Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

GRIMAS ANTYKULTURY W POLITYCE JĘZYKOWEJ

Слово Просвіти, №03 за 2002 рік

Wraz z rozpoczęciem kolejnej kampanii wyborczej dla Ukraińca nadchodzi czas próby bólem duszy. Przeważająca siła wszystkiego, co widzi i czyta każdego dnia, będzie mu wyrzucać, że jego język ukraiński coraz bardziej zagraża ogólnonarodowej rosyjskojęzyczności. Rosyjskojęzyczni politycy będą zwyczajowo wzywać do jedności bez granic, a państwowość języka rosyjskiego przedstawiać jako jedyną gwarancję pokoju, międzyetnicznej zgody i harmonii. Nie chcąc uchodzić w oczach narodu za jawnych łamaczy prawa, bojownicy o język rosyjski dla całego narodu ukraińskiego tworzą choćby jakąś iluzję praworządności swojego politycznego nieuznawania języka państwowego i przyzwalania na bezbożną rusyfikację. Robią to za pomocą wszystkich możliwych wpływów i podległych środków informacji. Jeśli im wierzyć, to obowiązująca Ustawa o językach nie przeczy Konstytucji Ukrainy w kwestii szczególnego statusu języka rosyjskiego, jego oficjalności, a wręcz państwowości. Co więcej, obłudnie wykorzystują autorytet międzynarodowych aktów prawnych, powołując się na prawa człowieka i status języków regionalnych — przecież chodzi o bezceremonialne prawo narzucania języka rosyjskiego wbrew Konstytucji i bez żadnego uwzględnienia praw innych obywateli. Dlaczego więc Ukraińcy to wszystko znoszą i nie protestują przeciwko rusyfikacji, jak to było w 1989 roku? W rzeczywistości niemało ludzi nie milczy, ale przez dziesięciolecia niepodległości głos protestu „Proświty”, a tym bardziej pojedynczego Ukraińca, nie zdołał ani o jotę przyhamować nachalnej rusyfikacji. Dzieje się to przy tym, że istnieje ustawowe konstytucyjne prawo języka ukraińskiego do państwowości! Oczywiście, tylko potężna siła polityczna była w stanie od samego początku przełamać ukraiński ruch na rzecz języka ukraińskiego, jednocześnie zwiększając tempo rozpowszechniania języka rosyjskiego we wszystkich dziedzinach działalności społecznej i strukturach państwowych. W przeciwieństwie do tej siły, niestety, nie znalazła się siła polityczna, która stanowczo i konsekwentnie dbałaby o przestrzeganie podstawowych zasad Konstytucji, a przede wszystkim — o wykonanie jej 10. artykułu. Przecież nie chodzi o politykę obrony języka ukraińskiego, a o otwartą, prawną, ofensywną politykę ukulturalniania społeczeństwa — wykorzenienia rusyfikacji jako haniebnego dziedzictwa kolonialnego. Naród intuicyjnie odczuwa słabość demokracji narodowej w obronie języka państwowego i uświadamia sobie marność głośnych protestów w jego obronie. Ludzie wiedzą, że władza istotnie nie reaguje na żądania „Proświty”, choć nie wchodzi w otwartą konfrontację. Patrioci popadają w depresję, nie wytrzymując codziennego bólu duszy z powodu upokorzenia języka ukraińskiego w życiu, w prasie, w radiu i telewizji. Czasami odnosi się wrażenie, że bezczelność nienawistników języka ukraińskiego jest projektowana na jego użytkowników w celu sprowokowania wybuchu protestu Ukraińców! Trzeba wreszcie uczciwie przyznać, że rozbicie i słabość demokracji narodowej nastąpiły po fatalnych ustępstwach w kwestii państwowości języka ukraińskiego i pogoni za fałszywymi priorytetami w postaci nieprzygotowanych „reform” zamiast kompleksowego przekształcania kraju z kolonii w państwo narodowe. Bez państwowości języka ukraińskiego zapowiadane reformy nie miały sensu, bo niewykorzeniona rusyfikacja mocno wiązała Ukrainę z kolonialną przeszłością. Co więcej, kwestię językową uczynili polityczną nie Ukraińcy, a te siły polityczne, które nie uznają państwowości języka ukraińskiego. Rusyfikacja stała się środkiem sztucznego przedłużania na Ukrainie okresu przejściowego, który, negatywnie odbijając się na życiu obywateli, gwarantuje stabilne ponadprzeciętne zyski nowym bogaczom. Właśnie dlatego nie można kwalifikować ich stosunku do języka ukraińskiego jako nieświadomego. Co więc zmusza, zwłaszcza podczas wyborów, poszczególnych polityków, liderów partii do demonstracyjnego występowania publicznie w języku rosyjskim, choć do niedawna to samo całkiem nieźle wychodziło im po ukraińsku? Czyżby uważali, że ich