześnie od dawna nie wątpiłem, że Taras Hryhorowycz wiedział o cerkwi Wielkiego Wniebowstąpienia czy nawet ją odwiedził. Rzecz w tym, że obok cerkwi mieszkał w latach 40. XIX wieku przyjaciel Szewczenki, Ukrainiec z Warwy, Osyp Bodianski. W styczniu 1847 roku w liście do Bodianskiego, napisanym ręką Pantełejmona Kulisza (z dopiskiem Szewczenki), wskazano taki adres: „Jego wysokobłagorodiu Osypowi Maksymowyczowi Bodianskiemu naprzeciw arbatskogo sjezżego Niniejszą publikacją otwieramy nową rubrykę „Moskiewskie historie z ukraińską obecnością”, którą prowadzić będzie dyrektor generalny Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, doktor nauk historycznych Wołodymyr Melnyczenko. doma (posterunku policji. — W. M.), w domu Dziuma, Dzyma albo cos podobnego…” Takiego właściciela domu w Moskwie nie było, ale, sądząc po wszystkim, Kulisz zapomniał nazwisko, czego zresztą nie ukrywał, i nazwał je na chybił trafił. W „Adresnym kalendarzu mieszkańców Moskwy na 1846 rok” czytamy: „Bodianskij Iosif Maksimow., sost. w 8 kl., Ekstra-Ordynarnyj Professsor, Arb. cz. prich. Starogo Wozniesienija d. Dica”. Czyli Bodianski Osyp Maksymowycz, urzędnik cywilny 8. klasy, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Moskiewskiego mieszkał w dzielnicy Arbackiej, w domu Dica w parafii cerkwi Starego (Wielkiego) Wniebowstąpienia. Z „Alfabetycznego indeksu do planu dzielnicy Arbackiej” dowiadujemy się, że dom moskiewskiej mieszczanki Oleny Fedoriwny Dic znajdował się w zaułku Stołowym, czyli obok ulicy Wielkiej Nikickiej — pierwszy od niej zaułek podłużny w stronę Arbatu (nie zachował się, teraz — budynek nr 10). Potwierdza się to również tym, że naprzeciw rzeczywiście znajdował się dawny Arbacki posterunek policji, część budynku którego zachowała się do dziś. Na kopercie wspomnianego listu była jeszcze taka wskazówka dotycząca adresu Bodianskiego: „Dowiedzieć się w sklepiku „Moskwitianina” lub na okładce „Czytań” („Czytania w Cesarskim towarzystwie historii i starożytności rosyjskich” — wydanie redagowane przez Bodianskiego. — W. M.). Na drugiej stronie okładki „Czytań” znajdujemy potwierdzenie ustalonego adresu: „Na Wielkiej Nikickiej, naprzeciw Arbackiego domu prywatnego, w domu Dica”. W tym przypadku Wielką Nikicką nazwano jako bardziej znaną ulicę w porównaniu z zaułkiem Stołowym. Osyp Bodianski opiekował się Tarasem Szewczenką podczas jego pierwszego przyjazdu do Moskwy w lutym 1844 roku, pośrednio wpłynął na stworzenie przez poetę wiersza „Czyhrynie, Czyhrynie…” — jedynego napisanego w Moskwie. Profesor zaznajamiał Szewczenkę z miastem i codziennie, wychodząc z mieszkania Bodianskiego, widzieli cerkiew Wielkiego Wniebowstąpienia. W surowo dokumentalnej książce „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski)” (2008), nie mając jeszcze informacji, o której mowa, ośmieliłem się jedynie przypuścić: „Tylko wyszli oni z zaułka Stołowego na Wielką Nikicką, Bodianski zatrzymał się i wskazał na cerkiew Starego Wniebowstąpienia. Tutaj równo trzynaście lat temu, właśnie w lutym, brał ślub Puszkin z Natalią Gonczarową, która między innymi pochodziła ze starego kozackiego rodu hetmana Piotra Doroszenki. Potem młodzi pojechali na ulicę Arbacką, do domu pani Chitrowo, gdzie Puszkin wynajął mieszkanie, niedaleko stąd… Bodianski wiedział o tym dobrze, w tym 1831 roku wstąpił w październiku na uniwersytet, ale dociekliwy student-literaturoznawca, który sam próbował „wierszować”, interesował się Puszkinem, plotki o życiu którego krążyły w Moskwie. Co więcej, rok później widział Puszkina! Przeszli dalej i Bodianski, skręcając na bulwar Nikicki, zwrócił uwagę Szewczenki na cerkiew Teodora Studyty, w której chrzczono Aleksandra Suworowa, wódz sam wielokrotnie modlił się tutaj. Dom jego ojca znajdował się obok, na Wielkiej Nikickiej. Szewczence i to było interesujące, dwa lata wcześniej ilustrował książkę Mykoły Polewoja o generalissimusie Suworowie, który miał pod swoim dowództwem kozacką flotyllę i kilka pułków kozaków czarnomorskich”. Tak więc, w cerkwi Teodora Studyty 26 lutego 1911 roku również odbyła się panichida, przyуроczona do 50-lecia dnia śmierci Szewczenki. Zapewne jej organizatorzy wiedzieli, że poeta bywał w niej. A notatka prasowa, o której mowa, daje podstawy twierdzić, że Taras Hryhorowycz odwiedził i cerkiew Wielkiego Wniebowstąpienia, ponieważ moskiewscy Ukraińcy odprawiali panichidy za Szewczenkę właśnie w tych cerkwiach, które on, najwyraźniej, znał. W 1901 r. wciąż żyli moskiewscy Ukraińcy, którzy zachowali pamięć o tym. Cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego przy Nikitskich Wrotach (Wielkiego Wniebowstąpienia) została zbudowana w latach 1685—1689 przy podmiejskim pałacu matki Piotra I, carycy Natalii Naryszkiny (przypomnę, że z rodem Naryszkinów w 1746 r. spowinowacił się Kyryło Rozumowski, prezydent Cesarskiej Akademii Nauk, ostatni hetman Ukrainy). Na początku lat 30. XIX wieku zaczęto wznosić obecną empirejską cerkiew, budowa przeciągnęła się na kilka dziesięcioleci. I Puszkin brał ślub nie w głównym pomieszczeniu, a w przedsionku. Cerkiew odwiedzał Mykoła Hohol. W notatniku wielkiego Ukraińca z lat 1845—1846 zanotowano: „U Nikitskich worot w domie Meszczerina protiw Wozniesienja Bolszogo”. Zatem w cerkwi Wielkiego Wniebowstąpienia na przestrzeni półtorej dekady wirtualnie przecięli się Puszkin, Hohol i Szewczenko! Wiadomo, że dwa dni przed śmiercią — 5 kwietnia 1925 roku — w cerkwi odprawił ostatnią służbę patriarcha Tichon. W 1931 roku została zamknięta. Nabożeństwa wznowiono w 1990 roku. W marcu 2014 roku Narodowe Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie przeprowadza w cerkwi Wielkiego Wniebowstąpienia na ulicy Wielkiej Nikickiej 36 panichidę za Tarasa Szewczenkę, przyуроczoną do 200-lecia dnia jego urodzin. PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc 10 UAH Kod pocztowy — 30617 na pół roku 57 UAH 15 kop. na rok 113 UAH 10 kop. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące 29 UAH 40 kop. Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w styczniu — 16 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. Indeks gazety «Słowo Proświty» — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn