LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO
Tłumaczenie maszynowe
Lubow HOŁOTA
Zdjęcia Serhija MARCZENKI
W 50. numerze „Słowa Proświty” z 2008 roku opublikowaliśmy recenzję Dmytra Drozdowskiego na książkę profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza”, pracownika naukowego Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, doktor nauk filologicznych, pisarki Oksany Pachlowskiej „AVE, EUROPA!”, a już 15 stycznia 2009 roku mieliśmy szczęście być na prezentacji tej książki-wydarzenia w Domu Ukraińskim. Zdumiewająca duchowa atmosfera miłości, szacunku, uwagi wobec każdego słowa wypowiedzianego tego wieczoru była piękną antytezą tego zamieszania ducha, myśli, stanowisk i wypowiedzi, którymi były wypełnione eteru telewizyjne i radiowe, opanowane przez gazowy trójkąt Rosja — Ukraina — Europa. Oksana Pachlowska — piękna, mądra, ironiczna — jedną ze swoich odpowiedzi na pytania sformułowała tak: „Nasza integracja z Europą to nie wybór geopolityczny, lecz kwestia przynależności cywilizacyjnej, a zatem istnieje kulturowa treść Europy, kulturowa treść Rosji, Ameryki i kulturowa treść Ukrainy, którą trzeba zrozumieć dzisiaj, dopóki jeszcze nie jest za późno”. W publicystycznej książce Oksany Pachlowskiej, wydanej przez wydawnictwo „Pulsary” w nakładzie 5000 egzemplarzy, zawarte są artykuły analityczne, które autorka publikowała od 1992 roku. Precyzyjne, celne oceny, czasem bezlitosna, jak u chirurga, diagnostyka, nadzwyczajna szczerość autorki — z miłości i pragnienia, by Ukraina zobaczyła w sobie Ukrainę, doceniła swoją kulturę, barok i modernizm przede wszystkim — i powróciła do Europy. Czy te publikacje pomogły ukraińskim politykom i dygnitarzom kultury w „tworzeniu produktywnego pola”, w „odtwarzaniu europejskich wartości, które leżą u podstaw ukraińskiej kultury”, dla czego dwadzieścia lat niestrudzenie pracuje Oksana Pachlowska?! Wreszcie, ona jest przekonana, że „każdy z nas jest uczestnikiem i twórcą tego procesu”. Atmosfera wieczoru w Domu Ukraińskim odrzucała wszelki sceptycyzm czy sprzeciw. Obecność na sali Liny Kostenko — rodzonej matki Oksany, matki duchowej dla wielu Ukraińców, jej spojrzenie, pełne miłości i zrozumienia, oraz odważne i mądre oczy córki Jarosławy-Franceski wzruszały do łez, tak samo jak szczere wyznanie, które zabrzmiało w wystąpieniu Liny Kostenko: — Jestem szczęśliwa, że zapewniłam ewolucję. Tam, gdzie mogłam już upaść, bo dłużej nie mogę znieść takiej Ukrainy i takich Ukraińców, u Oksany starcza sił i energii. Oksana pomaga mi żyć. Tak, dawno nie wznawiałam swoich książek. Po prostu nie lubię wznawiać — lubię pisać nowe. Wspominano tu o Gogolu. Nie wiem, czy starczy mi talentu, by napisać tak mądrze, analitycznie, jak Gogol, ale „Notatki ukraińskiego samoszalonego” już napisałam. Jednak ukraińskie szaleństwo trwa i codziennie dodaję do nich materiał. Mówią, że wydawcy płaczą nad moimi książkami. Więc spośród nich wybiorę tych, którzy nie płaczą, lecz robią swoje. Dość nam, Ukraińcom, jęczeć. My wybieramy. My dyktujemy. To nasze państwo! Co się dzieje w państwie? Za to powinniśmy zapaść się pod ziemię! Niech przekażą Wiktorowi Andrijowyczowi, którego kocham: na wiece nie pójdę i pikietować nic nie będę. Jeśli gdziekolwiek pójdę, to na barykady — walczyć z tymi, którzy doprowadzili Ukrainę i kulturę do takiego stanu. Oksano, dziękuję ci, że natura na tobie nie odpoczęła. Nie wstyd mi patrzeć ludziom w oczy — zapewniłam ewolucję. A kiedy tu Oksana mówiła, że miała z mamą małego konfliktu z powodu artykułu „Hej, Republiko Banana”, powiedziała nieprawdę. Miała ogromny konflikt! Mówiłam: „Oksano, co ty robisz?! Czy nie widzisz, że wszystko naprawdę zmierza ku Republice Banana?! Nie mów o tym, żeby nie zaszkodzić”. Źle na nią wpływałam. Prosiłam ją, by nie pisała takich rzeczy. A ona pisała i pisała. I zwyciężyła. Książkę wydała pierwsza, a moja jeszcze kiedyś wyjdzie. Kilka lat temu Oksana powiedziała mi: „Mamo, teraz jest czas samotnych głosów”. Samotnych głosów! Takiej samotności, jaką odczuwa ukraiński pisarz w Ukrainie, uchowaj Boże! To straszna, śmiertelna samotność. Ale mój mąż kiedyś mi mówił: „Lino, nie bój się! Ludzkość nigdy nie zrezygnuje z tego, co tak kocha w sobie”. I coś takiego naprawdę powraca. Spójrzcie, my tu, w tej atmosferze, czujemy się w bezpieczeństwie etycznym. Tu nie czuje się samotności. Wszystko jeszcze będzie! Będzie tak, jak chcemy.
W WIELKICH SOROCZYNCACH
TALENT DMYTRA SIWAKA
14–15
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MFB „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tę pomoc”, — oświadczyła Premier. Zaznaczyła również, że 20-procentowa zniżka ceny rosyjskiego gazu w 2009 roku pozwoli zaoszczędzić 5 mld dolarów. 20 stycznia na konferencji prasowej w Gabinecie Ministrów Ukrainy Julia Tymoszenko oświadczyła, że cena gazu na granicy Federacji Rosyjskiej z Ukrainą w 2009 roku wyniesie 228,8 dolara za tysiąc metrów sześciennych, a koszt gazu technologicznego — 153,9 dolara za tysiąc metrów sześciennych. Zaznaczyła, że cena ta jest ważna dla ukraińskich konsumentów nie tylko w pierwszym kwartale, ale przez cały rok, począwszy od 1 stycznia. Premier wyjaśniła, że do ceny zostanie doliczony podatek VAT, wszystkie koszty dodatkowe związane z odprawą celną gazu, a także koszt transportu lokalnymi sieciami wewnętrznymi. Na podstawie materiałów z Internetu przygotował Jewhen BUKET Kościół Prawosławny zasługują na najwyższy szacunek w naszym społeczeństwie. Niech więc Ojciec Niebieski daruje Wam jeszcze wiele, wiele słonecznych lat, niewyczerpanych źródeł dobrego zdrowia, abyście swoją Modlitwą, swoim Błogosławieństwem mogli oświecić serca i umysły tych, którzy dotąd jeszcze nie są świadomymi budowniczymi Sobornej i Niepodległej Ukrainy. Niech Wasze życiodajne Słowo, niczym wyborne ziarno, pada w spragnione czystości i wzniosłości dusze naszych ludzi, aby zrozumieli swoją ziemską drogę, pomnożyli swoje wysiłki w budowaniu nowej, wymarzonej przez wiele pokoleń Ukrainy, wiarą i prawdą służyli tym wysokim ideałom, które zostały zapisane w Piśmie Świętym. Niech strzeże Was Pan! Niski pokłon Wam i najszczersza wdzięczność! Z rosy i wody, na wiele lat! Z wiarą, miłością i nadzieją na dalszą duchową współpracę Redakcja gazety „Słowo Proświty”
Tłumaczenie maszynowe
Szefowa rządu dodała, że Ukraina posiada pełne spektrum obiektywnych dowodów, które potwierdzają uczciwość i zasadność jej stanowiska w kwestii tranzytu rosyjskiego gazu do krajów Europy. „I nadal Ukraina będzie ściśle wypełniać zobowiązania jako tranzyter rosyjskiego gazu do Unii Europejskiej” — zapewniła Premier Ukrainy. Według słów Julii Tymoszenko, Ukraina i Rosja w procesie negocjacji usunęły wszystkie wzajemne pretensje w kwestiach gazowych i żadne dodatkowe gwarancje ze strony Ukrainy dla rozpoczęcia tranzytu rosyjskiego gazu nie są potrzebne. Premier Ukrainy jest przekonana, że osiągnięte porozumienia w kwestiach dostaw gazu będą miały wsparcie na Ukrainie na wszystkich szczeblach. Julia Tymoszenko zaznaczyła, że w trakcie procesu negocjacyjnego z Federacją Rosyjską w kwestii gazowej stale informowała Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenkę o przebiegu tych negocjacji oraz o warunkach osiągnięcia porozumień między dwoma krajami. „Uważam, że dla Ukrainy te warunki są bardzo korzystne, ponieważ Ukraina w istocie pozostaje jedynym krajem, który otrzymuje gaz w cenie o 20% niższej od rynkowej. To partnerski krok naprzeciw Ukrainie. Uważam, że na Ukrainie taka decyzja powinna mieć. Jego Świątobliwości Patriarsze Kijowskiemu i całej Rusi-Ukrainy Filaretowi. Wasza Świątobliwość! W dniu Waszego świetlanego jubileuszu — 80-lecia od dnia urodzin — przyjmijcie najserdeczniejsze gratulacje od wielotysięcznej społeczności prośwician, którzy kochają i szanują Was. Wasze pełne poświęcenia życie, Wasza wierna służba Bogu i Ukrainie, walka o Jedną Soborną Lokalną Ukraińską
Tłumaczenie maszynowe
20 stycznia o godzinie 19 czasu kijowskiego Barack Hussein Obama został prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki. Oficjalna uroczysta ceremonia inauguracji 44. prezydenta USA odbyła się w Waszyngtonie. Ceremonia inauguracji przebiegała na specjalnej trybunie, którą wzniesiono w Kapitolu. Najpierw do przysięgi został wprowadzony wiceprezydent USA Joseph Biden, a potem Obama, położywszy lewą rękę na Biblii, na której przysięgał Abraham Lincoln, wygłosił słowa prezydenckiej przysięgi. Na zakończenie Barack Obama wystąpił z tradycyjnym przemówieniem inauguracyjnym. Według oficjalnych szacunków, aby wziąć udział w uroczystościach, do Waszyngtonu przybyło około dwóch milionów osób. W dniu inauguracji porządek na ulicach miasta pilnowało cztery tysiące waszyngtońskich policjantów, którym na pomoc przybyły połączone oddziały funkcjonariuszy z innych miast kraju. Około 32 tysiące wojskowych, rozmieszczonych w stolicy i sąsiednich stanach, pozostawało w stanie podwyższonej gotowości. Barack Hussein Obama — senator ze stanu Illinois w Kongresie USA, jedyny czarnoskóry deputowany w Senacie USA i piąty afroamerykański deputowany w historii senatu kraju. W mieście Springfield w stanie Illinois Barack Obama 10 lutego 2007 roku ogłosił zamiar kandydowania na urząd prezydenta USA w wyborach 2008 roku. Po wynikach głosowania w Partii Demokratycznej otrzymał nominację na urząd prezydenta i 23 sierpnia 2008 roku ogłosił wybór kandydatury Joe Bidena na urząd wiceprezydenta. Po wynikach wyborów z 4 listopada 2008 roku zwyciężył republikańskiego kandydata Johna McCaina i został pierwszym w historii kraju prezydentem o ciemnej skórze. W 2005 roku magazyn „Time” nazwał Obamę jednym z najbardziej wpływowych ludzi świata, a brytyjski magazyn „New Statement” umieścił go wśród dziesięciu osób „zdolnych zadziwić świat”. Barack Obama jest autorem dwóch książek: w 1995 roku opublikował wspomnienia „Marzenia mojego ojca”, a w 2006-tym — „Odwagę nadziei”. Żonaty z Michelle Robinson Obamą, prawniczką. Mają dwie córki — Malię i Saszę.
Na podstawie materiałów z Internetu przygotował Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe
NAK „Naftohaz Ukrajiny” oraz OAO „Gazprom” podpisały długoterminową umowę o dostawach rosyjskiego gazu ziemnego na Ukrainę oraz jego tranzycie do krajów Unii Europejskiej na lata 2009—2019. Ze strony ukraińskiej umowę podpisał prezes zarządu NAK „Naftohaz Ukrajiny” Ołeh Dubyna, ze strony rosyjskiej — prezes zarządu OAO „Gazprom” Ołeksij Miller. Umowa została podpisana w obecności premier Ukrainy Julii Tymoszenko oraz szefa rządu Federacji Rosyjskiej Władimira Putina. Julia Tymoszenko oświadczyła, że podpisanie umów gazowych między Ukrainą a Rosją świadczy o tym, że kryzys gazowy został zakończony. Stosowne oświadczenie Julia Tymoszenko złożyła na briefingu po ceremonii podpisania. Premier zaznaczyła, że według międzynarodowych ocen Ukraina nie pobrała nielegalnie ani jednego metra sześciennego gazu. Petro ANTONENKO Tak wypowiedział się na konferencji prasowej przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Wołodymyr Łytwyn, mówiąc o stosunkach w wyższych sferach ukraińskiej władzy. Spiker podkreślił jeszcze raz, że parlament powinien odgrywać konsolidującą rolę w państwie, a nie obsługiwać tych czy innych polityków, którzy woleliby widzieć parlament jako oswojony związek zawodowy do przybijania pieczątek na potrzebnych im ustawach. W związku z tym przewodniczący parlamentu wyraził zdziwienie faktem, że od niedawna głowa państwa wetuje wiele uchwalonych ustaw. Co więcej, czasami nakłada weto z dość dziwną motywacją: uwagi do nowo przyjętej ustawy wyraziło określone ministerstwo. A powinno być inaczej, podkreślił spiker: swoje przemyślenia dotyczące ustawy powinien wyrazić Gabinet Ministrów, a nie jakiś urząd. Zresztą nawet wtedy Prezydent powinien nakładać weto, kierując się głównym kryterium: czy uchwalona ustawa jest zgodna z Konstytucją Ukrainy, czy też nie? Dla zilustrowania spiker przytoczył przykład niedawno przedłużonego w parlamencie moratorium na sprzedaż ziemi. Prezydent natychmiast nałożył na nie weto. Parlament, według prognoz spikera, je odrzuci, ale po co zbędna konfrontacja między gałęziami władzy, i to w tak trudnym okresie? Co więcej, istnieją przykłady, kiedy nawet po odrzuceniu weta głowa państwa nie podpisuje ustawy uchwalonej w parlamencie. W takim przypadku Konstytucja nakazuje podpisywanie ustaw przewodniczącemu parlamentu, ale spiker oświadczył, że nie chciałby, aby do tego doszło. Słowem, kwestia konsolidacji naszej elity władzy nadal pozostaje aktualna, zwłaszcza w okresie kryzysu gospodarczego i gazowego nacisku Rosji. Wołodymyr Łytwyn wypowiedział się przeciwko pomysłom dymisji rządu oraz impeachmentu Prezydenta: „Zanim podejmie się decyzję, nie zaszkodzi pomyśleć, jaki przyniesie ona rezultat, co będziemy mieli na wyjściu”. Błędy w pracy władzy wykonawczej można znaleźć zawsze, ale nawet przy wszystkich niedociągnięciach jest to lepsze niż chaos polityczny i brak sterowności, do czego niektórzy podżegają. Dość krytycznie ocenił spiker także działalność parlamentu. Wygląda na to, że kiedy zaczął pracować, pojawiła się też motywacja do krytyki. Przewodniczący Rady Najwyższej przypomniał, że podczas dwóch pierwszych sesji obecnej VI kadencji ze 155 zaplanowanych posiedzeń plenarnych nie odbyło się około 50, czyli jedna trzecia. Zresztą wiele innych posiedzeń odbywało się tylko na papierze — otwierano je i od razu zamykano. Takie są skutki długotrwałego kryzysu parlamentarnego. Teraz trzeba nadrabiać zaległości, ale podczas trzeciej sesji, która już dobiega końca, było to niemożliwe, dlatego czwarta sesja, która otwiera się 3 lutego, będzie bardzo intensywna. Priorytetowe staną się, oświadczył spiker, kwestie gospodarcze i społeczne, a batalie polityczne warto odłożyć do kampanii wyborczych. Obecnie czas nie na hasła, a na pracę. Wołodymyr PAWLIW Od 1 stycznia tego roku w Republice Czeskiej pojawił się nowy rodzaj dokumentu dla zatrudnienia obcokrajowców — „zielona karta”. Według oficjalnych danych obecnie w Czechach to właśnie obywatele Ukrainy stanowią najliczniejszą grupę pracowników zarobkowych. Jednak czy ZK będzie miała dla nich jakąkolwiek wartość, wątpią sami Czesi. Czechy to stosunkowo niewielki kraj europejski, z 10-milionową populacją, oddzielony od Ukrainy Słowacją i Polską. Jednak to właśnie im było pisane stać się najbardziej pożądanym punktem docelowym dla ukraińskich pracowników zarobkowych spośród krajów „obozu socjalistycznego”. Tylko według oficjalnych statystyk w 2008 roku w RC pracowało około 130 tysięcy Ukraińców. O liczbie nielegalnych pracowników z Ukrainy Czesi nie podejmują się mówić nawet w przybliżeniu. Ale teoretycznie wiadomo, że wśród migrantów zarobkowych w Europie średnio tylko 11% posiada umowy o pracę. Czesi przypuszczają, że
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...mogłaby zalać ich kraj milion zarobkowych emigrantów, co odpowiada 10 % ludności. A to już problem, z którym trzeba coś zrobić. Tym bardziej że według wstępnych szacunków z powodu kryzysu finansowego już na początku tego roku zostanie zwolnionych ponad 10 tys. legalnych zagranicznych pracowników. Tylko część z nich wyjedzie z kraju, inni będą szukać pracy nielegalnie. Oczywiście, „zieloną kartę” czeskie władze zaczęły opracowywać na długo przed światowym kryzysem finansowym, ale to właśnie teraz może ona stać się jednym z narzędzi jego przezwyciężenia. Czy tak się stanie? W tej sprawie postanowili podzielić się opiniami specjaliści z czeskiej organizacji społecznej „Człowiek w potrzebie” z dziennikarzami, którzy przybyli z całej Ukrainy do Lwowa w przededniu Nowego Roku. Co „zielona karta” daje zarobkowym emigrantom i czy usprawiedliwi nadzieje Czechów — to były dwa główne pytania spotkania. Do legalnego zatrudnienia w Republice Czeskiej dotychczas trzeba było uzyskać dwa zezwolenia: na wizę i na pracę. ZK łączy obie te funkcje. Ponadto czescy koledzy przekonują, że „kartę” będzie można otrzymać w ciągu dwóch miesięcy, a służyć będzie ona 2–3 lata, podczas gdy na wizę i zezwolenie trzeba było czekać od trzech do pięciu miesięcy i odnawiać je co roku. Kolejna różnica nowego dokumentu polega na tym, że posiadacz ZK będzie zatrudniał się bezpośrednio u pracodawcy, a nie przez agencję pośredniczącą — nie wiadomo, czy to przyciągnie, czy odstraszy zagranicznego poszukiwacza pracy. Bezpośredni pracodawca bowiem musi czekać 30 dni, czy na jego wakat nie będzie się ubiegał obywatel Czech, i dopiero wtedy może zatrudnić cudzoziemca, podczas gdy agencje pośredniczące mogą zaproponować pracę od razu. Dlatego właśnie czescy eksperci uważają, że „zielona karta” faktycznie wzbudzi zainteresowanie przede wszystkim wysoko wykwalifikowanych pracowników z zagranicy, na przykład programistów czy konstruktorów, których trudno zaliczyć do tradycyjnej rzeszy zarobkowych emigrantów. To przeważnie ludzie młodzi, wykształceni i „świeży”, tacy, którzy wyjeżdżają za granicę na konkretny kontrakt. Natomiast większość zarobkowych emigrantów, pracujących na budowach, w obsłudze restauracji i hoteli, opiekujących się dziećmi i osobami starszymi, od lat jeździ do Czech albo na „ptasich prawach”, albo według „mafijnych” schematów. Oni już przywykli do statusu nielegałów czy półlegałów, zżyli się z pośrednikami, którym oddają około 40 % zarobków, i raczej nie zechcą tego zamienić na legalną „zieloną kartę”. Warto tu również wspomnieć o pewnej nieufności ukraińskich emigrantów wobec oficjalnych czeskich instytucji i ich inicjatyw. Przez dziesięć lat — od początku masowego wyjazdu zarobkowego do początku trzeciego tysiąclecia — władze Czech, podobnie jak większość ich obywateli, udawały, że „problemu ukraińskiego” nie ma. Ale ten problem bardzo dobrze odczuwali Ukraińcy: przez swoją bezbronność wobec przestępczych grup (w zdecydowanej większości ukraińskiego pochodzenia), które ich rabowały i zabijały, wobec oszustów, którzy ich oszukiwali,
od nieuczciwych pracodawców, którzy ich wyzyskiwali, itd. Przez te dziesięć lat, dzięki wyzyskowi gastarbeiterów, przestępczy świat Czech umocnił się: zalegalizował się jako agencje pośredniczące, uzyskał legalne dokumenty, założył zupełnie szanowany biznes. Ale dziś jest to już bardziej problem państwa czeskiego niż zagranicznych gastarbeiterów. Nie oznacza to, że problemów gastarbeiterów nie ma albo że nie trzeba ich rozwiązywać wspólnymi siłami. Właśnie z taką motywacją ukraińscy partnerzy odpowiedzieli na propozycję współpracy ze strony czeskiej organizacji pozarządowej: lwowskie Centrum Dziennikarskie „Meridian” oraz program „Wschód-Wschód” Fundacji Otwartego Społeczeństwa. Seminarium we Lwowie było dopiero pierwszą próbą współpracy. Kolejnym krokiem będzie wizyta ukraińskich dziennikarzy w Czechach, aby na własne oczy zobaczyć sytuację. I chociaż taką współpracę należało rozpocząć jakieś dziesięć lat temu, mądre przysłowie głosi: „Lepiej późno niż wcale”.
Tłumaczenie maszynowe
22 stycznia — Dzień Soborności Ukrainy. W tym roku obchodzimy jubileuszową datę — 90. rocznicę Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, ogłoszonego na placu Sofijskim w Kijowie 22 stycznia 1919 roku. Aktu zjednoczenia ziem ukraińskich, przez wieki rozdartych między różnymi imperiami, w jedno soborne niepodległe państwo — Ukraińską Republikę Ludową. Na czym polega historyczne znaczenie tego wydarzenia? Dlaczego idee zjednoczenia, soborności są aktualne? Na te pytania naszej gazecie odpowiadają deputowani ludowi Ukrainy. Wiktor TEREN: — 90 lat Aktu Zjednoczenia — to jubileusz niezwykle ważnego wydarzenia w historii naszego budowania państwa, wszak Ukraina stała się jednym niepodległym państwem. Ten akt nie ogranicza się do jednego dnia. I dzisiaj musimy dbać o tę jedność. Dbać o zjednoczenie między świadomą narodowo Zachodnią Ukrainą i, niestety, o wiele mniej świadomą narodowo Wschodnią. Wszak proces jednoczenia odbywał się na zasadach budowania państwa, tego, że Ukraina — to Ukraina, a nie po prostu terytorium, gdzie kiedyś żyli Ukraińcy. Jurij HNATKEWYCZ: — Ten temat dla Ukrainy będzie aktualny jeszcze przez długi czas. Rzecz w tym, że kiedy rodziła się ta problematyka w umysłach naszych ukraińskich patriotów, kiedy formowała się pierwsza definicja idei narodowej jako idei sobornego niepodległego państwa, to soborność rozumiano jako zjednoczenie ziem ukraińskich. Zdawałoby się, że ziemie zebrano. A jeśli gdzieś jakieś zostały, czy to w Polsce, czy w Rosji, tych kwestii teraz nikt nie będzie poruszał. Ale nie zebrano ziem w innym sensie. Oto przykład. W Ługańsku 50 procent mieszkańców — to Ukraińcy. A ukraińska szkoła jest tylko jedna, i ta prawie w podziemiu. Dlaczego więc Ukraińcy nie zwracają się do władz, dlaczego nie żądają: „My jesteśmy Ukraińcami i chcemy uczyć się po ukraińsku”? Kiedy zaś tworzą taką szkołę, oni mówią: „Nam nie nada” (Nam nie potrzeba). To oznacza, że Ukraińcy są rozdzieleni już nie terytorialnie, a pod względem etno-psychologicznym. W istocie, i obecnie imperium oraz funkcjonariusze niektórych naszych partii kontynuują rozbijanie narodu. To bardzo niebezpieczne. Dlaczego niektórzy są przeciwko zjednoczeniu narodu? Dlaczego nie chcieli puścić gazu na Wschodnią Ukrainę? Żeby wywołać niezadowolenie w tym regionie, rozmowy o tym, że pokłóciliśmy się z Rosją. Problemu rozpadu Ukrainy nie porzucają antyukraińscy politycy i niektóre państwa. Do tego nasi wrogowie będą wykorzystywać kwestię języka, cerkwi, gazu — wszelkie czynniki, żeby rozdrabniać Ukrainę. Dlatego musimy jednoczyć naród wspólnym językiem, duchowością, Cerkwią. Borys TARASIUK: — Idee soborności były aktualne zawsze w historii Ukrainy. One nam przypominają, że możemy osiągnąć rezultat, tylko jednocząc się. Jest to aktualne i dzisiaj. Tę historyczną rzeczywistość można przenieść na dzisiejsze realia polityczne, kiedy nawet w demokratycznym stanie nie ma jedności. Zatem musimy, wyciągając wnioski z historii, dążyć do zjednoczenia w imię interesów naszego państwa. Ale to, co dzieje się teraz, niestety, nie dodaje optymizmu. Rozmawiał Petro ANTONENKO. [W tekście przytoczono słowa]: „Okres budowy naszego państwa — to nieustanna walka swoich ze swoimi… My sami robiliśmy siebie „błotem Moskwy, warszawskim śmieciem…” Któż niszczył naszą drogą Ukrainę, jak nie własne dzieci… Przewrót za przewrotem, walka partii, które tworzyły się jak grzyby po deszczu… Ludność była zatruta demagogicznymi rewolucyjnymi hasłami. Socjalistyczny rząd mimo wszystko skłaniał się bardziej w lewo, nie licząc się z wymogami życia… Cele partyjne były na pierwszym planie… Brak państwowego hasła i brak propagandy za granicą…” 90 lat później rządząca elita Ukrainy nadal następuje na zardzewiałe historyczne grabie. Żeby nie stracić Sobornego państwa, stańmy razem w jego obronie! Odtwórzmy ludową falę 1990 roku, kiedy Łańcuch Zjednoczenia od Lwowa do Kijowa połączył nas na wieki! Sława Ukrainie! Bohaterom sława!
Tłumaczenie maszynowe
DO GUBERNATORA DONIECKIEJ OBWODOWEJ ADMINISTRACJI PAŃSTWOWEJ WŁODZIMIERZA IWANOWICZA ŁOHWYNIENKI
W wykonaniu Dekretu Prezydenta Ukrainy „O obchodzeniu 90. rocznicy proklamowania Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej” z dnia 12 grudnia 2008 roku nr 1158/2008 opracowali Państwo plan działań, w tym na 21 stycznia 2009 roku, a mianowicie:
1. Uroczyste złożenie kwiatów 21 stycznia 2009 roku pod pomnikiem T. H. Szewczenki o godz. 11:15.
2. Uroczyste zebranie 21 stycznia 2009 roku w obwodowym akademickim teatrze muzyczno-dramatycznym o godz. 12:00.
Zwracamy Państwa uwagę, że w punkcie 1 wyżej wspomnianego Dekretu postanowiono przeprowadzenie obchodów 90. rocznicy proklamowania Aktu Zjednoczenia 22 stycznia, właśnie w Dzień Soborności Ukrainy, a nie przed tym dniem ani po nim. Zatem przeprowadzenie wydarzenia 21 stycznia 2009 roku stanowi naruszenie Dekretu Prezydenta Ukrainy.
Takie „przenoszenie” obchodów ważnych dat naszego państwa stało się, niestety, na Doniecczyźnie powszechnie przyjętą praktyką: Dzień Niepodległości obchodzi się na kilka dni przed 24 sierpnia, a urodziny Tarasa Szewczenki – 7 marca zamiast 9 itd. Domagamy się zaprzestania tej praktyki, która świadczy o braku szacunku dla dekretów, zarządzeń, postanowień najwyższych organów władzy Ukrainy oraz dla historii Ukrainy i jej państwowości.
Domagamy się natychmiastowego przeniesienia obchodów 90. rocznicy proklamowania Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej na 22 stycznia 2009 roku.
Od donieckich organizacji obwodowych:
Nerownyj W. M., Kongres Ukraińskich Nacjonalistów
Ratnikowa Je. M., Ogólnoukraiński Komitet Obrony Praw Człowieka
Lipnycka H. P., Ruch Ludowy Ukrainy
Ołijnyk M. W., Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
16 stycznia 2009 roku
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła KARPENKO, historyk, regionalista, zastępca przewodniczącego Sumskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Obchodzimy 90. rocznicę pamiętnego wydarzenia, które miało miejsce na Placu Sofijskim w Kijowie 22 stycznia 1919 roku. Po raz pierwszy w swojej wielowiekowej historii Ukraińcy zjednoczyli się w jednym państwie — Ukraińskiej Republice Ludowej. Ta znamienna chwila w tamtych burzliwych czasach była jedynie deklaracją i hasłem politycznym, które pozostaje aktualne także dzisiaj. UNR i ZUNR nie mogły dojść do porozumienia z powodu rozbieżności politycznych i braku władzy państwowej na całym terytorium.
Leonid KLIMCZUK, przewodniczący Koroszeńskiego Rejonowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Akt Zjednoczenia został uroczyście proklamowany w jednym samodzielnym państwie ziem ukraińskich, które wyrywały się z Imperium Rosyjskiego i Austro-Węgierskiego. Wówczas z powodu ideologicznej nieprzygotowania i niespójności działań ukraińskich sił politycznych oraz zbrojnej interwencji Rosji akcja ta nie została utrwalona w sposób państwotwórczy. Dopiero w wyniku procesów „pierestrojki” nastąpiło istotne osłabienie Imperium Rosyjskiego pod nazwą ZSRR, dlatego w przededniu tej rocznicy Ukraińcy z inicjatywy Ludowego Ruchu Ukrainy, dążąc do odnowienia państwowej soborności, zorganizowali w styczniu 1990 roku pięciomilionowy żywy łańcuch między Lwowem a Kijowem. Po raz pierwszy w czasach sowieckich ludzie upamiętnili to państwotwórcze wydarzenie we własnej ukraińskiej historii. Ta społeczno-polityczna akcja bezsprzecznie wpłynęła na proklamowanie 16 lipca 1990
Ataманщyzna Naddniprianskiej Ukrainy dążyła do budowy społeczeństwa socjalistycznego, dlatego też nie widziała w bolszewikach-leninowcach wielkiego zła. Nierzadko to jeden, to drugi dowódca wojsk Dyrektoriatu przechodził na stronę czerwonych. Chłopi, przy wsparciu oddziałów atamańskich, starali się pokonać anarchię, a ktoś fascynował się kozacką romantyką. Wołodymyr Sosiura pisał o swojej służbie w hajdamakach:
I poszedłem wtedy do Petlury,
Bo nadzieją serce kwitło…
Ilu nas takich pod mury
Od czerwonej kuli legło!
Jeszcze w grudniu 1918 roku w Winnicy członkowie Dyrektoriatu dyskutowali o tym, jaki model państwowości — europejski czy radziecki — należy wybrać dla Ukrainy. Te spory przerodziły się w otwartą wrogość między liderami W. Wynnyczenką a S. Petlurą. Pierwszy nawet negocjował przeciwdziałanie wojskom Ententy. Oto jego słowa: „Jeśli nie będzie socjalistycznej Ukrainy, to nie potrzeba żadnej!”
Przywódcy ZURL nie przyjmowali socjalistycznej retoryki UNR, lecz konsekwentnie budowali państwo burżuazyjne. Spory polityczne, walka wewnętrzna w otoczeniu rosyjskiej białej i czerwonej armii oraz Polaków doprowadziły do upadku Państwa Ukraińskiego. O tych tragicznych czasach były strzelec Ukraińskiej Armii Halickiej I. Lewicki w książce „Wady w budowie Państwa Ukraińskiego” pi-
Tłumaczenie maszynowe
Laureatami nagrody im. Oleksy Hirnyka zostali: Wasyl BABIJ, literat (osiedle typu miejskiego Bohorodczany, obwód iwano-frankowski); Dmytro IWANOW, pisarz, redaktor naczelny gazety „Hart” (m. Czernihów); Hryhorij KŁOCZEK, rektor Kirowohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Wołodymyra Winnyczenki, literaturoznawca; Switłana KORONEŃKO, pisarka, zastępca dyrektora Dyrekcji Programów Artystycznych Narodowej Spółki Radiowej Ukrainy (kanał radiowy „Kultura”); Larysa MASENKO, językoznawca; Wiktor NABRUSKO, prezes Narodowej Spółki Radiowej Ukrainy; Wiktor TOPIŁKO, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Zrzeszenia „Czarnobyl-Pomoc” (m. Donieck).
Zgodnie z Regulaminem nagrody im. Oleksy Hirnyka przyznaje się ją za „znaczące osiągnięcia w patriotycznym wychowaniu dzieci i młodzieży, wszczepianiu im patriotycznego stosunku do języka ukraińskiego”. Nagrodę ustanowili Liga Ukraińskich Mecenasów oraz Fundusz im. Oleksy Hirnyka „Ukraińskim dzieciom — ukraińskie słowo”.
Oleksa Hirnyk — ukraiński patriota z Kałusza, który w nocy z 21 na 22 stycznia 1978 roku spalił się na grobie T. Szewczenki w Kaniwie na znak protestu przeciwko polityce zrusyfikowania Ukrainy i Ukraińców. Mógł po raz trzeci trafić do obozu koncentracyjnego, lecz wybrał spalenie, którym chciał „rozjaśnić dusze ukraińskich patriotów ogniem nieposłuszeństwa i wezwać ich do walki”.
Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
roku Rada Najwyższa uchwaliła Deklarację o państwowej suwerenności Ukrainy, a 1 grudnia 1991 roku — przeprowadzenie ogólnoukraińskiego referendum państwotwórczego oraz wybory Prezydenta Państwa Ukraińskiego. Ukraina stała się uznanym w świecie samodzielnym państwem, narodem, który przekształcił się z satelickiego w pełnoprawnego członka planetarnej Organizacji Narodów Zjednoczonych. Ukraińcy przestali obawiać się słowa „nacjonalista”, którym lżąco obrzucano każdego, kto dążył do tego, by naród ukraiński stał się narodem — nie wyłącznie wspólnotą etniczną, lecz ludem, który już sam się uspołecznił, odrzuciwszy status kolonialny narzucony mu przez Rosję. Naród to przede wszystkim odrębne demokratyczne, konstytucyjne społeczeństwo obywatelskie, którego podstawowym działającym podmiotem jest obywatel. Inicjuje zaś takie obywatelskie samostanowienie oczywiście etnos tytularny. To on nadaje nazwę narodowi i państwu, zorganizowanemu przez niego w celu obrony swoich konstytucyjnych praw i wolności w stosunkach z sąsiednimi upaństwowionymi narodami oraz w celu zagwarantowania możliwości kulturowo-etnicznego istnienia wszystkich obywateli własnego państwa, konstytucyjnie wymagając jednocześnie od przedstawicieli wszystkich innych etnosów w państwie szacunku dla kulturowo-etnicznych osobliwości i potrzeb rozwoju etnosu tytularnego. Taka tolerancyjna demokracja narodowa zapewnia ład i spokój we współczesnych cywilizowanych krajach świata. Przykładem tolerancji jest nasze Ukraińskie Państwo Narodowe, którego Konstytucja chroni soborowość ziem ukraińskich. A nam trzeba bardziej dbać o zapewnienie wewnętrznej jedności narodowej. Bo właśnie atawizmy małorosyjskości u znacznej części naszej obecnej elity państwowej i gospodarczej, nieokiełznane spekulacyjne antypaństwowe działania poszczególnych sił politycznych zmierzające do konserwowania dawnej dominacji rosyjsko-imperialnego szowinizmu, przeszkadzają w kształtowaniu pełnowartościowej ukraińskości naszego państwa. Chciałoby się liczyć na stosowną reakcję państwa, które ceni ukraińską narodową soborowość już jako jedność narodową. Szanujmy się, Ukraińcy, bo na to zasługujemy!
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła SENCZENKO, profesor, dyrektor Państwowej Izby Książki Ukrainy
JAK DZIAŁA BROŃ MASOWEGO RAŻENIA Jak dokładnie można wyłączyć lub choćby osłabić kontrolę świadomości poszczególnej osoby, a tym bardziej milionów? Mechanizmy, choć to dziwne, są bardzo proste i dlatego niebezpieczne. Zacznijmy od rozważenia mechanizmów masowego ogłupiania ludzi. Oto co na ten temat pisze lekarz psychofizjolog M. Toropow: „Dzisiaj już dziesiątki różnych wydawnictw drukowanych opublikowały materiały o tym, że przeważająca większość firm kosmetycznych dodaje do produktów środki psychotropowe w bardzo niewielkich dawkach, aby wywołać u osób, które ich używają, lekką euforię. Zatem osoby, które używają tej kosmetyki, popadają w stałe uzależnienie od niej, przynosząc firmom produkcyjnym stabilny zysk”. A co dzieje się ze świadomością człowieka, który systematycznie poddawany jest wpływowi preparatów psychotropowych, nawet w małych dawkach? Nie trzeba być medykiem, żeby zrozumieć, że ona niszczeje. A im bardziej zamroczona jest świadomość człowieka, tym łatwiej nim sterować. Mniej więcej taki mechanizm wpływu na psychikę człowieka ma wiele dodatków do żywności. A już o szkodliwości tytoniu, narkotyków i alkoholu wiedzą nawet dzieci. Warto jednak osobno powiedzieć o wpływie na świadomość człowieka (zwłaszcza mężczyzn) zwykłego piwa. Oprócz alkoholu i dodatków do żywności, piwo zawiera dużą ilość fitoestrogenów — roślinnych analogów żeńskich hormonów płciowych. U mężczyzn, którzy przez długi czas spożywają piwo, pojawiają się nie tylko zaburzenia funkcji płciowych, ale także kobiecy typ myślenia. Umiejętnie przeprowadzone operacje informacyjne robią swoje i dzisiaj często można zobaczyć uczniów, którzy piją piwo na ganku własnej szkoły. Ale pod względem priorytetowości w odniesieniu do nieodwracalności skutków i efektywności wpływu na życie człowieka należy rozpatrywać rozwój kultury społeczeństwa i jej składowych (telewizji, kina, teatru, literatury, muzyki itp.), ponieważ rola kultury polega przede wszystkim na tym, że może ona albo skutecznie blokować procesy degradacyjno-pasożytnicze w kraju, albo, przeciwnie, uruchamiać je i stawać się „agitacją nieszczęścia”. Osobliwość dzieł sztuki polega przede wszystkim na tym, że dość skutecznie wpływają one na poziom świadomości człowieka i na nieświadome poziomy psychiki. Bezpośredni wpływ na emocjonalną składową psychiki może być minimalny, a zachowanie czy reakcje emocjonalne, które powstają później, mogą objawiać się jako odroczona reakcja nieświadomych poziomów psychiki na odebraną przez jednostkę treść dzieła artystycznego.
Głównym elementem analizy informacji u człowieka jest świadomość. Formuje ona wiedzę na podstawie określonego światopoglądu i analizując informację, określa ją jako pozytywną lub negatywną dla siebie lub wspólnoty, gromadzi informacje w celu podejmowania decyzji zarządczych. Zatem każdy „agresor informacyjny” powinien podczas agresji wykonać główny warunek: wyłączyć świadomość. Wtedy każda informacja, nawet najbardziej niebezpieczna, bierze udział w podejmowaniu decyzji zarządczych. Osobliwość takiej „pracy” nad człowiekiem polega na tym, że w momencie agresji widocznych negatywnych rezultatów może nie być, jednak z czasem włożona informacja zaczyna swoją „pracę”. I „pracuje” ona tak, że osoba, która została zaatakowana, uważa ją za własne myśli i nawet nie przypuszcza, że to urojenia. Próby otoczenia wskazania na dewiacyjne zachowanie poszkodowanego najczęściej napotykają na brutalność i agresję. Jeśli zaś podobne operacje informacyjne są prowadzone wobec społeczeństwa ogółem, to same wypaczone formy zachowania są postrzegane jako normalne: „wszyscy tak robią”.
Oto już ponad dwie dekady czołowi eksperci w dziedzinie kryminalistyki i psychoanalizy w USA i Europie Zachodniej wskazują na niemal pełną zbieżność scen przemocy, okrucieństwa i bezwzględności pokazywanych w telewizji z tymi, które potem odtwarzają przestępcy w prawdziwym życiu. A po zamachach z 2001 roku do opinii naukowców coraz częściej dołącza opinia społeczeństwa: „Zakończyć telewizyjny terroryzm!”
W JAKIM STANIE SĄ SPRAWY Z TYM U NAS? U nas bez końca odbywają się sympozja i konferencje, na których tak zwani naukowcy stawiają samym sobie i swojemu otoczeniu te same pytania: dlaczego rośnie przestępczość, zwłaszcza dziecięca? Dlaczego zwiększa się liczba narkomanów i zboczeńców seksualnych? O nieudolność oskarża się organy ścigania. A co mogą zrobić służby specjalne, jeśli w kraju stworzono cały system informacyjny do hodowania przestępców, cyników, łapowników i narkomanów?! Zresztą sami „siłowicy” okazali się nieprzygotowani na tę wojnę i znajdują się „pod ostrzałem” (w większości współczesnych filmów oficerowie MSW i Sił Zbrojnych z patologiczną zawziętością pokazywani są jako tępi, zawsze pijani i chciwi pieniędzy). Co ciekawe, próby w USA pokazania filmów, które szkalują działalność służb specjalnych i aparatu państwowego, po 11 września 2001 r. odrzucono, pomimo przywiązania do ideałów demokracji. Naruszenie równowagi między pozytywnymi a negatywnymi programami telewizyjnymi w stronę tych drugich zamienia telewizję w nieustanny potok tak zwanej „czarnuchy”. Świadomość człowieka nie radzi sobie z taką ilością negatywnej informacji i przestaje działać jako filtr. Zatem sceny okrucieństwa i przemocy zaczynają działać na nieświadomych poziomach psychiki i biorą udział w kształtowaniu reakcji behawioralnych.
Na rozdrożu tysiącleci. Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Co więcej, nadmierne pokazywanie scen przemocy i okrucieństwa u większości ludzi prowadzi do trwałej (być może ukrytej) depresji. Bardzo często sceny pijaństwa, rozpusty, oszustw pokazuje się w komediowych produkcjach filmowych. Śmiech także sprzyja przytępieniu świadomości, a negatywna informacja (pijany dowódca bombowca lub okrętu podwodnego) nie jest postrzegana jako niebezpieczna. Jeśli film lub spektakl jest skrajnie prymitywny i nie może wywołać u normalnego człowieka nawet uśmiechu, to reżyser ustawia po scenach, które uważa za śmieszne, śmiech „za kulisami”. To także sprzyja postrzeganiu informacji jako śmiesznej, a więc pozytywnej. Od niedawna w reklamie, w dziecięcych kronikach filmowych pojawiło się bardzo dużo scen związanych z kłamstwem i zachowaniem aspołecznym. Na przykład pokazują reklamę czekolady, gdzie mama potajemnie przed dzieckiem zjada ją, a winę za to, co się stało, zwala na zwierzątko, które przebiega obok. Uwaga widzów akcentowana jest na czekoladzie, a pewien algorytm zachowania (nieprawda) utrwala się na podświadomych poziomach psychiki i nie jest postrzegany jako niebezpieczeństwo. Albo reklama kosmetyków: „Jestem wierna. Ale kiedy mi się opłaca, staję się niewierna”. „Bierz od życia wszystko!” — nawołuje inna reklama. To dlaczego dziwimy się, że niektórzy nasi rodacy wycinają las w rezerwatach albo oddają na złom ścięte z pomników brązowe płyty? Reklama wzywa ich do tego kilkadziesiąt razy wieczorem. W dziecięcych kronikach filmowych głównymi bohaterami z jakiegoś powodu stali się lenie i chuligani, którzy znęcają się nad kolegami z klasy, osobami starszymi i nauczycielami. Ci ostatni pokazywani są, delikatnie mówiąc, jako niezbyt mądrzy ludzie, co skutecznie sprzyja obniżeniu jakości edukacji i prestiżu zawodu. Każdy przestępca, zwłaszcza terrorysta lub gwałciciel, to przede wszystkim chory psychicznie człowiek, który bardzo lubi, żeby o nim mówiono.
tworzyli w społeczeństwie. Dlatego mnóstwo programów, które rzekomo demaskują przestępców i terrorystów, wręcz przeciwnie, sprzyja ich wsparciu informacyjnemu. Za pomocą określonych programów telewizyjnych następuje reorientacja celów życiowych mężczyzn i kobiet. Mężczyzn pokazuje się z butelką piwa, jedzą serek na dachu domu, żonglują garnkami, a kobiety wręcz przeciwnie — są obwieszone bronią i łamią kręgi szyjne przeciwnikowi w walce wręcz. Prawie codziennie transmitowane są talk-show lub filmy fabularne, w których w żartobliwo-agresywnej formie wyjaśnia się kwestię: kto powinien być głową rodziny — mężczyzna czy kobieta? Rodzina to jeden organizm i tylko prowokator może ustalać, który ze składników całości jest ważniejszy. Wynik wpływu takich programów telewizyjnych może być tylko jeden — wzrost konfliktowości w rodzinach i zwiększenie liczby rozwodów. Za niektórymi rzekomo niewinnymi scenami kryje się ukryte wezwanie do sabotażu, kiedy w kosmos leci rakieta bez kosmonauty, ponieważ ten znajduje się w stanie upojenia alkoholowego, a ratownik zamiast pomocy daje zamarzającemu na krze człowiekowi cukierek i spokojnie odjeżdża. Zamiast mozaikowej świadomości, w której fakty i wydarzenia są ze sobą powiązane, człowiekowi narzuca się świadomość kalejdoskopową, gdzie dominuje myśl o tym, że wszystko w życiu jest przypadkowe, od człowieka i jego czynów nic nie zależy: „Ja synowi wszystko oddałam, na południe co roku woziłam, a on wyrósł na takiego łotra i przestępcę!”, albo „Ja go tak kochałam, a on mnie rzucił…”, albo „Ja tyle zrobiłem ludziom dobra, a oni ze mną tak okrutnie postąpili!”. We wszystkich tych frazach jest obłuda i kłamstwo. I wobec każdego człowieka działa dawno znane prawo: „Otrzymujesz to, na co zasłużyłeś”. W wielu filmach i programach telewizyjnych propaguje się skrajnie nietolerancyjny stosunek do lu-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
…ej innych narodowości i wyznań, co jest szczególnie niebezpieczne dla Rosji. I wielu dziennikarzy, którzy starają się zdemaskować młodzieńców o faszystowskim światopoglądzie, jedynie robi im reklamę. Propagandzie przestępczości, seksualnego rozpusty i zboczeń płciowych sprzyjają programy i filmy, w których głównymi bohaterami są nie przedstawiciele nauki i sztuki, lecz prostytutki, właścicielki burdeli (zamaskowanych jako salony masażu) oraz ludzie o nietradycyjnym zachowaniu seksualnym. Istnieje nawet film, w którym główną bohaterką jest kobieta, która wychowała całą bandę drani, przelewających krew dziesiątków ludzi. Osobno należy powiedzieć o zachowaniu na scenie niektórych naszych tzw. gwiazd. Ostatnio wydaje się, że rywalizują one w pragnieniu zademonstrowania przykładów skrajnie nieprzyzwoitego postępowania. W wywiadach, zupełnie się nie krępując, mówią o pasji do alkoholu i narkotyków, dewiacyjnym zachowaniu seksualnym oraz o wielotysięcznych honorariach. Ich działalność można nazwać działaniami antykultury, niszczącymi uniwersalne wartości: miłość, szacunek, sprawiedliwość, pracowitość. Zatem swoim aspołecznym zachowaniem i wyglądem (piercing, tatuaże, brudne włosy, wulgarny ubiór) wywołują u młodzieży chęć (najczęściej nieuświadomioną), by ich naśladować. A to szokuje otoczenie, sprzyja izolacji nastolatków, przeciwstawia ich społeczeństwu i prowadzi do tego, że łączą się w grupy według swoich prymitywnych zainteresowań. To jeden ze scenariuszy konfliktu rodziców i dzieci, który prowadzi do wzrostu napięcia w społeczeństwie i oddziela młodzież od pozytywnej informacji, zgromadzonej przez poprzednie pokolenia. Od wczesnego rana do późnego wieczora naszym dzieciom pokazuje się kreskówki. Umownie można je nazwać „filmami o niczym”. Nieustanna strzelanina, pojedynki potworów lub bieganina zwierzątek ubranych we wszystko „made in USA”, po złote monety. Wszystko to towarzyszy odpowiednia muzyka i efekty specjalne. Kilka lat temu po obejrzeniu takich kreskówek w Japonii trzeba było hospitalizować ponad 400 dzieci. Oto daleko niepełny wykaz mechanizmów, które, niestety, wciąż działają w naszej telewizji i sprzyjają podtrzymywaniu różnych destrukcyjnych procesów w społeczeństwie. Należy zwrócić szczególną uwagę na odmiany pseudomisjonarskiej działalności (przede wszystkim ważne dla nauczycieli). Dla pomyślnego przejścia procesu socjalizacji (wejścia w „dorosłość”) i egoidentyfikacji nastolatek potrzebuje wsparcia ludzi autorytatywnych dla niego. A jeśli tych ludzi nie ma w pobliżu, może nastąpić kryzys tożsamości, poczucie bezwyjścia, niepotrzebności, strach przed dalszym istnieniem. W takim przypadku nastolatek zaczyna naśladować tego, kto otacza go w realnym życiu (przywódców podwórkowych „drużyn”, muzycznych tusek, żyjących iluzjami własnej genialności, siły i nieomylności), szuka rówieśników z podobnymi problemami i łączy się z nimi w grupy. Z reguły w takich grupach panuje zdeprawowana moralność i stereotypy zachowań. Zatem gotowy mechanizm do popełniania przestępstw i zażywania narkotyków. Jak więc walczyć z tym złem i co dzieje się obecnie? Ostatnio w naszym kraju pojawiło się mnóstwo organizacji, które oferują pomoc w rozwiązywaniu szeregu problemów (narkomania, alkoholizm, nieadekwatne zachowanie nastolatków). Są to przede wszystkim sekty. Po ich pracy niektórzy dyrektorzy szkół z radością meldują wyższym instancjom o przeprowadzeniu kolejnej imprezy z zakresu profilaktyki narkomanii. Niektórzy, nie spłonąwszy nawet rumieńcem, donoszą, że zorganizowali festiwal „Rock przeciw narkotykom”. Niejasne jest, jak jedna część w ogólnym systemie narkotykowym może walczyć z inną. Wpływ częstotliwościowego zakresu muzyki rockowej na umysł można porównać z uderzeniem kowadłem: traci się zdolność do myślenia analitycznego, orientację w czasie i przestrzeni. Dlatego narkomani lubią słuchać muzyki rockowej, a podoba się ona osobom, które boją się pozostawać ze swoimi myślami w samotności (czyli ludziom psychicznie złamanym). Jeszcze pod koniec lat 90. rosyjscy uczeni w przekonujący sposób udowodnili związek między fascynacją muzyką rockową a niskimi wskaźnikami inteligencji i słuchu muzycznego u nastolatków. Ku wielkiemu, niestety, żalowi wielu narkologów i pedagogów nie dostrzega, że narkotyki, muzyka rockowa, zachowania agresywne (terroryzm), myśli samobójcze splotły się dziś w jeden kłębek. Potwierdzeniem tego jest życie wielu muzyków rockowych, które zakończyło się tragicznie. Ciekawy fakt: po dyskotekach w Monachium śmieciarze ustawiają różne pojemniki na śmieci. Do jednych lecą butelki i ampułki po narkotykach, do innych — plastikowe strzykawki. Analizując powyższe, można stwierdzić, że muzyka rockowa to jedno z zamówień narkomafii, ale nie tej hołoty, która sprzedaje narkotyki w ciemnych bramach i w konspiracyjnych mieszkaniach, lecz tych, którzy czasem pojawiają się na uroczystych państwowych przyjęciach w smokingach i śnieżnobiałych koszulach. Podobnie różnorodne sekty, posługując się określonymi psychotechnologiami, głosząc bardzo atrakcyjną, na pierwszy rzut oka, zasadę „przeżyj za wszelką cenę”, wychowują nowe pokolenia ludzi, które wyróżniają się nowym światopoglądem i wartościami. W przeciwieństwie do innych organizacji i partii, gdzie głosi się zasadę „Równość ideologii przy różnym ustroju psychiki”, sekciarze wcielają w życie swoją zasadę: „Jednakowy ustrój psychiki w różnych ideologiach”. Poważnie zajmują się kwestiami światopoglądu, i dlatego stanowią dla państwa wielkie niebezpieczeństwo.
SZTUKA WSPÓŁCZESNA. Niestety, w okresie panowania marksizmu w ZSRR informacje o rzeczywistym ustroju człowieka i społeczeństwa ludzkiego najczęściej przemilczano, a czasem wręcz podawano je w wypaczonej postaci. Stało się to jedną z głównych przyczyn powstania rozmaitych nurtów artystycznych, ponieważ w społeczeństwie o materialistyczno-ateistycznej filozofii różne rodzaje twórczości (w tym także artystycznej) zawsze będą wyprzedzać nauki społeczno-humanistyczne w wykrywaniu bieżącej problematyki i poszukiwaniu dróg dalszego kształtowania życia. Dlatego należy zrozumieć, że pod wspólną nazwą „sztuki awangardowej” kryją się zarówno moralnie czyste sposoby poszukiwania nowych form dzieł artystycznych, jak i chorobliwe, moralnie niezdrowe kierunki, które łączą urojenia osób chorych psychicznie z zmaterializowanymi formami zwyrodniałego światopoglądu ograniczonych osobowości, których nie daje spokoju sława Lwa Tołstoja czy Iwana Ajwazowskiego. Ale stworzyć takie arcydzieła one nie są w stanie z powodu własnej niepełnowartościowości, dlatego wydaje się na świat niewiarygodnie głupie powieści detektywistyczne, obfitujące w sceny przemocy i wulgaryzmy, a także obrazy malarskie, na których przedstawiono różnobarwne figury geometryczne, a nawet po prostu bezkształtne plamy farby, które znajdują zwolenników wśród takich samych krytyków sztuki i tłustych opasłych bogaczy, którzy szaleją od nadmiaru tłuszczu. Społeczne niebezpieczeństwo tych dzieł polega na tym, że we współczesnym społeczeństwie bardzo wielu ludzi znajduje się w stanach granicznych lub w nerwowo-psychicznej niestabilności, a wpływ podobnych „dzieł” może wywołać u nich albo choroby psychiczne, albo popełnianie przestępstw. To daleko nie pełny wykaz metod i sposobów, jakimi posługują się określone ośrodki zarządzania, prowadząc wojnę psychologiczną na terytorium naszego kraju i zamieniając go w dodatek surowcowy. Kwestie światopoglądu i ideologii dla świadomości to nie sprawa rozrywki, lecz jeden z najważniejszych problemów bezpieczeństwa narodowego państwa. Dlatego artykuł 15 Konstytucji Ukrainy, w którym zapisano, że „Życie społeczne na Ukrainie opiera się na zasadach polityczne, ekonomicznej i ideologicznej różnorodności. Żadna ideologia nie może być uznawana przez państwo za obowiązkową…”, jest właśnie tym instrumentem, który na poziomie ustawodawczym „wyłączył świadomość ludzi” na Ukrainie i dał agresorowi możliwość na legalnej podstawie prowadzenia swoich operacji wojskowych na terytorium naszego państwa. A jeśli dziś urzędnicy odpowiedzialni za to uchylają się od rozwiązania problemu światopoglądowego i ideologicznego, to ryzykują zderzenie z lawinowym narastaniem mnóstwa problemów. Procesy destrukcyjne, zachodzące w społeczeństwie, mogą osiągnąć taki poziom, że zabraknie organów kontrolnych i organów ochrony porządku prawnego, by wepchnąć tego dżina z powrotem do butelki. Także same organizacje z pewnością nie będą w najlepszej formie. Nawiasem mówiąc, już teraz w raportach zachodnich służb specjalnych coraz częściej pojawia się informacja o „spadku zawodowego zainteresowania” w strukturach siłowych Ukrainy. Napawa optymizmem, że te mechanizmy zostały dziś ujawnione, rozpoznane, a coraz większa liczba ludzi zaczyna je rozumieć, także na poziomie zarządzania państwem.
Tłumaczenie maszynowe
Młodzieżowe subkultury. Czym one są? Przystanią dla ludzi o podobnych poglądach w oceanie społecznych dogmatów, mikrorzeczywistością, w której w pełni zaspokajane jest własne „ego” jednostki, czy po prostu maskaradą, jednym z wielu przedstawień, gdzie w statystowaniu bierze udział mniejsza liczba aktorów? POGLĄD Anna AKATIEWA, m. Niżyn Dzisiaj słowo wolność ma niezwykle upajający posmak, zwłaszcza dla młodzieży, dla świadomości nastolatka, która w procesie działania szuka źródeł dostaw materiału budowlanego do kształtowania osobowości. Czego pragnie buntownicza, niepokorna dusza 15-letniego młodzieńca? Taki wiek wzburza krew i popycha do czynów. Chce się odnaleźć siebie, pojawia się gwałtowne pragnienie łamania stereotypów, wstręt do zakazów, zasad, długich pouczeń wykładowców, rodziców, wszystkich dorosłych, wewnątrz wzbiera coś na kształt buntu przeciwko narzucaniu, przeciwko wszystkim szanowanym ideałom, na gruncie niezrozumienia pojawia się poczucie samotności, a jednocześnie tak bardzo chce się uznania! Wiek nastoletni jest niezwykle skomplikowany i jednocześnie ważny. Właśnie w tym okresie już nie dzieci, ale jeszcze nie dorośli, znajdują swoje miejsce w takiej grupie, którą łączy wspólny interes, wspólny stosunek do świata, wspólne problemy. Młodzieżowe subkultury na terenach Ukrainy zaczęły aktywnie rozwijać się wraz z obaleniem radzieckiego imperium, wraz z uzyskaniem upragnionej niepodległości. Gigantyczny totalitarny system zburzono, stanęliśmy na własnych torach, ale uformować nowe społeczeństwo, zmienić poziom świadomości ludzi, prawdopodobnie jest w stanie tylko czas. Dzieciom, urodzonym w okresie totalnych zmian, nie było już drogi do października, pionierów czy komsomolców, państwu, zajętemu ekonomicznymi i politycznymi problemami, nie było kiedy zadbać o młodzież, proponując alternatywy dla rozwoju dorastającego pokolenia. Wpływ Zachodu, rozwój najnowszych technologii doprowadziły do pojawienia się młodzieżowych subkultur: gotów, emo, punków, raperów, reggae, huli, skinheadów, rockerów itp. Często jednym słowem nazywa się ich nieforami, albo nieformalnymi. Styl ubioru, upodobania w muzyce, styl życia — to kluczowe momenty, które łączą przedstawicieli różnych młodzieżowych ugrupowań. Na pierwszy rzut oka wszystkie te subkultury są niezwykle różne i samowystarczalne, ale jeśli zajrzeć głębiej, to sedno tkwi w tym, że przedstawiciele każdej z nich rzucają wyzwanie systemowi społeczeństwa. Punki noszą „irokezy” i farbują włosy na kolory tęczy — to ich okrzyk o tym, że są inni. Goci dokonują swojego wyboru na korzyść czerni, gotyku. Ale jeśli przyjrzeć się uważniej, to zjawisko postmodernizmu w literaturze, na przykład, w swoim czasie jednak poruszyło opinię publiczną. Pisarze starali się pozbyć szablonów, więzów rymu i tworzyli własne unikalne rzeczy. Młodzieżowe subkultury to coś podobnego, tylko w innym formacie. Ale pojawia się pytanie: jak dokładnie ich gwałtowny rozwój i popularyzacja mogą wpłynąć na przyszłość naszego społeczeństwa i państwa w ogóle? Akcent zawsze kładzie się na młodzież. „Młodzież to przyszłość państwa! Młodzież to fundament, siła napędowa i nadzieja narodu” — często lubią powtarzać polityczni sternicy. Ale jakie państwo zbudują ci, którzy schowali się w swoją skorupę mikrorzeczywistości? Co ich obchodzą problemy społeczeństwa, kiedy, biorąc pod uwagę całość, są od niego odizolowani? Jakie zdrowe społeczeństwo na nas czeka, kiedy lekkie narkotyki dla punków to norma, a myśli samobójcze wchodzą w codzienny jadłospis emo? Co może zrodzić agresja i rasizm skinheadów? Jak mogą pokonać rasizm skinheadów brutalne i okrutne metody ugrupowań antyfa? Kiedy patrzysz na to wszystko z boku, pojawia się strach, że linia ewolucyjna przechyliła się w stronę degradacji i powoli staczamy się w przepaść. Quo vadis, młoda Ukraino? Pojawia się pytanie: gdzie jest wyjście, panaceum, które wyleczy młodzieżowe społeczeństwo i otworzy drzwi w szczęśliwą przyszłość? Jak dla mnie, to pierwszym ogniwem w systemie uzdrowienia jest rodzina, ponieważ właśnie stamtąd zaczyna kształtować się pierwsze wyobrażenie dziecka o świecie i od tego, jakich kolorów zazwyczaj używają rodzice, zależy paleta, którą wybierze sobie w przyszłości dziecko. Oczywiście, aby rodzice mogli dbać o pełnowartościowy rozwój ich pociechy, państwo musi ich materialnie zabezpieczyć. Tak dotknęliśmy państwa, które oprócz stworzenia potrzebnego poziomu życia obywateli, powinno zachęcać do tworzenia patriotycznych, naukowych, sportowych stowarzyszeń, organizacji, przekazywać środki na przeprowadzanie różnorodnych wydarzeń o charakterze kulturalnym, ale nie na poziomie formalizmu, mówiąc, że na papierze przeprowadzono, a na poziomie szczerego zainteresowania. Powinny istnieć granty, nagrody w różnorodnych dziedzinach. Wszystko to u nas, oczywiście, funkcjonuje, ale tak niemrawo, że trzeba być geniuszem, aby trafić w pole widzenia państwa, choć wtedy automatycznie pojawiasz się w polu widzenia innego państwa, które cię po prostu przekupi. Więc mam nadzieję, że ukraińska młodzież w najbliższym czasie obudzi się i zmieni swoje wartości na korzyść narodowych, kulturowych i historycznych ideałów. Wierzmy, że prędzej czy później nastolatki zrozumieją, że wyróżnianie się z tłumu jest fajne, ale wyróżnianie się swoją wiedzą, twórczością, nowymi kreatywnymi pomysłami, entuzjazmem! To przecież takie proste! Nie warto zamykać się w czerni czy ograniczać do czarno-malinowego, na próżno protestując przeciwko ograniczeniom, wiążąc własną wolność nowymi ramkami nowego świata. Uświadomić trzeba elementarny aksjomat, że TY już jesteś inny! Ty jesteś OSOBOWOŚCIĄ, niepowtarzalną i jedyną! Być sobą — oto credo każdego! A społeczeństwo cicho rozstąpi się i pościele miękki dywan pod nogi tych, którzy z dążeniem lecą do Olimpu!
Tłumaczenie maszynowe
Antracytowskie rejonowe zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, znajdujące się na Ługańszczyźnie, wywodzi się z rejonowego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, które utworzono 27 marca 1989 roku. Zatem w przyszłym roku kończy ono 20 lat. Towarzystwo założył nieżyjący już Anatolij Jakowycz Bondarenko, wykładowca języka ojczystego i literatury w szkole średniej w Szteriwce, zasłużony nauczyciel Ukraińskiej SRR. Rdzeniem „Proświty” stali się nauczyciele języka ukraińskiego i literatury. Z propozycji A. Bondarenki na przewodniczącego komórki wybrano znanego w rejonie patriotę-państwowca Iwana Zacharczenkę, który pracował wówczas jako nauczyciel historii w szkole średniej w Bobrykowem. Iwan Mychajłowycz do dziś pełni funkcję przewodniczącego. Dzisiejsza Antracytowszczyzna należała do składu okręgu taganroskiego Obwodu Wojska Dońskiego — Miujskiej Ukrainy. Opanowali ją i zasiedlili Ukraińcy. Przebywanie w składzie wojskowej jednostki kozackiej, która, jak i inne kozackie formacje carskiej Rosji, posiadała pewną autonomię, odcisnęło piętno na charakterze i zwyczajach miejscowych mieszkańców. Rozmawiając po ukraińsku, nie uważali się oni za Ukraińców. W obwodzie dońskim oficjalnie nazywano ich Małorusami, a jeszcze wcześniej — Czerkasami. Jednak oni uparcie nazywali siebie chochołami. Przełom w świadomości narodowej nastąpił dopiero po 1905 roku, kiedy carat udzielił oficjalnego zezwolenia na otwieranie „Proświt” tam, gdzie mieszkają Ukraińcy. Wzmianki w miejscowej prasie z tamtego okresu dają podstawy twierdzić, że odrodzenie narodowe Ukraińców tego regionu, choć powoli, jednak następowało. Czy byłoby możliwe, na przykład, bez udziału prośwician założenie w 1912 roku amatorskiego kółka dramatycznego na stacji Matwiejew Kurgan lub stworzenie teatru ludowego Iłowajskiego w Taganrogu, gdzie z niezmiennym powodzeniem wystawiano sztuki ukraińskich autorów, o czym z pietyzmem donosił „Taganrożskij wiestnik”? Kółka proświciańskie w naszym regionie działały półlegalnie, ponieważ na czele obwodu stał ataman wojskowy, który bacznie śledził wszelkie przejawy narodowej samoidentyfikacji etnicznych Ukraińców. Głównym zadaniem nowo powstałej organizacji, zgodnie z postanowieniami „Ustawy o językach w Ukraińskiej SRR”, stało się wprowadzenie w życie języka ukraińskiego jako państwowego. Zaczęto od szkół, których wtedy w rejonie było 21. Dwie z nich — w Bobrykowem i Diakowem — nie tylko w rejonie, ale i na całym południu obwodu były jedynymi ukraińskojęzycznymi, resztę podstępem i fałszowaniem dokumentów przeniesiono na rosyjskojęzyczny tryb nauczania. Był wielki opór, nie tyle rodziców, co aparatu partyjno-zarządczego, jednak proświcianie zwyciężyli: szkoły ponownie przywrócono do punktu wyjścia z 1925 roku, kiedy wprowadzano ukrainizację. Tylko dwie z nich — w Faszczówce i Czerwonej Polanie — nie zmieniły statusu. Te wsie od dawna zamieszkane są przez etnicznych Rosjan, przywiezionych tutaj z guberni orłowskiej do pracy w Ługańskiej hucie żeliwa. Wraz z rozwiązaniem kwestii językowej pojawił się inny problem — brak ukraińskojęzycznych podręczników. O pomoc zwrócono się do prośwician ze Lwowszczyzny: pociągiem „Lwów — Ługańsk” zaczęły przybywać paczki z podręcznikami, po nie jechała cała okolica: Antracyt, Krasnyj Łucz, Rowieńki, a nawet Ługańsk. Na łamach gazety miejsko-rejonowej założono stronę proświciańską „Krynycia”. Z pojawieniem się sprzętu kopiującego w zarządzie obwodowym Towarzystwa pojawiła się możliwość wydawania własnego kwartalnika, nazwanego od głównej rzeki rejonu — „Naholna”. Od tego czasu tradycyjne stały się obchody rocznic Szewczenki. Na cześć 175. rocznicy urodzin Kobziarza (1989 r.) na wniosek prośwician ulicę Woroszyłowa we wsi Bobrykowe przemianowano na ulicę T. Szewczenki. 27 maja 1998 roku dla wszystkich antracytowskich prośwician stał się prawdziwym świętem: w ramach Międzynarodowego Święta Szewczenkowskiego „W rodzinie wolnej, nowej…”, które obchodzono wtedy na terenach Ługańszczyzny, przyjechała poważna delegacja na czele z praprawnukiem Kobziarza po bracie Mykycie, Wiaczesławem Szewczenką. Goście odwiedzili starodawną kozacką wieś Diakowe oraz muzeum krajoznawcze wsi Bobrykowe. Nie ominęła uwagi antracytowskich prośwician także telewizja: podczas ogólnokrajowego konkursu najlepszych filmów dokumentalnych „Pamięć rodu” obraz Tatiany Dejnehynej, reżyserki i operatorki Ługańskiego Obwodowego Studia Telewizji, „Proświcianin Iwan Zacharczenko” z 1994 roku zajął pierwsze miejsce. Za lata znaczących osiągnięć „Proświty” należy uważać okres prezydentury Łeonida Krawczuka. Wtedy Towarzystwo finansowano z budżetu państwa aż do najniższych szczebli, przewodniczący zarządów rejonowych byli członkami kolegiów przy przedstawicielu Prezydenta w rejonowych administracjach państwowych, proświcianie kierowali sektorem humanitarnym w obwodowych administracjach państwowych. Z przyjściem Łeonida Kuczmy, który „uczył się na prezydenta”, wszystko się zmieniło: finansowanie państwowe zmniejszono, a potem całkowicie wstrzymano, biuro zarządu obwodowego Towarzystwa eksmitowano z byłego komitetu obwodowego partii i oddano strukturom komercyjnym, aktywistom „Proświty” zaczęto przypinać łatki niemal wrogów ludu. Wielu słabych duchem ludzi opuściło szeregi organizacji. Przez lata działalności „Proświta” zapoczątkowała na Antracytowszczyźnie wiele ciekawych i znaczących spraw: organizację pawilonu „Narodoznawstwo” na obwodowym jarmarku pedagogicznym w Ługańsku 4—5 stycznia 1993 roku, prowadzenie festiwali twórczości ludowej rejonu „Barwy ojczystego kraju”, założenie wraz z rejonowym wydziałem oświaty i nauki nagrody literackiej imienia Hryhora Tiutiunnyka dla twórczo uzdolnionych dzieci rejonu, rozpowszechnianie ukraińskojęzycznych wydawnictw wśród szkół i mieszkańców regionu, współpracę z gazetą „Nasze słowo” (m. Artemiwśk w obwodzie donieckim), otwarcie dwóch muzeów krajoznawczych (wsi Bobrykowe i Diakowe), pisanie prawdziwych historii miejscowości rejonu antracytowskiego, wspieranie demokratycznych wyborów i wspieranie narodowo nastawionych kandydatów, pomoc etnicznym Ukraińcom tych ziem, które nielegalnie odeszły do Rosji. Wiedzą o działalności Antracytowskiej „Proświty” także za granicą. Tak, w 2001 roku w ramach programu polsko-amerykańskiej Fundacji Wolności, realizowanego przez Fundację „Edukacja dla Demokracji”, opracowano Atlas organizacji pozarządowych Ukrainy. Na jego czwartej stronie podano informacje o pracy Antracytowskiego zjednoczenia rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Rejonowa „Proświta” Antracytowszczyzny składa się z czterech komórek. Najlepiej z nich pracują: Bobrykowska (przewodniczący W. Zacharczenko), Domu Kultury w Diakowem (N. Korolowa), Rebrykowska (S. Borzyłowa) pierwotne struktury proświciańskie. Mimo wszystkich trudności i niepowodzeń w państwie, antracytowscy proświcianie wierzą w to, że ich sprawa przyniesie owoce już w niedalekiej przyszłości. Temu celowi podporządkowano wydawanie czasopism „Krynyczka” (redaktor O. Wasylczenko), „Diakiwśki starożytnosti” oraz „Miuśki dżereła”. Głównym hasłem działalności antracytowskich prośwician jest „Za ukraińską Ukrainę na Donbasie!”. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Petro Antonenko
Fot. autora
20-lecie utworzenia Czernihowskiego Zrzeszenia „Proświty” uroczyście obchodziła społeczność stolicy obwodu. Ale poprawniej mówić o odnowieniu, gdyż czernihowską „Proświtę”, podobnie jak wiele organizacji na Naddnieprzu, założono już na początku XX wieku. Zorganizował ją w grudniu 1906 roku i został jej pierwszym przewodniczącym wybitny pisarz Michaił Kociubyński. Jednak już po półtora roku Towarzystwo zakazała rosyjska władza carska, a wznowiono je dopiero w styczniu 1989 roku, na fali odrodzenia narodowego i duchowego. O świetnych tradycjach czernihowskich proświtian oraz ich dzisiejszych działaniach mówiono podczas uroczystości w przepełnionej sali konferencyjnej obwodowej biblioteki im. W. Korolenki. Z centralną biblioteczną instytucją obwodu proświtianie utrzymują dawne i silne kontakty. Dodatkowym powodem, aby uroczystość odbyła się właśnie tutaj, było także to, że biblioteka zaprezentowała swoje nowe wydawnictwo — „Czernihowska „Proświta”. Bibliograficzny wskaźnik literatury”. Na 68 stronach tej książki zamieszczono informacje o setkach wydań książkowych oraz publikacjach czasopiśmienniczych i gazetowych o czernihowskiej „Proświcie”. Pierwsza z nich należy do znanego ukraińskiego działacza społecznego, członka Centralnej Rady Illi Szrahu: jest to sprawozdanie z działalności Towarzystwa za 1907 rok. Znaczne zainteresowanie wzbudziła także wystawa książek wydanych przez obwodową „Proświtę”, a są to nie dziesiątki tytułów. W uroczystościach wzięli udział m.in. Ihor Kociubyński — prawnuk wybitnego pisarza i dyrektor literacko-memorialnego muzeum klasyka, pierwszy przewodniczący odrodzonej obwodowej „Proświty”, który kieruje nią także dziś, redaktor proświtiańskiej gazety „Siwerszczyna” Wasyl Czepurnyj, proświtianie — dziennikarz Władysław Sawenok, docent uniwersytetu pedagogicznego, kandydat nauk historycznych Tamara Diemczenko, zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Pawlenko, redaktor historyczno-krajoznawczego czasopisma obwodowej „Proświty” „Siwerianski Litopys”. W uroczystościach uczestniczył zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk. Serdecznie pozdrowił obecnych z okazji jubileuszu i wręczył nagrody Towarzystwa. Najwyższe odznaczenie — medal „Budowniczy Ukrainy” — otrzymali Serhij Pawlenko oraz zastępca przewodniczącego pryłuckiej „Proświty” Ihor Pawliuczenko. Grupę proświtian wyróżniono honorowymi dyplomami i upominkami Towarzystwa. Szczególnego kolorytu świętu nadał udział w nim delegacji tarnopolskiej „Młodej Proświty”. Ich wertep przyjechał na kilka dni do miasta nad Desną i pokazał cały spektakl z okazji jubileuszu czernihowskich proświtian.
