Strona · s. 11strona oryginału ↗
SADY JARYNY MYCYK
Слово Просвіти, №03 за 2002 рік
Niedawno w dawnej wsi Wysznopil, położonej na Czerkaszczyźnie (przez którą przebiega granica wczesnego etapu cywilizacji trypolskiej), współmieszkańcy odprowadzali w ostatnią drogę wielką pracownicę Jarynę Petriwnę Mycyk. Jako dziewczyna, w latach 1934—38, uczyła się w Humaniu, ukończyła w Horodyszczu technikum sadownictwa i ogrodnictwa, w Skwirze przejmowała od wybitnego hodowcy Josypa Mahometa wielką naukę pielęgnowania sadów. Ludowa mądrość zauważa: jeśli chcesz po sobie zostawić dobry ślad, to sadź drzewa owocowe. Jaryna Mycyk zapewne znała tę mądrą zasadę, bo przez ponad pół wieku swojego życia była przepełniona pragnieniem pielęgnowania różnych odmian jabłoni, grusz, morw. A także śliw, porzeczek, winogron, malin, poziomek, różnorodnych warzyw i co roku zbierać szczodre plony ziemskiej łaski. Bezpośrednio jej rękami założono 111 ha sadu wysokogatunkowych odmian, który rozciągnął się na wzniesieniu wzdłuż całej wsi. Kiedy nadchodzą majowe słoneczne dni, Wysznopil (to Wyszni hrad), niczym w bajce, oczarowany jest zapachem białopiennego cudu — rozkwitłego majestatycznego sadu. Tej miłości, dobru i pełnej poświęcenia pracy Jaryny Mycyk odwdzięczał się on corocznie szczodrością swoich owoców nie tylko wysznopolanom (dla szkoły, przedszkola jesienią i zimą — świeże jabłka, kiszonki warzywne). W powojennym czasie przez wiele lat z różnych miast Ukrainy przyjeżdżali tutaj po najlepsze owoce. Chętni zajadali się najwcześniejszymi czereśniami właśnie z Wysznopola. Wożono na sprzedaż do Rosji. Sad rozrósł się aż do samej doliny Kołybabowego Jaru, od którego na wzgórzu zaczyna się cmentarz. Rozłożyste jabłonie smutno opuściły gałęzie, kłaniając się wysokiej trumnie, w którą na wieczny spoczynek położyła się niestrudzona ogrodniczka Dobra i Miłości, znana wszystkim Jaryna Mycyk. Pod jesiennym niebem współmieszkańcy żegnali się z wielką ukraińską matką (w ciężkie lata wojny i głodnego 47. roku wychowała, wykształciła troje dzieci) i żoną korespondenta wojennego, znanego poety Fedora Ołeksijowycza Mycyka, który we wrześniu 1941 roku zniknął w płomieniach wojny. Kiedy nadciągała linia frontu, Jaryna Petriwna poezje swojego męża zakopała w garnku w ogrodzie — w ten sposób uchroniła jego twórczy dorobek dla ukraińskiej literatury. (Zauważmy tutaj, że pierwszym czytelnikiem tych rękopisów był dziennikarz „Mołodojej Czerkaszczyny” i poeta Wasyl Symonenko). Właśnie rodzonej matce Jarynie Petriwnie jej synowie Myrosław (1938—65) i Wadym Mycykowie (pierwszy — folklorysta, poeta, dziennikarz, drugi — znany na Ukrainie i poza jej granicami jako etnolog, archeolog, badacz kultury ludowej) zawdzięczają swoje osiągnięcia naukowe, całe życie codzienne. W świat przodków odchodziła z Wyszniego Pola wielka Ukrainka, której przez wszystkie lata, jej odmierzone, pragnęło się siać dobro, pożytek i zbierać najcenniejsze plony duchowych sadów rodzonego narodu: zapisuje ludowe wesele, pieśni, wyzbiera zaklęcia, wróżby, porady leczenia ziołami (i pomaga chorym), które zebrała w zbiór „Ludowe wierzenia, porady”. Od 1962 roku prowadziła dziennik pogody. Napisała o swoim kobiecym losie „Co nieco z mojego życia”. W latach 1950. zajmowała się dekoracyjnymi malowidłami. Zbiór „Ojczysty kraj” (1990) wydrukował jej wspomnienia o poecie F. Mycyku, a w książce „Wy, zori-zoryci” — zaklęcia z Wysznopola. Lecz największe duchowe dziecko — złożone w obolałej pamięci stronami strasznego obrazu głodomorów 1932–33 oraz 1946–47 lat, represje lat 30., różne akcje niszczenia Ukraińców (całego narodu!) przez moskiewsko-bolszewickich katów, widziane i przeżyte przez nią. Osobą książeczką wydano „Głód w Wysznopolu”, część z jej materiałów wydrukowano w książce-memoriale „33-j: hołod”. Z chaty do chaty wchodziła i zapisywała świadectwa naocznych świadków, fakty okropności ukraińskiego ludobójstwa. I ułożyła imienny martyrolog wszystkich współmieszkańców, których pochłonęła czarna paszcza Molocha. Najdawniejsi filozofowie i badacze religii zgadzają się na tym, że narodziny i śmierć człowieka stanowią największą tajemnicę, której nie jest w stanie pojąć ludzki rozum. Bo przy narodzinach człowiekowi podaje się z Niebios Wysokich (Światowym Rozumem) przygotowaną mu duszę, która będzie prowadzić ludzki los drogami ziemskiego bytu. Sprawiedliwa dusza Jaryny Mycyk w 84. roku opuściła ziemski byt i szła do ducha! Jakoś nie chce się wierzyć, a może