rosyjskojęzyczność ludzie przyjmą jako zwykły akt solidarności z „rosyjskojęzyczną ludnością”? Zatem mają ku temu podstawy. Przecież tekst Ustawy o językach ukazał się w tak znikomym nakładzie, że przeciętny obywatel może go nawet nie czytał. Państwowe programy wspierania języka ukraińskiego są praktycznie nieznane szerokiemu ogółowi, a projekty nowej ustawy językowej w ogóle nie były proponowane do ogólnonarodowej dyskusji. W końcu w pionie władzy nie ma już śladu struktur, które choćby formalnie dbały o państwowość języka ukraińskiego. A nie mając należytego wsparcia państwa, czy może „Proświta” zrekompensować funkcję państwa, a tym bardziej wygrać rywalizację informacyjną z dobrze finansowanymi rusyfikatorami? Tym bardziej, że do tej pory nie ma komentarza prawniczego w kwestiach funkcjonowania języków i statusu języka państwowego. Istnieją krótkie i nieudolne w swojej „ostrożności” interpretacje 10. artykułu w ogólnych komentarzach do Ustawy Zasadniczej. Nawet Sąd Konstytucyjny przedstawił ograniczony komentarz do tego artykułu, nie wymieniając wszystkich rodzajów działalności publicznej, w których należy posługiwać się wyłącznie językiem państwowym, chociaż dla formalnych dyskusji z ukrainofobami jasne określenie zakresu działalności publicznej przez tak autorytatywną instytucję stworzyłoby solidne oparcie prawne. Zwłaszcza gdyby po raz pierwszy wreszcie dowodowo uznano bezprawność używania języka rosyjskiego w działalności politycznej i społecznej. Tymczasem wszędzie panuje informacja rosyjskojęzyczna, co jest świadectwem niewypełniania przez państwo konstytucyjnego obowiązku konsekwentnego utrwalania języka ukraińskiego we wszystkich rodzajach działalności społecznej (publicznej). Ale przecież właśnie dlatego przeciętny obywatel nie postrzega polityki rosyjskojęzycznej jako działalności obcej, poza polem prawnym Konstytucji. Nawet nie wszyscy demokratyczni politycy zasadniczo przestrzegają nienaruszalności priorytetu języka państwowego, chociaż całkiem oczywiste jest, że politycy agresywnym nieuznawaniem języka ukraińskiego postawili się poza polem prawnym Ukrainy. Czyż w innym państwie ktoś chciałby mieć do czynienia z takimi politykami? Musieliby publicznie zaświadczyć o szacunku dla języka państwowego albo oddać świadectwo rejestracyjne i przestać działać legalnie. Przyszłe wybory staną się egzaminem dla nas wszystkich. Politycy, którzy nie podadzą ręki łamaczom Konstytucji i nie będą tolerować pogardy dla języka ukraińskiego, z pewnością uzyskają poparcie narodu i zwyciężą. Wyborcy tym razem nie powinni zgadzać się na wybór lepszych spośród najgorszych, uświadamiając sobie niemoralność dopuszczania do władzy ludzi, którzy gardzą językiem państwowym. Czyż to nie jest jawna demonstracja nienawiści do ludzi? Czy można sobie wyobrazić jeszcze bardziej dziki grymas antykultury w polityce językowej?! …A tymczasem blok „Za jedyną Ukrainę” rozpowszechnia arkusze ankiet, gdzie wśród propozycji dotyczących poprawy systemu oświaty jest pytanie: „Czy nie warto rozszerzyć możliwości nauczania w placówkach oświatowych w języku rosyjskim?” Wołodymyr FERENC, zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty”, m. Iwano-Frankiwsk języka ukraińskiego jako państwowego. Studenci I roku studiują kurs „Urzędowy język ukraiński”, z którego wyników zdają zaliczenie z oceną. W języku ukraińskim wydawane są podręczniki, pomoce dydaktyczno-metodyczne, programy oraz słowniki dla studentów i wykładowców. Utworzono katedry urzędowego języka ukraińskiego. Zatwierdzono katedrę wiodącą, która koordynuje ich pracę w wyższych uczelniach medycznych (farmaceutycznych). Ministerstwo Zdrowia przeprowadza ogólnoukraińskie konferencje i narady dotyczące wprowadzenia języka państwowego, na których w szczególności rozpatrywane są kwestie poruszone przez uczestników III Światowego Forum Ukraińców. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki jest wdzięczny Ministrowi Zdrowia W. Moskalence za realizację propozycji wyrażonych przez uczestników III Światowego Forum Ukraińców w kwestiach budowania polityki językowej. Anatolij TREBENKO, kierownik wydziału Sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn