Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nr 3 (120) 18 stycznia 2002 r.
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie O. Kutłachmetowa
Tłumaczenie maszynowe
22 stycznia — Dzień Jedności Ukrainy. Bez wątpienia różne partie i bloki wyborcze będą próbowały wykorzystać tę datę do swoich celów, dowodząc swojego, odrębnego patriotyzmu i oddania Ukrainie. Każda siła polityczna będzie powoływać się na ukraińskie problemy językowe, ale nie warto wierzyć tym, którzy będą przysięgać, że językowi narodu tytularnego żyje się swobodnie i szczęśliwie. Wierzymy tym, których boli ukraińskie słowo, jego zraniona dusza, jego zabliźnione serce. Bo kwestia językowa na Ukrainie — to zawsze kwestia jej niepodległości i państwowości. Zatem — my znów — o języku, o jego bezkresnym polu, które jest polem bitwy o naród. Na naszych sztandarach — wieczne słowa Olesia Honczara: „Języku, bądź! Języku, żyj i żyj!”. Dzisiejszy stan języka charakteryzuje docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki Witalij Radczuk. Kiedy trzeba osłabić naród duchowo, wystarczy rozdzierać go na części według cechy językowej, rozdwoić jego duszę, zmusić do drżenia od szarpania między językami, bo język jest duszą. A żeby odepchnąć plemię od ojczystego języka, wystarczy zrobić dwie rzeczy. Po pierwsze, nie wpuścić do jego mowy duchowych bogactw, które wypracowała ludzkość, a po drugie, przetłumaczyć i narzucić mu obcym narzeczem wszystko, co Dokończenie na s. 7 WŁAŚNIE Z DRUKU!
Tłumaczenie maszynowe
16 stycznia odbył się międzypartyjny zjazd bloku wyborczego Wiktora Juszczenki „Nasza Ukraina”. Forum odbywało się w stołecznym Centrum Kultury i Sztuki Narodowego Uniwersytetu Technicznego. W zjeździe wzięło udział 2 tys. osób. Przed nimi z referatem „Zmiany są potrzebne już” wystąpił lider bloku „Nasza Ukraina” Wiktor Juszczenko. Na zjeździe wystąpili przedstawiciele partii – uczestniczek bloku: Hennadij Udowenko (Ludowy Ruch Ukrainy), Jurij Kostenko (Ukraiński Ruch Ludowy), Wiktor Pynzenyk („Reformy i Porządek”), Mykoła Porowśkyj (Republikańska Partia Chrześcijańska), Wiktor Musijaka („Naprzód, Ukraino!”), Mykoła Żułynśkyj (Partia Liberalna Ukrainy), Sława Stećko (Kongres Ukraińskich Nacjonalistów) oraz inni. Wśród nich: 346 delegatów od 10 partii – uczestniczek bloku, około 350 przedstawicieli mediów, pracownicy 32 misji dyplomatycznych pracujących na Ukrainie, kierownicy ukraińskich i międzynarodowych organizacji społecznych, przedstawiciele duchowieństwa. W porządku obrad międzypartyjnego zjazdu bloku W. Juszczenki „Nasza Ukraina” rozpatrywano trzy kwestie: program wyborczy bloku W. Juszczenki „Czas jedności i rozkwitu”, listy kandydatów na deputowanych ludowych Ukrainy w wielomandatowym ogólnokrajowym okręgu wyborczym, włączonych do listy wyborczej bloku, oraz kandydatury od „Naszej Ukrainy” w jednomandatowych okręgach wyborczych. Ponad 400 kandydatów bloku będzie rywalizować o prawo do realizacji programu bloku w Radzie Najwyższej następnej kadencji. Jak oświadczył Wiktor Juszczenko, „Nasza Ukraina” bierze na siebie odpowiedzialność za skutki jej realizacji. Zjazd przebiegł w atmosferze wzajemnego zrozumienia i zgody, ponieważ, jak powiedział Lider: „Nasza Ukraina – to Nasz Naród – Nasza Kultura – Nasz dobrobyt – Nasza Prawda!”.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie: O. Kutłachmetow
Miałem zaszczyt podzielić się z Państwem, szanowni czytelnicy, wielką radością, która przyszła do nas wszystkich wraz z wyjątkowym dziewięciotomowym (w 14 księgach) wydaniem, w przygotowaniu którego wzięli udział znani uczeni nie tylko z Ukrainy, ale także z ukraińskiej diaspory w Ameryce. „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej” to pierwszy w naszej historii tak szeroko zakrojony zbiór dokumentów i rzadkich materiałów historiograficznych, pisanych na terenie Ukrainy w różnych epokach i różnymi językami. Zebrane razem, odtworzone współczesnym językiem ukraińskim, dowodzą: ukraińska idea narodowa rozwijała się w ścisłym związku z duchowym dorobkiem innych narodów świata. Dlatego nie ma dla nas potrzeby posługiwać się imperialnymi źródłami historycznymi — mamy własne, w należytej ilości, aby pojąć: samoofiarna praca ukraińskiej elity — działaczy państwowych, religijnych i społecznych — zawsze była podporządkowana idei tworzenia humanitarnego, doskonałego społeczeństwa. Chciałbym też przy tej okazji podziękować bezinteresownym pracownikom naszego wydawnictwa, o których zbyt rzadko wspominamy, i to tylko w wielkie święta: M. W. Krawczenko, I. O. Selezniowa, T. H. Mjasnykowa oraz pozostali pracownicy wydawnictwa. Dziękuję! U nas pracują prawdziwi patrioci.
Ciąg dalszy tematu na s. 8
Tłumaczenie maszynowe
Historyczna powieść wybitnego ukraińskiego pisarza z Białej Cerkwi Wiktora Miniajła „Wieczny Iwan” została uhonorowana Narodową Nagrodą im. Tarasa Szewczenki już w 1996 roku. Dopiero jednak pod koniec ubiegłego roku wydawnictwo „Ukraiński Pisarz” zdołało wydać ją jako osobną książkę — nagroda została przyznana za publikację w czasopiśmie „Osnowa” i samo to świadczy o niezwykłości zjawiska, jakim w naszej literaturze stała się wspomniana powieść. Dawny przyjaciel „Słowa Proświty” Wiktor Ołeksandrowicz Miniajło uprzejmie zgodził się na publikację rozdziału z dotkniętego licznymi trudnościami „Wiecznego Iwana” w bieżącym numerze gazety. Wkrótce powieść trafi do sprzedaży — zapoznajcie się zatem na s. 9 z jędrnym, aromatycznym językiem tego znakomitego dzieła, które trafnie i wy-
Tłumaczenie maszynowe
Rys. M. Złatkowskiego Komitet Wyborców Ukrainy (KWU) opublikował wymowne liczby i fakty dotyczące początku kampanii wyborczej. Największą niespodzianką, związaną z utworzeniem jednomandatowych okręgów wyborczych, jest ich zmniejszenie na Chersońszczyźnie (było 6, stało się 5) i, odpowiednio, zwiększenie na Zakarpaciu. Formalna przyczyna — zakarpatczyków przybyło o 50 000 osób w porównaniu z poprzednimi wyborami parlamentarnymi. Można by się ucieszyć taką liczbą na tle bezlitosnych wskaźników demograficznych, gdyby nie istotne „ale” — wspomniany obwód od kilku lat z rzędu pozostaje strefą klęski żywiołowej i właśnie stamtąd pochodzi bodaj najmasowa migracja zarobkowa. Nieformalna interpretacja wariacji na temat okręgów jest taka: jest to korzystne dla partii władzy. Obwód chersoński tradycyjnie należy do „czerwonego pasa”, jego wskaźniki społeczno-ekonomiczne są bodaj najgorsze w kraju, co sprzyja protestacyjnym postawom elektoratu. Tymczasem Zakarpacie niemal oficjalnie jest bazowym obwodem socjaldemokratów, a jego mieszkańcy przeważnie głosują na tych, którzy wyrażają „państwowotwórcze” stanowiska. Podobne niespodzianki obserwuje się wszędzie — od jednego okręgu odetną kawałek rejonu, przyłączając do innego, aby wspomóc prorządowego kandydata i osłabić pozycje jego konkurenta. Powiedzmy, centrum okręgu nr 94 przeniosło się z Wasylkowa do Obuchowa nieprzypadkowo — w Obuchowie ponownie planuje kandydować Tetiana Zasucha, żona miejscowego gubernatora. W Wasylkowie sformowano jądro sił opozycyjnych, za to obuchowska władza wobec władzy obwodowej jest szczególnie usłużna. Proces formowania okręgowych komisji wyborczych (OKW), zdaniem KWU, również daje podstawy do prognozowania dużej liczby nadużyć i naruszeń. W szczególności nie wszystkie partie są w stanie zapewnić swoje przedstawicielstwo w OKW, w proces formowania komisji dzielnicowych aktywnie ingeruje władza miejscowa, maksymalna liczba ich członków nie została ustalona. Póki co najpoważniej w OKW reprezentowani są komuniści — 225 osób, o osobę mniej — „Batkiwszczyna”, dalej Ludowy Ruch Ukrainy — 223, tyle samo swoich ludzi mają Partia Zielonych Ukrainy oraz Zjednoczona Socjaldemokratyczna Partia Ukrainy (S). „Trudowa Ukraina” reprezentowana jest przez 208 członków OKW, NDP — przez 223, Partia Regionów — przez 215. Wszystkie trzy partie, jak wiadomo, wchodzą w skład bloku „Za Jedyną Ukrainę!”, więc prosta arytmetyka pozwala obliczyć, że właśnie to zjednoczenie niemal zmonopolizowało OKW. Wreszcie, nie zdefiniowano samego pojęcia agitacji przedwyborczej, a przyszli kandydaci, którzy jeszcze nie zarejestrowali się w odpowiednich komisjach, nie mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności.
Tłumaczenie maszynowe
Julia Tymoszenko, Natalia Witrenko i wdowa po dziennikarzu Hieorhiju Honhadze, Myrosława, zajęły pierwsze miejsca w kategorii „Kobiety ukraińskiej polityki” w 2001 roku w badaniu agencji „UPresA” pod tytułem „Rankingi mediów podmiotów ukraińskiej polityki w 2001 roku”. Dyrektor informacyjno-badawczej agencji „UPresA” Serhij Skrypnyk poinformował, że agencja przeprowadziła zliczenie publikacji w ukraińskich elektronicznych, drukowanych i sieciowych mediach, w których w ciągu minionego roku wspominano o podmiotach ukraińskiej polityki. W badaniu nie rozróżniano publikacji o charakterze pozytywnym i negatywnym. Według słów S. Skrypnyka rankingi mediów nie są wskaźnikami popularności wyborczej podmiotów politycznych, ale wywierają na nią wpływ.
Tłumaczenie maszynowe
„Podsłuchiwanie, a potem ujawnienie każdej rozmowy telefonicznej to sprawa karna” – powiedział kijowski mer Ołeksandr Omelczenko podczas zjazdu kierowanej przez niego partii „Jedność”, komentując wszczęcie sprawy w związku z ujawnieniem nagrania rozmowy telefonicznej z liderem bloku „Nasza Ukraina” Wiktorem Juszczenką. Miejski gospodarz stolicy poinformował, że sprawa karna została wszczęta na podstawie dwóch artykułów: za fakty podsłuchiwania oraz ujawnienia. „Chodzi nie o to, że w centrum skandalu znaleźli się O. Omelczenko i W. Juszczenko, lecz o to, że na tym miejscu mogą być Iwanow, Sidorow, Pietrow – ktokolwiek z obywateli Ukrainy” – podkreślił lider „Jedności”. Wyraził przekonanie, że ocena prawna tych faktów leży przede wszystkim w interesie państwa. „Jestem przekonany, że jest to konieczne także dla gwaranta Konstytucji – Prezydenta Leonida Kuczmy, który niedawno znalazł się pod podobnym działaniem – i to na znacznie wyższym szczeblu” – powiedział O. Omelczenko. Wyraził przekonanie, że „technolodzy, wspólnicy i wykonawcy” nowego skandalu mają bezpośredni związek ze skandalem kasetowym sprzed roku. „Major Mykoła Melnyczenko to mały śrubik w gaźniku, bez którego gaźnik może dalej działać – zaznaczył O. Omelczenko. – Można go wymienić na innego majora albo nawet obejść się bez niego”. Jednocześnie O. Omelczenko podkreślił, że „nie może być prawdziwej demokracji ani prawdziwej niezależności na Ukrainie, dopóki każdemu obywatelowi nie będą gwarantowane prawa i wolności”.
Ołeksandr Omelczenko
Były major Państwowej Służby Ochrony Mykoła
Tłumaczenie maszynowe
Osoby, które będą próbowały poprzez przekupstwo wyborców wpłynąć na ich wolę, poniosą odpowiedzialność karną. Poinformował o tym przewodniczący Centralnej Komisji Wyborczej Mychajło Riabec na konferencji prasowej. Według jego słów, ukraińskie ustawodawstwo przewiduje taką odpowiedzialność karną, jeśli naruszenie to zostanie stwierdzone przez sąd. M. Riabec przypomniał, że podczas prowadzenia agitacji wyborczej w okresie procesu wyborczego w wyborach deputowanych ludowych Ukrainy 31 marca 2002 roku zabrania się również przekazywania wyborcom pieniędzy lub bezpłatnego bądź na preferencyjnych warunkach towarów, usług, prac, papierów wartościowych, kredytów i innych wartości materialnych. Tymczasem w jednym ze stołecznych sklepów spożywczych można było ostatnio kupić pierogi ze znaczną zniżką, a na opakowaniu widniała marka partii „Jabłko”. O karze dla „jabłkowców” za taki program żywnościowy w przededniu wyborów CKW nie informowała. Inf. z Inf.
Tłumaczenie maszynowe
Nastroje elektoratu wskazały liderów kampanii wyborczej. Nastroje badało Centrum Analizy Politycznej przy naukowym czasopiśmie „Myśl Polityczna”. W 75 okręgach przepytano 30 000 obywateli. Zagłosowaliby oni na „Naszą Ukrainę” (18,8% wobec 19,7% w listopadzie), KPU (16,1% wobec 15,9%) lub blok Julii Tymoszenko (7,9% wobec 7,4%). Zatem główni gracze na polu elektoralnym już się wyłonili. Mimo to, według słów Wołodymyra Połochały, redaktora „Myśli Politycznej”, „Nasza Ukraina” prowadzi kampanię wyborczą zupełnie nieudolnie, wykorzystując wyłącznie wizerunek Wiktora Juszczenki. Blok, na czele którego stoi, zajął niszę ostrożnego działania politycznego. Jednocześnie niemal całkowicie zignorowano aktywność Ruchu oraz innych organizacji wchodzących w skład bloku”. Tracą socjaldemokraci zjednoczeni. W grudniu na ich poparcie wskazało 4,1% ankietowanych, podczas gdy w listopadzie – 6,9%. Stało się tak dlatego, że „po dymisji ze stanowiska wicespikera Wiktora Miedwediuka obywatele zrozumieli, że SDPU(o) nie jest już partią władzy, taką stała się „Za jedną Ukrainę!”. Mimo że SDPU(o) nadal pozostaje strukturą prezydencką”. Na „Za JedU!” zagłosuje 5,8%. Dla politologów pozostaje zagadką, dlaczego liderzy rankingu nie łączą sił przeciwko blokowi partii władzy, zamiast rywalizować między sobą. Otóż, zdaniem Wołodymyra Połochały: — Zadanie „Za JedU!” jest zupełnie oczywiste – odciągnąć milion głosów od bloku Julii Tymoszenko lub socjalistów. Komentując obecność na liście SPU majora Melnyczenki, redaktor „Myśli Politycznej” zauważył, że to „raczej nie pozwoli CWK”. Wraz z liderami stały się znane także „polityczne żebraki”, czyli ci, których szanse na wejście do parlamentu określa się jako znikome. Łącznie 3% dla „Jabłuka”, 2% – dla „Jedności”, 1,9% – dla „Demokratycznego Związku”.
L. P.
Tłumaczenie maszynowe
Na liście wyborczej bloku „Ludowy Ruch Ukrainy za Jedność” znajdą się Bohdan Bojko, Heorhij Filipczuk, Eduard Krecz i Jurij Rohoza. Poinformował o tym kierownik sztabu wyborczego bloku LRU Oleh Szeremet. Według jego słów pod koniec przyszłego tygodnia odbędzie się posiedzenie Centralnego Zarządu Ludowego Ruchu Ukrainy „Za Jedność”, które zaproponuje delegatom zjazdu bloku wyborczego LRU zatwierdzenie właśnie takiego wariantu listy. Zjazd bloku wyborczego LRU odbędzie się 20 stycznia. Jak oświadczył kierownik sztabu wyborczego bloku LRU, opublikowany przez niego wariant czołowych pozycji listy „jest wynikiem wewnętrznych dyskusji i produktywnych konsultacji uczestników bloku”. „Urodziny burżuja-3” zapewne opowiedzą o jego przygodach w parlamencie, a przynajmniej w polityce, jeśli autorowi krajowego serialu telewizyjnego nie uda się dostać do Rady Najwyższej.
z
Tłumaczenie maszynowe
Melnyczenko nie ma szans zostać deputowanym do Rady Najwyższej Ukrainy z Kijowa – uważa dyrektor Instytutu Polityki Mykoła Tomenko. Do takiego wniosku skłaniają wyniki sondaży opinii publicznej, przeprowadzonych w okręgach wyborczych stolicy. Instytut Polityki przeprowadził socjologiczne sondaże w dzielnicach Hołosiijiwska, Obołońska i Peczerska stolicy. Jak wiadomo, w okręgu wyborczym Hołosiijiwskim zgłoszono możliwość kandydowania M. Melnyczenki z poparciem Socjalistycznej Partii Ukrainy. Jednocześnie, jak pokazały wyniki sondażu, niekwestionowanym faworytem wyborczej rywalizacji jest obecny deputowany tego okręgu Serhij Terjokhin (partia „Reformy i Porządek”) – na niego oddałoby swoje głosy 26% ankietowanych. Na drugie miejsce walczyliby kandydaci bloku „Jedność” (12%) oraz kandydat Komunistycznej Partii Ukrainy (11%). Przy tym na M. Melnyczenkę (SPU) zagłosowałoby 5% mieszkańców hołosiijiwskiej dzielnicy stolicy, na dyrektora Centrum Polityki Ekstremalnej Ołesia Donija (bohatera studenckiego głodowego protestu na Majdanie Niepodległości sprzed 11 lat) – 4%; na deputowanego Walerija Asadczewa (Ukraiński Ruch Ludowy) – 3%. Nie zdecydowało się 31% ankietowanych.
Tłumaczenie maszynowe
W ubiegłym tygodniu w Kijowie rozpoczął pracę zjazd międzypartyjny partii politycznych bloku wyborczego „Przeciw wszystkim” (Patriotycznej Partii Ukrainy oraz Partii Małego i Średniego Biznesu — UNIAN). „Przeciw wszystkim” zatwierdził listę kandydatów na deputowanych ludowych w ogólnokrajowym okręgu wielomandatowym. W szczególności do pierwszej piątki weszli: przewodniczący Partii Patriotycznej Mykoła Haber, Dmytro Korczynski (wcześniej był w „Batkiwszczynie”), przewodniczący Partii Małego i Średniego Biznesu Wiktor Sweć, Natalja Bereżna (bezpartyjna) i Jarosław Iljasz (bezpartyjny). Zjazd bloku „Przeciw wszystkim” zatwierdził również program wyborczy bloku. W szczególności blok występuje przeciwko: „bezwstydnej niekompetentnej władzy, ciągłej zależności od Wschodu i Zachodu, nieefektywnemu systemowi ochrony obywateli, brudnym politycznym technologiom wyborczym, cenzurze oraz zabójstwom dziennikarzy”. Ponadto blok występuje „przeciwko bezsilnej polityce ekologicznej, bezzębnym związkom zawodowym, nieprofesjonalnej armii”. UNIAN
Tłumaczenie maszynowe
Od początku 2002 roku nowa waluta euro przekształciła się z wirtualnej jednostki rozliczeniowej, z której wcześniej korzystały wyłącznie banki i podmioty prowadzące działalność zagraniczną, w realną walutę wspólnoty europejskiej. Wygląda jednak na to, że Europejczycy spóźnili się z wprowadzeniem tej waluty o całe dwie dekady. Cel stworzenia unii walutowej został określony jeszcze w 1969 roku w Hadze, gdzie jako rok wprowadzenia wspólnej waluty wybrano rok 1980. Jednak kryzys światowego systemu finansowego w 1971 roku wniósł istotne korekty w rozwój tego procesu. Dzisiaj do „strefy euro” przyłączyło się już dwanaście krajów Unii Europejskiej: Austria, Niemcy, Francja, Hiszpania, Holandia, Luksemburg, Irlandia, Finlandia, Portugalia, Grecja, Belgia oraz Włochy. Wstrzymały się Dania, Wielka Brytania i Szwecja. Pojawienie się nowej waluty oznacza powstanie drugiego pod względem znaczenia gospodarczego i politycznego światowego centrum, którym stała się dzisiaj zjednoczona Europa. Stany Zjednoczone będą stopniowo tracić monopol na świecie. Do strefy dolara należy 250 milionów ludności, a strefa euro już dzisiaj liczy 320 milionów. Niestety, nie dotyczy to na razie Ukrainy, dla której wejście do wspólnoty europejskiej pozostaje marzeniem. EURO A UKRAINA Pytanie, w jaki sposób wprowadzenie wspólnej europejskiej waluty euro może odbić się na losach Ukrainy, wymaga rozpatrzenia w kilku płaszczyznach. Przede wszystkim, bezpośrednio, wprowadzenie euro (przynajmniej na razie) nie będzie miało większego znaczenia dla obiegu pieniężnego na Ukrainie. Potwierdza to fakt, że pierwsze notowania euro nie wywołały nie tylko sensacji, ale w ogóle nie kupiono znaczącej partii gotówkowego euro. Społeczeństwo Ukrainy na razie bardziej ufa staremu znajomemu dolarowi. Są ku temu bez wątpienia podstawy. Dolar nadal funkcjonuje na terytorium Europy, można go swobodnie wymienić i, właściwie mówiąc, jest on u nas używany nie tylko jako jednostka płatnicza, ale bardziej jako pewny środek przechowywania oszczędności — stabilne papiery wartościowe. Oczywiste jest, że również ukraiński biznes jeszcze przez długi czas będzie używał dolara jako głównej waluty. Jest to obiektywne, gdyż zarówno główny obrót towarowy na Ukrainie, jak i główne operacje w kontraktach zagranicznych są dolarowe. Ci obywatele, którzy dotychczas używali dolara jako środka przechowywania środków, już się do niego przyzwyczaili, znają wszystkie jego zabezpieczenia i możliwości podrabiania. Przyzwyczaili się do niego także ci, którzy biorą udział w łańcuchu wymiany dolara. Czyli żadnych naglących powodów do wymiany dolarów na euro ci ludzie nie mają. A w życiu codziennym na Ukrainie, tak jak od wielu lat, normalnie funkcjonuje hrywna, która w ostatnim czasie nawet częściowo wyparła dolara. Właściwie mówiąc, także w Europie, chociaż euro weszło do obiegu i jest używane jako środek płatniczy, ta jednostka pieniężna jest jeszcze w dużej mierze nowością. Czyli wszystkie wpływy, jakie euro będzie miało na gospodarkę tych krajów, nie są jeszcze do końca wyjaśnione. Chyba bardziej interesującym aspektem, niż czysto finansowo-pieniężny, jest wpływ, jaki euro wywrze na Unię Europejską i przez to będzie miało wpływ także na Ukrainę. Wszak wprowadzenie euro to nic innego, jak jeden z końcowych etapów tworzenia wspólnego terytorium z większością funkcji jednolitego państwa. Teraz, po wprowadzeniu jednostki pieniężnej i ustanowieniu regulujących instytucji finansowych, można w pełni mówić o coraz większym przekazywaniu rzeczywistych uprawnień władczych do Parlamentu Europejskiego i europejskich struktur wykonawczych. W ten sposób Ukraina będzie miała w najbliższych latach do czynienia nie z poszczególnymi krajami, a ze zjednoczoną Europą. Ukraina wraz z wprowadzeniem euro coraz bardziej przesuwa się, niestety, nie do Europy, a na Wschód. Nie jest ona włączona do ogólnoeuropejskich procesów integracyjnych, a coraz bardziej odstaje od sąsiednich krajów. Już do tych procesów dołączyły kraje bałtyckie, Rumunia, a o Polsce, Węgrzech, Czechach czy Słowacji nie ma co mówić. Praktycznie wszyscy nasi zachodni sąsiedzi są w znacznym stopniu zintegrowani ze zjednoczoną Europą. Ukraina, mimo rzekomo szczerych chęci struktur władzy, pozostała na tej samej granicy, co Białoruś i Rosja, chociaż jeszcze kilka lat temu dawała nadzieje jako bardziej demokratyczny i perspektywiczny kraj. Ale w takich procesach, jak w sporcie — albo przeskoczyłeś poprzeczkę, albo nie. A to, że skakałeś i prawie doskoczyłeś, nie zalicza się. CO WIĘC DALEJ? Niestety, tutaj widać te decyzje, które dla Ukrainy są niepopularne. Już dzisiaj stopniowo wprowadzany jest reżim wizowy dla tych krajów, które jeszcze nie weszły, ale zaraz wejdą do „strefy euro”. Oni są naszymi najbliższymi sąsiadami. Faktycznie, stopniowo opuszcza się zarówno celna, graniczna, jak i gospodarcza „żelazna kurtyna”. Ukraina stopniowo staje się odizolowana od tych procesów, które zachodzą w Europie. I jeśli mówić bardziej optymistycznie, to jest to sygnał dla struktur władzy, by się zastanowiły. A także dla zwykłych obywateli kraju — o tym, jakie siły polityczne wspierać, kogo popierać i kto będzie w stanie przełamać negatywną tendencję. Właśnie teraz warto podjąć radykalne kroki, aby zdążyć do ostatniego wagonu pociągu zmierzającego do Europy. Być może za każdą cenę. Wiktor KASPRUK
Tłumaczenie maszynowe
Styczeń na Ukrainie 30 lat temu odznaczał się nie tylko niesprzyjającym klimatem politycznym — właśnie wtedy rozpoczęły się masowe represje przeciwko ukraińskim szestdziesiątnikom. Jak to nie paradoksalnie brzmi, wtedy wiedziano o nich więcej niż obecnie. Ci, którzy dożyli do dzisiaj, czują się co najmniej niesłusznie zapomniani. Fala aresztowań w Charkowie, Kijowie, Lwowie czy Czerkasach wysłała za kraty Iwana Switłycznego, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Iwana Dziubę, Irynę i Ihora Kałynciw, Wasyla Owsijenkę, Wałerija Marczenkę oraz wielu innych, którzy odważyli się wystąpić przeciwko radzieckiemu totalitaryzmowi. Lista sięga ponad setki osób. Mimo że wszyscy oni wcale nie byli uważani za konspiratorów i nie byli ze sobą powiązani organizacyjnie. Za to rozpowszechniali literaturę samizdatową (w szczególności „Ukraiński Wisnyk”, redagowany przez W. Czornowoła), w której jednak nie chodziło o obalenie istniejącego ustroju. Ale aby stać się jego wrogiem, potrzeba było niewiele — propagować idee niepodległości Ukrainy, wartości ogólnoludzkich, indywidualizmu i, co więcej, być osobowością. Tego władza komunistyczna nie wybaczała. — Atmosfera strachu i podłości istnieje zawsze — rozmyśla na głos Jewhen Swerstiuk. — Nie zapominajmy — kiedy narodził się Chrystus, Herod już czekał, by go zgładzić, ta misteria towarzyszy nam przez całe życie. Ale groza radzieckiej epoki jednoczyła ludzi, którym potem dawano po 12 lat łagrów, obiecując nigdy nie wypuścić na wolność. To, że my z wami teraz rozmawiamy — to czysty przypadek. Nasze pokolenie nie nosiło w sobie przeżytków przeszłości, nasza świadomość była wolna od wspomnień wojny czy okupacji. To był inny poziom kulturowy — trzeba było nie tylko wystąpić przeciw, ale z czymś, co byłoby wyższe zarówno w sensie estetycznym, jak i intelektualnym. Inaczej nie bylibyśmy wysłuchani. Znamienne, że nie potępialiśmy tych, którzy nie wytrzymali podczas śledztwa tak surowo, jak robili to ludzie, którzy w ogóle nie brali udziału w protestach, a stali z boku. Staraliśmy się wyprowadzić przeciwnika na dialog. Kiedyś dziwiono się — dlaczego prezydent Kennedy idzie na takie ustępstwa, by nawiązać komunikację z Chruszczowem? Wtedy nie bardzo rozumiano — chodzi o to, by rozmagnesować idola i wyprowadzić go na ludzką rozmowę. Potem zrozumieliśmy — jeśli to się udaje, ty jesteś zwycięzcą. Wasyl Owsijenko: Samizdat wtedy zalał Ukrainę. Wychodził za granicą, brzmiał w innych językach oraz w radiu „Swoboda” i „Głosie Ameryki”. Praca Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” wyszła nawet w języku wietnamskim, nie wspominając już o europejskich. Świat usłyszał o Ukrainie, która pragnie wolności. A 30 grudnia 1971 roku pojawiło się tajne postanowienie KC KPZR przeciwko samizdatowi. Dla Ukrainy zaś rozegrano swego rodzaju szpiegowski detektyw — przyjechał młody człowiek, Jarosław Dobosz, członek Związku Ukraińskiej Młodzieży z Belgii, 4 stycznia podczas powrotu został aresztowany i wykryto u niego „antyradziecki dokument”. Nie był to apel o obalenie władzy, a jedynie „Słownik ukraińskich rym”, który ułożył więzień polityczny Światosław Karawanski. Potem była pokazowa skrucha Dobosza w zamian za obietnicę KGB, że wypuszczą go do domu. Po powrocie do Belgii Jarosław zwołał konferencję prasową, podczas której przyznał: bardzo na niego naciskano w KGB. Wasyl Owsijenko: Zaczęły się aresztowania, tysiące wezwań na przesłuchania i rewizje. Każdy, kto nie dawał dowodów, ryzykował — jego też mogli pozbawić wolności, zwolnić z pracy, wyrzucić z uczelni. Niektórzy, jak Lina Kostenko przez 20 lat, byli zmuszeni zamilknąć, poetka nie mogła wydrukować ani jednego wiersza. Ktoś popadał w alkoholizm, ktoś kończył samobójstwem, a ktoś pisał ody na cześć oprawców swojej Ojczyzny. Pamiętam, jak esbek Honczar podarował mi zbiór Dracza „Kijowskie niebo” i powiedział przy tym: „A on mógłby też siedzieć”. Szestdziesiątników rozpołowiono: jednych — do więzienia, innym — przywileje. Niemniej jednak ukraiński samizdat przekraczał granicę i brzmiał na antenie „Głosu Ameryki” i radia „Swoboda”. Autorom samizdatu wypłacono surowe „honorarium” — po 7 lat uwięzienia w łagrach plus 5 lat zesłania. Kogoś wtrącono do szpitali psychiatrycznych — jak L. Pluszcza czy M. Płachotniuka. Niepodległa Ukraina odwdzięczyła się swoim bohaterom — Prezydent podarował aż 50 stugrywniowych stypendiów byłym więźniom politycznym i obrońcom praw człowieka. Jest ich w państwie 30 000. W łagrach z inicjatywy Wiaczesława Czornowoła 12 stycznia (dzień rozpoczęcia aresztowań) obchodzono jako Dzień Więźnia Politycznego. Dzisiaj ta data jest datą tylko dla tych, którzy ucierpieli za swoje przekonania, w kalendarzu wydarzeń o znaczeniu państwowym próżno jej szukać. Ruch dysydencki nie stał się pamięcią historyczną. I, oczywiście, nie ma co mówić o karze dla tych, którzy prześladowali, bo honorowi emeryci o znaczeniu ogólnozwiązkowym i generałowie KGB do dziś czują się zadowoleni z życia. Rzeczywiście, nie mieszkamy na Litwie czy w Estonii, gdzie tacy zbrodniarze, choć po dziesięcioleciach, ale jednak stają przed sądem. Ludmyła PUSTELNYK
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...jednymi z najokrutniejszych i najbrudniejszych w całej historii niepodległej Ukrainy. Po drugie, do brudnej sprawy niestety nadal będą wciągane i wykorzystywane środki masowego przekazu zależne od klanów oligarchicznych. Po trzecie, zamysł uderzenia dubletem w najpopularniejszych dziś polityków — Juszczenkę i Omelczenkę, którzy osobno, nie mówiąc już o tym, gdyby się zjednoczyli, stanowią wystarczające zagrożenie dla planów Bankowej oraz ambitnych pretensji zjednoczonych esdeków, by stworzyć im negatywny wizerunek — nie powiódł się. Społeczeństwo ukraińskie nie przyjęło takiej brudnej technologii, a zamysł uderzył jak bumerang w organizatorów. Po czwarte, sam fakt podsłuchiwania (autentyczność rozmowy została faktycznie potwierdzona przez Omelczenkę) przypomina realia stalinowskiego reżimu, kiedy wszędzie byli konfidenci. To rażące naruszenie Konstytucji i praw człowieka, a prokuratura powinna doprowadzić sprawę do końca i ujawnić prawdziwych organizatorów tego PR-u, lecz jest to mało prawdopodobne. Po piąte, to, co wydarzyło się na początku wyborczych wyścigów parlamentarnych, jeszcze raz nadwerężyło obraz Ukrainy w oczach światowej opinii publicznej. Już nikt nie ma wątpliwości, że Ukraińcy są zmuszeni żyć w niecywilizowanym, autorytarnym kraju, którego władza opiera się na klanowo-oligarchicznym systemie rządzenia i w którym panują nihilizm prawny oraz bezprawie. Po szóste, fakt podsłuchiwania telefonów komórkowych uderza w cały system łączności komórkowej, podważa zaufanie do niego ze strony obywateli, i raczej nie pomogą zapewnienia kierowników tego biznesu na Ukrainie, że podsłuchanie rozmów z komórek jest niemożliwe. Po siódme, wreszcie, ucieleśnił się wizerunek dziennikarza, dla którego nic świętego nie istnieje, który jest gotów dla interesów merkantylnych na każde świństwo. Niestety, czyn Dmytra Ponamarczuka rzucił cień na całe ukraińskie dziennikarstwo, a przy okazji na jasny wizerunek Wiaczesława Czornowoła, którego był rzecznikiem prasowym. Wnioski są smutne, ale jeszcze nie wieczór. Boże, daj, by nie spełniły się prognozy Iwana Pluszcza, że
Tłumaczenie maszynowe
Na dziewiąty dzień po oficjalnym rozpoczęciu parlamentarnego wyścigu na Ukrainie rozpoczęły się „działania wojenne” z wykorzystaniem brudnych technologii PR: upubliczniono nieautoryzowany zapis rozmowy telefonicznej dwóch znanych polityków — lidera bloku „Nasza Ukraina” Wiktora Juszczenki oraz lidera bloku „Jedność”, stołecznego mera Ołeksandra Omelczenki — która, zgodnie z zamysłem inicjatorów, miała pretendować do miana „drugiego skandalu kasetowego”. Warto zauważyć, że nie przypadkowo wybrano do tego 9 stycznia — właśnie tego dnia przy pomniku Hruszewskiego w Kijowie 10 partii podpisało porozumienie o oficjalnym utworzeniu bloku „Nasza Ukraina”. Nietrudno się domyślić, że cios był skierowany właśnie przeciwko Wiktorowi Juszczence i kierowanemu przez niego blokowi. Wykonawcą tej czarnej roboty został Dmytro Ponamarczuk — dawny rzecznik zmarłego Wiaczesława Czornowiła (nawiasem mówiąc, był z nim w jednym samochodzie podczas wypadku), sekretarz prasowy NRU Udowenki, który następnie nagle znalazł się w NRU (za jedność) Bojki, o którym mówi się, że został właśnie stworzony w celu odebrania głosów zwłaszcza obu Ruchom oraz w ogóle blokowi „Za naszą Ukrainę”, do którego one weszły. To właśnie on przeprowadził konferencję prasową, na której rozdawano kasety z zapisem rozmowy polityków, a transkrypcja została zamieszczona w Internecie na niedawno utworzonej stronie o obiecującej nazwie „Za uczciwość w polityce”. Rozmowa telefoniczna Omelczenki z Juszczenką odbyła się 13 grudnia ubiegłego roku, kiedy wicepremier przebywał w Winnicy, a jej treść dotyczyła głosowania w Radzie Najwyższej w sprawie odwołania Wiktora Miedwedczuka, lidera SDPU(o), ze stanowiska wicespikera. Nie ma w tej rozmowie żadnej rewelacji — zwykła, choć niezupełnie reprezentacyjna potrawa z politycznej kuchni każdego parlamentu, w czasie zaostrzenia rywalizacji międzypartyjnej. Jedyne, co można zarzucić jej uczestnikom, to zbyt wymagający ton, emocjonalność i wulgarne słownictwo kijowskiego mera oraz właściwa Juszczence inteligencka delikatność, graniczące z brakiem pewności siebie. Organizatorzy prowokacji oskarżyli jednak Juszczenkę o niemoralność: rzekomo wielokrotnie opowiadał się za moralnością w polityce, a sam wziął udział w zakulisowym spisku, i oczywiście jednym zamachem wykreowali wizerunek Omelczenki jako takiego brutalnego i zarozumiałego polityka. I choć drugiego skandalu kasetowego, który mógłby się równać z pierwszym, gdy upubliczniono liczne rozmowy prezydenta Kuczmy z różnymi politykami i najwyższymi urzędnikami państwowymi, nie udało się wywołać, to jednak fakt ten wstrząsnął ukraińską sceną polityczną — komentowali go szeroko zarówno politycy, jak i dziennikarze. Ogólny leitmotiv komentarzy: haniebna, czarna sprawa, naruszenie praw człowieka i ustawodawstwa Ukrainy, gdzie możliwe są podsłuchy prywatnych rozmów telefonicznych — a może nie tylko telefonicznych. Oto tylko kilka nagłówków prasowych, które mówią same za siebie: „Piar uderzył rykoszetem” („Prawda Ukrainy”), „Maraton rozpoczął się od skandalu”
(„Młodzież Ukrainy”), „Mówicie, podsłuchują Was” („Młoda Ukraina”), „Wybuch w kanalizacji, czyli zimny prysznic” („Dzień”), „Złodziej krzyczy: łapaj złodzieja” („Wieczorny Kijów”) itp. Politycy również nie pozostali na uboczu. Przytoczę kilka wypowiedzi deputowanych, ogłoszonych w prasie. Iwan Salij (frakcja „Jedność”): „To moralnie nieczysty krok. Jeśli nagrania są prawdziwe, to jest to niedopuszczalne zarówno w społeczeństwie, jak i wśród polityków. Dotąd szanowałem Ponamarczuka, a teraz raczej nie będę”. Petro Poroszenko (frakcja „Solidarność”): „Podsłuchiwanie to naruszenie konstytucyjnych praw obywateli do ochrony informacji. Nie przynosi honoru tym, którzy się tym zajmują”. Mychajło Brodśkyj (przewodniczący partii „Jabłuko”): „To hańba i wstyd. Żyjemy w bandyckim państwie…” Jurij Karma-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
rozmowy telefonicznej. Ponamarczuk zbezcześcił imię uczciwego dziennikarza i w oczach wielu jego kolegów zyskał opinię osoby amoralnej, nieskrupulatnej i nieuczciwej — z odpowiednim oświadczeniem wystąpiła Komisja Etyki Dziennikarskiej, powołana po zabójstwie Gongadzego. Dlatego nie tylko Iwan Salij, ale i wielu innych zastanawia się nad pytaniem: czy znajdzie się zasadniczy, porządny człowiek, który zaryzykuje podanie ręki Ponamarczukowi? Co więcej, jak poinformował kijowski prokurator Hajsynski, w związku z faktem podsłuchiwania rozmów telefonicznych Omelczenki — Juszczenki wszczęto sprawę karną, a pod odpowiedzialność karną podlega także osoba, która rozpowszechniła nielegalnie zdobyte informacje. Zatem być może Ponamarczukowi przyjdzie odpowiadać przed prawem.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
zinczenko (przewodniczący parlamentarnej Komisji ds. walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją): „Będę inicjował wszczęcie sprawy karnej w związku z faktem podsłuchiwania...”. Iwan Płuszcz (przewodniczący parlamentu): „Upublicznienie taśm to dopiero początek podobnych akcji. Wszystko jeszcze przed nami: i to, co pod kanapą, i to, co pod uchem”. Ciekawe, że dość wymijająco wypowiedział się ten, kogo usunięto z kierowniczego fotela – Wiktor Medwedczuk. Nie ocenił faktu, mówiąc, że nie usłyszał niczego nowego w opublikowanych nagraniach. Co prawda, później, reagując na oświadczenie Omelczenki o tym, że zwróci się do sądu, przyznał jako adwokat, że mer ma do tego prawo. Za to sojusznik Medwedczuka z partii, lider frakcji SDPU(o) Ołeksandr Zinczenko, dość przejrzyście określił swoje stanowisko: „...trzeba uciekać się do różnych metod, które będą wspierać moralność i uczciwość ukraińskiej polityki... Dlatego myślę, że trzeba wykorzystywać wszystkie formy nacisku”. Jak można zrozumieć, deputowany, mówiąc o moralności, wcale nie potępia niemoralnego czynu dotyczącego podsłuchiwania prywatnych rozmów i upubliczniania nagrań — rozpatruje je jako formy nacisku w obronie moralności. W całej tej nieprzyjemnej historii jedyną „ujawnioną” działającą osobą stał się Dmytro Ponamarczuk. Jego upadek moralny, najwyraźniej, zaczął się jeszcze wtedy, gdy przeszedł od Udowenki do Bojki, i zakończył się 9 stycznia. Smutne, że dziennikarz przekwalifikował się w zwykłego prowokatora, stał się podobny do duchowego killera, który wykonuje cudze zlecenie. Stało się to na tyle oczywiste, że nawet współprzewodniczący RNR (e) Pyłypczuk publicznie odciął się od niego, oświadczając, że jego partia, której członkiem stał się Ponamarczuk, nie ma żadnego związku z upublicznieniem nagrań. Nas jednak interesuje co innego — komu opłaca się cała ta historia, kto za nią stoi? Elementarna logika podpowiada, że „kompromat”, uruchomiony pod adresem przeciwników politycznych, obiektywnie opłaca się ich oponentom. Najbardziej znanymi oponentami bloku Juszczenki „Nasza Ukraina” są przede wszystkim stworzony jako alternatywa dla niego blok partii władzy „ZaJedU” („Za jedyną Ukrainę”) oraz partia socjaldemokratów zjednoczonych na czele z Medwedczukiem. Jeśli przeanalizować ostatnie ataki personalnie na Juszczenkę Prezydenta Łeonida Kuczmy, to można przypuszczać, że i on nie bez zadowolenia zaciera ręce. Tym bardziej, że po pierwsze, jest wyraźnie zaniepokojony wysoką popularnością w kraju Juszczenki, a także wzrostem autorytetu i siły mera Omelczenki, który w krótkim terminie rozbudował partię i błyskawicznie stworzył frakcję parlamentarną „Jedność”; po drugie, upublicznienie podsłuchanych rozmów dwóch polityków odwraca uwagę opinii publicznej od znanego skandalu kasetowego, którego głównym bohaterem jest sam Prezydent. Oczywiście, bezpośrednich dowodów na udział wymienionych sił w tej czarnej historii nie ma, ale dziennikarze zwracają uwagę na pewne delikatne momenty, które mogą świadczyć o możliwości takiego udziału. Przede wszystkim, aby dokonać podsłuchu rozmów telefonicznych, potrzebna jest skomplikowana i droga technika, którą posiada tylko Służba Bezpieczeństwa Ukrainy i mogą posiadać bardzo bogaci ludzie, czyli oligarchowie, do których należą liderzy SDPU(o) i bloku „ZaJedU”. Służba Bezpieczeństwa ustami rzecznika prasowego szefa tej struktury Maryny Ostapenko oświadczyła, że twierdzenia o udziale SBU w incydencie z podsłuchiwaniem rozmów telefonicznych między Ołeksandrem Omelczenkiem a Wiktorem Juszczenką nie mają podstaw. Swoją drogą, wielu w to oświadczenie nie uwierzyło i zwraca uwagę na to, że Maryna Ostapenko to była żona Ponamarczuka i że między nimi zachowały się ciepłe relacje. Jeśli przyjąć na wiarę odcięcie się od tej sprawy SBU, to pozostaje wersja o udziale w niej oligarchów. Jak wiadomo, rolę głównego „kompromatnika” wziął na siebie internetowy serwis „Za uczciwość w polityce”. Tutaj już stworzono bank danych „najniebezpieczniejszych polityków”, wśród których, oczywiście, nie ma ani Kuczmy, ani Potebenki, a połowa tej listy to wrogowie i konkurenci SDPU(o) z szeregów opozycji. Internetowe wydanie „Ukraińska Prawda” zwraca uwagę na jeden ciekawy moment. Jeszcze na początku listopada ubiegłego roku kierowniczka moskiewskiej Fundacji Pawłowskiego Maryna Litwinowicz przyznała się dwóm dziennikarzom do związków tej fundacji z SDPU(o), a potem opowiedziała o kilku sposobach, za pomocą których można pomóc rozwiać mit o Juszczence — liderze narodu. Wśród nich zaznaczono także stworzenie strony, na której lidera „Naszej Ukrainy” można by łapać za słowo. Litwinowicz nie twierdziła, że ta technologia będzie wykorzystywana w wyborach, ale dodała, że idee Fundacji, przygotowane dla kampanii wyborczej SDPU(O), będą realizowane z początkiem „procesu wyborczego”, czyli po 1 stycznia 2002 roku. Po tej szczerości dziewczynę z Kijowa odwołano, a w nieoficjalnych rozmowach jeden ze współwłaścicieli Fundacji bardzo sceptycznie scharakteryzował jej zdolności umysłowe. Słowem, konkretnej odpowiedzi, kto zorganizował całe to nieprzyjemne i brudne show, na dzień dzisiejszy nie ma. Czytelnik może samodzielnie, analizując opublikowane fakty, przypuszczać taki czy inny wariant. Ale pewne ogólne wnioski można wyciągnąć już teraz. Po pierwsze, upublicznienie nagrań świadczy, że walka przedwyborcza rozpoczęła się od czarnego PR-u i że następne wybory będą
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
piłkarze stoją, jakby nabrali wody w usta, kiedy wykonywany jest nasz hymn narodowy, podczas gdy nawet Murzyni grający w reprezentacji Francji z natchnieniem, kładąc rękę na sercu, śpiewają „Marsyliankę”. Kiedy reprezentacja Chorwacji grała ostatnim razem w Kijowie, mało kto zwrócił uwagę na wielką tablicę, którą Chorwaci ustawili przy bramce Ołeksandra Szowkowskiego. Na niej metrowymi literami było napisane: „U boj, u boj za narod swoj!”. Trzecie miejsce Chorwatów na mistrzostwach świata było nagrodą za to, że mecze reprezentacji swojego małego kraju ich trener traktował jak walkę o swój niepokonany naród. I bardzo szkoda, że trenerem naszej reprezentacji narodowej zatwierdzono nie Chorwata Miroslava Blaževicia, który zna się na wychowaniu narodowo-patriotycznym sportowców i uświadamia sobie jego znaczenie, a specjalistę ze wspaniałym ukraińskim nazwiskiem, który, tak jak jego poprzednik, nigdy nie uczyni piłkarskiej reprezentacji Ukrainy prawdziwie ukraińską. Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło MOWCZAN Przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Jurij HNATKEWYCZ w kwestii nauczania, Przewodniczący Krymskiej organizacji Ruchu (Ukraińskiego Ludowego Ruchu) Ołeh Fomuszkin przypomniał, że „nawet według statystyk jeszcze Związku Radzieckiego na Krymie mieszkało 50% Rosjan, 25% Ukraińców oraz 12% krymskich Tatarów, ale tylko 4 z 600 krymskich szkół średnich są ukraińskimi?”. „O jakiej sprawiedliwości można mówić, kiedy ponad 99% szkół jest rosyjskimi” — pyta retorycznie. Odnośnie stanowiska właśnie tej gazety („Krymskoje wremia”) w kwestii języka ukraińskiego, Ołeh Fomuszkin uważa: fakt, że „gazeta stworzona pod patronatem lidera partii „Sojuz” Łwa Mirimskiego, wyjaśnia, „na czyje zamówienie gazeta pisze swoje otwarcie antyukraińskie artykuły”. Według przekonania Ołeha Fomuszkina, w odróżnieniu od kwestii z mniejszością narodową rosyjską, absolutnie odwrotna jest sytuacja z krymskimi Tatarami. Według jego słów, „większość krymskich Tatarów aktywnie uczy się języka państwowego. Tak, w Mołodyżnieńskiej szkole średniej, w której większość uczniów i nauczycieli stanowią krymscy Tatarzy, około 90% wszystkich zajęć prowadzonych jest w języku ukraińskim. A Krymski Instytut Industrialno-Pedagogiczny, również przeważnie krymskotatarski pod względem składu, wypuszcza nauczycieli języka ukraińskiego, krymskich Tatarów z narodowości”. Nazar MAZUR
Tłumaczenie maszynowe
Wraz z rozpoczęciem kolejnej kampanii wyborczej dla Ukraińca nadchodzi czas próby bólem duszy. Przeważająca siła wszystkiego, co widzi i czyta każdego dnia, będzie mu wyrzucać, że jego język ukraiński coraz bardziej zagraża ogólnonarodowej rosyjskojęzyczności. Rosyjskojęzyczni politycy będą zwyczajowo wzywać do jedności bez granic, a państwowość języka rosyjskiego przedstawiać jako jedyną gwarancję pokoju, międzyetnicznej zgody i harmonii. Nie chcąc uchodzić w oczach narodu za jawnych łamaczy prawa, bojownicy o język rosyjski dla całego narodu ukraińskiego tworzą choćby jakąś iluzję praworządności swojego politycznego nieuznawania języka państwowego i przyzwalania na bezbożną rusyfikację. Robią to za pomocą wszystkich możliwych wpływów i podległych środków informacji. Jeśli im wierzyć, to obowiązująca Ustawa o językach nie przeczy Konstytucji Ukrainy w kwestii szczególnego statusu języka rosyjskiego, jego oficjalności, a wręcz państwowości. Co więcej, obłudnie wykorzystują autorytet międzynarodowych aktów prawnych, powołując się na prawa człowieka i status języków regionalnych — przecież chodzi o bezceremonialne prawo narzucania języka rosyjskiego wbrew Konstytucji i bez żadnego uwzględnienia praw innych obywateli. Dlaczego więc Ukraińcy to wszystko znoszą i nie protestują przeciwko rusyfikacji, jak to było w 1989 roku? W rzeczywistości niemało ludzi nie milczy, ale przez dziesięciolecia niepodległości głos protestu „Proświty”, a tym bardziej pojedynczego Ukraińca, nie zdołał ani o jotę przyhamować nachalnej rusyfikacji. Dzieje się to przy tym, że istnieje ustawowe konstytucyjne prawo języka ukraińskiego do państwowości! Oczywiście, tylko potężna siła polityczna była w stanie od samego początku przełamać ukraiński ruch na rzecz języka ukraińskiego, jednocześnie zwiększając tempo rozpowszechniania języka rosyjskiego we wszystkich dziedzinach działalności społecznej i strukturach państwowych. W przeciwieństwie do tej siły, niestety, nie znalazła się siła polityczna, która stanowczo i konsekwentnie dbałaby o przestrzeganie podstawowych zasad Konstytucji, a przede wszystkim — o wykonanie jej 10. artykułu. Przecież nie chodzi o politykę obrony języka ukraińskiego, a o otwartą, prawną, ofensywną politykę ukulturalniania społeczeństwa — wykorzenienia rusyfikacji jako haniebnego dziedzictwa kolonialnego. Naród intuicyjnie odczuwa słabość demokracji narodowej w obronie języka państwowego i uświadamia sobie marność głośnych protestów w jego obronie. Ludzie wiedzą, że władza istotnie nie reaguje na żądania „Proświty”, choć nie wchodzi w otwartą konfrontację. Patrioci popadają w depresję, nie wytrzymując codziennego bólu duszy z powodu upokorzenia języka ukraińskiego w życiu, w prasie, w radiu i telewizji. Czasami odnosi się wrażenie, że bezczelność nienawistników języka ukraińskiego jest projektowana na jego użytkowników w celu sprowokowania wybuchu protestu Ukraińców! Trzeba wreszcie uczciwie przyznać, że rozbicie i słabość demokracji narodowej nastąpiły po fatalnych ustępstwach w kwestii państwowości języka ukraińskiego i pogoni za fałszywymi priorytetami w postaci nieprzygotowanych „reform” zamiast kompleksowego przekształcania kraju z kolonii w państwo narodowe. Bez państwowości języka ukraińskiego zapowiadane reformy nie miały sensu, bo niewykorzeniona rusyfikacja mocno wiązała Ukrainę z kolonialną przeszłością. Co więcej, kwestię językową uczynili polityczną nie Ukraińcy, a te siły polityczne, które nie uznają państwowości języka ukraińskiego. Rusyfikacja stała się środkiem sztucznego przedłużania na Ukrainie okresu przejściowego, który, negatywnie odbijając się na życiu obywateli, gwarantuje stabilne ponadprzeciętne zyski nowym bogaczom. Właśnie dlatego nie można kwalifikować ich stosunku do języka ukraińskiego jako nieświadomego. Co więc zmusza, zwłaszcza podczas wyborów, poszczególnych polityków, liderów partii do demonstracyjnego występowania publicznie w języku rosyjskim, choć do niedawna to samo całkiem nieźle wychodziło im po ukraińsku? Czyżby uważali, że ich rosyjskojęzyczność ludzie przyjmą jako zwykły akt solidarności z „rosyjskojęzyczną ludnością”? Zatem mają ku temu podstawy. Przecież tekst Ustawy o językach ukazał się w tak znikomym nakładzie, że przeciętny obywatel może go nawet nie czytał. Państwowe programy wspierania języka ukraińskiego są praktycznie nieznane szerokiemu ogółowi, a projekty nowej ustawy językowej w ogóle nie były proponowane do ogólnonarodowej dyskusji. W końcu w pionie władzy nie ma już śladu struktur, które choćby formalnie dbały o państwowość języka ukraińskiego. A nie mając należytego wsparcia państwa, czy może „Proświta” zrekompensować funkcję państwa, a tym bardziej wygrać rywalizację informacyjną z dobrze finansowanymi rusyfikatorami? Tym bardziej, że do tej pory nie ma komentarza prawniczego w kwestiach funkcjonowania języków i statusu języka państwowego. Istnieją krótkie i nieudolne w swojej „ostrożności” interpretacje 10. artykułu w ogólnych komentarzach do Ustawy Zasadniczej. Nawet Sąd Konstytucyjny przedstawił ograniczony komentarz do tego artykułu, nie wymieniając wszystkich rodzajów działalności publicznej, w których należy posługiwać się wyłącznie językiem państwowym, chociaż dla formalnych dyskusji z ukrainofobami jasne określenie zakresu działalności publicznej przez tak autorytatywną instytucję stworzyłoby solidne oparcie prawne. Zwłaszcza gdyby po raz pierwszy wreszcie dowodowo uznano bezprawność używania języka rosyjskiego w działalności politycznej i społecznej. Tymczasem wszędzie panuje informacja rosyjskojęzyczna, co jest świadectwem niewypełniania przez państwo konstytucyjnego obowiązku konsekwentnego utrwalania języka ukraińskiego we wszystkich rodzajach działalności społecznej (publicznej). Ale przecież właśnie dlatego przeciętny obywatel nie postrzega polityki rosyjskojęzycznej jako działalności obcej, poza polem prawnym Konstytucji. Nawet nie wszyscy demokratyczni politycy zasadniczo przestrzegają nienaruszalności priorytetu języka państwowego, chociaż całkiem oczywiste jest, że politycy agresywnym nieuznawaniem języka ukraińskiego postawili się poza polem prawnym Ukrainy. Czyż w innym państwie ktoś chciałby mieć do czynienia z takimi politykami? Musieliby publicznie zaświadczyć o szacunku dla języka państwowego albo oddać świadectwo rejestracyjne i przestać działać legalnie. Przyszłe wybory staną się egzaminem dla nas wszystkich. Politycy, którzy nie podadzą ręki łamaczom Konstytucji i nie będą tolerować pogardy dla języka ukraińskiego, z pewnością uzyskają poparcie narodu i zwyciężą. Wyborcy tym razem nie powinni zgadzać się na wybór lepszych spośród najgorszych, uświadamiając sobie niemoralność dopuszczania do władzy ludzi, którzy gardzą językiem państwowym. Czyż to nie jest jawna demonstracja nienawiści do ludzi? Czy można sobie wyobrazić jeszcze bardziej dziki grymas antykultury w polityce językowej?! …A tymczasem blok „Za jedyną Ukrainę” rozpowszechnia arkusze ankiet, gdzie wśród propozycji dotyczących poprawy systemu oświaty jest pytanie: „Czy nie warto rozszerzyć możliwości nauczania w placówkach oświatowych w języku rosyjskim?” Wołodymyr FERENC, zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty”, m. Iwano-Frankiwsk
języka ukraińskiego jako państwowego. Studenci I roku studiują kurs „Urzędowy język ukraiński”, z którego wyników zdają zaliczenie z oceną. W języku ukraińskim wydawane są podręczniki, pomoce dydaktyczno-metodyczne, programy oraz słowniki dla studentów i wykładowców. Utworzono katedry urzędowego języka ukraińskiego. Zatwierdzono katedrę wiodącą, która koordynuje ich pracę w wyższych uczelniach medycznych (farmaceutycznych). Ministerstwo Zdrowia przeprowadza ogólnoukraińskie konferencje i narady dotyczące wprowadzenia języka państwowego, na których w szczególności rozpatrywane są kwestie poruszone przez uczestników III Światowego Forum Ukraińców. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki jest wdzięczny Ministrowi Zdrowia W. Moskalence za realizację propozycji wyrażonych przez uczestników III Światowego Forum Ukraińców w kwestiach budowania polityki językowej. Anatolij TREBENKO, kierownik wydziału Sekretariatu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”
Tłumaczenie maszynowe
Specjaliści od piłki nożnej i kibice nadal analizują przykre porażki stołecznego „Dynama” oraz reprezentacji narodowej Ukrainy na arenie międzynarodowej. Niedawno swoje wyjaśnienia dziennikarzom przedstawiał Walerij Łobanowski. Przyczyny wszyscy znajdują liczne. Jednak główną przyczynę omijają. A polega ona na tym, że nasze „Dynamo” i nasza reprezentacja nie stały się prawdziwie ukraińskimi drużynami narodowymi o wysokim poziomie patriotyzmu narodowego. Kijowskie „Dynamo” przekształciło się w drużynę międzynarodową, w której językiem komunikacji jest nie język Ukraińców, lecz język Rosjan. Nasuwa się zasadne pytanie: „Jakiej narodowości jest nasza reprezentacja narodowa?” Bo ani trenerzy, ani kierownictwo ukraińskiej drużyny nie lubią języka ukraińskiego i nim nie rozmawiają, a piłkarze biorą z nich przykład. Duma naszej piłki i lider reprezentacji, który wyszedł z ukraińskiej rodziny i nosi nazwisko największego Ukraińca, nie chce wymówić ani jednego ukraińskiego słowa, jednocześnie chełpiąc się przed całą Ukrainą znajomością języka narodu, dla którego obecnie gra w piłkę. Nie sposób bez wzruszenia i poczucia wstydu obserwować ciągłe wywiady piłkarzy i trenerów reprezentacji narodowej w języku innego narodu i patrzeć, jak ukraińscy futbo-
z
Tłumaczenie maszynowe
W Krymie ponownie rozpoczęła się aktywna presja informacyjna na organizacje, które bronią funkcjonowania języka ukraińskiego na półwyspie. Gazeta „Крымское время” (Krymskoje Wriemia), znana ze swoich prorosyjskich publikacji, w artykule „Problemy «ukrainojęzycznej edukacji» dotknęły szkół rusojęzycznych” otwarcie stwierdza, że tworzenie w Krymie szkół ukraińskich jest nieuzasadnione. Powołując się na tezę, że „Ukraińców w Krymie nie ma, a jeśli są, to też przeszli na język rosyjski”, a także na własną interpretację art. 53 Konstytucji Ukrainy, autor artykułu twierdzi, że cała edukacja na półwyspie powinna odbywać się w języku mniejszości narodowej, czyli po rosyjsku. Listem do redaktor gazety „Крымское время” Larysy Kondratenko zareagował na ten artykuł (nota bene symbolicznie opublikowany 7 listopada) przewodniczący Krymskiej „Proświty” Serhij Sawczenko. Zatrzymując się osobno na 53. artykule Konstytucji Ukrainy, przypomniał, że „w Konstytucji nie wskazano, iż państwo zapewnia ogólne średnie, a tym bardziej wyższe wykształcenie w języku mniejszości narodowej (tzn. edukacja może być zarówno początkowa (szkoła I stopnia), jak i niepełna średnia (szkoła II stopnia), a może być po prostu szkołą przy towarzystwie narodowo-kulturalnym, czyli innymi słowy – szkołą niedzielną)”. W odpowiedzi na twierdzenie o braku ukraińskiej ludności na półwyspie i o nieuzasadnieniu tworzenia dla niej szkół i klas z ukraińską mo-
z
Tłumaczenie maszynowe
Propozycje wysunięte przez uczestników III Światowego Forum Ukraińców dotyczące budowy języka w Ukrainie na razie nie są realizowane w działalności struktur rządowych, chociaż Rezolucja przyjęta przez Forum jest dla nich, co do istoty, swoistym rozkazem światowego ukraińskiego ogółu. Ze zrozumieniem problemu utwierdzenia języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, jak tego wymaga artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, odniesiono się w Ministerstwie Zdrowia. Ważnymi realnymi krokami w tym kierunku są działania opracowane przez Ministerstwo, a mianowicie: zawieranie (odnawianie) kontraktów z kierownikami zakładów edukacyjnych i obwodowych wydziałów ochrony zdrowia wyłącznie pod warunkiem swobodnego władania przez nich językiem ukraińskim; zapewnienie w wystarczającej ilości podręcznikami i pomocami naukowymi w języku ukraińskim wszystkich studentów wyższych medycznych (farmaceutycznych) zakładów edukacyjnych I–IV poziomu akredytacji MOZU; zwiększenie w procesie kształcenia liczby godzin języka ukraińskiego poprzez wprowadzenie kursu do wyboru „Współczesny język ukraiński”.
Wprowadzono dla absolwentów WM(F)ZE I–IV poziomu akredytacji MZ Ukrainy obowiązkowy państwowy egzamin z zawodowego władania językiem ukraińskim, wprowadzono egzamin z języka ukraińskiego dla kandydatów do aspirantury, utworzono katedry ukrainoznawstwa we wszystkich WM(F)ZE I–IV poziomu akredytacji MZ, tam gdzie ich jeszcze nie ma, przeprowadzono atestacje kadry dydaktycznej WM(F)ZE I–IV poziomu akredytacji MZ Ukrainy pod kątem władania przez nich językiem państwowym i praktycznego wykorzystania go w działalności pedagogicznej oraz pracowników aparatu MZ Ukrainy pod kątem władania przez nich językiem państwowym. Dla realizacji tych działań Ministerstwo Zdrowia wprowadziło harmonogram przeniesienia procesu kształcenia w WM(F)ZE I–IV poziomu akredytacji na nauczanie w języku ukraińskim. Nauczanie przedmiotów w języku ukraińskim, jak informuje MZ, zostało należycie wdrożone jedynie w WM(F)ZE regionu zachodniego. W zakładach edukacyjnych regionów południowych i wschodnich Ukrainy realizowany jest program wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…przekonanie moje — S. K.). Sądzę, że wyniki pojawią się w najbliższych latach… Sądzę, że właśnie po to istnieje opozycja, by oskarżać władzę i dowodzić, że opozycja zrobi lepiej”. Z radością uwierzyłbym panu W. Łytwynowi, gdyby obecni kierownicy państwa przestrzegali konstytucyjnych norm dotyczących materializowania się w sferze społecznej, a także odbicia się na samopoczuciu społecznym ludzi tak, jak należy to czynić w demokratycznym państwie, które prawie codziennie proklamują. Bo dla władzy posttotalitarnych nomenklaturowych urzędników wskaźniki makroekonomiczne już dawno i pozytywnie zmaterializowały się i odbiły na ich samopoczuciu społecznym (przy czym całkowicie niezależnie od poziomu wskaźników makro), podczas gdy wszyscy inni obywatele muszą czekać, aż wyniki pojawią się w najbliższych latach… Z taką „koncepcją” nie może się zgodzić nie tylko wysoko wykształcona opozycja polityczno-ekonomiczna, ale też zwykły Ukrainiec. Oto co pisze z Dniepropetrowska pani Nonna Rebryk: „Wstyd mi za naszego Prezydenta i jego otoczenie. Wszyscy oni krzyczą, że życie na Ukrainie się poprawia, że rośnie jakiś PKB… Nic mnie nie obchodzi ich PKB. Patrzę, jak żyje moja rodzina… Pieniędzy starcza mi tylko na jedzenie i na trochę ubrania… Zarobić pieniędzy — nie ma gdzie.” Zatem istnieje niewielka kasta ludzi związanych z władzą, dla których wszystko wokół dawno zmaterializowało się w warunki całkiem komfortowego życia, i są dziesiątki milionów ludzi, dla których ci władcy-przywłaszczyciele zorganizowali takie warunki, w których nie ma gdzie zarobić pieniędzy na podstawowe przetrwanie. A aby taki stan rzeczy utrwalić na przyszłość, władza wykonawcza zorganizowała szaleńczy nacisk na środki masowego przekazu, na dziennikarzy, na tych, którzy władają słowem prawdy. Prawie aforystycznie wypowiedział się niedawno na ten temat redaktor naczelny tygodnika „Polityka i Kultura” Zynowij Kulyk: „Wolność słowa u nas jest możliwa do pewnej granicy”. W kraju, w którym ultymatywne oświadczenie przewodniczącego CWK stawia się ponad konstytucją, a prawo do informacji interpretuje się wybiórczo, społeczne nastroje większości ludzi coraz bardziej się pogarszają i nie dodają optymizmu co do najbliższego ożywienia w gospodarce. Jak uważa politolog Wołodymyr Połochało: — „U nas są uprzywilejowani uczestnicy procesu wyborczego i ci aktorzy polityczni, którzy otrzymują wystarczające możliwości rozpowszechniania swoich idei. I są ci, którzy z góry, a priori, są przez władzę określani jako outsiderzy”. Interesujące podsumowanie tej dyskusji zaproponował na przednoworocznym spotkaniu z dziennikarzami nasz wybitny przewodniczący parlamentu: „Pod koniec 2001 roku — pierwszego roku XXI wieku — każdemu z przedstawicieli ukraińskiej władzy, do jakiejkolwiek gałęzi by należał, wreszcie należy powiedzieć…” Jak widzicie, powiedziano… Tylko dlaczego WRESZCIE? Władza stale coś mówi i stale znajduje, co powiedzieć, już od ponad dziesięciu z hakiem lat. Znajduje słowa, za którymi przeważnie nie idą czyny. I nikt jej w tym nie przeszkadza. Co więcej, nie tylko nie przeszkadza jej mówić, ale i robić cokolwiek. I usprawiedliwiać cokolwiek, co uczyniono. Nikt nie przeszkadza władzy. Oto w tym właśnie tkwi główna przyczyna, że NIKT. Bo za tym NIKT —
z
Tłumaczenie maszynowe
Przytoczony w tytule fragment wypowiedzi szefa Administracji Prezydenta Ukrainy jest typowy zarówno dla charakterystyki stylu leksykalnego obecnej władzy, jak i dla jej stosunku do narodu, którego interesy, według jej słów, reprezentuje. Rozmyślna obietnica pozytywnych zmian „w najbliższych latach” bardzo przypomina znaną obietnicę Hodży Nasreddina, który tak samo „w najbliższych latach” obiecał zademonstrować pozytywny wynik, po tym jak podjął się nauczyć osła mułły mówić w języku uzbeckim. A kiedy niezależni obserwatorzy podali w wątpliwość realność wykonania obietnicy, Nasreddin filozoficznie zauważył: „W najbliższych latach albo osioł zdechnie, albo mułła umrze”. Coś podobnego słyszeliśmy już wielokrotnie od możnowładców Ukrainy. Tylko że nie chodziło o osła i język uzbecki, a na przykład o zwrot naszych obrabowanych wkładów w Oszczadbanku. Kolejny komunikat obiecuje nam zwrot pieniędzy do 2015 roku. Czy dożyje tego terminu ten, kto harował na sowiecką władzę — to pytanie retoryczne. Co prawda, w ciągu kilku ostatnich tygodni słyszymy nadmiernie optymistyczne okrzyki: „Pod względem tempa wzrostu gospodarczego wyprzedzamy wszystkich w Europie!”. Najwyraźniej takie reminiscencje z ust urzędników państwowych należałoby odbierać jako obiecujące przejawy rychłego podniesienia poziomu życia. Ale u nas, na Ukrainie, gdzie kwestia językowa jest jeszcze ściślej powiązana z produkcją i wielkością PKB niż w Samarkandzie za czasów Nasreddina, daleko nie wszyscy zgadzają się z tą tezą. Jak choćby, na przykład, deputowany ludowy Ołeksandr Turczynow: „Kiedy w państwie rzeczywiście rośnie wielkość produkcji, wtedy całkiem logicznie zmniejsza się bezrobocie i jednocześnie zwiększa się zużycie zasobów energetycznych. Natomiast dla „ukraińskiego cudu”, o którym na cały świat informuje pan L. Kuczma, charakterystyczny jest wzrost bezrobocia, a zużycie energii nie rośnie. Zatem wychodzi na to, że PKB u nas robi się z powietrza. Przeprowadzona przez nas analiza świadczy, że realny wzrost PKB na Ukrainie nie następuje, a następuje jego częściowa legalizacja w wyniku działań, które w swoim czasie udało się zrealizować Julii Tymoszenko i Wiktorowi Juszczence na rzecz przejrzystych rozliczeń w sektorze energetycznym, co potem wywołało kolejną falę częściowego wychodzenia z cienia innych gałęzi gospodarki. To znaczy, że obecnie staliśmy się świadkami nie faktycznego, a statystycznego zwiększenia niektórych wskaźników makroekonomicznych w wyniku inercyjności gospodarki. Ale po tym, jak doszło do zmiany rządu i otoczenie Prezydenta otrzymało kontrolę nad gospodarką Ukrainy, znów wznawiają się szare schematy w gospodarce. Niedawne usunięcie Ihora Mitiukowa ze stanowiska ministra finansów po raz kolejny potwierdza nasze wnioski o PKB jako o mydlanej bańce. Przecież gdyby PKB rzeczywiście rósł, wtedy rosłyby też wpływy do budżetu. Ale właśnie zwiększenia wpływów do budżetu nie widzimy, bo Ministerstwo Finansów nie dociąga gdzieś 900 mln hrywien zasobów budżetowych, a finansowanie budżetowe jest faktycznie zablokowane. To, co mówi L. Kuczma, jest dzisiaj w większym stopniu profanacją niż konstatacją realnego stanu rzeczy w gospodarce”. Cóż, z panem O. Turczynowem wszystko jest jasne. On, jako ustawodawca-analityk, od dawna nie zgadza się z pokrętną statystyką w relacjach między mułłą, Nasreddinem a osłem. A co na ten temat powie oficjalna władza wykonawcza? Na posiedzeniu Gabinetu Ministrów Ukrainy, poświęconym podsumowaniu wyników minionego roku, premier Anatolij Kinach ostrzegł, że mimo 14% wzrostu PKB w 2001 roku, czeka nas ciężki 2002 rok. Jest to zrozumiałe, przecież zagraniczne inwestycje, o których, jako o cudownej panaceum na wszystkie choroby naszej gospodarki, mówiono (i do których modlono się) w ukraińskich kręgach władzy w ciągu ostatnich pięciu lat, wynoszą dzisiaj (aż!) 80 dolarów amerykańskich na jednego mieszkańca Ukrainy. Wtedy każdy „inwestorów” jest dość perspektywiczny, zakrojony na szeroką skalę i miejscami solidny. Ale właśnie solidni przedsiębiorcy, solidne instytucje finansowe i wierzyciele w ciągu dziesięciu lat kuczmonomiki nabrali się smutnego doświadczenia „partnerstwa” z peczerskimi watażkami. Mówiąc krótko: nie wierzą obcokrajowcy obecnej władzy Ukrainy. A dlatego Zachód po raz kolejny odłożył udzielenie Ukrainie kredytów, o czym na posiedzeniu Gabinetu Ministrów przypomniał ukraiński premier. Oprócz tego Zachód nie ma już złudzeń co do realnej (a nie słownej) orientacji sympatii i interesów ukraińskiego rządzącego politykierstwa w sferze gospodarki — interesów otwarcie prorosyjskich. Nie zachodnim, a rosyjskim biznesmenom specjaliści z ul. Bankowej oddają nie tylko poszczególne ukraińskie przedsiębiorstwa, ale i całe podgałęzie gospodarki, nisze na ukraińskim rynku i rynku WNP. Co więcej, Zachód nie jest zadowolony ze struktury wykorzystania kredytów i różnej pomocy finansowej, która jest udzielana Ukrainie, której kierownicza wierchuszka i aparat dbają przede wszystkim o załatwienie swoich osobistych interesów. Oskarżenie konkretnych osób w wyższych szczeblach władzy o korupcję już nikogo nie dziwi, a sama korupcja od dawna stała się nieodłącznym, a zatem i niby legalnym (jeśli nie powiedzieć: legitymowalnym) elementem ukraińskiego życia. Tymczasem wysokiej rangi funkcjonariusze administracji państwowej, którzy mają duże uprawnienia, traktują obecną sytuację dość osobliwie, z korektą na szczególne ukraińskie warunki. W szczególności Wołodymyr Łytwyn, szef Administracji Prezydenta Ukrainy, uważa, że wszystko rozwija się całkiem normalnie: „System gospodarczy — zwłaszcza u nas — jest inercyjny. I te wysokie, imponujące procenty wzrostu, które mamy, póki co nie zmaterializowały się w sferze socjalnej, nie odbiły się na samopoczuciu społecznym ludzi (tutaj i dalej wyróżnienia
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
jak w Polsce zagraniczne inwestycje wynoszą 800, a na Węgrzech — 1240 dolarów na jednego mieszkańca kraju. Dlaczego taka rozbieżność? — zapytacie. Czy nie dlatego, że zagraniczni przedsiębiorcy mniej chcą się wczepić w biznes na Ukrainie niż w tej samej Polsce? Wprost przeciwnie. Właśnie co do Ukrainy zamiary wszystkich zagranicznych inwestorów (wśród których nie brakuje ta-
Tłumaczenie maszynowe
Czy nie najważniejszym wewnętrznym pytaniem polityki zagranicznej Ukrainy jest kwestia członkostwa w NATO i UE. Ogólnie rzecz biorąc, tutaj nie ma pytania. Jednak musi być odpowiedź. Przy czym jasna, jednoznaczna, zdecydowana i bez zwłoki. Zamiast tego obserwujemy przez całą najnowszą historię Ukrainy coś zupełnie przeciwnego: niejasność, niejednoznaczność, niezdecydowanie i zwłokę. Zwłaszcza w kwestii przystąpienia do NATO. A to już jest niebezpieczne. Niebezpiecznie jest nie wstępować do NATO. Tak samo jest z UE, która już wprowadziła wspólną walutę, przekształcając swoją przestrzeń finansową w przejrzyste pole wspólnego gospodarowania bez utraty interesów narodowych żadnego z krajów członkowskich. Ale w tym celu każdy z krajów członkowskich odpowiednio dostosował swoje ustawodawstwo krajowe do standardów europejskich, uprzednio reorganizując swoje struktury rządowe. Kierownictwu Ukrainy na razie nic nie przeszkadza tak samo dreptać w miejscu, oglądając się na Moskwę teraz, jak i dziesięć lat temu. Zwłaszcza obecnie, kiedy z taką pompą ogłoszono „Rok Ukrainy w Rosji”, za którym wyraźnie widać kolejny krok rosyjskiego buta na Ukrainę. Oczywiście, Rosja w osobie Putina chciałaby publicznie usłyszeć od kierownictwa Ukrainy o tym, że nic nie stoi na przeszkodzie promowaniu interesów moskiewskiego Kremla w Kijowie, żeby nawet mowy nie było o jakichś realnych zamiarach Peczerska w kierunku Brukseli. I rzeczywiście usłyszała od naszego prezydenta Ł. Kuczmy: „Ani podczas mojej prezydentury, ani następnego prezydenta, przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej nie nastąpi…” Powiedział, jak uciął. Bez prawa weta. A tymczasem wysocy urzędnicy Rady Europy od czasu do czasu przyjeżdżają do Kijowa z Brukseli i wzywają ukraińskich urzędników do podjęcia działań na rzecz wzmocnienia strategicznego partnerstwa ze zjednoczoną Europą, wskazują na konieczność przyspieszenia reform, przestrzegania praw człowieka, wolności słowa, dzielą się wątpliwościami co do przejrzystości śledztwa w sprawie Gongadzego… LEKSYKA WŁADZY Roman ZAPOLSKI
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
godne bycia wszędzie — i w Rosji, i poza jej granicami”; po co Ukrainie “na siłę narzucać” język ukraiński, skoro mówi nim już mniejszość? Wprowadzić do naszej Rady Najwyższej moskiewską frakcję, zalegalizować pod hasłem równości język kolonialny na ukraińskich terenach jako dominujący, kopiąc językowi aborygenów grób — to właśnie jest dla takich plan i cel roku. Kiedy mowa o miłości do słowiańszczyzny, to wszyscy Rosjanie-panslawiści dawno powinni byli opanować przebogaty język ukraiński choćby z tego prostego powodu, że w nim o wiele wyraźniej niż w młodszym peryferyjnym języku, który utrwalił się za Moskowii, prześwituje i żyje tlenem teraźniejszości właśnie starosłowiański, i przy tym wcale nie własny wschodniosłowiański, element. Zresztą i w samym języku rosyjskim akademik O. Trubaczow (Woprosy jazykoznanija, 1957, nr 5, s. 67) na podstawie etymologicznego 4-tomnika Fasmera z 10779 słów (oprócz nazw własnych i etnonimów) wykrył późnych zapożyczeń 6304 (ponad pół języka — 58,5%!), słów ogólnosłowiańskich (i wczesnych zapożyczeń) 3191 (29,5%), własnych rosyjskich słów 93 (0,9%), a wschodniosłowiańskich tylko 72 (0,8%). Jak widzimy, za mało dla potwierdzenia teorii braterskiej trzyczęściowej kolebki, za to jak długą i płodną wygląda wspólna historia słowiańszczyzny! Chcesz znać ją i dbać o wspólne korzenie — ucz się ukraińskiego, naśladuj rodzimy głos Ukrainy. Kiedy nie jesteś barbarzyńcą i nie jesteś okupantem, kiedy nazwałeś się bratem i chcesz mi dobra — przyjdź do mojego domu i mów do mnie językiem mojego kraju, tak jak robię to ja z szacunku do ciebie w twoim domu. Tak jak robią to z szacunku do każdego narodu i ziemi wszyscy godni ludzie, BBC, Głos Ameryki, pełnomocnicy cywilizowanych krajów, a i każdy, kto szanuje nie tylko nas z tobą, ale i samego siebie. Witalij RADCZUK, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «MÓW DO MNIE JĘZYKIEM MOJEJ OJCZYZNY!», s. 1
Zakończenie. Początek na s. 1. Porównajmy: ambasada Francji na Ukrainie wspólnie z MSZ Francji wprowadziła program wspierania wydawnictw „Skovoroda” i daje nam pieniądze na to, abyśmy tłumaczyli to, co najlepsze z ich duchowego dorobku na język ukraiński, a naszych mistrzów przekładu co roku jeszcze nagradza na podstawie wyników osobnego konkursu, podczas gdy Rosja tworzy zatułinski wariant Małorosyjskiej Kolegii i zasypuje nas wagonami lekkostrawnej rosyjskojęzycznej lektury, bo to, jak powiedziano w Federalnym programie celowym „Język rosyjski”, „odpowiada strategicznym interesom” Rosji i pomnoży jej „ekonomiczną potęgę”. Język kosztuje drogo. Ten, kto przechodzi na obcy język, musi za to słono płacić. Gdybyż to tylko z kieszeni. Płacimy hurtowo i detalicznie wolnością. Nowe czasy — subtelniejsze metody. Długą listę zakazów i ograniczeń języka ukraińskiego lada moment ma uzupełnić nowa Ustawa o ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych. Projekt takiej ustawy złożył do Rady Najwyższej 12 września 2001 roku sam gwarant Konstytucji (przestrzeganie 10. artykułu której póki co aktywnie gwarantuje się z dokładnością do odwrotności). Bo bardzo potrzebujemy z fejsami i kejsami do Europy, choć tam przez 10 lat istnienia Karty ratyfikowało ją w tej czy innej korzystnej dla siebie części tylko 14 państw. To nieważne, że sama Karta powołana jest do ochrony języków, które znajdują się na granicy zaniku, i zobowiązuje mniejszości narodowe do dbania o język swojego obywatelstwa, uznając za nim wyłączne prawa na swojej ziemi. Nieważne, że u nas działa Ustawa o mniejszościach narodowych, którą w pełni zastrzeżono prawa językowe mniejszości. Społeczność międzynarodowa uznała ten akt prawny za jeden z najlepszych i najbardziej demokratycznych w dziedzinie stosunków międzynarodowych. Przekonywanie jej jeszcze raz, dublując ustawę, oznaczałoby utwierdzanie w poglądzie, że Ukraina nie szanuje już uchwalonych ustaw i nie chce ich wykonywać. Zresztą, to i tak oczywiste na przykładzie lekceważenia obecnie obowiązującej Ustawy o językach. Z jednej strony opakowania ukraińskie firmy naklejają angielską nazwę towaru, z drugiej — rosyjską. A gdzież tutejsza? I na to nie ma rady. Do tej pory nie przyjęto nowej Ustawy o językach, która przewidywałaby choć jakąś kontrolę nad praworządnością i sankcje przeciwko naruszającym (w Radzie Najwyższej już przeleżało się sześć projektów ustaw, w tym także złożony przez Gabinet Ministrów). Nie wypracowano też Koncepcji państwowej polityki językowej (tę pracę, dobrawszy do niej specjalistów, zainicjował i „zapomniał” dokończyć na początku 1999 r. Departament ds. polityki językowej, który w Państwowym Komitecie ds. Narodowości i Migracji został rozformowany od 1 kwietnia 2000 r.). Wewnętrzne potrzeby Ukrainy wymagają niezwłocznego stworzenia pełnowartościowego wyspecjalizowanego organu państwowego do wykonywania zatwierdzonych przez rząd programów rozwoju języka (ich nikt nie odwoływał, chociaż nowa już dawno jest potrzebna), a także do sprawowania nadzoru nad przestrzeganiem gwarancji konstytucyjnych (w Europejskim Roku Języków zamiast tego zlikwidowano jako niepotrzebny skromny wydział monitoringu polityki językowej w Gabinecie Ministrów, a nawet odpowiednią Radę przy Prezydencie). Stawianie przed tymi zadaniami czynnika zewnętrznego — przystąpienia do Karty — jest nielogiczne. Dokładniej, jest to logiczne tylko jako akcja propagandowa przed wyborami do Rady Najwyższej lub jako sposób na odczepne dla Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Rok Ukrainy w Rosji, czy Rosji na Ukrainie, czy po prostu jedynej i niepodzielnej Rosji, rok dociskania, wypierania Ukrainy z Ukrainy zaczął się od szeroko zakrojonej agresji językowej i kosztem ukraińskiego podatnika. W Kijowie na Nowy Rok, kiedy wiecznym gościem w domach czuje się telewizor-zombiak, choćby nie wiem jak przełączać kanały, trudno było znaleźć żywe ukraińskie słowo, niezatłuszczone do martwego połysku oficjałką lub niewyśmiane przez ukrainofobów. Jaka szkoła autocenzury i samozaparcia! Należy mieć nadzieję, że nasi filozofowie jeszcze wyjaśnią, dlaczego obiektem ataku, okiełznania, okaleczenia, denacjonalizacji, podmieniania surogatem, czyli usuwania z placów i ekranów, wypierania ze świadomości masowej, stał się jego wysokość ukraiński humor. Dlaczego tak sztucznie „rozkręca się” wśród ludzi wszelkiego rodzaju śmierdziuchów, króliczków, jąkałów-telekumów, mamadurników i dlaczego tak nieswojo czuje się w mediach ukraiński śmiech. Ale nie trzeba być mędrcem, żeby zrozumieć: to znak wielkiej biedy. Główna przyczyna leży na samej powierzchni, a naród sam dawno znalazł dla niej formułę: śmiechu boi się nawet ten, kto już niczego się nie boi. Tak samo pieśń jest ostatnim schronieniem języka nawet wtedy, gdy ten język został już zniszczony. A język ukraiński jeszcze żyje, broni się jako tako pod lufą fatalnego zalegalizowania oficjalnej dwujęzyczności. Zresztą, pod względem pieśni, których specjaliści naliczyli ponad 200 tysięcy, jest on chyba nieosiągalny dla żadnego innego. Ale są tacy, którym on do tej pory z jakiegoś powodu przeszkadza. Credo nienasyconego mordercy języka wyraża w „Krymskiej Prawdzie” (27 października 2001 r.) redaktor naczelny M. Bachariew: trzeba „zrobić wszystko, żeby Rosjanom było wy- FELIETON
Tłumaczenie maszynowe
W mateczce Odessie, na Prywozie, diabelnie utalentowany Chazanow opowiedział bardzo śmieszny dowcip: Ukrainiec je wielki kawał słoniny. Wiecie, jak Ukrainiec je? Całą gębą, aż się dławi. Radzą mu pokroić kawałek nożem. Ukrainiec, nie wypuszczając słoniny z zębów, zgadza się — pokazuje na kąciki ust: dobrze, nacinaj tutaj i tutaj. Ale nie za bardzo! Ten noworoczny epizod w KTM z pięcioodcinkowego filmu “Żył sobie ja…”, rozśmieszywszy publiczność, zasmucił jedynie starą odeską wronę, która, zachrypnięcie kracząc, ruszyła do Kijowa. Jasna sprawa, po kawałek słoniny. Tym bardziej, że właśnie w Boże Narodzenie na 30. kanale trudziło usta miejskie show “Kijów”: dwóch facetów z mikrofonami przez godzinę ganiało po obrzeżach stolicy, wypytując przypadkowych przechodniów, jak znaleźć Jar Kuczmy. Będziecie się śmiać, szanowny czytelniku, ale i wśród przypadkowych przechodniów znalazło się kilku dobrych ludzi, którzy całkiem przyzwoitą rosyjszczyzną — w odróżnieniu od showmanów, którzy komunikowali się na poziomie “kobieto, stój”, “mężczyzno, powiedz” — wytłumaczyli żartownisiom, że nazwa jednego z kijowskich uroczysk nie ma żadnego związku z obecnym Prezydentem. Jeszcze i na mapie pokazali — oto on, Jar Kuczmy, widzicie? Pod Górą Batyja się przyczaił… Na tym, no całkiem świątecznym, epizodzie trzeba było zostawić rozczarowanych showmanów, — kracząc z gniewu, stara odeska wrona wyrwała z rąk błyszczący zwój z napisem “Topograficzna karta. Kijów, Wasylków”. Ale zwój okazał się zbyt już wstrętny: “Państwowe przedsiębiorstwo Kijowska wojskowa fabryka kartograficzna”, rozpoczynając rosyjskojęzyczną serię 286 map topograficznych Ukrainy w skali 1:100000, chyba zabezpieczyła naszych generałów na wypadek okupacji? Za nic nie zgadniecie, wielce szanowny czytelniku, co powiedziano w przypisach do tej pikantnej mapy o Kijowie, bo to — “duży węzeł transportowy, gdzie krzyżują się kolejowe, wodne, samochodowe magistrale i trasy powietrzne, biegnące z Rosji do zachodnich granic, a także łączące północne i zachodnie rejony z Donbasem i Nadczarnomorzem”. Oto w takim duchu wychowuje się ukraińska wojskowa służba topograficzna — 1947 rokiem zalatuje, aż śmierdzi anektowanym terytorium. O jakim patriotyzmie tutaj może być mowa?! W końcu, jeszcze jakieś 30 lat temu znany satyryk Jewhen Dudar napisał ostrą sztukę o przestępczym niszczeniu przez melioratorów żyznych terenów nad Irpieniem. Tak więc, satyryka wreszcie sprostowano: “Dolina rzeki Irpień szeroka, łąkowa, z dużą siecią kanałów osuszających. W 1948 r. na dolinie irpieńskiej pracowali melioratorzy, którzy zamienili ją w żyzną dolinę”. Mało tego, że spisali z cudzego, mało tego, że mało piśmiennie, z nieudolnymi półdziecięcymi błędami, to jeszcze starymi nakazami niewdzięczników nas karmią! Trudno uwierzyć, że dla takich wydawców-nieudaczników pojęcie czasu jest tak samo realne, jak pieniądze. A tych na podobne antyukraińskie projekty, jak widać, nie żałują. Nawet odeskiej wronie przekonać się o tym nie zabrakło rozumu. Kar-r-r! Ale czego wymagać od ogrzanych przez państwo kancelistów, którzy żyją pojęciami 1948 roku? Którzy posługują się ludobójczym, jedynym akceptowalnym dla nich antykulturowym postulatem: po co mi język ukraiński, jeśli wystarczy mi rosyjski? Przecież wokół — tysiące ton drogiego papieru marnuje się na mało piśmienną, pornograficzną surżykowo-rosyjskojęzyczną reklamę, co, niestety, nie wywołuje żadnego wstydu u ludzi, którzy otrzymują pensję za przestrzeganie reżimu językowego stolicy. Czy nie dlatego żyjemy z poczuciem tragikomicznej winy, że to właśnie im, nieznanym “bohaterom”, słoniny brakuje?! Przy okazji, w 1940 roku na odeskim Prywozie, który wtedy mało czym różnił się od Besarabki, Chazanowa za podły dowcip po prostu by utopili. Tak jak w 1952. A obecnie my sennie się uśmiechamy, przecierając oczy. To przecież nie ktoś, drogi przyjacielu, — Kijów sam siebie przepluwa. Ostap SWITŁYK
Tłumaczenie maszynowe
Takie wyjaśnienie bardzo często przychodzi słyszeć od Rosjan w Ukrainie. Dzieje się to wtedy, gdy ich mentalność, czyli zwyczajny dla nich sposób myślenia, który kieruje ich rosyjskim słowem i towarzyszy mu, zderza się ze słowem ukraińskim, z ukraińską myślą, która jest nieodłączna od ukraińskiego słowa. Rozmawiają dwie kobietki. Widocznie dopiero co poznały się na imprezie, z której właśnie wracają, i głośno dzielą się wrażeniami: — Mykoła był bardzo uprzejmy, wszystkim rozdał swoje wizytówki… — Co do Nikołaja, to ja jestem wobec niego całkowicie obojętna! Tym bardziej, że on wobec mnie. — Naprawdę?! Bo ja też zauważyłam, jak on zachwycony patrzył na ciebie. Pan Mykoła to wspaniały, szlachetny człowiek! Tak się cieszę z ciebie! — Prawda, że dziwak! A z czego tu się cieszyć? Tylko nie trzeba mnie zagarniać. Powiedziałby wprost: czego chcesz. Tylko szlachcica i pana mi brakowało… — No jakże się nie cieszyć! To przecież takie rzadkie szczęście — znaleźć człowieka równego duszą tobie! Kobietki rozmawiają w różnych językach nie tylko w sensie narodowym i leksykalnym, ale przede wszystkim — w mentalnym. Jeśli do końca uwierzyć słowom Rosjanki i uznać, że myśli ona w pełnej zgodności ze słowami, które wypowiada, to rzeczywiście jest z czego się cieszyć: znalazła przecież równą sobie duszę (“…ja jestem wobec niego całkowicie obojętna. Tym bardziej, że on wobec mnie”). Najwyraźniej pani Rosjanka miała na myśli coś zupełnie przeciwnego i, być może, chciała zakomunikować, że całkowicie obojętnie odnosi się do pana Mykoły (“Ja tego nie chciałam powiedzieć!”). Ograniczoność i wywrócenie rosyjskiego języka w porównaniu z ukraińskim nierzadko przybiera groteskowe formy. — Gdzie Pan mieszka? — pyta kijowski milicjant dobrze już podpitą młodą kobietę, która nie wiadomo jakim sposobem znalazła się w środku noworocznej nocy na Placu Sewastopolskim. — Ja mieszkam ze swoim ojcem na Donieckiej, — figlarnie uśmiecha się dziewczyna. — Co? Po prostu… na ulicy? I nie wstyd? W końcu to Pani osobista sprawa z kim… i gdzie… Tylko ja pytam: gdzie Pani mieszka? — Nie znam ja żadnych waszych mieszków! I w ogóle… mówcie normalnym językiem!… W odpowiedzi na uprzejme zwrócenie się “panie…”, od Rosjanina można usłyszeć z oburzeniem: “Jaki ja tobie pan!?” Rosjanie nie tyle nie chcą zrozumieć, co nie chcą zgodzić się z tym, że słowo szlachetny oznacza благородный (szlachetny), bo bardziej odpowiada im wyobrażanie sobie pod tym słowem jakiegoś pysznego ziemianina-szlachcica. Piękne słowo zachwycać się (“być w zachwycie” z kogoś, czymś) u nich kojarzy się z tym, co po ukraińsku oznacza “zagarniać się”. Na jak najbardziej słuszną i łagodną uwagę pani konduktor w trolejbusie — “Państwo, nie trzeba się kłócić”, — ci rosyjscy “panowie” rzucili się na nią: “Psy szczekają! I ty z nimi!” Można zrozumieć młodego Ukraińca-milicjanta, którego częściowo zrusyfikowana świadomość (w tym: przez słownictwo służbowe) jeszcze odróżnia treść wyrażenia “mieszkać z kimś w jednym mieszkaniu” od żyć z kimś (po rosyjsku: сожительствовать — współżyć), w danym przypadku — po prostu na ulicy, a jeszcze i z własnym ojcem. Chociaż milicji czasami przychodzi mieć do czynienia i z o wiele gorszymi zboczeniami. MENTALNOŚĆ Wydawałoby się, że słowo miłość, które najwyraźniej wchodzi w dziesiątkę najczęściej używanych słów, stosowane w najróżniejszych sytuacjach, powinno jakoś wyróżniać te przypadki adekwatnymi definicjami i odpowiednim słownictwem. A gdzie tam, w potocznym języku rosyjskim całkiem normalnie współmieszkają obok (czy współżyją?) i są używane potocznie: “kocham mojego chłopaka”, “kocham mamę”, “kocham duszoną kapustę”, “kocham Boga”, “uprawiam miłość”, “kocham rumianki”, “kocham mojego psa Jacka…” W języku ukraińskim uczucia duchowe (a z nimi i słowo miłość) są wyraźnie oddzielone od namiętności natury cielesnej — kochania. Dlatego błędy i nieporozumienia we wzajemnym porozumiewaniu się oraz podczas omawiania tych tematów są praktycznie wykluczone. Wykluczone, jeśli człowiek wypowiada się rzeczywiście po ukraińsku i po ukraińsku myśli. Niestety, znaczna liczba Ukraińców w Ukrainie nie uświadamia sobie tego, na ile podstępnie i zewnętrznie niezauważalnie język rosyjski i odpowiadająca mu mentalność zatruwają sposób myślenia Ukraińców, wnoszą do niego bezczelną, okrutną, złą, obraźliwą, daleką od miłości manierę komunikacji, agresywnie narzucając swoje, wykrzywione widzenie świata. Język, w którym całkiem legalnie istnieje i masowo jest wykorzystywany osławiony rosyjski mat, czym Rosjanie otwarcie się chwalą i u podstaw którego leży nadpogardliwy stosunek do matki — tej podstawy i strażniczki życia, niesie w sobie ogromną szkodę psychiczną, potężną niszczycielską siłę, która jest zdolna splugawić ludzkie dusze. Na drodze tej wstrętnej siły musimy — każdy z nas powinien! — postawić swój własny, pełen szacunku, wyłączny stosunek do języka ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
„Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej” — wybitny projekt uczonego i mecenasa z Ameryki Tarasa Hunchaka, zrealizowany przez wydawnictwo „Dnipro” — jeszcze niejedną dekadę będzie żywił twórczą myśl naszego społeczeństwa. O źródłach powstania zamysłu oraz trudnościach, które towarzyszyły jego realizacji, nasz korespondent rozmawiał z Tarasem Hryhorowyczem.
— Wielce Szanowny Panie! Wydawnictwo „Dnipro” prezentuje dziś realizację Pańskiego wspaniałego projektu — po raz pierwszy ukraiński czytelnik ma możliwość przeglądać unikalne materiały i dokumenty, zebrane w 14 księgach 9-tomowego wydania „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej”, które wcześniej były niedostępne nawet dla specjalistów. Proszę opowiedzieć, jeśli łaska, jak powstała idea zebrania i wydania we współczesnym języku ukraińskim materiału tak rozproszonego w czasie i przestrzeni? Przecież znaczna jego część do dziś stanowi rarytasy, mało dostępne na Ukrainie? — Idea wydania, które umożliwiłoby dostęp Ukraińców do ważnych zabytków historycznych, dokumentów, listów, pisanych w różnych językach i w różnym czasie, narodziła się dawno. Wykładając historię powszechną na Uniwersytecie Rutgersa i pracując jednocześnie nad badaniem problematycznych kwestii z historii Ukrainy XX wieku, poczułem nieodpartą potrzebę zaprezentowania światu historii Ukrainy jako nieodłącznej części historii światowej, dotarcia do najszerszych kręgów całego świata ze światopoglądem społeczno-politycznym Ukraińców różnych epok historycznych. Jeszcze na początku lat 80. XX wieku wraz z R. Solczanykiem przygotowaliśmy do druku trzytomowe wydanie „Ukraińska myśl społeczno-polityczna w XX w. Dokumenty i materiały” (Suczasnist, 1983). W tamtym czasie nie było takiego wydania dokumentów, które odzwierciedlałoby różne etapy rozwoju narodu ukraińskiego, gdyż przez długi czas nie istniała konkretna polityka naukowa. Kontynuowaliśmy i rozwinęliśmy tradycję naukową B. Krawciwa, założoną przez jego zbiór „Dowód praw Ukrainy. Dokumenty i materiały do historii ukraińskiej myśli politycznej” (Nowy Jork, 1964), a także tradycję serii „Biblioteka Ukraińskiego Podziemnika”, która była poświęcona zmaganiom wyzwoleńczym OUN, UPA, UNWR i ABN (1955–1957), wydajemy wielotomowy „Kronikę UPA”. Lecz wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy studia naukowe nad historią narodową, oczywiście, zaktywizowały się i pogłębiły. Przecież znacznie bardziej dostępne stały się liczne dokumenty, fakty, badania, które znajdowały się wcześniej za nieprzeniknioną „żelazną kurtyną”. W konsekwencji doszedłem do wniosku, że nadszedł czas przygotować znacznie pełniejsze wydanie, które przedstawiłoby całą tysiącletnią historię kształtowania i rozwoju naszej Ukrainy. W ten oto sposób przez wiele lat mojej pracy badawczej kształtowała się ideologia naukowa i koncepcja wydania „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej”. — Kto zatem pomógł Panu zrealizować tę ideę? Komu chciałby Pan złożyć przy okazji podziękowania jako redaktor naukowy unikalnego wydania? — Chcę przede wszystkim podkreślić, że nasze wydanie pomieściło niemało dokumentów, które po raz pierwszy pojawiają się w języku ukraińskim. Większość włączonych materiałów to tłumaczenia z łaciny, polskiego, rosyjskiego, niemieckiego i francuskiego. Zatem bez ścisłej koordynacji wysiłków badaczy nie sposób było liczyć na sukces. Właśnie dlatego miło mi oświadczyć, że realizacja tego projektu stała się możliwa dzięki ścisłej współpracy ukraińskich uczonych i badaczy, a trzy wspomniane tomy „Ukraińskiej myśli społeczno-politycznej w XX w.” stały się jego częścią składową. Zaznaczę przy okazji, że w ramach ogólnej koncepcji wydania każdy z redaktorów skorzystał z prawa formowania swoich tomów zgodnie z własną wizją opracowania dokumentów i materiałów. Jako jego redaktor naukowy i przewodniczący kolegium redakcyjnego, wyrażam szczere podziękowania redaktorom tomów i członkom kolegium redakcyjnego: Wałerijowi Szewczukowi, Romanowi Solczanykowi, Jurijowi Szapowałowi, Wołodymyrowi Łytwynowowi, Wasylowi Jaremence, a szczególnie redaktorce i sekretarzowi naukowemu Oksanie Slipuszko. — Czy uważa Pan, że udało się ominąć wszystkie „podwodne rafy” na tej wyczerpującej drodze do czytelnika? — Osądzi to tylko czytelnik. Ja ze swojej strony zaznaczę jedynie, że popularne powiedzenie „niech dokumenty przemawiają same za siebie…” jest niewystarczające, ponieważ dokumenty bez ludzkiej oceny, bez odpowiedniego uporządkowania pozostają tylko pojedynczymi kamykami, z których jeszcze trzeba tworzyć mozaikę życia przeszłości. Nie na darmo jeszcze 70 lat temu wybitny amerykański historyk C. Becker dowodził, że każdy historyk znajduje się w niewoli swojej epoki i przez to nie jest zdolny prawdziwie odtworzyć wydarzeń historycznych. Jego zdaniem, prawda historyczna bywa tylko względna i różni się w zależności od czasu, przestrzeni, obserwatora, a nawet analityka tej czy innej epoki… Zresztą o tym aspekcie szczegółowo mówię we wstępie do naszego wydania. — Będziemy mieć nadzieję, że współcześni nie omieszkają oddać mu należne… Lecz można nie wątpić, że „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej” stanie się jedną z podstaw narodowej myśli kulturologicznej, określając jej duchową amplitudę na długie lata. — Właściwie poświęciliśmy naszą pracę 10. rocznicy niepodległości Ukrainy, torując ścieżkę kulturowemu rozwojowi narodu. Lecz wnikając w problemy kulturotwórcze, można twierdzić, że kultura jako całość dziedzictwa narodowego to nie wyłącznie zjawisko historyczne, które już się dokonało. Przeciwnie, jest to raczej proces dialektyczny lub dynamiczny, który znajduje się w nieustannym stanie tworzenia. Właśnie dlatego historia nie może być „zamrożona” w czasie i pozostać niezmienną dla wszystkich pokoleń badaczy. Rozważywszy, choć dość pobieżnie, wielowymiarowość, dynamikę człowieka i społeczeństwa w ich dialektycznych relacjach, wraz z pewnym twórczym przemyśleniem historii jako fenomenu, miło mi zaproponować — w imieniu wszystkich redaktorów — ten dość znaczny zbiór materiału historycznego, który może posłużyć jako ważne źródło odtworzenia przeszłości Ukrainy. Historia nasza, jak i każdego narodu, to niewyczerpana studnia, i dlatego krótkiej drogi do jej poznania prawdopodobnie nie ma. Lecz obecnie przed ukraińskim czytelnikiem po raz pierwszy w takiej objętości staje życiorys narodowych, intelektualnych i duchowych poszukiwań oraz zmagań w różnych czasach i epokach — właśnie tego pragnęło kolegium redakcyjne naszego wydania. — Dziękuję!
Tłumaczenie maszynowe
— Anatoliju Mykołajowiczu, proszę wyznać, czy wierzyli Państwo, że podjęty przez pana Hunczaka wyczyn „Tysiąc lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej” zostanie rzeczywiście ukończony do 1 grudnia ubiegłego roku? Przecież w niezwykle krótkim czasie trzeba było przygotować do druku około 500 arkuszy dość skomplikowanego, specyficznego tekstu — dokumentów, przesłań, not, listów, ułożyć setki tysięcy przypisów, not… To przecież fantastyczny sukces! — Po pierwsze, zwątpienie — najbardziej nieprzejednany wróg profesora Hunczaka, i już sam fakt, że kierował on kolegium redakcyjnym tego naprawdę unikatowego wydania, wykluczał jakiekolwiek wahania i wątpliwości. Po drugie, kolektyw „Dniepra” zdołał przygotować się do poważnego wyzwania — dokonano technicznej modernizacji wydawnictwa i przyjęto do pracy wysoko wykwalifikowanych pracowników, co pozwoliło równolegle z tym wydaniem zrealizować jeszcze kilka odpowiedzialnych projektów, które pozostawią zauważalny ślad zarówno w życiu literacko-artystycznym, jak i w poligrafii. Dyrektor wydawnictwa — zapalony i zdecydowany Wołodymyr Wojtowycz — postawił sprawę tak, że nie można było rozluźnić się nawet na chwilę. Zatem czasu na wątpliwości po prostu brakowało. Jako redaktorowi naczelnemu wydawnictwa pozostawało mi jedynie nadzorować proces produkcji, dbając o jego jakość. — Zapewne nie obyło się bez trudności finansowych? Tak okazałe wydanie w dzisiejszych czasach… — Owszem, nie obyło się. Ale dzięki temu, że zostało przyjęte przez wielu poważanych ludzi jako wybitne wydarzenie w naszym życiu duchowym, nie mogliśmy minąć się z sukcesem. W szczególności szczerą i bezinteresowną pomoc wydaniu okazali Ukraiński Instytut Ameryki (Nowy Jork), Federalna Kooperatywa Kredytowa „Samopomicz” (Nowy Jork), Pierwszy Ukraiński Federalny Bank Oszczędnościowy „Pewnist” (Chicago, Filadelfia), a także państwo dr Lubomyr Kuzmak, jego żona Oksana Smiszkewycz-Kuzmak oraz ich córka Roksolana. Właśnie dzięki ich patriotycznemu wsparciu zamysł inspiratora tego wydania Tarasa Hunczaka udało się urzeczywistnić w postaci wielotomowego zbioru. Bez patriotyzmu i samopoświęcenia byłoby to niemożliwe. — Proszę o kilka słów o artystyczno-stylistycznych cechach wydania — nasz czytelnik nie jest na nie obojętny. Jak widać, każdy tom ma swój symbol graficzny? — Dokładnie tak! Pracując nad artystyczną oprawą „Tysiąca lat ukraińskiej myśli społeczno-politycznej”, kierowaliśmy się filozoficzną zasadą pana Tarasa Hunczaka, że kultura jest procesem dialektycznym. Każdej ukraińskiej epoce właściwa jest własna barwa, własna charakterystyczna cecha; zadbali o to artyści W. Maszkow i W. Mitczenko. Jeśli, na przykład, pierwsza księga drugiego tomu zawiera dokumenty ruchów narodowo-wyzwoleńczych, ideę państwa kozackiego, to określa ją Herb Wojska Zaporoskiego — siła napędowa epoki. Czwarty tom poświęcono dokumentom oświaty — jej symbolem jest zapalona świeca, a dziewiąty tom oznaczono istotą ukraińskiej idei narodowej, która znalazła godne wcielenie na głównym placu Kijowa — sama Ukraina w postaci młodej Suwerennej Ojczyzny. Mam nadzieję, że czytelnicy na Ukrainie i w diasporze docenią nasze starania — pracowaliśmy właściwie dla nich.
z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Choma do diabła, i nie wiedział, jak ma już stanąć, żeby nie obrazić antyreligijnych uczuć swojego ideowego wspólnika. — Ty już sam pokaż mienie wiernoje naprawlenije. Jednak diabeł zmuszał go do kręcenia się, bo obrazów u Połowców było całkiem sporo. Wreszcie ideolog trochę się uspokoił, przesiadłszy się na lewe ramię Chomy tak, żeby ten zasłaniał go przed świętościami swoją postacią. — Stoj i ni podstawlaj mienia pod udar! Ni-to liszu tiebia muzhskoj gordasti! „Postaram się, towarzyszu nieczysty!” — w myślach obiecał mu Choma. — A i czego to wy, Połowcu, śpicie w trumnie, a nie z prawowitą żoną? A ona jeszcze — hm!.. — powiedział na głos, odstawił nogę i pokiwał czubkiem buta. — A na co to wy napomykacie? — zapytała też Chomę gospodyni. — A na to po raz kolejny napomykam, żebyś trumnę usunął z chaty i nie straszył ludzi. Jakby tu naprawdę byli umarli. — Nieżywi? — też napomknęła Juhyna. — Czy nas wy już straszycie umarłymi? — Nie agituj! — surowo przeciągnął komisarz. I Juhyna zamilkła. Podpowiedział Chomie jego ideowy zwierzchnik tajemne słowo, które zamyka usta tym, co lubią pyskować. A Choma już przekazał to słowo w spadku swoim partyjnym towarzyszom w pierwszym, drugim i trzecim pokoleniu. Ale wtedy jeszcze nie wszyscy rozumieli
Tłumaczenie maszynowe
Komisarz Choma Neżywy pragnie zwycięstwa nad kułackim światopoglądem Iwana Iwanowicza. Połowiec z powodów ideologicznych nie chce objąć stanowiska głównego pisarza. Teofil Popidtynenko jako pierwszy w Małopołowieckim zrozumiał istotę marksistowsko-leninowskiej ideologii: proletariat nie powinien wstydzić się toreb! Komisarz Choma rozkazał furmanowi, by nie przyjeżdżał do niego rano. Ciężkie myśli pochyliły jego głowę ku ziemi i po to, by rozwikłać splot tych myśli, potrzebny był wolny czas, żeby nie spotykać się z ludźmi, żeby ich głosy nie zagłuszały tej wewnętrznej rozmowy, która brzmiała w nim. Kiedy idzie się do rewkomu pieszo, po drodze mało kogo się spotka. Chowają się… I myśli się, myśli — o ogólnoludzkim szczęściu w komunie, o tym, ilu wrogów ma komuna i co z nimi robić. Czy może ich wszystkich, jak mówi nowa “święta trójca…” hm!.. Ależ bardzo wielu trzeba będzie… hm!.. to może trzeba i tego… he! Ale diabeł, który siedział na nim, zapewne słyszał myśli Chomy i łagodnie wymierzywszy mu policzek, pouczał — najłatwiej, powiada, żyć, Chomo Neżywy, to — przestrzegać partyjnej przysięgi, robić to, co każą ci przełożeni, wtedy za nic nie będziesz odpowiadał i staniesz się nawet szczęśliwy z tego, że poddajesz się cudzej woli, tak jak będą szczęśliwi i ci, którym ty tak samo przekażesz tę wolę, przez to, że niżsi od ciebie przekażą tę wolę niższym i mniejszym. Oto będzie niby łańcuch jednej wielkiej woli. — A jak partii nie stanie? — powątpiewał Choma. — Partia była, jest, partia zawsze będzie jest! — rozgniewał się Chomin ideolog. — I pilnie przyglądaj się, jaki znak da ci partyjna prorokini, bo ona od samych narodzin wywyższa się nad tobą. Wszak towarzyszka Ałła Bielajewa należy do nowego wybranego narodu i z tej racji będzie dla ciebie kapłanem-lewitą. I dość już tobie bawić się w nacjonal-komunizm! Tak uczył-pouczał biednego Chomę jego ideowy kierownik, który zaprzysiągł Szatanowi przyprowadzić tę prostą duszę do świetlanej przyszłości w szeolu. Chomina dusza znów pragnęła walki. Oczywiście, z wrogami komuny. Ale nie z głupimi, jak choćby bogaci i krzykliwi Masłowie, a z takimi, jak biedna, ale nieświadoma swojego stanu społecznego prorokini Sekletyna czy Iwan Połowiec, który bez wątpienia zataił nienawiść do sowieckiej władzy za sprawiedliwą karę jego syna i ojca. Niech choć słowna, a potyczka z takim mądrym wrogiem może podbuduje go, Chomę, który po gubernialnej konferencji partyjnej upadł na duchu. I choć był świadomy swojej władzy i rewolucyjnej słuszności, jednak, zanim wszedł do chaty Połowca, poczuł się niby rozebrany, stojący na brzegu szarej listopadowej rzeki, pokrytej drobną falą, która przypomina blaszaną tarkę. Złapał się na myśli, że lada chwila zadrży całym ciałem i runie. — Hm! — powiedział i przerzucił nogę przez płot. Połowcowie psów nie trzymali i nikt na niego nie rzucił się, tylko zdrowy szary kot, którego wyrzucono z chaty za jakąś winę, bokiem ustępując mu drogi, początkowo dźwięcznie wrzasnął, a potem chrapliwie zasyczał, i za tym zgięty, tak samo bokiem, czmychnął do sieni. Chomin ideowy kierownik radośnie zamłócił kopytami swojego ogiera. — Nasza pabieda, i wrag bieżit, bieżit, bieżit! — zaśpiewał wróg rodzaju ludzkiego. — Ty mnie nie dyskredytuj przed kułakami, — łagodnie poprosił Choma diabła. — Ja będę walczył z nimi do końca! — Ładno, chachoł, walcz z nimi za naszą wspólną ojczyznę Rosjuszkę, jak ja walczę! Ościeżnica była niska i Choma, chroniąc swojego najlepszego przyjaciela, aż zgiął się w pół, wchodząc do chaty. Zerknął na ławę. Tam wciąż jeszcze stała otwarta trumna. Wieko leżało na podłodze, musi być, ktoś spał w trumnie i jeszcze nie zdążyli jej nakryć. — Wy tu śpicie? — skinął Choma kciukiem. — Owszem, — pokiwał głową Iwan Iwanowicz. — Dzień dobry, dzień dobry! — No już dzień dobry, — mruknął Choma i usiadł na ławie pod obrazem Mikołaja Cudotwórcy. Ale od razu i podskoczył, bo diabeł boleśnie pociągnął go do góry za nos, a potem zamłócił po bokach, jak konia. “Wybacz, towarzyszu, — w myślach powiedział straszną siłę tych dwóch słów — “nie agituj”, więc Iwan Iwanowicz, choć i bardzo ostrożnie, żeby nie drażnić ludowej władzy, rzekł łagodnie: — A nie ma, Chomo Pudowiczu, takiego dekretu, żeby trumnę, którą ja sobie zmajstrowałem, trzymać, no, powiedzmy, w piwnicy czy w chlewie. I nie ma takiego prawa, żeby zabraniało spoczywać w trumnie. Po to i sowiecka władza, żeby każdy miał sobie pod ręką trumnę! Bo za caratu nawet bogaty nie mógł naprzód zapasować sobie trumny! — Och, i złośliwy ty, Połowcu! Nawet kiedy ty i chwalisz sowiecką władzę, to i wtedy trzeba trzymać nagan pod ręką! — Nie rozumiem ja, Chomo Pudowiczu, czego wy ode mnie chcecie. Zabrali ojca, i synowi białe kosteczki gdzieś deszcze płuczą, odebrali by i ostatni kęs chleba, i nawet mnie, najstarszego teraz w rodzie, chcieliby zagnać w ziemię bez trumny! — A i naprawdę, nie rozumiesz ty nas. Bo my, komuniści, dobra tobie chcemy. Nawet karząc ciebie, kułaku, my myślimy o ogólnoludzkim dobru. A karzemy dlatego, że ty swoją postawą odpychasz ludzi od komuny! A komuna — czy ty wiesz, co to za sprawa?! To taka radość, takie szczęście, że gdyby nawet cały lud poległ, to byłoby nie na próżno, bo ci, co zostaną, będą na równi z waszym Bogiem, tacy oni będą czyści, jak wyprani! I oni znów zasiedlą ziemię nowymi przepięknymi ludźmi. I nie będą chować się ze swoim chlebem — on będzie wspólny. I nie będą w lasy uciekać od rodzimej władzy w “zielonych”, a wszyscy będą myśleć jedną słuszną myśl — o socjalizmie i komunizmie, i kochać naszą sowiecką władzę, naszą Rosję! — Boję się ja komuny, — bezradośnie powiedział Iwan Iwanowicz. — I szczęścia ogólnoludzkiego wystrzegam się. Ale chcę ja, aby nie niepokoili mojej żony, i syna, nieszczęsnego sztundysty, i jeszcze jednego — kalekę, i synowe, i wnuki! — Ale bez komuny nie będą oni żyć. Bo komuna — to jest, powiedziano, szczęście! A ty, mać twoją w obszmuglowaną owijkę, nie chcesz dobra nie tylko światowemu proletariatowi, ale i swojej domowej małej burżuazji! A my przecież dajemy tobie, naszemu wrogowi, prawo żyć na ziemi, a jeszcze i oddychać z nami jednym powietrzem! A moglibyśmy i zakręcić ten kranik, co powietrze puszcza… Żebyś odetchnął kilka razy przez sznur, i wywalił język… I żeby tobie płuca rozdarło bez tego powietrza!..
— Jak dobrze wy to wiecie… — zadumany powiedział Iwan Iwanowicz. — Komunista, — taka już jego służba, powinien wiedzieć, jak ludziom żyć i jak umierać… i komu żyć, i komu umierać… Bo to i w waszym Piśmie Świętym powiedziane… że grzesznicy będą zgładzeni… — Och, jak mi stra-a-asznie!.. — zachwiał się Połoweć z boku na bok. — Ot, znaczy, ja i zwyciężyłem cię w naszej klasowej walce — bo ty, mać twoją w żołnierskiej łaźni, boisz się mnie!.. A jeszcze chciałem ja dobro tobie uczynić. Przyszła, znaczy, wskazówka z powiatu, żeby trochę rozładować gminne rewkomy i urządzić w gminnych wsiach swoje wiejskie rewkomy. Ja już obmyśliłem, kogo postawić małopołowieckim wiejskim rewkomem, a kogo pisarzem. Chciałem postawić was, jako bardzo piśmiennego, głównym kałamarzem… — Hm! — samymi oczami uśmiechnął się Połoweć. — A kogoż wtedy główną pieczątką?.. — A tego, kto będzie bronił naszej sowieckiej władzy, naszej Rosji, kto prawdziwy proletarjat! No, zgadniecie, czy nie? Iwan Iwanowicz rozłożył ręce. — Główną wiejską sowiecką władzą będzie Popidtynenko Tufil! — Ma-a-ateńko moja! — klasnął w dłonie Połoweć. — Całe siano skosili, a to już przeszli na drugą-trzecią zgniłą otawę! — Nie dotykaj proletarjatu! — zacisnął pięść Choma i potrząsnął nią. — Powiedziano przecież — “kto był niczym, ten stanie się wszystkim!” I zapamiętajcie sobie, kułaczyska, mać waszą w lont, że na każdego poszkodowanego biedniaka będzie dziesięciu waszych zakładników! I że przeleje się rzekami krew w sine morze… Zatem, mówię, nie wezmę ja was główną kałamarzem. Bo główne nie piśmienność, a klasowa walka! — Nie bierzcie, — westchnął Iwan Iwanowicz. — Bo jeszcze coś ze strachu pomylę, a wam przyjdzie znów robić dla mnie czerwony terror… — A prawda wasza, — pomlaskał wargami Choma Pudowycz. — Można powiedzieć, ja jeszcze nie całkiem święty partyjniak, skoro oto gotów jestem dać wam taką wysoką posadę!.. No, cóż, to dla mnie nauka na przyszłość… Tak że, mać jego w piroksylinową kostkę, długo ja nie przyjdę w waszą kułacką zagrodę z kontrrewolucyjną trumną! Dopiero wtedy, może, przybędę, jak rewtrybunał położy was w niej. W sieniach Choma tupnął butem na kota, który zasyczał na niego z ciemnego kąta, i ruszył sobie na wieś. Dni kilka później Iwan Iwanowicz z ciekawości postanowił popatrzeć na nową wiejską władzę. W Małopołowieckim jeszcze nie wiedzieli, gdzie ona znalazła sobie przytułek. Mużycy, jak to zwykle, nie byli zbyt dociekliwi, za to babcie wiedziały wszystko, nawet z wyprzedzeniem wydarzeń. Okazuje się, nowa władza wybrała sobie na siedzibę pomieszczenie dawnego monopolowego. A żeby ludzie przyzwyczaili się, Choma Nieżywy kierował cały małopołowiecki lud, który walił do niego w sprawach, do swojego nowego zastępcy. — Chodźcie, ludzie dobrzy, do mojego zastępcy Tufila Kindratowycza w monopolowy. Ludzie niezrozumiale mrugali, bo nijak nie mieściło się w głowach, żeby żebrak Teofil miał sobie nie tylko torbę, ale i ojca. — No, maćże twoją w starą onucę, — klęli dawni frontowcy, przejmując partyjne przekleństwa od Chomy, — to mnie, gospodarza, nikt na kącie nie nazywa po ojcu, a tu starzec tak się wielbi!.. — A tak i trzeba! — przybijał swoją mowę Nieżywy, stukając pięścią w stół, — powiedziano przecież w naszym nowym Piśmie Świętym, — oddajcie, powiadają, wszelką cześć proletarjatowi!.. Tak oto, dopytawszy się o wszystko, poszedł Iwan Iwanowicz do monopolowego. Zastał tam samą tylko prorokinię Sekletynę, wyznaczoną w wiejskim rewkomie na pisarza. Bardzo schludna była stara panna, więc pomieszczenie miało świeży i czysty wygląd. I choć nie lubił Iwan Iwanowicz Seklety, jednak pomyślał: “A nie na darmo przecież proboszcz wyznaczył ją na proskurnicę!” Panna podniosła oczy od papieru, który starannie wypisywała, wysunąwszy czubek języka, zobaczyła swojego sąsiada, uśmiechnęła się i, nie czekając na powitanie, oznajmiła: — A Tufil Kindratowycz jeszcze odpoczywają. — To i jak długoż mu odpoczywać — słońce już hen, hen gdzie! — Oni teraz kierownik, to żeby ludzie szanowali, nie trzeba się śpieszyć. Iwan Iwanowicz zmarszczył się: “A jeszcze narzuciła go nam na kuma!” Jakby słysząc jego myśli, Sekletyna wywróżyła. — …I królestwo jego będzie długie, ale nie wieczne. I skończy się ono, kiedy Krzyż Pański pokona szatańską gwiazdę!.. — Hm, hm!.. — Iwan Iwanowicz rozejrzał się. Na ladzie monopolowego, którą ludzie, z dawnego przyzwyczajenia, nazywali szynkwasem, stały w rzędzie torby różnego rozmiaru, zaczynając od większego, na których było napisane: “Torba na partię”, “Torba na państwo”, “Torba na wykonawców”, “Torba na komsomoł”, “Torba na bojowników o światową rewolucję”, “Torba na nieszczęsnych Murzynów”, “Torba na samoopodatkowanie” i jeszcze jakieś — Iwan Iwanowicz nie odczytał. — Oto już największa nowina, — pokręcił on głową. — “Podajcie, nie mijajcie”, — samymi oczami uśmiechnęła się prorokini. — Jak kto się napatoczy, tak i dawaj wkład do torby. To Tufil Kindratowycz wymyślili. Tak oni i powiedzieli Chomie Pudowyczowi, — nie mogę, powiadają, bez toreb, torba, rzec by można, albo śmierć!.. Choma Pudowycz bardzo chwalił Tufila Kindratowycza i mówił odpowiedzialnie — proletarjatowi nie ma czego wstydzić się toreb, bo, powiadają, i słowo to oznacza biedaków, którzy nie mają nic, oprócz toreb. I jeszcze powiedział, — to, powiadają, słusznie, że torbę dla partii postawili największą, bo ona, nasza partia, dba o to, żeby wszyscy byli z torbami. I powiedział, żeby postawili jeszcze torbę dla jakiegoś związku. A co ono takie, to on jeszcze nie wie i czeka wskazówki z powiatu. — I to wy we dwoje z Teofilem radzicie sobie… ze wszystkimi tymi torbami? — Jeszcze u nas robi Todoska Niewmywana, Tufilowa żona. Zamiata podłogę, chodzi wołać na rozprawę i opróżnia torby. Nie wiem, dokąd ona to wszystko nosi… To, musi być, tajemnica państwowa… Tylko niedługo ona będzie pracować, bo niedługo u niej nastanie dekretowy — to ona ma przynieść dziecko dla proletarjatu. Tufil Kindratowycz bardzo się szczycą — my, powiadają, z Todoską wystrugaliśmy dziecko nie gorzej od burżujów. No, a za proletarjat mówią, że on będzie wiecznie, a bogatych krwiopijców nie będzie. I że my, powiadają, zrobimy proletariuszami wszystkich, dla tego i rewolucję wszczęli… — No, a jak wy na to patrzycie? — …I poruszą krzyże z Pańskich świątyń, i będzie płacz i zgrzytanie zębów, i nastaną głody straszne, i wymrze mało nie połowa ziemi ukraińskiej, i nadchodzi bitwa wielka, i pokryje się ziemia trupem i skorupami, i wszystko to trwać będzie dopóty, aż znowu wzniosą się złote krzyże na odnowionych świątyniach, i zwróci wtedy ziemia szatańskie plemię w otchłań! — Amen, — powiedział Iwan Iwanowicz. Ale od tego lżej mu nie było. Bo w proroctwa pobudliwych starych panien nie wierzył…
Tłumaczenie maszynowe
22 stycznia 91 lat kończy legendarny człowiek, ostatni pilot Dniepru, pedagog, który wychowywał się na tradycjach Proświty lat 20. (a te były żywe na wsi mimo wszelkich prześladowań władzy radzieckiej) — Hryhorij Mykytowycz OMELCZENKO. W marcu 1930 roku w Kijowie, a rok później w Moskwie, zaczął być wyświetlany film znanego ukraińskiego reżysera filmowego Arnolda Kordiuka „Wiatr z progów” (inny tytuł — „Ostatni pilot”). Film kręcono na progach Dniepru w dalekim 1929 roku, a najbardziej zdumiewające jest to, że żyjącym człowiekiem, który brał udział, choćby skromny, w przygotowaniu tego filmu, jest właśnie Hryhorij Omelczenko, założyciel otwartego osiem lat temu muzeum pilotażu. Nie powstrzymam się, by przy okazji nie wspomnieć słowem o A. Kordiuku — wychowanku siczesławskich prośwician. Jego ojczym Jełysej Szapłyk był aktywistą siczesławskiej „Proświty” przez wszystkie przedrewolucyjne lata jej istnienia — malował dekoracje do świąt szewczenkowskich jako malarz samouk, recytował wiersze i był przyjacielem pioniera ukraińskiego kina Danyła Sachnenki. Trzy lata temu opublikowano list aktywisty lokalnej „Proświty”, poety Mykoły Kuźmenki do akademika Dmytra Jawornyckiego. W dalekim 1907 roku Mykoła Ławrynowycz wstawiał się u Dmytra Jawornyckiego za przyszłym utalentowanym reżyserem filmowym: „Przed Panem stoi teraz znany całemu kręgowi prośwician, uczciwy, o dobrym kierunku i nieleńczący się do żadnej pracy chłopak — 17-letni, z bardzo biednej, nędznej, ale utalentowanej, choć bezradnej rodziny — pasierb Jełyseja Jakowycza Szapłyka, Andrij Kordiuk-Szapłyk… Rodzina klepie biedę, głoduje, nawet chłopak, z którego, mamy nadzieję, powinien wyrosnąć kiedyś pożyteczny obywatel, i robi się strasznie, żeby młode, zielone, przybite nędzą i smutkiem nie zeszło z prostej i uczciwej drogi i nie zepsuło się, nie stało się nikczemnym niedoludkiem”. Taki wzruszający list słał Mykoła Kuźmenko do Jawornyckiego — i na szczęście Kordiuk spełnił nadzieje prośwician: zrealizował się jako utalentowany reżyser filmowy — nie na darmo jego wspomnieniami otwierał się zbiór „Przez obiektyw czasu. Wspomnienia weteranów ukraińskiego kina” (Kijów, 1970). A obecnie szczególną aktualność zyskał jego film „Dżalma” (1929) — o losie czeczeńskiej dziewczyny. Ten film ogląda się obecnie ze szczególnym zainteresowaniem i zauważa się w nim całkiem nowoczesny język filmowy. Tak daleko odbiegłem od głównego tematu naszej rozmowy nie bez powodu — widać silną duchową więź pokoleń ukraińskich prośwician: Kuźmenko — Jawornycki — Kordiuk — Omelczenko… I tak aż do naszych czasów! Więzi pokoleń, niegdyś siłą zerwane, powoli się odradzają — i znów płynie krew przez niegdyś przecięte tętnice! „Ono znów ożywa i śmieje się znów!” — Przed zamknięciem progów — wspomina Hryhorij Omelczenko — kręcono film „Ostatni pilot”. I często musiałem przewozić przez Dniepr zarówno doświadczonego pilota, starszego nad partią tratw Kuźmę Kazancia, jak i operatora I. Ronę, to z tratwy na tratwę, to na brzeg. Miałem osiemnaście lat i dobrze pamiętam, że kiedy tratwy przepływały przez próg Łohanski, stałem z Kuźmą Iwanowyczem i reżyserem ekipy filmowej na wysokim brzegu, obserwując przeprawę tratw. — Kuźmo Iwanowyczu — prosił kierownik ekipy filmowej — zróbcie tak, żeby doszło do wypadku, a tak… co to za film bez żadnych przygód. — A ludzie? — z oburzeniem wykrzyknął Kuźma Kazaniec. — No, żeby nie całkiem tratwy się rozbiły, a trochę pokiereszowało. No, rozerwało tratwę albo kłody z niej wypadły — prosił reżyser. — A na kłodach ludzie! — znów oburzył się Kuźma Iwanowycz. — Kłody potem można wyłowić, powiązać w tratwy, a ludzi? Czy można ich potem wskrzesić? Kręćcie tak, jak jest. Na wypadek nie pozwolę. Ciekawe, że w głównej roli w tym filmie występował koryfeusz ukraińskiej sceny, ponad 70-letni wówczas Mykoła Karpowycz Sadowski, który grał rolę starego pilota Ostapa Kowbania. Świetnie poradził sobie z tą rolą. …Tej zimy przyjechał do Dniepropetrowska krzyworoski redaktor i pisarz Hryhorij Husejnow. Odwiedziliśmy gościnny dom Hryhorija Mykytowycza Omelczenki i poprosiliśmy go, by pokazał, gdzie w Łocmańskiej Kamiance w latach 1910–1922 mieszkało małżeństwo Kryweniuków — Olha Petriwna Kosacz-Kryweniuk i jej mąż Mychajło Wasylowycz. Siostra Łesi Ukrainki pracowała tu jako lekarz patronażowy. Razem z mężem byli aktywistami zamkniętej w 1910 roku kijowskiej „Proświty”, a po przeprowadzce do ŁocKamianki stali się aktywistami siczesławskiej „Proświty”, założyli tu własne wydawnictwo dla dzieci. Zasłużeni ludzie! I jeszcze, jeśli poczytać listy Łesi Ukrainki, okaże się, że właśnie tutaj, u siostry, przez długi czas ukrywane było jej archiwum. Siostra wydała osobnym drukiem w 1918 roku w Siczesławiu „Bojarynię” i „Starożytną historię ludów wschodnich” Łesi Ukrainki. Hryhorij Mykytowycz wsiada do samochodu i ruszamy w drogę. Choć formalnie miasto połknęło wieś, jest ona dość rozległa. I oto jesteśmy przy domu, w którym mieszkali Kryweniukowie. Mykytowycz pokazuje i opowiada wszystko ze szczegółami. Pamięć ma wspaniałą! Oto tylko serce krwawi. Oto Ukraino, twoje dzieci! Przez długi czas była tu „trip-dacza”, to znaczy, wybaczcie, gdzie leczono chorych na choroby weneryczne, a obecnie ich wykwaterowano (nie dlatego, że chorych ubyło, a dlatego, że zmalała kontrola państwowa nad nimi — chcesz, lecz się, chcesz — nie). Obecnie dom Olhi Kosacz-Kryweniuk jest „na prawach wynajmu” „z prawem późniejszego wykupu”. Stracimy dla nas jeszcze jeden budynek pamięci, rzucony w paszczę nienasyconego rynku! „A bywali tu i Ołena Pcziłka, i Jawornycki, i być może sama Łesia” — oburza się Hryhorij Mykytowycz. Oburzamy się i my, po raz kolejny wzdychając: och, gdyby władza na Ukrainie była ukraińska… A ona przecież czasopism prośwician nie czyta… Podrapaliśmy się my, Ukraińcy, po głowach i poszliśmy do domu. Tylko na papierze pilot wywalczył status rezerwatu dla wsi… Czy o takiej sytuacji duchowej, jak obecnie, marzył stary pilot, kiedy zapowiadało się na naszą niepodległość? Właśnie wtedy się z nim poznaliśmy. Jakimś cudem trafiłem dwanaście lat temu na jego wykład o pilotażu w wiejskim domu kultury. Był tam wtedy i dziadek Saszko Kuźmenko, stary nacjonalista z oczami chłopca — on wiózł w 1968 roku z Siczesławia do Kijowa słynny list twórczej młodzieży. Jak zaczarowani słuchaliśmy starego pilota — i otwierał się przed nami mało znany świat pilotańskiej starożytności.
Z dziada pradziada Omelczenkowie byli pilotami na Dnieprze, znali na nim każdy kamień, każdą rafę, nie wspominając już o każdym progu. Piloci — ci nieustraszeni poskromiciele progów i kapryśnego Dniepru — odziedziczyli męstwo i odwagę po przodkach, zaporoskich kozakach, dla których żywioł wodny był jak matka rodzona. Czy nie dlatego tak lubił rozmawiać z pilotami Dmytro Iwanowycz Jawornycki? On jak nikt inny potrafił usłyszeć w opowieściach pilotów (a każdy próg przez wieki mocno obrastał legendami) szum naszej heroicznej historii. Lubił pogawędzić z pilotami także Taras Szewczenko — ludowy przekaz o tym zapisał jeszcze przed wojną i opublikował w swojej książce „Miejscami zaporoskimi” Jar Sławutycz. Piloci mieli swoje zwyczaje, prawa, ich wspólnoty — swój samorząd. Na swoich radach wolnymi głosami wybierali sobie atamanów, ich pomocników oraz starszyznę gromadzką (gdyż zajmowali się też rolnictwem). W razie potrzeby mogli też usunąć swoich wybrańców. Mieli piloci też swoje pieśni. Jedną z nich zapisał w 1936 roku M. Hajdaj od śpiewaków sąsiedniej z Łoc-Kamianką wsi Staryj Kodak Pańka Biłokonia i Natalki Woronko: Oj, huk, matko, huk, gdzie piloci piją, I wesoła ta dróżka, dokąd oni idą… Zatem piloci — to unikalne zjawisko w naszej historii. Nie na darmo przed zamknięciem progów, a właściwie ich zatopieniem w 1932 roku, komisja etnograficzna Wszechukraińskiej Akademii Nauk wysyłała tu swoje ekspedycje i wydała w 1929 roku kapitalny akademicki zbiór „Dnieprowscy piloci”, którego autorami byli Wołodymyr Biłyj, Pawło Kozar, Mychajło Tarasenko i Ołeksij Dewład (jasna sprawa, wszyscy doznali represji). Kto zainteresował się pieśniami pilotów, może zwrócić się do opracowania Wołodymyra Biłego w tym zbiorze. Hryhorijowi Mykytowyczowi zwracać się do zbioru w danym przypadku nie ma potrzeby: pieśni miał w uchu od małego. Miał 21 lat, kiedy Dnieproges przykrył progi. A wcześniej nie raz i nie dwa młodzieniec bywał nad progiem Kodackim — tym samym, który opiewał pisarz Adrian Kaszczenko. Wtedy, na początku lat 20., utwory Kaszczenki były jeszcze w każdej bibliotece Proświty i na nich także wychowywał się młody Hryćko Omelczenko. Zarówno z ojcem, jak i samodzielnie Hryćko niejednokrotnie przepływał dnieprowe progi. Los podarował mu spotkania z niezapomnianym Dmytrem Jawornyckim, o czym zostawił nam ciekawe wspomnienia. 7 stycznia 1989 roku opublikowaliśmy te wspomnienia w gazecie obwodowej „Zoria”. A samą książkę „Dnieprowi rycerze” Hryhorij Omelczenko zdołał wydać dopiero po jakichś dziesięciu latach. Jeszcze przed wojną zdobył zawód nauczyciela geografii, dobrze pamięta głód 1933 roku. Jego wspomnienia zaproponowałem nieżyjącemu już Wołodymyrowi Maniakowi i włączył je do swojej książki-memoriału o głodzie 1933 r. A kiedy zaczęła się wojna, Mykytowycz, jako artylerzysta, z honorem przeszedł wszystkie jej próby. W 1946 roku zdemobilizował się, zaczął nauczać na Chersońszczyźnie. A że nie znosił nieprawdy, to w czasach beriiwszczyzny został aresztowany — za swój protest przeciwko głodowi 1947 roku, kiedy umierały niewinne dzieci i ich rodzice. Zrehabilitowali Omelczenkę w 1961 roku (zwolnił się z łagrów siedem lat wcześniej), lecz długi czas nie dopuszczano byłego pedagoga do szkoły: nie ufano mu w kwestii wychowania dzieci. A on pragnął pracować z dziećmi i z wytrwałością, która we wszystkim jest mu właściwa, dopiął swego! Mykytowycz był wśród fundatorów Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego (miała nasza „Proświta” w 1988 roku taką niezdarną nazwę), a potem razem wybraliśmy się na początku 1989 roku na konferencję założycielską Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Kijowie. W republikańskim Domu Kina sala w skupieniu przysłuchiwała się jemu. Z jego ust po raz pierwszy publicznie usłyszałem wtedy, że Ukraina potrzebuje stanowiska Prezydenta. Ta heretycka jak na tamte czasy myśl z czasem zyskała prawo obywatelstwa. W jego ogrodzie odbyła się też konferencję założycielska siczysławskiego Ruchu — tak więc ogród Mykytowycza też jest w pewnej mierze rzeczą memorialną. W 1994 roku z jego inicjatywy w Łoc-Kamiance otworzył się unikalny muzeum pilotów, przez niego stworzony. Oto tylko martwi się: co z nim będzie, „jak mnie nie stanie”… Lata robią swoje — w końcu ma już 91 lat, a nie 19… Nigdy nie mogłem ukryć zdziwienia jego, można by rzec, dziecięcym nieprzyjmowaniem fałszu, przekonaniem, że wszystko musi być sprawiedliwie, w zgodzie z sumieniem. Dlatego szedł zawsze z otwartą przyłbicą na bój z nieprawdą, urzędasami, którzy obecnie zmienili kolor flag nad swoimi biurami. Dzień urodzin Mykytowycza zbiega się z Dniem Jedności Ukrainy. To znamienne i nieprzypadkowe: on jest jednym z tych, którzy wywalczyli, wycierpieli naszą niepodległość. W tym dniu cała wielka rodzina zbiera się razem. Solenizant dzieli się wspomnieniami: — Chyba w przodków poszedłem, — mówi z dobrym uśmiechem. — TAKIE ONE, PROŚWICIANIE. Ślepy muzyk z chłopcem przewodnikiem, wędrując bezkresnymi przestrzeniami Ukrainy, usiadł odpocząć. Zagrał na kobzie. Oczy starca zamknięte, a twarz wykrzywiona bólem. Od żałosnej pieśni płacze chłopiec… Ta kompozycja rzeźbiarska rzeźbiarza w drewnie Antona Sztepy tak właśnie nazywa się „Szedł kobziarz do Kijowa”. Każdemu szczegółowi rzeźbiarz nadaje szczególną obrazowość i lakoniczność. Krąg tematów, do których się zwraca, jest szeroki jak step. Wziął i wyrzeźbił Anton Sztepa skrzypce. Naciągnął struny i zagrał, co znał — Tarasa Szewczenki „Dumy moje, dumy”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, ukraińskie pieśni ludowe i strzeleckie. Ale przez te skrzypce skrzypkiem nie został. Stał się wybitnym rzeźbiarzem w drewnie. Członkiem Narodowego Związku Artystów Ukrainy, zasłużonym mistrzem twórczości ludowej, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Kateryny Biłokur. Oto taki on, Anton Hnatowycz. Prawie rówieśnik wieku. Od 23 listopada zaczął mu już 99. rok. Życie ciekawe, napełnione pragnieniem tworzenia. Jaka aktywność, jaka jedność jego du-.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
odleciała do Niebiańskich Ogrodów Wieczności. Wierzy się, że w Bożym majestacie będzie wypraszać, wymodli u Wszechmogącego lepszy los dla Ukrainy — aby rolnik był gospodarzem na naszej ziemi, aby ukraińskie kobiety, dziewczęta nie szukały łatwiejszego życia w obcych krajach, a pomnażały, strzegły zwyczajów rodzonego narodu, jego ładu i duchowych bogactw narodu. Chwała i wieczna pamięć wielkiej działaczce!.. ...A teraz zrobię niewielki ekskurs w przeszłość — grudzień 1976 roku. Wtedy w kijowskim Domu Pisarzy Ukrainy pod przewodnictwem świętej pamięci znanego pisarza, nawiasem mówiąc, rodem z Iczni, Anatolija Drofanja, odbywał się wieczór twórczy dwóch ziomków — pisarza Stanisława Marynczyka i Antona Sztepy. Głos oddano Antonowi Hnatowyczowi. Zwracając się do przepełnionej sali, powiedział on między innymi: “Zacząłem moją ulubioną sprawę, rzeźbę, w 1966 roku. Już na 63. roku swojego życia. Byłem chętny do wszystkiego. W wieku 9 lat skonstruowałem drewniany rower. Ale ojciec wziął i porąbał go. Mówi, woły trzeba paść, a ty po wsi ganiasz. W wieku 16 lat zamierzyłem zrobić maszynę parową. Mam maszynę parową. I dyplom pierwszego stopnia za nią. Jeśli ktoś będzie w Swarycziwce, zajrzyjcie. Obowiązkowo pokażę. U nas kiedyś chodzili po wsi lirnicy. A lira teraz chyba tylko w muzeum jest. I ja wyrzeźbiłem tę lirę. Teraz ja tutaj na niej zagram”. Grał wtedy Anton Hnatowycz na lirze, na skrzypcach i kontrabasie, skonstruowanych własnoręcznie. A Stanisław Marynczyk zaprezentował autorskie filmy dokumentalne o wybitnym ziomku — “Czarodziej”, “Człowiek i drzewo”. Obecnie w Iczniańskim Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę osobistą Mistrza. Wyroby Sztepy eksponowane są także w muzeum pod gołym niebem. To niedaleko Kijowa, w Pyrohowie. Są jego prace w muzeach Czernihowa, Zaporoża, Tarnopola, w prywatnych kolekcjach Kanady, Belgii, Australii, Włoch… Anatolij TURKENIA Artysta P. Basaneć, wnuczka Olesia, historyk sztuki muzeum M. Kunyćka, córka Olha, A. Sztepa w dniu swoich 90. urodzin, kinoamator S. Marynczyk, poeta O. Juszczenko, dyrektor muzeum N. Rossoszynśka
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w dawnej wsi Wysznopil, położonej na Czerkaszczyźnie (przez którą przebiega granica wczesnego etapu cywilizacji trypolskiej), współmieszkańcy odprowadzali w ostatnią drogę wielką pracownicę Jarynę Petriwnę Mycyk. Jako dziewczyna, w latach 1934—38, uczyła się w Humaniu, ukończyła w Horodyszczu technikum sadownictwa i ogrodnictwa, w Skwirze przejmowała od wybitnego hodowcy Josypa Mahometa wielką naukę pielęgnowania sadów. Ludowa mądrość zauważa: jeśli chcesz po sobie zostawić dobry ślad, to sadź drzewa owocowe. Jaryna Mycyk zapewne znała tę mądrą zasadę, bo przez ponad pół wieku swojego życia była przepełniona pragnieniem pielęgnowania różnych odmian jabłoni, grusz, morw. A także śliw, porzeczek, winogron, malin, poziomek, różnorodnych warzyw i co roku zbierać szczodre plony ziemskiej łaski. Bezpośrednio jej rękami założono 111 ha sadu wysokogatunkowych odmian, który rozciągnął się na wzniesieniu wzdłuż całej wsi. Kiedy nadchodzą majowe słoneczne dni, Wysznopil (to Wyszni hrad), niczym w bajce, oczarowany jest zapachem białopiennego cudu — rozkwitłego majestatycznego sadu. Tej miłości, dobru i pełnej poświęcenia pracy Jaryny Mycyk odwdzięczał się on corocznie szczodrością swoich owoców nie tylko wysznopolanom (dla szkoły, przedszkola jesienią i zimą — świeże jabłka, kiszonki warzywne). W powojennym czasie przez wiele lat z różnych miast Ukrainy przyjeżdżali tutaj po najlepsze owoce. Chętni zajadali się najwcześniejszymi czereśniami właśnie z Wysznopola. Wożono na sprzedaż do Rosji. Sad rozrósł się aż do samej doliny Kołybabowego Jaru, od którego na wzgórzu zaczyna się cmentarz. Rozłożyste jabłonie smutno opuściły gałęzie, kłaniając się wysokiej trumnie, w którą na wieczny spoczynek położyła się niestrudzona ogrodniczka Dobra i Miłości, znana wszystkim Jaryna Mycyk. Pod jesiennym niebem współmieszkańcy żegnali się z wielką ukraińską matką (w ciężkie lata wojny i głodnego 47. roku wychowała, wykształciła troje dzieci) i żoną korespondenta wojennego, znanego poety Fedora Ołeksijowycza Mycyka, który we wrześniu 1941 roku zniknął w płomieniach wojny. Kiedy nadciągała linia frontu, Jaryna Petriwna poezje swojego męża zakopała w garnku w ogrodzie — w ten sposób uchroniła jego twórczy dorobek dla ukraińskiej literatury. (Zauważmy tutaj, że pierwszym czytelnikiem tych rękopisów był dziennikarz „Mołodojej Czerkaszczyny” i poeta Wasyl Symonenko). Właśnie rodzonej matce Jarynie Petriwnie jej synowie Myrosław (1938—65) i Wadym Mycykowie (pierwszy — folklorysta, poeta, dziennikarz, drugi — znany na Ukrainie i poza jej granicami jako etnolog, archeolog, badacz kultury ludowej) zawdzięczają swoje osiągnięcia naukowe, całe życie codzienne. W świat przodków odchodziła z Wyszniego Pola wielka Ukrainka, której przez wszystkie lata, jej odmierzone, pragnęło się siać dobro, pożytek i zbierać najcenniejsze plony duchowych sadów rodzonego narodu: zapisuje ludowe wesele, pieśni, wyzbiera zaklęcia, wróżby, porady leczenia ziołami (i pomaga chorym), które zebrała w zbiór „Ludowe wierzenia, porady”. Od 1962 roku prowadziła dziennik pogody. Napisała o swoim kobiecym losie „Co nieco z mojego życia”. W latach 1950. zajmowała się dekoracyjnymi malowidłami. Zbiór „Ojczysty kraj” (1990) wydrukował jej wspomnienia o poecie F. Mycyku, a w książce „Wy, zori-zoryci” — zaklęcia z Wysznopola. Lecz największe duchowe dziecko — złożone w obolałej pamięci stronami strasznego obrazu głodomorów 1932–33 oraz 1946–47 lat, represje lat 30., różne akcje niszczenia Ukraińców (całego narodu!) przez moskiewsko-bolszewickich katów, widziane i przeżyte przez nią. Osobą książeczką wydano „Głód w Wysznopolu”, część z jej materiałów wydrukowano w książce-memoriale „33-j: hołod”. Z chaty do chaty wchodziła i zapisywała świadectwa naocznych świadków, fakty okropności ukraińskiego ludobójstwa. I ułożyła imienny martyrolog wszystkich współmieszkańców, których pochłonęła czarna paszcza Molocha. Najdawniejsi filozofowie i badacze religii zgadzają się na tym, że narodziny i śmierć człowieka stanowią największą tajemnicę, której nie jest w stanie pojąć ludzki rozum. Bo przy narodzinach człowiekowi podaje się z Niebios Wysokich (Światowym Rozumem) przygotowaną mu duszę, która będzie prowadzić ludzki los drogami ziemskiego bytu. Sprawiedliwa dusza Jaryny Mycyk w 84. roku opuściła ziemski byt i szła do ducha! Jakoś nie chce się wierzyć, a może nie chce się wierzyć w to, że za plecami Mistrza już tak poważny wiek. Wieśniak, syn wieśniaka. KOZAK z pochodzenia. Talent od narodzin. Rodzinne gniazdo — niewielka malownicza wieś Swarychiwka w rejonie iczniańskim na Czernihowszczyźnie. …Przekraczam próg Kijowskiej szkoły średniej nr 39, w której już 21 lat pracuje jako bibliotekarka córka patriarchy twórczości ludowej Ukrainy Olha Sztepa. Stworzona przez nią tutaj ukraińska świetlica wywołuje zdziwienie i zachwyt. Biorę na siebie śmiałość twierdzić, że to prawdziwe muzeum. Tutaj szeroko zaprezentowany jest także twórczy dorobek jej ojca — Antona Hnatowycza. Razem z nią idę od eksponatu do eksponatu, słucham jej wyjaśnień. — Ja wzięłam się za malowanie. I oto taki zrobiłam rysunek. Sercem i duszą kocham Ukrainę, rodzimą przyrodę. Tutaj, widzicie, i dąb, i bociany, i kalina, drewniana studnia. Nad nią jabłonie. Ojciec inspiruje mnie do twórczości, nie daje się zatrzymać. Sam nie siedzi spokojnie. Ma już 99 lat, a on dzięki Bogu! (puka trzy razy w stół). Myśl u niego pracuje. Jakoś mówi mi: „Oto śniło mi się, że buduję na czterech słupach wiatrak, wielki wiatrak. Oto zrobiłem ten wiatrak i mówię wnukowi swojemu: „Antosza, patrz. Miel na tym wiatraku. Tylko patrz, nie przegap, żeby mąka nie wysypała się, a to zatrzyma się wiatrak”. Wy tylko pomyślcie, jak symbolicznie u niego wszystko to jest. Patrz, mówi, nie przegap! — Takim ojcem, pani Olgo, jak wasz, szczyci się matka-Ukraina. Póki słońce na niebie świeci, jego nie zapomną… — Jego życie — to pieśń. Utalentowana, niepowtarzalna, oryginalna, nieprzeciętna osobowość. Jego życiowe credo: „Ja żyję dla ludzi”. Mówię swoim uczniom: „A wy wiecie, dzieci, dlaczego Anton Hnatowycz żyje tak długo i jest tak utalentowany?” I one chórem odpowiadają: „Wiemy, wiemy. Dlatego, że on nigdy nie palił papierosów i cały czas pracował”. Bardzo nielekkie życie przypadło w udziale mojemu ojcu, ale on nie złamał się, nie mógł złamać się. Wytrwał! — Dużo tutaj u was prac ojca. Anton Hnatowycz wyhaftował prawdziwie bajkowy świat, w którym żyjemy i pracujemy, śmiejemy się i smucimy… — Jego twórczość jest głęboko narodowa. On czerpie obrazy z pełnowodnej studni ukraińskiego folkloru, przemyśliwując i traktując wątki, natchnione ludowym eposem, dziełami klasyków ukraińskiej literatury. Tarasa Szewczenkę zna całego na pamięć. Całego! Trzeba było tylko widzieć, z jakim natchnieniem on pracował nad tym popiersiem Wielkiego Kobziarza, bohaterami jego utworów. Nie przekazać słowami. Zwróćcie jeszcze uwagę na kompozycję rzeźbiarską „Słowo o wyprawie Igora”. Dalej w ekspozycji świetlicy — rzeźby „Lirnik”, „Taras Bulba”, „Wypił kieliszek, nie więcej”, „Lanka”, „Młócenie”. Imponuje monumentalna praca „Niepodległa Ukraina”. W wyrobach — echo i dawnych czasów, i naszych dni. Oj, rodzie nasz piękny! Tyś jak morze nieskończone, potężne, głębokie. Toczycie i toczycie fale wspomnień, a im końca i brzegu nie ma. W tobie mądrość wieków i pamięć tysiącleci, jęk matek w złą godzinę i zwycięski huk ukraińskich kozaków, w tobie serdeczność i mądrość narodu. Ojcowa muza zwrócona jest swoim delikatnym łagodnym głosem do rozumu, serca i duszy każdego, kto zna i ceni prawdziwe piękno. I smutkiem, i radością napełniona ona, to śmiechem sypnie, to żalu — żalu nagromadzi. Oto uważnie przyjrzyjcie się modelowi młyna. On jest działający. Uruchamia się, mechanizm zegarowy w nim. Nawet słychać, jak stuka to korytko, które zrzuca ziarno w żarna. Dalej — ukraińskie ludowe instrumenty muzyczne, w które tchnął życie ojciec — Anton Hnatowycz Sztepa. — Ja pamiętam, pani Olgo, że wy w szkolnych latach pasjonowaliście się pisaniem wierszy. W iczniańskiej gazecie rejonowej „Leninśkyj szlach”, tak wtedy nazywała się „Trudowa sława”, często drukowaliście się. Czytałem, pamiętam. Mogę nawet teraz co nieco wyrecytować. Ziomek ziomka widzi z daleka. — To było dawno, bardzo dawno, ale prawda. A wпрочем, posłuchajcie.
Kwitnie chata ręcznikami — Od pokucia do półki na naczynia. Na nich i mak z kłosami, I kogut ranek wywołuje. Na królewieckim ręczniku, Przed ikoną, rodzice Przysięgali w wierności i miłości, Jak przodkowie ich we wszystkie wieki. W kącie lampka dogasa, Chrystus odświeża się w górze, Tutaj babcia wszystkim błagała o raj, Modliła się do Boga o świcie. Modlili się, spieszyli w pole, W ręczniczek włożywszy chleb, Wszystkiego lepszego błagali losu, Wpatrując się w Boży nimb.
Tłumaczenie maszynowe
Jako solidaryzację z konkursem w mieście przeprowadzono radiodyktando, w którym wzięły udział setki osób. Zwycięzców i laureatów radiodyktanda nagradzano również razem z tymi, którzy wykazali się najlepszą znajomością języka ukraińskiego w konkursie. Radiodyktando wyprowadziło na scenę ludzi w wieku od 8 do 80 lat, którzy czuli się takimi samymi solenizantami, jak uczestnicy turnieju im. P. Jacyka. Uroczysty rytuał nagradzania. Do nagród pieniężnych administracji miejskiej od Ligi Mecenasów dołączają cenne prezenty i biblioteczki — utwory P. Zahrebelnego, Hryhora Tiutiunnyka, I. Dziuby, Liny Kostenko, A. Dimarowa, A. Pohribnego, M. Słaboszpyckiego, wydania prezentowe różnych encyklopedii, prace z historii Ukrainy i kultury ukraińskiej, Biblie. Z pełnymi pasji słowami o rodzinnej ziemi i ojczystym języku zwracają się do przepełnionej sali autor popularnej audycji radiowej „Gdybyście uczyli się tak, jak trzeba…”, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolij Pohribny, przewodnicząca Rady Nadzorczej tego konkursu, dobrze znana niegdyś dyrektor szkoły w Hnidynie na Kijowszczyźnie, gdzie po raz pierwszy w kraju powstała mała akademia wiedzy o narodzie, Wałentyna Strilko, poeta Wasyl Hej, poetka i dyrektor generalna Ogólnoukraińskiego Centrum Informacyjno-Kulturalnego w Symferopolu Hałyna Chmelowśka. Głęboko poruszone były wystąpienia dzieci i nauczycieli. Praktycznie każdy mówił o tym, że bez miłości do ojczystego języka nie ma patriotyzmu, a bez patriotyzmu człowieka nie można nazwać porządnym. Poziom konkursu w Nowowołyńsku i osobliwości święta języka komentują: Mychajło Słaboszpycki, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów: — Święto w Nowowołyńsku wymownie potwierdza: idea konkursu Petra Jacyka rzeczywiście poszła w masy. Miejscami zaczyna zdobywać także władzę. Mówiąc to, mam na myśli przede wszystkim szefa administracji miejskiej Wołodymyra Sapożnykowa, który zdołał znaleźć i pieniądze (w czasie, gdy trzy czwarte kopalń w mieście nie pracuje!), i czas, aby osobiście zaopiekować się patriotycznym maratonem. To dobry znak na przyszłość. Wołodymyr Zahorij, prezes Ligi: — Ostatnio pojawiło się duże zainteresowanie naszym konkursem także ze strony niektórych partii politycznych, które chciałyby wykorzystać go do swojej popularyzacji i agitacji przedwyborczej. Ale, zgodnie z naszym głębokim przekonaniem, polityka i partyjniactwo nie powinny wejść w mury szkoły. U nas nie będzie żadnej nagrody od żadnej partii. (Już zaczęto nam je aktywnie oferować). Tak, współpracujemy z władzą. Miejscami szczególnie skutecznie. W finałowym etapie konkursu w rytuale nagradzania laureatów brał udział Prezydent państwa, ale Fundacja Oświatowa Petra Jacyka i Liga Ukraińskich Mecenasów nie wzywały sobie na pomoc żadnych sił politycznych w pierwszym konkursie, nasze stanowisko jest niezmienne i w drugim, i we wszystkich kolejnych. Inna sprawa, gdy do nas zechcą dołączyć osoby prywatne, instytucje czy przedsiębiorstwa, które zdecydowały się ustanowić swoje nagrody dla dzieci czy dla nauczycieli. Zapraszamy. Tutaj wakaty są zawsze. Jeszcze na tydzień przed tym dniem afisze po górniczym Nowowołyńsku zapraszały wszystkich do miejskiego Pałacu Kultury na święto języka, zorganizowane przez administrację miejską. Afisz przemawiał autorytatywnymi nazwiskami zaproszonych na to wydarzenie, którym podsumowuje się drugi etap Drugiego Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka: Anatolij Pohribny — doktor nauk filologicznych, profesor Uniwersytetu Kijowskiego im. T. H. Szewczenki, Mychajło Słaboszpycki — pisarz, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, Lubow Maćko — akademik APN, profesor uniwersytetu pedagogicznego im. M. Drahomanowa, profesor tego samego uniwersytetu Hałyna Kozaczuk, Wałentyna Strilko — przewodnicząca Rady Nadzorczej konkursu, prezes Międzynarodowej Fundacji Oświatowej im. Jarosława Mądrego, Junus Kandym — krymskotatarski poeta, tłumacz literatury ukraińskiej, zasłużony działacz sztuki, Wasyl Hej — przewodniczący Wołyńskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy, Ołeksandr Rysak — profesor Uniwersytetu Wołyńskiego
Tłumaczenie maszynowe
— Andrzeju Iwanowiczu, ta książka tylko na pierwszy rzut oka jest publicystycznym portretem współczesnego kierownika, prezesa firmy „Switocz”. W rzeczywistości porusza ona takie warstwy naszego bytu, o których wcześniej starano się nie mówić… — Ta książka ma nieprostą historię. Jeśli zdążyliście ją już przejrzeć, to zobaczyliście, że znajduje się w niej praca Dmytra Stupaka „Przyczynki do historii łemkowskiej wsi Swiatkowa”. Jest ona o mojej rodzinnej wsi na Łemkowszczyźnie — o jej położeniu na mapie geograficznej, jej historii, historii jej cerkwi, szkoły, stanie ekonomicznym w różnych okresach istnienia. Niby zwykła praca krajoznawcza, gdyby nie jedno „ale”. Tej wsi nie ma, a jej historia została napisana jeszcze w przededniu II wojny światowej — u mnie od dawna leżał rękopis mojego współmieszkańca, księdza Dmytra Stupaka. Swoją drogą, pisał go wtedy, gdy ja już się urodziłem, a nawet publikacja miała ukazać się w „Wistnyku” Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki we Lwowie, ale przeszkodziła temu wojna. Z czasem w wirze nieszczęść zaginął sam rękopis. Na początku lat 60. Dmytro Stupak przekazał napisany na nowo artykuł w skróconym wariancie uczonemu, historykowi-etnografowi Iwanowi Krasowskiemu do jednego wydawnictwa o Łemkowszczyźnie, ale chruszczowowska „odwilż” okazała się krótkotrwała — książka została zdjęta z planu tematycznego wydawnictwa, a materiał na długo zaległ w szufladzie domowego archiwum Iwana Dmytrowycza. Dziwne, że nie skonfiskowano go podczas wielokrotnych rewizji mieszkania uczonego. Dopiero później, już w czasach Niepodległości, Iwan Krasowski odwiedził mnie z tym rękopisem i od dawna chciałem go upublicznić, ale jak? Niedawno w kijowskim miejskim Domu Nauczyciela odbyła się prezentacja książki „Swiatkowa niezniszczalność dobra; Andrij Tawpasz. Portret publicystyczny” („Astron”, Lwów, 2001), zorganizowana przez Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz Ogólnoukraińskie Zjednoczenie Łemków. Na prezentacji mówiono o objętej tą książką problematyce i dramatycznej historii łemkowskiej gałęzi narodu ukraińskiego. To nie jest tradycyjna książka biograficzna — Andrij Tawpasz, kierownik jednego z najbardziej udanych przedsiębiorstw Ukrainy, firmy cukierniczej „Switocz”, stanął przed czytelnikami jako jeden z tych, którzy zostali deportowani z Łemkowszczyzny w trakcie przeprowadzania zainicjowanej przez Moskwę i Warszawę operacji „Wisła” i kto dzisiaj pragnie, aby prawda o tamtej dawnej krzywdzie stała się znana najszerszemu ogółowi. Z pomocą przyszedł profesor Uniwersytetu Lwowskiego, odpowiedzialny sekretarz Światowej Federacji Ukraińskich Zjednoczeń Łemkowskich Iwan Szczerba. Powiedział: trzeba drukować w jednej książce i historię wsi, i biografię jej rodowitego mieszkańca Andrija Tawpasza. I choć wciąż się wahałem, pracę nad tą książką rozpoczął jej autor i redaktor Mykoła Mykoluk. — Kiedy czyta się tę książkę, robi się przerażająco od tego, co przeżyli mieszkańcy wsi Swiatkowa podczas niesławnej operacji „Wisła”… — Nasza rodzina była wielodzietna — pięcioro dzieci, ale nie biedowaliśmy: mieliśmy siedem hektarów ziemi, połowę — ornej, trzymaliśmy konia, krowę, cielęta, świnie, owce, kozy, drób. I choć ciężko pracowaliśmy, to do stołu mieliśmy wszystko. Z czasem rodzice wspominali tamten czas jako czas, kiedy żyli jak u Pana Boga za piecem. Ale pewnego strasznego dnia całą wieś wsadzono do wagonów-„cielęcych” i wywieziono gdzieś. Droga była bardzo długa i właśnie tam po raz pierwszy dowiedziałem się, co to prawdziwy głód. Od tamtych czasów pamiętam, że jeść chce się przez pierwsze trzy dni, dalej głodu już się nie odczuwa. — Waszą rodzinę wyrzucono w szczerym polu — przeżywajcie, jak możecie. A jednak rodzina przeżyła — dzięki pracowitości i cierpliwości… — Ta wędrówka trwała kilka miesięcy. Nasz towarowy pociąg przeganiano z jednego bocznego toru na drugi, aż w końcu wysadzili nas na stacji Drużkiwka w obwodzie donieckim. Nasza rodzina znalazła się w żałosnej, porzuconej na pastwę losu chacie-lepiance. Schemat przetrwania dla nowo osiedlonych był prosty: praca — w kołchozie, zapłata — na dniówki i, oczywiście, nie pieniędzmi. Ale nam do wiejskiej pracy nie było się odzwyczajać. W 1947 roku, kiedy na wschodzie zaczął się głód, uciekliśmy na Lwowszczyznę, gdzie również przyszło nam koczować z rejonu do rejonu, od wsi do wsi, mieszkać po trzy rodziny w jednej chacie, do mrozów spać na sianie… — Wygląda na to, że Pana charakter hartował się od małego, chociaż sprawia Pan wrażenie człowieka lekkiego, spokojnego, któremu wszystko samo z siebie wychodzi bez szczególnego wysiłku… Dzisiaj kieruje Pan „Switoczem”, którego nie ma potrzeby przedstawiać. — Tak, wtedy, wiosną 1985 roku, kiedy ja, kawaler orderów, wróciłem z Afganu, mógłbym zadowolić się jakąś „cichą” i „nieuciążliwą” posadą… W końcu zasłużyłem… Ale w lutym 1988 roku, na drodze konkursowej, przez ogólne zebranie kolektywu zostałem wybrany dyrektorem generalnym, w 1996 roku — prezesem, dyrektorem generalnym spółki akcyjnej „Firma „Switocz”. I dzisiaj mogę pochwalić się, że właśnie firma „Switocz” jest największym płatnikiem podatków w regionie. Dość powiedzieć, że w 2001 roku odprowadzenia do budżetu państwa przekroczyły 60 mln hrywien. A w najbliższym czasie, zgodnie z warunkami umowy inwestycyjnej, nasza firma pozyska jeszcze 21 milionów dolarów amerykańskich środków inwestycyjnych, znaczna część których zostanie wykorzystana do 120-lecia działalności produkcyjnej „Switocza”, które przypada na 2002 rok. Jasna sprawa, za tymi suchymi liczbami kryje się morze zadowolenia dla najmłodszych Ukraińców. I nie tylko dla nich! Produkcja firmy „Switocz” już nie pierwszy rok świętuje sukces w rodzinach, na świątecznych stołach, jako najsmaczniejsza i najbardziej atrakcyjna. — W książce „Swiatkowa niezniszczalność dobra” jest wiele fotodokumentów. To fotografie i krewnych, i przyjaciół, i miejsc, gdzie kiedyś była położona rodzinna chata. Po tych materiałach fotograficznych można prześledzić los Łemka Andrija Tawpasza. Ale czy nie najbardziej wzruszające są fotografie, gdzie jesteście z rodziną przy progu rodzinnej chaty… — Do Swiatkowej mogłem pojechać dopiero po czterdziestu czterech latach od wysiedlenia, w czasach pieriestrojki, w 1988 roku. Mieliśmy dobre kontakty z polską fabryką biszkoptów „San” w Jarosławiu. I od czasu do czasu wymienialiśmy się doświadczeniami, grupami specjalistów. Kiedyś powiedziałem dyrektorowi fabryki Janowi Pajdzie, że moja mała ojczyzna Swiatkowa Wielka jest niedaleko stąd. On od razu zaproponował — jedźmy! Trudno nawet opisać uczucia, które mnie ogarnęły, kiedy podszedłem do dawnego podwórka rodziców — zamiast chaty, stodoły, stajni, studni tylko kilka drzew i wrośnięte w grunt pozostałości fundamentów. W następnym roku pojechaliśmy do Swiatkowej razem z rodziną. — Czy spodziewał się Pan takiego sukcesu tej książki? Na jej prezentacji w Kijowskim Domu Nauczyciela nie było gdzie szpilki włożyć, a książek po prostu zabrakło dla wszystkich chętnych. — Wygląda na to, że dawny problem Łemków nie stał się mniej bolesny i dzisiaj istnieje potrzeba mówienia i pisania o nim. W grudniu tego roku mija dziesięć lat od czasu założenia Fundacji Badań Łemkowszczyzny. W jej planach jest wydanie gruntownej pracy „Encyklopedia Łemkowszczyzny”, do druku której już przystąpiono w Warszawie, stworzenie Archiwum Łemkowszczyzny i Biblioteki wydawnictw łemkoznawczych we Lwowie. A firma „Switocz” od czasu do czasu udziela im pomocy. Musimy znać nasze pierwotne źródła i musimy wreszcie usłyszeć całą prawdę o tragedii Łemków, bo ona do dzisiaj wciąż jest przemilczana… Stronę przygotowała Switłana KORONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Іван Малкович
Для малят від 2 до 102… Так презентує свою продукцію дитяче видавництво “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГА”. Видавництво, що працює з 1992 року, уже достатньо відоме. Спершу приваблювала трішки кумедна, інтригуюча, а головне — дитяча назва. Далі звертали на себе увагу книжечки, котрі, окрім першої, видавалися за кордоном. Це, як стверджує директор “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГИ” Іван Малкович, була вимога якості до великоформатної ілюстрованої дитячої книжки. Згодом права на видання окремих “продуктів” придбали кілька провідних видавництв світу. Серед них — американське “Alfred Knopf”. Наші державні книжкові конкурси та форуми, мабуть, втомилися визнавати їх видання найкращими. Настала черга закордонних. Є абабагаламагівські версії англійською та французькою мовами… Очевидно, що ціна великоформатних абабагаламагівських видань є поважною. Так, “Снігову королеву”, найбільш нагороджувану, та інші видання менше, ніж за 30 гривень, у мережі роздрібного книгорозповсюдження не купиш. Тому масовий видавничий проект “Міні-Диво” (Міні-ціна за Диво-книжку), що пропонує сім популярних книг “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГИ” по 1 гривні кожна через “Укрпошту” — не тільки
У жовтні — грудні 2001 року відповідно до угоди про співпрацю Всеукраїнського товариства “Просвіта” ім. Т. Шевченка та Головного управління освіти і науки Київської міської державної адміністрації проводився міський дитячий конкурс патріотичного плаката і малюнка “Палітра українського слова”. Головною метою конкурсу є утвердження української мови як мови корінної нації, основи її духовної та художньої культури, активізація пізнавальної діяльності дітей та молоді, їх творчого потенціалу, виховання любові до рідної мови, виявлення та підтримка юних обдаровань. На адресу Оргкомітету конкурсу надіслали свої роботи 298 учасників. Згідно з умовами конкурсу авторами робіт є діти та молодь 3-х вікових категорій. Ними представлено 312 робіт. Із них: 6–9 років — 97 робіт, 10–13 років — 169 робіт, 14–17 років — 46 робіт. Усім учасникам конкурсу надіслано подяки за участь у конкурсі і привітання з Новим роком та Різдвом Христовим від Голови ВУТ “Просвіта” ім. Т. Шевченка, народного депутата України П. Мовчана та начальника Головного управління освіти і науки КМДА Б. Жебровського, запрошено на новорічну ялинку до Київського Палацу дітей та юнацтва. Засідання журі конкурсу відбулося 11 січня ц. р. У його роботі взяли участь: Микола Стратілат — голова журі, заслужений художник України, Ярема Гоян — директор видавництва “Веселка”, Юлій Скаканді — член Національної Спілки художників України, Тетяна Кожаєва — керівник студії образотворчого мистецтва Київського палацу дітей та юнацтва, Галина Калмикова — відповідальний секретар Київської “Просвіти”. Оцінюючи роботи, члени журі ділилися своїми враженнями, щиро дивувалися вмінвдалий рекламний хід. Загальний тираж серії — 1 мільйон примірників. Дитяча книжка по гривні, запевнили організатори проекту на прес-конференції в УНІАН, буде у кожному поштовому відділенні міст і сіл України. Фінансують акцію “Укртелеком”, “UMC”, “U’tel”, “Info- com” та “Укрпошта”… Гість редакції “Слова Просвіти” сьогодні — Іван Малкович, директор дитячого видавництва “А-БА-БА-ГА- ЛА-МА-ГА”: — Назва видавництва — з оповідання Івана Франка “Грицева шкільна наука”. Грицька, який прийшов зі школи, батько питає, що він там учив. Той відповів: “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГУ”. Хочемо, щоб це слово було першим, яке діти прочитають. Вони будуть мудріші за Грицька… — Яка перша книжка у Вас вийшла, Іване Антоновичу? — Першою книжкою у нас була “Абетка”, накладом у 50 тисяч. З’явилася під щасливою зіркою, бо одразу пішла слава, що “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА- ГА” — хороше видавництво. Ця “дута” слава годує нас і по сьогодні. — Можливо, розкажете, де взялися гроші на видавничу справу? — Коли ти маєш чітко сформульовану ідею, уявляєш методику її втілення і добре працюєш — трапляються на шляху випадки, люди, котрі допомагають тобі, а ти допомагаєш їм. Це наче виходить згори, з неба. Задумали видати “Абетку”, мала бути товста, клеєна, понад 2 сантиметри корінець… Усюди у видавництвах казали: неможливо… Вони найбільше робили дев’ять склейок, а то треба було сімнадцять. Усе почалося банально, по-нашому. Тобто я мусив дати хабара робітникові, щоб той принаймні спробував склеїти книжку. І — все прекрасно вийшло, не розривалося, мало вигляд. Тоді вже із цим пере-
Антон Макарцев, 10 років конав фабрику, що можливо видати нашу “Абетку”… Далі — гроші. Допоміг мій земляк Михайло Ткачук. Познайомив нас теж випадок, уже в Києві, де ми жили на Ромена-Ролана. Моя дружина йшла в березівському (я — з карпатського села Березова) кожусі, Михайло підійшов і каже: “Я знаю, де зробили цей кожух”. Виявилося, він — із сусіднього села. Так ось, людина, що займалася такою неромантичною роботою, як прийом макулатури, і допомогла, бо мала знижки обухівського комбінату на картон. Михайло дав п’ятимісячну позику мені — 25 тонн картону, з меншою відсотковою ставкою… І процес пішов. На перші три тисячі тиражу знайшов гуртового покупця. За ці гроші я викупив на фабриці ще десять тисяч книжок. Ще не видрукувався увесь тираж, як більшу частину я вже розпродав. За чотири місяці віддав борг — і справа пішла легше. — Яку абабагаламагівську книжку вважаєте найкращою, найважчою? — Найбільше проблем викликала книжка, яку я дуже люблю — це “Улюблені вірші”. Неймовірно важко друкувалася. Самому треба було відстежувати весь процес, перевіряти якість. Майже кожному треба було платити з кишені, щоб сумлінно працювали. Вважали, якщо ти — приватник, то маєш безліч грошей. А коли ти насправді на позиках живеш, і після виходу книжки у твоїй загальній касі залишається близько 50 гривень — нікого це не турбує. Крадуть папір на фабриці — 8 тонн. Постійно скандали. Зупиняв навіть друкарські машини. Погрожували винести звідти ногами вперед, доходило до бійок… Дуже тяжко було. Я спав по 50 хвилин на день, дома майже не бував. Це була остання книжка, яку я друкував в Україні. Бо на формат, обсяг, ілюстрації, тверді обкладинки книжок “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГИ” у нас немає машин. Вони коштують за мільйон доларів і наші фабрики не можуть цього собі дозволити.
Так само їздив на перші друки за кордон, показував, що хочу, як хочу. Траплялися і під час перельотів неймовірні ситуації. Потрапили раз у якийсь смерч, уже падали, двері літака відчинилися, екіпаж був у паніці… Слава Богу, нічого не сталося. Звичайно, ближче і безпечніше в Україні друкувати, але таких можливостей зараз немає. Останній проект “Міні-Диво” друкували вже у нас — дозволяють форматі обсяг. — Невже не можна уникнути цих видавничих стресів? — На жаль, ні. Добре, що уникнув інфаркту. Коли ти дивишся, як ротаційна машина перетворює твої гроші за 10 хвилин на 200 кілограмів браку — не легко. Щоб зупинити машину, доводиться деколи навіть битися з працівниками. Усе відбувається на нервовому зриві, не спиш і спати не хочеться. Мусив перевчати друкарів на своїх книжках, як якісно треба друкувати. Результат бачите у книжці. Усі кольори і відтінки — як має бути. Яку роль відіграє ілюстрація в дитячій книжці, знаємо. Ти відриваєш од себе шматок життя і здоров’я. Щоб кольори яскравіші були – вливаєш свою кров. Сам відповідаєш за все: за творчу сторону, якісний друк, піари, розповсюдження… — Чому не розподілите повноваження? — Поступово, сподіваюся, будемо розширюватися. — Чи прибуткова Ваша справа? — Якби вона була прибутковою, Україна була б завалена українськими книжками. — Як відгукуються про вас читачі на книжкових форумах? — Багато позитивних відгуків. Траплялося, що навіть ті, хто погано володіє українською, купував наші книжечки й дуже дякував. На XIV міжнародному форумі в Росії до мене підійшла дівчина українського походження і схвильовано сказала: “Я вперше пишаюся своїм українським корінням”. І це справді стимулює до праці. Нещодавно мали міжнародні вина малюнках сотень київських дітей. “Запашна, співуча, гнучка, милозвучна, сповнена музики і квіткових пахощів…” — висловлювався великий Олесь Гончар про визнання української мови. На диво дорослих, і навіть педагогів, які телефонували до Оргкомітету конкурсу, ставлячи запитання: як же можна слово малювати? Слово ж лише пишеться або говориться. Аж ні! Магічна сила слова — в його здатності викликати думку, уяву, фантазію та образи. Дитячі роботи — тому підтвердження. Тож враження від робіт перевершили сподівання організаторів конкурсу, що, якоюсь мірою, ускладнювало роботу журі. Використовувалася така градація премій у кожній із вікових категорій: 6–8 років: І місце — 150 грн.; ІІ місце — 100 грн. (2 премії); ІІІ місце — 50 грн. (3 премії). 10–13 років: І місце — 200 грн.;
z
давничі домовленості. Плануємо видати “Казки Туманного Альбіону” українською (ілюстрації Владислава Єрка), дитячий бестселер “Гаррі Потер”. Наша мрія — утвердитися на американському ринку. Є чимало пропозицій, але ми очікуємо на кращі. — Російською не видавали книжки? — Ще ні. Хоча це б пожвавило наш бізнес. Є зацікавлення великих російських компаній. — Скільки художників у вас працює? — З десяток. Постійно шукаємо. Маємо двох справді великих художників: Кость Лавро та Владислав Єрко. Решта — гарні художники. Софія Ус ще засвідчить себе, працює вже четвертий рік над книжкою “Вовченятко, яке любило запливати в море”. — Як виникла ідея “Міні-Дива”? — Завдячую зустрічі зі Станіславом Довгим, тоді — головою “Укртелекому”, а тепер — керівником Державного комітету зв’язку. Пан Станіслав виявився активним книголюбом. Почалася наша співпраця з книжечки “Літаючий капелюх”, а без їхньої підтримки було б дуже важко. Зараз є торговельна мережа “Укрпошти”, яка має близько 50 тисяч відділень, аж до найвіддаленіших сіл. Підтримали нас і в рекламі проекту. Уся Україна вже побачила телевізійний ролик “А-БА-БА-ГА-ЛА-МА-ГИ”. Добре, що вдалося переконати певних людей підтримувати замість російських “pop” українську книжку. Дитина може дозволити собі витратити гривню на хорошу книжечку. Це — найбільший культурний проект за часів незалежності.
Розмовляв Олександр СОЛОНЕЦЬ
z
виготовлення плакату-афіші виставки, переможців конкурсу нагородити премією в розмірі 100 грн. Заохочувальна премія встановлена в розмірі 50 грн. Попереду — заключний етап конкурсу — мистецьке свято “Палітра українського слова”, присвячене підведенню підсумків конкурсу та відзначенню переможців. Відбудеться свято 7 лютого ц. р. у приміщенні Київського палацу дітей та юнацтва (м. Київ, вул. Січневого повстання, 13). Початок о 16.00. Запрошуємо всіх на свято!
А. ТРЕБЕНКО, зав. відділом секретаріату “Просвіти”
Анастасія Тімірова, 17 років
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
niu dzieci, ich zrozumieniu postawionego celu. Pędzlem i farbami dzieci oryginalnie łączą kolor i barwy ojczystej ziemi z logiką swoich myśli. Czy to plakat, czy ilustracja do ludowych bajek i pieśni, utworów ukraińskich klasyków, czy to rysunki świąt folklorystycznych, tradycyjnych obrzędów ludowych, a nawet po prostu „malując” Ukrainę, dzieci jeszcze raz udowodniły prostą i ważną prawdę: język to dusza narodu. Paleta ukraińskiego słowa rozkwitła. II miejsce — 150 hrywien (2 nagrody); III miejsce — 100 hrywien (3 nagrody). 14–17 lat: I miejsce — 250 hrywien; II miejsce — 200 hrywien (2 nagrody); III miejsce — 150 hrywien (3 nagrody). Za wspólną zgodą członków jury oraz w porozumieniu z Komitetem Organizacyjnym konkursu podjęto decyzję o wykorzystaniu części funduszu nagród na nagrody zachęcające. Za opracowanie plakatu, który przyjęto za podstawę
Tłumaczenie maszynowe
Problemowi małych dawek napromieniowania radiacyjnego i towarzyszących mu zachorowań na raka w czasach przedczarnobylskich poświęcano znaczną uwagę – wystarczy przejrzeć choćby informacyjny moskiewski zbiór „Grażdanskaja oborona” z początku lat 80. Znamienne, że sumienni ukraińscy uczeni zwracają na ten aspekt ochrony zdrowia coraz baczniejszą uwagę. Jednak na Zachodzie zainteresowanie nim nigdy nie malało. Potwierdzeniem tego są wydane kilka lat temu w Moskwie i Mińsku książki badawcze amerykańskich uczonych J. Gofmana i D. Vogelsteina „Rak spowodowany napromieniowaniem w małych dawkach” oraz „Awaria czarnobylska: skutki radiacyjne dla współczesnego i przyszłych pokoleń”. Uogólniając wyniki obserwacji chorych na raka odbytnicy i jelita grubego, profesor Vogelstein doszedł do wniosku, że tylko suma uszkodzeń genetycznych może spowodować przekształcenie zwykłej komórki w rakową. Te uszkodzenia genetyczne, począwszy od pierwszego, mogą kumulować się przez wiele lat. Zatem rak jest skutkiem wpływu sumy wielu kolejnych mutacji w materiale genetycznym jądra komórki: albo w cząsteczkach DNA, albo w większych – strukturach chromosomowych. Czynniki rakotwórcze (wśród nich także promieniowanie jonizujące) mogą wpływać na rozwój raka na dwa sposoby: przyspieszać rozwój potencjalnych nowotworów złośliwych lub sprzyjać powstawaniu nowych. Należy jednak podkreślić, że czynniki rakotwórcze wywołują chorobę tylko w tym przypadku, jeśli powodują choć jeden z etapów niezbędnych do rozwoju raka. (W tym przypadku nie chodzi o inne choroby onkologiczne, częste w strefach skażenia radiacyjnego). Załóżmy, że komórka musi zgromadzić 5 uszkodzeń genetycznych: A, B, C, D, E dla realizacji uformowania obrazu klinicznego raka; jeśli czynnik X dymu tytoniowego powoduje uszkodzenie typu B, to dym tytoniowy jest przyczyną raka. Jeśli, powiedzmy, benzen powoduje uszkodzenie typu A, B i E, to on również jest czynnikiem raka. I chociaż żaden ze wspomnianych czynników nie może stać się jedyną przyczyną zachorowania na raka, prawdopodobieństwo zachorowania jest tym wyższe, im większa liczba uszkodzeń aparatu genetycznego istnieje w komórkach organizmu od urodzenia. Wyobraźmy sobie, że dziedzicznie przekazane zostały uszkodzenia typów A, C, D i E. Wtedy wystarczy dodatkowo otrzymać uszkodzenie typu B, a nowotwór rakowy zostanie zrealizowany. W innym przypadku, przy zdrowej dziedziczności, realizacja raka wymaga zbiegu wszystkich pięciu przypadków. Czy rak jest uleczalny? Jeśli uszkodzenia chromosomowe zostały nabyte w ciągu jednego pokolenia, to dotyczy to nieznacznej liczby poszkodowanych komórek, które mogą zostać usunięte przed porażeniem sąsiednich i odległych tkanek oraz pojawieniem się przerzutów. Zatem interwencja operacyjna na wczesnych etapach jest póki co najpewniejszym sposobem pokonania choroby. Szkoda od wpływu promieniowania na struktury genowe zazwyczaj wiązana jest z powstawaniem nowotworów złośliwych. Jednocześnie dobrze wiadomo, że zmiany rakowe pojawiają się nie tylko pod wpływem promieniowania. Co więcej, statystyka świadczy: najczęściej ujawniają się one u ludzi, których krewni, choćby w linii jednego z rodziców, mieli tę przypadłość. Zatem wcale nie jest powiedziane, że człowiek pracujący w warunkach podwyższonego obciążenia radiacyjnego zachoruje na raka – dotyczy to w pełnej mierze także personelu odpowiednich przedsiębiorstw. A jednak młodym ludziom, którzy poświęcili się pracy w technologiach trzeciego tysiąclecia, dla zapobieżenia najmniejszemu prawdopodobieństwu uszkodzeń genetycznych u potomstwa, celowo jest jak najwcześniej zawierać małżeństwa, aby urodzić dzieci przed znacznymi obciążeniami dawkowymi. Co więcej, nadmiernemu napromieniowaniu można i należy zapobiegać. Na tym właśnie polega zawodowy obowiązek projektantów, budowniczych i eksploatatorów obiektów niebezpiecznych. A biorąc pod uwagę poczarnobylskie skażenie radiacyjne środowiska naturalnego oraz wzrost innych szkodliwych czynników, ta rada będzie użyteczna dla prawie wszystkich młodych ludzi Ukrainy. Właśnie dlatego państwo jest zobowiązane materialnie zachęcić do wczesnych małżeństw. Ulgowe mieszkania, należna dopłata do urlopów macierzyńskich zapewni nie tylko prestiżowość, ale także niezawodność i trwałość młodej rodziny. Z drugiej strony, jeszcze z przedszkola dzieci muszą wiedzieć: poczarnobylska przyszłość jest niemożliwa bez właściwego – zdrowego! – stylu życia. I doświadczenie ukraińskiej waleologii powinno wreszcie wypełnić swoje przeznaczenie. Czyż dziś kogoś zdziwi twierdzenie o tym, że należy się hartować, aby nie chorować? Lecz nie wszyscy odważają się na takie próby dla swojego organizmu. Inni nie wiedzą, jak to prawidłowo robić, a dlatego nie ryzykują… Dziś podajemy kilka wariantów hartowania z stopniowym obniżaniem temperatury wody. Wybierajcie, co wam się podoba. Wilgotne obmywanie nóg. Początkowa temperatura wody do obmywań – około 37 °C z czasem trwania procedury 2–4 min. Przestrzegać tempa obniżania temperatury – o 1 °C co 1–2 dni. Ostateczna temperatura – 28 °C. Wskazana metodyka wykorzystywana jest jako procedura przygotowawcza. Polewanie nóg. Początkowa temperatura wody do polewania – około 37 °C. Przestrzegać tempa obniżania temperatury – o 1 °C co 2–6 dni. Końcowa temperatura – 26–24 °C. Po polewaniu przeprowadza się suche rozcieranie. Metodyka wykorzystywana jest jako przygotowawcza do przejścia na chłodne kąpiele dla nóg. Chłodne kąpiele dla nóg. Początkowa temperatura wody – 34 °C. Czas trwania procedury – 8 (6) – 4 (2) min. Końcowa temperatura – 18–14 °C. Tempo obniżania. Przygotował Ostap SWITŁYK
Tłumaczenie maszynowe
— Grypa zazwyczaj towarzyszy podwyższonej temperaturze ciała — reakcji ochronnej organizmu na wtargnięcie infekcji. Najkorzystniejsza temperatura dla wirusa grypy to 35 °C, po przekroczeniu 37 °C warunki jego rozwoju się pogarszają, a przy temperaturze 40 °C rozmnażanie całkowicie ustaje. Zatem jeśli ma Pan/Pani zdrowy organizm i nie jest ciężko znieść podwyższenie temperatury ciała do 38 i więcej stopni, może to pomóc przyspieszyć zwycięstwo nad wirusem. Jeśli natomiast źle się Pan/Pani czuje przy takiej temperaturze, jeśli ma Pan/Pani przewlekłe choroby oskrzeli i płuc, serca, nadciśnienie itp., należy sięgnąć po środki obniżające gorączkę. Stwierdzam, że większość lekarzy skłonna jest zalecać środki niefarmakologiczne. — Co więc trzeba przede wszystkim robić? — Należy właściwie wykorzystać wszechobecną, ożywczą wodę, by zarówno zbić podwyższoną temperaturę ciała, jak i wyprowadzić toksyny. Osłabi gorączkę w organizmie lewatywa czystą przegotowaną, ostudzoną do temperatury pokojowej wodą (1—1,5 l). Tę metodę można stosować nawet u niemowląt. Dla dzieci w wieku 1—6 miesięcy podaje się 30—60 ml wody, 6—12 miesięcy — 100—180, 1—2 lata — 180—200 ml, 2—5 lat — 200—300 ml. Pomocne są także okłady: zwilżyć płócienną szmatkę lub ręcznik w mieszaninie wody z octem jabłkowym lub winnym (na 0,5 l wody 1 łyżka stołowa octu lub więcej), przyłożyć do czoła, a w miarę nagrzewania zmieniać. Okład z lodu (można zamrozić go w termoforze lub w foliowym woreczku) kładzie się na czoło i dołki łokciowe; od czasu do czasu należy go zdejmować na 10 min., aby nie dopuścić do miejscowego wychłodzenia. Można także zastosować wycieranie: najpierw klatkę piersiową i brzuch, następnie plecy, kończyny. Przecierając daną część ciała bawełnianym lub lnianym ręcznikiem albo rękawicą zwilżoną mieszaniną wody z octem (2:1), należy od razu ją przykryć.
— Jakie jeszcze okłady Pan/Pani poleci? Najskuteczniejsze? — Oto kilka wariantów: skarpetki zmoczyć w wodzie lub mieszaninie wody z octem (octu można użyć nawet do połowy), wykręcić i założyć na stopy. Stopy owinąć suchym ręcznikiem lub płótnem, a na wierzch wełnianą chustką. Po 20—30 min. (można po 1 godz.) mokre skarpetki zdjąć, wytrzeć stopy i założyć wełniane skarpetki. W ciągu dnia celowe jest powtarzanie tej procedury 2—3 razy. Owijanie stóp można stosować także przy bólu głowy, zapaleniu migdałków. Jednak owijanie łydek działa skuteczniej: lniany lub bawełniany ręcznik zmoczyć do połowy — na długość, odcisnąć i owinąć mokrą łydkę (od kostki do kolana). Najpierw mokrym końcem, potem suchym, a na wierzchu owinąć wełnianą chustką. Tak samo na drugiej nodze. (Jeśli nogi były wcześniej zimne, należy je ogrzać w gorącej kąpieli lub rozetrzeć ręcznikiem). Po 45—60 min. okład szybko zdjąć, dobrze przykryć chorego. Owijanie łydek jest wskazane w przypadku przeziębienia, grypy, zapalenia oskrzeli, płuc.
— Czy tak samo można owijać także klatkę piersiową? — W tym celu należy przygotować dwa lniane ręczniki: jeden, zmoczony i wykręcony, owija się wokół klatki piersiowej, a drugi, suchy — na wierzchu. Na wierzch przykryj chorego pierzyną na 30—40 min. Owijanie można powtarzać kilka razy z rzędu, jeśli temperatura spada powoli. Nawiasem mówiąc, kijowscy mnisi robili to „chustą” z grubego płótna (nawet z workowiny). Szeroki kąt kładli na ramiona, wąski — na klatkę piersiową. Po owinięciu suchą tkaniną chory powinien leżeć w łóżku 0,5—1,5 godz. Przy wysokiej temperaturze owijanie zmienia się co 30—45 min. Użytą tkaninę należy koniecznie wyprać, aby uwolnić ją od toksyn. (Trzeba wcześniej przygotować inny zwilżony kawałek tkaniny, aby szybko zastąpić użyty). Owijanie pomaga przy przeziębieniu, grypie, nieżycie, zastojach w klatce piersiowej. I jeszcze ważne: przed tymi zabiegami należy koniecznie opróżnić jelita i pęcherz moczowy, bo nie wolno wstawać spoconym.
Tłumaczenie maszynowe
JAK STAĆ SIĘ SILNIEJSZYM temperatury — 1 °C co 2–7 dni. Przy obniżeniu temperatury wody poniżej 26 °C dodaje się do wody sól kuchenną w ilości 20 g na 1 l. Przy obniżeniu temperatury wody poniżej 20 °C podczas zabiegu wykonywać samomasaż nóg szczotką. Wycieranie na mokro. Wykonuje się przy temperaturze powietrza w pomieszczeniu nie niższej niż 25–23 °C. Początkowa temperatura wody do wycierania — 37–35 °C. Tempo obniżania temperatury — 1 °C co 2–5 dni. Czas wycierania każdej części ciała — 1,5–2 min. Następnie wykonuje się suche rozcieranie. Końcowa temperatura wody — około 18 °C. Ogólne polewanie. Może być wykonywane po ogólnym wycieraniu. Temperatura wody od 30 do 18 °C. Tempo obniżania temperatury — 1 °C co 3–7 dni. Prysznic deszczowy. Wykonuje się wyłącznie po wszystkich wymienionych wyżej zabiegach. Początkowa temperatura — 35–37 °C. Kolejność obniżania temperatury — 1 °C co 2–7 dni. Końcowa temperatura — 27–23 °C. Czas prysznica — 2–3 min. Przy obniżeniu temperatury poniżej 25 °C należy wykonywać samomasaż szczotką. Hartowanie gardła należy przeprowadzać metodą zraszania lub płukania. Początkowa temperatura do zraszania — 40 °C, do płukania — 38 °C. Tempo obniżania temperatury — 1 °C co 3–6 dni. Czas zabiegu — 1–6 min. Końcowa temperatura — 15 °C. Do wykonywania zabiegów można używać wody mineralnej, uprzednio odgazowanej.