nie chce się wierzyć w to, że za plecami Mistrza już tak poważny wiek. Wieśniak, syn wieśniaka. KOZAK z pochodzenia. Talent od narodzin. Rodzinne gniazdo — niewielka malownicza wieś Swarychiwka w rejonie iczniańskim na Czernihowszczyźnie. …Przekraczam próg Kijowskiej szkoły średniej nr 39, w której już 21 lat pracuje jako bibliotekarka córka patriarchy twórczości ludowej Ukrainy Olha Sztepa. Stworzona przez nią tutaj ukraińska świetlica wywołuje zdziwienie i zachwyt. Biorę na siebie śmiałość twierdzić, że to prawdziwe muzeum. Tutaj szeroko zaprezentowany jest także twórczy dorobek jej ojca — Antona Hnatowycza. Razem z nią idę od eksponatu do eksponatu, słucham jej wyjaśnień. — Ja wzięłam się za malowanie. I oto taki zrobiłam rysunek. Sercem i duszą kocham Ukrainę, rodzimą przyrodę. Tutaj, widzicie, i dąb, i bociany, i kalina, drewniana studnia. Nad nią jabłonie. Ojciec inspiruje mnie do twórczości, nie daje się zatrzymać. Sam nie siedzi spokojnie. Ma już 99 lat, a on dzięki Bogu! (puka trzy razy w stół). Myśl u niego pracuje. Jakoś mówi mi: „Oto śniło mi się, że buduję na czterech słupach wiatrak, wielki wiatrak. Oto zrobiłem ten wiatrak i mówię wnukowi swojemu: „Antosza, patrz. Miel na tym wiatraku. Tylko patrz, nie przegap, żeby mąka nie wysypała się, a to zatrzyma się wiatrak”. Wy tylko pomyślcie, jak symbolicznie u niego wszystko to jest. Patrz, mówi, nie przegap! — Takim ojcem, pani Olgo, jak wasz, szczyci się matka-Ukraina. Póki słońce na niebie świeci, jego nie zapomną… — Jego życie — to pieśń. Utalentowana, niepowtarzalna, oryginalna, nieprzeciętna osobowość. Jego życiowe credo: „Ja żyję dla ludzi”. Mówię swoim uczniom: „A wy wiecie, dzieci, dlaczego Anton Hnatowycz żyje tak długo i jest tak utalentowany?” I one chórem odpowiadają: „Wiemy, wiemy. Dlatego, że on nigdy nie palił papierosów i cały czas pracował”. Bardzo nielekkie życie przypadło w udziale mojemu ojcu, ale on nie złamał się, nie mógł złamać się. Wytrwał! — Dużo tutaj u was prac ojca. Anton Hnatowycz wyhaftował prawdziwie bajkowy świat, w którym żyjemy i pracujemy, śmiejemy się i smucimy… — Jego twórczość jest głęboko narodowa. On czerpie obrazy z pełnowodnej studni ukraińskiego folkloru, przemyśliwując i traktując wątki, natchnione ludowym eposem, dziełami klasyków ukraińskiej literatury. Tarasa Szewczenkę zna całego na pamięć. Całego! Trzeba było tylko widzieć, z jakim natchnieniem on pracował nad tym popiersiem Wielkiego Kobziarza, bohaterami jego utworów. Nie przekazać słowami. Zwróćcie jeszcze uwagę na kompozycję rzeźbiarską „Słowo o wyprawie Igora”. Dalej w ekspozycji świetlicy — rzeźby „Lirnik”, „Taras Bulba”, „Wypił kieliszek, nie więcej”, „Lanka”, „Młócenie”. Imponuje monumentalna praca „Niepodległa Ukraina”. W wyrobach — echo i dawnych czasów, i naszych dni. Oj, rodzie nasz piękny! Tyś jak morze nieskończone, potężne, głębokie. Toczycie i toczycie fale wspomnień, a im końca i brzegu nie ma. W tobie mądrość wieków i pamięć tysiącleci, jęk matek w złą godzinę i zwycięski huk ukraińskich kozaków, w tobie serdeczność i mądrość narodu. Ojcowa muza zwrócona jest swoim delikatnym łagodnym głosem do rozumu, serca i duszy każdego, kto zna i ceni prawdziwe piękno. I smutkiem, i radością napełniona ona, to śmiechem sypnie, to żalu — żalu nagromadzi. Oto uważnie przyjrzyjcie się modelowi młyna. On jest działający. Uruchamia się, mechanizm zegarowy w nim. Nawet słychać, jak stuka to korytko, które zrzuca ziarno w żarna. Dalej — ukraińskie ludowe instrumenty muzyczne, w które tchnął życie ojciec — Anton Hnatowycz Sztepa. — Ja pamiętam, pani Olgo, że wy w szkolnych latach pasjonowaliście się pisaniem wierszy. W iczniańskiej gazecie rejonowej „Leninśkyj szlach”, tak wtedy nazywała się „Trudowa sława”, często drukowaliście się. Czytałem, pamiętam. Mogę nawet teraz co nieco wyrecytować. Ziomek ziomka widzi z daleka. — To było dawno, bardzo dawno, ale prawda. A wпрочем, posłuchajcie.
Kwitnie chata ręcznikami — Od pokucia do półki na naczynia. Na nich i mak z kłosami, I kogut ranek wywołuje. Na królewieckim ręczniku, Przed ikoną, rodzice Przysięgali w wierności i miłości, Jak przodkowie ich we wszystkie wieki. W kącie lampka dogasa, Chrystus odświeża się w górze, Tutaj babcia wszystkim błagała o raj, Modliła się do Boga o świcie. Modlili się, spieszyli w pole, W ręczniczek włożywszy chleb, Wszystkiego lepszego błagali losu, Wpatrując się w Boży nimb.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