Nie należy rozpoczynać hartowania: – jeśli masz podwyższoną temperaturę; – po przeciążeniu fizycznym; – po wychłodzeniu organizmu; – w dni krytyczne u kobiet.
Do druku przygotował Olександр SYDORENKO
z
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
popularnych piosenkarzy estradowych. Maria Burmaka, Iryna Biłyk, zespoły „Skriabin”, „Płacz Jeremiji”, „Pikardijska tercja”, „TNMK” („Tanok na majdani Konho”), Dmytro Klimaszenko oraz duet „Alibi”. Nasuwa się pytanie, prawda? Można dyskutować i oburzać się, ale nikt nie ma prawa zabronić spróbować czy skosztować nietradycyjnego pożywienia. Pomysł wykorzystania pomieszczeń Opery Narodowej na programy koncertowe nie jest nowy, ponieważ z okazji zjazdów i forów takie wydarzenia już się odbywały. Dlaczego więc nie pozwolić na świąteczne święto z udziałem młodych w tak luksusowej oprawie — prawdopodobnie zdecydowali urzędnicy wszystkich szczebli — i nie pomylili się, powierzając tę sprawę zespołowi pracowników centrum artystycznego „XXI wiek dla Ukrainy”. Pomysł przeprowadzenia takiego koncertu był pielęgnowany przez prezesa tej agencji artystycznej przez cały rok. Czy to nostalgia za lepszymi czasami festiwalu „Czerwona Ruta” przypomniała, że jedna „opera” już przeżyła najazd undergroundu. Z okazji piątego, jubileuszowego festiwalu „Czerwona Ruta” otrzymała pomieszczenia Charkowskiego Teatru Operowego. Dlaczego więc siedmioma chlebami profesjonalnego gatunku i korzeniami z wyżej wspomnianego festiwalu nie poczęstować stołecznej publiczności na Boże Narodzenie? Szkoda tylko, że koncertowe przedstawienie przypadło wybranym, bo biletu na takie widowisko nie może kupić każdy chętny, a pracy i wydatków to niezwykłe widowisko wymagało niemało. Same dekoracje wybitnej scenografki teatralnej Marii Łewyckiej są wiele warte, bo właśnie strona wizualna tworzy odpowiedni nastrój zarówno u artystów, jak i u obecnych na sali, którzy znaleźli się w bajkowym świecie świątecznych czarów. Nie sądzę, aby na koncert z udziałem zespołu „Płacz Jeremiji” zebrali się przypadkowi ludzie. Sala wypełniła się wielbicielami ukraińskiej estrady. A rock — on i w Afryce jest rockiem, lecz nie wszystkim wiadomo, że zespół rockowy Tarasa Czubaja latami nosił się z zamiarem i dawno już wydał album „Nasze Boże Narodzenie”, z którego pochodzą popularne wersy: „Mikołaj brodaty…”. Sam Taras pojawił się na scenie w zupełnie niecodziennym, błogim stanie i rozpoczął swoją opowieść o święcie od wspomnień z dzieciństwa i pytania: „Czy każdy z was pamięta, jak pachnie Boże Narodzenie? Dla mnie to święto jest wypełnione aromatami choinki, miodu, cukierków i szczególnym, pełnym drżenia oczekiwaniem na prezenty, które przyniesie nie tata, nie mama, a… Sami wiecie Kto”. I dał Czubaj z muzykami świątecznego драйву (energii) eleganckiej publiczności. Dalej cudowny eksperyment kontynuowali „skriabinowcy”, którzy z okazji narodzin Syna Bożego pojawili się na scenie w nastroju spowiedzi i z wokalnym eksperymentem, czyli nowo powstałą grupą śpiewaczą. Operowymi głosami zespół „Skriabin” wraz z Julią Lord i Andrijem Pidłużnym (Anioł) rozśpiewali się na cud czy na Boże Narodzenie, ale przyjemnie i niespodziewanie zadziwili. Andrij Kuźmenko wyspowiadał się i opowiedział o swoich odczuciach święta. „Zatrzymujesz się w bieganinie i wracasz do dzieciństwa, gdzie jest czysto, przytulnie i drżąco”. Śpiewali szczerze, jak w rodzinie. „Wkrótce Boże Narodzenie…” — wtórowała sala, bo tę piosenkę już znają i kochają. A u Mariczki Burmaki „Z zapomnianymi bajkami chodzi sen po głowach”, i sama ona była na tym święcie, jak nikt inny, organiczna i szczera. Podobna do leśnej wiewiórki była Iryna Biłyk, która znalazła się pośrodku sali i niespodziewanie, niemal przerywając program koncertowy, otrzymała pokaźną porcję owacji od wielbicieli. Czuło się, że śpiewać jej również chciało się jakoś szczególnie, swobodnie i szczerze. Moja osobista opinia dotycząca pomysłu przeprowadzenia koncertu w operze nie protestowała jedynie przeciwko udziałowi w nim zespołu „Pikardijska tercja”. Trudno ich sobie wyobrazić poza murami sal filharmonicznych i operowych. Prawdopodobnie dlatego reżyserski pomysł dotyczący tej formacji polegał na tym, aby oni tylko brzmieli, żeby nawet trudno było ich dostrzec na scenie, a sala przy tym wypełniła się dźwiękami czarujących głosów i melodii. I dopiero po występie Dmytra Klimaszenki oraz duetu „Alibi” zaczął się „sabat”, czyli przedstawienie, które wykonał zespół o nazwie o planetarnym brzmieniu „Tanok na majdani Konho”. Tutaj wszyscy i napatrzyli się, i naśmiali, i rozweselili. Oni po prostu zadziwili swoją profesjonalnością i dojrzałością. Charkowska formacja „TNMK”, która dała o sobie znać na piątym, jubileuszowym festiwalu „Czerwona Ruta” i została laureatem pierwszej nagrody w nominacji muzyka taneczna, na dziś jest zjawiskiem. A jak zakolędowali „pikardyjczycy”, Burmaka i Biłyk w finale, i jak wyszli na salę do publiczności, która zaśpiewała z nimi mimowolnie, to ten, kto tam był, rzeczywiście zaznał Bożej łaski, która panowała w tej sali. Bo przecież tworzą ją ludzie dla ludzi w imię Boga. Lesia SAMIŁENKO Zdjęcie O. KUTŁACHMETOWA
Tłumaczenie maszynowe
“Pikardijska tercja” Czy każdemu człowiekowi przychodzi do głowy, by przywołać dziecięce skojarzenie ze świętami Bożego Narodzenia? I to nie tylko impresje skojarzeniowe, ale zapach, aromat tego święta? Być może jest to właściwe obdarzonym naturą osobom, które ciągną przez życie ciężką walizkę wspomnień, realizujących się czy to w postaciach bałwanów (ale Bałwan to sezonowy cud, który kojarzy się z mroźnym zimowym nastrojem), czy to w bardziej błogich wyrazach wiecznej dobroci i szczodrości, jakim jest dla wszystkich maluchów “Mikołaj brodaty”. Jakże oni czekają i w nocy nie śpią w nadziei, że otrzymają właśnie od tego wszystkowidzącego człowieka wymarzony prezent! Posłuszni i grzeczni w przeddzień świąt płyną myślą do Mikołaja, od dnia którego zaczyna się świąteczne, pachnące życie rodziny. Od 19 grudnia w domu stoi już amulet, a najbardziej niecierpliwi wnoszą do chaty nawet gałązki choinkowe. Świąteczne koncerty to także prezenty na święta dla tych, którzy kochają je ponad wszystko. Od święta Mikołaja koncertowych programów i zabaw jest niemało, rozdają je, niczym z torby Dziadka Mroza, dzieciom i dorosłym organizacje społeczne, partyjne, a także koncertowe. Rozrywek — od groma! Przez miesiąc — dla każdego coś miłego i smakowitego. Na dziś istnieją już tak zwane elitarne koncerty. Jeden z takich odbył się w stolicy, w pomieszczeniu Opery Narodowej ósmego stycznia. “Nowe melodie wigilijnej nocy” na długo zapamiętają ci, którym udało się tam trafić, gdyż ta scena, przyznajcie, nie kojarzy się z nazwiskami popu- Swój występ w klubie “Ostatnia barykada” kijowska grupa “Niebesna kopalyna” zakończyła na dziesięć minut przed rozpoczęciem Nowego Roku. Ci, którzy zdecydowali się powitać Nowy Rok w tym niezwykle gościnnym klubie, który kultywuje współczesną ukraińską kulturę, ani trochę nie żałowali. Jeśli chodzi o grupę, to ta noworoczna impreza stanowiła podwójne święto dla muzyków, gdyż w przeddzień ukazał się drukiem album “Śpią anioły”. Album dojrzewał bardzo długo, został nagrany w 1998 roku, a na świat boży pojawił się dopiero pod koniec 2001-go. Należy od razu zaznaczyć, że “Niebesna…” jest tak niepodobna do innych formacji rockowych, że jakiekolwiek porównawcze analogie okazują się niestosowne. W swoich tekstach lider zespołu — gitarzysta i wokalista Jurij Polczenko najbliżej stoi klasyków poezji egzystencjalnej XX wieku — to samo odczucie przejmującej samotności duszy, te same nawarstwienia metafor. Jednym słowem, to, co robi dziś “Niebesna kopalyna” — robi na ukraińskiej scenie tylko i wyłącznie “Niebesna kopalyna”. “Selestial Mine”, a w ukraińskim wariancie — “Niebesna kopalyna”, powstała jako trio w 1990 roku w Kijowie i na początku zajmowała się ideami improwizowanego jazzu z włączeniem niewerbalnego śpiewu. Chociaż tamte czasy ogólnego zachwytu improwizacją dawno minęły, duch poszukiwań i nieakceptowania ustalonych stereotypów nadal prześladuje próby, na których powstają fantomy idei. Brak wizerunku stworzył grupie wizerunek jego braku. Nagrane wtedy w piwnicy zbiory desperackich poszukiwań nowych muzycznych ziem “Delirium” i “Ostawlennyj dom” na podświadomym poziomie, bez dołączania zrozumiałego tekstu, opowiadają o panującym wtedy imperium wolności. Pierwszy występ zawziętych “niebiańskich górników” na festiwalu “Mołodist’90” wywołał niemałą reakcję ze strony filmoznawców i fanów kina, a audycja w ukraińskim radiu, która wyszła po festiwalu, wywołała odzew z całej Ukrainy. Później odbyły się dwa wywiady w moskiewskim “Radio junosti” — i ten program nie pozostał niezauważony — u słuchaczy pojawiało się wiele pytań do Jurija Polczenki, który w tym czasie znajdował się w swojej kuchni. W 1992 roku na zaproszenie “Independent Music Network” Jurij Polczenko wyruszył do USA. Przebywając tam przez rok, gitarzysta poznał kalifornijską rockową tużowkę i, co najważniejsze, pokazał w studiu w Ukiah 20 swoich piosenek po angielsku. Amerykanie zainteresowali się materiałem i nagrali dla siebie 4 demo-piosenki. Zbierając się znów na próby w Kijowie, grupa zaczęła formowanie pełnowartościowego piosenkowego programu rockowego, który zainteresował sponsorów. Po czterech miesiącach nagrań w studiu muzycy wreszcie zbliżyli się do tego, o czym marzyli latami. Anglojęzyczny album “Mist Of Dance” z jedenastoma oryginalnymi piosenkami został wręczony w klubie ambasady osobiście Ambasadorowi Wielkiej Brytanii. Pan Roy Reeve przed kamerami telewizyjnymi oświadczył, że właśnie media “uczyniły ich sponsorski gest pełnoprawnym”. Stawiając w ten sposób wysoki stempel na potencjale kolektywu, Ambasador zainspirował grupę do osiągania nowych horyzontów. Na początku 1997 roku, próbując przeniknąć za ściany własnej ograniczoności, grupa zaprosiła skrzypaczkę i wokalistkę. Pojawienie się nowego instrumentu i charakteru doprowadziło do napisania ukraińskojęzycznego albumu “Śpią anioły”, który został ukończony w 1998 roku, i zmiany nazwy zespołu na “Niebesna kopalyna”. Ołeksandr JEWTUSZENKO
Tłumaczenie maszynowe
MIESIĄCZNIK Rubrykę prowadzi Wasyl Skuratiwski 17 stycznia — Objawienie Pańskie, czyli wieczór babski. Kropi się chaty święconą wodą. Na Zakarpaciu kobiety na święconej wodzie zarabiały mąkę i robiły nią krzyże na drzwiach i ościeżach, aby „upiry i wszelaka nieczysta siła nie miały wpływu”. A dziewczęta zbierały bukowe drzazgi na podwórzu, przymawiając: — Same bukowe, same bukowe! — To po to, aby dobrze zbierały się grzyby. 18 stycznia — Głodna kutia, głodny wigilijny wieczór. Przygotowują trzecią (i ostatnią) kutię świąt bożonarodzeniowo-noworocznych. Nazywa się ona „głodną” od tego, że od tego czasu i do następnego dnia, dopóki nie poświęcą wody w rzece, ludzie pościli, czyli nie jedli. Właściwie był to ostatni dzień kolędowania. Zazwyczaj w głodny wigilijny wieczór „wodzono Melankę” dziewczęta, choć w niektórych regionach czynili to i kawalerowie. Na przeważającym terytorium Ukrainy główne obrzędy kończyły się po Wasylach. Z głodną kutią związane są ciekawe obrzędy „zaklinania mrozu”. Przecież chrzcielne chłody były w dawnych czasach najsilniejsze. Zanim usiadł do wieczerzy, gospodarz brał łyżkę kutii, podchodził do okna (czasem uchylał lufcik) i trzykrotnie mówił: — Mrozie, mrozie, chodź do nas kutię jeść! Po pauzie znów zwracał się: — Nie idziesz? To nie idź ani na żyto, ani na pszenicę, ani na wszelkie zboże! 19 stycznia — Chrzest Pański, Wodoszcze, Jordan. To trzecie, największe i zamykające święto cyklu bożonarodzeniowo-noworocznego. Z nim wiążą chrzest Chrystusa w Jordanie. Dlatego we wszystkich wsiach, gdzie były cerkwie, święcono wodę. Rano mężczyźni szli do rzeki lub stawu, wycinali z lodu krzyż („jordana”), stawiali go obok przerębla i oblewali czerwonym kwasem buraczanym. Przed obiadem ksiądz, wypowiedziawszy modlitwę, święcił wodę, zanurzając w niej srebrny krzyż. Po tym wypuszczano w powietrze kilka par gołębi i wszczynano głośną strzelaninę ślepymi nabojami. 20 stycznia — Jana Chrzciciela, Poprzednika. W ten dzień wynoszono z chaty chleb i sól, które leżały na pokuciu od bogatej kutii, i połamawszy na kawałeczki, karmiono zwierzęta. To samo robiono i z sianem. Od Jana Chrzciciela kobietom pozwalano szyć i prząść. Nie przypadkiem mówi się: „Po Janie Poprzedniku kto nie robi, tego biją w plecy” czy „Przyszedł Jan Poprzednik i zabrał święta na plecy”. 21 stycznia — Afanasa, Pół-Jana, Dzień Bożonarodzeniowy. Świętują przeważnie kobiety, bo mówią, że „Pół-Jana płucze łyżki”. Ten dzień zbiega się z Bożym Narodzeniem, a dlatego jeszcze nazywa się „odprawianiem” lub „przeganianiem świąt”. Właściwie w Dzień Bożonarodzeniowy całkowicie kończą się wszystkie święta cyklu zimowego. 23 stycznia — Markiana. Nazywano go jeszcze „Hrycem-wzywaczem lata” — „Jaki dzień — takie i lato. Szron na stogach — na mokry rok”. 25 stycznia — Tatiany. Jeśli wyjrzy słońce, to wcześnie przylecą ptaki z wyryju, a kiedy śnieżnie, to będzie padać po lecie. 28 stycznia — Oddanie, Widzenie. Uważają, że w ten dzień czarownice dają „danie”. W ludzie krąży mnóstwo wierzeń o tym, że niektórzy ludzie mogą każdego przyczarować do siebie, nasłać różne choroby itp. 31 stycznia — Afanasa. Przeważnie ten dzień bywa zimny, a dlatego mówiono: Z Panasowymi mrozami żarty marne. Na Afanasa-łominosa chroń nosa. Nowy rok — do wiosny odliczanie. Na Nowy rok przybyło dnia na zajęczy skok. Słońce błyszczy, a mróz trzeszczy. Założyciel Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Program piosenkarki Kateryny Wasylenko nazywał się otwarcie i jednoznacznie: „Jestem Ukrainką”. Narodowy Cyrk Ukrainy, gdzie rok temu odbył się jej koncert-benefis, był przepełniony — witać ulubioną piosenkarkę przyszli przyjaciele i rodacy, gorący zwolennicy jej talentu. Widzowie zachwyconymi oklaskami witali każdą wykonaną piosenkę: „Jestem Ukrainką”, „Chabrowe pole”, „Przyjeżdżajcie częściej do domu”, „Przekwita słonecznik za wsią”, „Przelatywały gęsi”, „Noc poślubna”, „Chytra ja”, „Moja Ukraina”... Wiele razy słyszałem piosenki Kateryny Wasylenko w radiu. Zwróciłem uwagę na czysty, przenikliwy głos piosenkarki. Ale nie wiedziałem, że ona jest jeszcze wielostronną osobowością twórczą — pisze piosenki, bajki i opowiadania, śmiesznostki i humoreski, laureatka wielu konkursów i festiwali, piosenkarskich wernisaży. Jej piosenki „Do jesionu-przystojniaka”, „Czarowne imię”, „Primadonna”, „Szumi burza”, „Pożycz szczęścia”, „Morze” chętnie wykonują znani ukraińscy piosenkarze. Wyszły dwie jej kasety audio „Chusteczka-chustka” oraz „Noc poślubna”, o piosenkarce stworzono muzyczny film telewizyjny „I rozkwitła dusza moja w pieśniach”, zagrała K. Wasylenko w filmie fabularnym „Kryjówka przy czerwonych kamieniach”. I oto niedawno spotkałem się z Zasłużoną Artystką Ukrainy Kateryną Wasylenko, pogratulowałem przyznania honorowego tytułu, a przy okazji poprosiłem piosenkarkę o wywiad dla czytelników gazety „Słowo Proświty”. — Katiu, kiedy Pani po raz pierwszy zaśpiewała na scenie? Czym zapamiętał się ten występ? — Jeśli nie brać pod uwagę tej okoliczności, że tańczyłam i śpiewałam na szkolnych koncertach w swojej rodzinnej wsi Szewczenkowe, — to zapamiętała się scena jednostki wojskowej lotników w centrum rejonowym. Byli oni patronami Przyłuckiej szkoły pedagogicznej im. Iwana Franki, gdzie wtedy się uczyłam. Tak więc — śpiewam jakoś na koncercie w jednostce wojskowej swoją ulubioną piosenkę „Oj nie świeć, miesiączku”. Śpiewam już czwarty raz — bardzo podobała się ona lotnikom. I nagle jeden wojskowy zrywa się ze swojego miejsca, lekko wskakuje na scenę, podchwytuje mnie na silne ręce i stoi. Stoi minutę, dwie, trzy... Widzielibyście, co działo się na sali: początkowo była martwa cisza, a potem — szum, gwar, skandowanie widzów „gorzko, gorzko!..” A jakie legendy zaczęły wtedy krążyć po mieście! Bardzo już przystojny lotnik był, i mundur wojskowy wspaniały, do twarzy mu, jedna czapka czego była tylko warta! Wszystkim tak i chciało się, żebyśmy z nim wzięli ślub... — I coż? — Ta, młoda Katia, marzyła nie o zamążpójściu — pragnęła uczyć się śpiewu... Po ukończeniu szkoły pedagogicznej zostałam pracować w Pryłukach, równolegle wstępując do studia teatralnego Kijowskiego Teatru Operetki. Nauka JUBILEUSZE ROKU Redaktor naczelny Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribny, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk oraz Ołeh Besśkyj. BĄDŹMY ZNAJOMI!
przychodziło mi bardzo łatwo. Kochałam ruch sceniczny, słowo sceniczne, szermierkę, wokal. Kiedy na jednym z egzaminów wykonywałam serenadę Schuberta, jakaś kobieta zajrzała do auli i poprosiła: „Pokażcie mi, proszę, tę dziewczynę, która przed chwilą tak pięknie śpiewała”. Lubiano mnie też za poczucie humoru. — Czy pozostała Pani pracować w teatrze po ukończeniu studium? — Tak. Trzy lata byłam zachwycona pracą w teatrze operetki: barwne kostiumy, tajemnicze postacie, klasyczne fryzury. Byłam pełna sił — kontynuowałam zajęcia z wokalu, mój głos brzmiał wspaniale. Lecz po propozycjach — dalekich od twórczych — głównego reżysera zrozumiałam, że życie to skomplikowana rzecz. Rozmowa ta wydawała się tragedią: nie chciało się opuszczać teatru, ale rola kochanki — nie dla mnie… Przeszłam pracować do Ukrkoncertu. Obecnie jestem, już dwunasty rok, solistką Stowarzyszenia Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy. Odnalazłam się w czymś innym, chociaż kocham operetkę. Z przyjemnością śpiewam piosenki estradowe, zachowując w nich ukraiński melos. Bo do ukraińskiej pieśni, którą po raz pierwszy nuciła kiedyś nad moją kołyską mama, odnoszę się szczególnie czule. Piszę piosenki sama. A kiedy wymyślę coś humorystycznego, od razu czytam mamie — ona tak szczerze się śmieje, a ja razem z nią. Ukazała się drukiem książeczka humoresek „Narodowe kodowanie”. A jeszcze — przygotowuję nowy program koncertowy, który będzie kontynuacją już uznanego i widzianego przez Państwa. — Pani Kateryno, jest Pani optymistką czy pesymistką? — I jednym, i drugim. Kiedy poryczę, a kiedy i popłaczę. Dla urozmaicenia (śmieje się — O. W.). Kiedy jest mi bardzo smutno, czytam „Kobziarza” Tarasa Szewczenki i przeżywam razem z autorem każde przeczytane słowo. Znajduję także ukojenie w wyszywaniu — moja mama pięknie wyszywała ukraińskie ręczniki. Kocham kwiaty, uważam je za boże stworzenia. Jednym słowem — żyję jak wszyscy, którym też nie jest lekko. Ale nie tracę zdolności dostrzegania piękna. Rozmawiał i fotografował Oлекса WASZCZENKO przygotował pierwszą maszynę parową do prasowania. 220 lat temu Anglik Watt zbudował silnik parowy. 210 lat temu Brytyjczyk Murdoch stworzył system gazowego oświetlenia ulic. 60 lat temu Włoch Enrico Fermi, pracując w USA, zbudował pierwszy reaktor jądrowy (nawiasem mówiąc, pod trybunami stadionu w Chicago). 40 lat temu (10.07.1962 r.) USA wyprowadziły na orbitę okołoziemską pierwszego satelitę telekomunikacyjnego „Telstar-1”. W tym samym roku, 14.12.1962 r., amerykańska sonda kosmiczna „Mariner-2” po raz pierwszy przekazała na Ziemię informacje z Wenus. 30 lat temu (14 — 25.02.1972 r.) automatyczny statek kosmiczny „Łuna-20” (ZSRR) ląduje na Księżycu i po przeprowadzeniu kilku eksperymentów oraz pobraniu próbek księżycowego gruntu wraca na Ziemię. Nie wszystkie z tych dat są „okrągłe”, jednak zawsze przyjemnie przypomnieć sobie, że SMACZNEGO! ludzkość nigdy nie stała w miejscu w swoich dążeniach, by odkryć, stworzyć, wynaleźć coś takiego, czego dotąd nie było. Homo sapiens zawsze myślał i wymyślał, i tylko w ten sposób popychał naprzód postęp w nauce i technice. Przy okazji warto przypomnieć, że pierwszy reaktor jądrowy układał sam E. Fermi i kilku jego kolegów. Przy czym układali ręcznie, z „cegieł” grafitu i uranu, wcześniej kładąc w centrum swojej, dość prymitywnej konstrukcji, kilka kadmowych prętów. Do dziś wycieczkowiczom demonstruje się okopcone ściany i ślady od wypieczonego grafitu pod trybunami stadionu, gdzie został wyłożony pierwszy na świecie kocioł atomowy i w nim po raz pierwszy otrzymano kontrolowaną reakcję jądrową. Nie zważając na „dziecinność” pierwszego reaktora, wybuch nie nastąpił dzięki dokładności obliczeń przeprowadzonych przez uczonych. Roman ZAPOLSKI Adres redakcji: 01001, Kijów-1, zaułek Muzealny, 8. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Indeks prenumeraty 30617. Zam. nr 3301203. Nakład 5000. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Tłumaczenie maszynowe
Nasza czytelniczka z Kijowa, Emma Iwaniwna Łucyk, przysłała nam „smaczny” list i ciekawą propozycję: uważa ona, że gazeta „Słowo Proświty” powinna drukować przepisy na potrawy i napoje popularne w różnych regionach Ukrainy. Z czasem mogłaby powstać ciekawa książka współczesnej kuchni ukraińskiej, stworzona przy pomocy mieszkanek Bukowiny, Galicji, Naddnieprza itd. Propozycja pani Łucyk nam się spodobała, mamy nadzieję, że podchwycą ją nasze drogie czytelniczki i gospodynie. A na początek Emma Iwaniwna proponuje kilka własnych ulubionych dań. Cybulanyki Wziąć 3 cebule średniej wielkości i drobno pokroić. Posolić do smaku. Dodać 3 łyżki mąki. Ubić 3 jajka i dobrze wymieszać z cebulą oraz mąką. Można dodać posiekaną zieleninę koperku i pietruszki lub kostkę rosołową „Maggi”. Jeszcze raz dobrze wymieszać i smażyć jak placki na wrzącym oleju na gorącej patelni. Podawać ze śmietaną lub zsiadłym mlekiem. „Mykytei” Kotlety wieprzowe lub cielęce pokroić na grubość 1 cm, popieprzyć, posolić, rozbić i włożyć do chłodu. W tym czasie białe mięso z kurczaka zmielić w maszynce do mięsa, dodać przyprawy, sól, żółtko 1 jajka. Schłodzone kotlety posmarować białkiem, włożyć do środka nadzienie, zwinąć w rulon, który należy spiąć drewnianą wykałaczką lub przewiązać nitką. Można obtoczyć w mące lub bułce tartej. Obsmażyć na patelni, a następnie, przekładając do rondla, poddusić w piekarniku. Do mykytei pasuje sos na każdy gust. Wyjątkowego smaku to danie nabiera, jeśli do żeliwnego garnka włoży się suszone śliwki z pestkami. Śliwki wcześniej myje się i zalewa na 7 minut wrzątkiem. Napęczniałe suszone śliwki kładzie się na dno naczynia, dodaje 50 g masła, na wierzch wykłada mykytei, przykrywa pokrywką i stawia na małym ogniu w piekarniku. Zatem – sami smakujcie i rodzinę częstujcie! A nam przysyłajcie swoje przepisy, kulinarne sekrety i porady!
Tłumaczenie maszynowe
510 lat temu, 12.10.1492 r. Krzysztof Kolumb, włoski żeglarz w służbie króla Hiszpanii, dociera do archipelagu Bahamów i odkrywa Amerykę. 480 lat temu Ferdynand Magellan, Portugalczyk w służbie króla Hiszpanii, jako pierwszy dokonuje rejsu dookoła kuli ziemskiej. 230 lat temu Anglik James Cook wyrusza w swoją drugą podróż dookoła świata, odkrywając krainę tysięcy wysp i archipelagów na Oceanie Spokojnym — Oceanię.
Tłumaczenie maszynowe
Trzysta sześćdziesiąt lat temu Francuz Pascal skonstruował pierwszą mechaniczną maszynę liczącą, którą później nazwano arytmometrem. Dwieście dziewięćdziesiąt lat temu Anglik Newcomen wy-
Tłumaczenie maszynowe