Tłumaczenie maszynowe
Ołena OSYCZNIUK, zastępczyni przewodniczącego Artemiwskiego rejonowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, m. Ługańsk. W ługańskim gimnazjum nr 59 przeprowadzono uroczystości z okazji święta proroka Nahuma. Właśnie w tym dniu w dawnych czasach rozpoczynał się rok szkolny. Prace rolnicze już się zakończyły, dzieci mogły więc uczyć się w szkole. Od tamtego czasu wiele się zmieniło, jednak dzień Nahuma tradycyjnie pozostał Dniem Nauki w szkole-gimnazjum. Aktywiści Ługańskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na bazie tej szkoły-gimnazjum przeprowadzili naukowo-teoretyczne seminarium kierowników szkolnych gabinetów metodycznych, nauczycieli języka ukraińskiego i literatury pt. „Efektywne formy i metody pracy literacko-krajoznawczej”. Ołeksij Neżywyj, kandydat nauk pedagogicznych, członek Ługańskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, opracował nowoczesne metody nauczania literatury rodzinnego kraju. Seminarium naukowo-teoretyczne głębiej zapoznało nauczycieli z nazwiskami wybitnych literatów Ługańszczyzny, pokazało nowe podejścia do rozpatrywania dorobku twórczego pisarzy-ziomków: Borysa Hrinczenki, Wołodymyra Sosiury, Hryhora Tiutiunnyka. Każdy nauczyciel — uczestnik seminarium otrzymał w prezencie gazetę „Słowo Proświty”. Z okazji dnia proroka Nahuma w Ługańsku przeprowadzono konferencję naukową uczniów starszych klas „Hetmanat Pawła Skoropadskiego: historia, postacie, kontrowersje”. Organizatorami wydarzenia zostały: wydział edukacji Ługańskiej Rady Miejskiej, Ługańskie Miejskie Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Stowarzyszenie Ukraińskich Szkół miasta Ługańska, Ługański Zespół Edukacyjno-Wychowawczy „Średnia szkoła ogólnokształcąca I stopnia — gimnazjum nr 59”. W konferencji brali udział uczniowie starszych klas szkół nr 59, 55, 53 z Ługańska. Dwie sekcje omawiały kwestie dotyczące historii ukraińskiego hetmanatu (1648—1764); rodu Skoropadskich w historii Ukrainy; Pawła Skoropadskiego jako ukraińskiego patrioty i męża stanu; traktatu brzeskiego z państwami Państw Centralnych i jego skutków dla Ukraińskiej Republiki Ludowej; polityki wewnętrznej Państwa Hetmańskiego; hetmanatu P. Skoropadskiego i jego miejsca w ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych. Szczególnie zapadły w pamięć wystąpienia uczniów starszych klas szkoły-gimnazjum nr 59: N. Orłyk, R. Nazymki, W. Żeliuka; uczniów szkoły specjalistycznej nr 55: O. Kotowej, W. Swyrypy, N. Betketowej; wychowanków szkoły nr 53: A. Kowtun, P. Dundy, W. Dmytryka. Członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki I. Iszkowa zapoznała uczestników konferencji z nowymi wydaniami książkowymi na temat hetmanatu Pawła Skoropadskiego: pracami uczonych-historyków M. Hruszewskiego, O. Subtelnego, I. Naczajewskiego, A. Łotockiego, M. Arkasa, D. Doroszenki, M. Brajczewskiego, W. Serhijczuka. Uczniowie starszych klas, przygotowując się do konferencji, zapoznali się z nowymi wydaniami książkowymi: „Hetmani Ukrainy”, „Ukraińskie kozactwo”, „Władcy hetmańskiej buławy”, serią „Dossier historyczne” i innymi. W trakcie obrad konferencji błyskotliwie wystąpiła nauczycielka historii szkoły nr 30 O. Komarowa, która przeanalizowała współczesne monografie historyczne oraz ich aktualność. Konferencja pokazała zainteresowanie młodzieży historią oraz zdolność uczniów starszych klas do pracy naukowo-poszukiwawczej i badawczej.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...rozmawiał po rosyjsku (to pewnie na pewno Moskal!). Ale przypadkowy rozmówca okazał się takim samym podziemnym patriotą i, usłyszawszy język rosyjski, również wziął swojego rozmówcę za „Moskala” i przeszedł na ten język. Później, kiedy ludzie w końcu ujawnili swoje patriotyczne poglądy, obu zrobiło się niezręcznie. Śmiesznie, gdyby nie było tak smutno… Ale te przykłady dotyczyły głównie zwykłych Ukraińców. A może przedstawiciele wielkiej polityki, którzy pozycjonują swoje siły polityczne jako „patriotyczne” i „proukraińskie”, postępują inaczej? Niestety, też nie zawsze. Nawet w takich patriotycznych frakcjach parlamentarnych, jak BJuT i „Nasza Ukraina”, są deputowani, którzy często, a nawet stale rozmawiają po rosyjsku, występują w parlamencie; ludowi posłowie nie głosują, lecz „hAlAsują”, tworzą nie koalicję, lecz „kAalicIju”. A także podczas kampanii przedwyborczej wielu polityków z demokratycznego obozu, przyjeżdżając do tzw. rosyjskojęzycznych regionów, przechodzi na „obszczedostupnyj”, hojnie zapewniając o swoim lojalnym stosunku do „wielikawa i maguczewa” i niedopuszczaniu do przymusowej ukrainizacji. Ale czy od nich czeka się takich słów i czynów ci, którzy w niesprzyjających warunkach jeszcze nie stracili całkowicie swojego ukraińskiego oblicza? Dlaczego tym wysoko szanowanym panom nie wyciągnąć do nich ręki wsparcia i własnym przykładem nie zainspirować ich, by wytrwale trzymali się ojczystego języka i pracowali nad jego upowszechnianiem? Jednak, jak się wydaje, politykom ze względów karierowych, dla rejtingu, znacznie korzystniej jest zademonstrować w tych regionach lojalność wobec języka rosyjskiego niż miłość do ukraińskiego. Tak utrwalają się stereotypy o „nieprestiżowości” ukraińskiego i „wyższości” rosyjskiego. I zupełnie inaczej może wyglądać sprawa, jeśli młody, rozumny i interesujący człowiek mówiący po ukraińsku, trafiając do rosyjskojęzycznego zespołu, będzie się tam porozumiewał wyłącznie po ukraińsku. Oczywiście, jeśli rosyjskojęzyczni częściej będą widywać takich ludzi, w ich umysłach mimowolnie utrwali się myśl, że język ukraiński nie jest taki znowu rzadki i nieprestiżowy, jak im się wydawało. Właśnie dlatego język ukraiński jest i powinien być najważniejszą cechą ukraińskiego patrioty, a nie tylko „jednym z jego atrybutów”.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro SZCZERBYNA, m. Kijów Każdy człowiek, który wyjeżdża z Ukrainy, każda kopiejka, która jest wydawana nie na osiągnięcie ukraińskich celów, każde słowo powiedziane nie w języku ukraińskim, jest marnowaniem kapitału narodu ukraińskiego. Mychajło Drahomanow Zauważalnie wzrosła liczba ludzi, którzy nazywają siebie ukraińskimi „patriotami” lub „nacjonalistami”, w tym także wśród młodzieży. Zwiększa się liczebność organizacji patriotycznych i nieformalnych stowarzyszeń. Coraz więcej jest ciekawych ukraińskich projektów w dziedzinie kultury. Wszystko to oczywiście tylko cieszy. Jednak Ukraina, która z każdym rokiem coraz bardziej dąży do Europy, do tej pory, jakkolwiek by to nie było przykre, pozostaje jednym z niewielu państw europejskich, gdzie język rdzennego narodu nie jest podstawowym w komunikacji wśród większości jej obywateli. Na przykład pewna znajoma dziewczyna z obwodu chersońskiego, która szczerze lgnie do wszystkiego, co ukraińskie i doskonale włada językiem ukraińskim, woli porozumiewać się nim tylko wtedy, gdy spotka ukraińskojęzycznego rozmówcę, co w jej stronach jest rzadkością. Na pytanie: dlaczego? — odpowiada: z natury jestem konformistką, więc staram się wychodzić ludziom naprzeciw. Niestety, w rosyjskojęzycznym środowisku nie wszyscy czują się komfortowo obok ukraińskojęzycznego rozmówcy. Okazuje się, że bardziej martwi nas to, czy komfortowo czują się u nas mniejszości narodowe, a nawet etniczni Ukraińcy, którzy doskonale rozumieją język ojczysty, ale nie chcą się nim posługiwać. A czy przy tym my czujemy się komfortowo, to już nie ma znaczenia. Siedemnastoletni Maksym, student z Winnicy, uważa, że język nie jest wyznacznikiem poziomu patriotyzmu, a jedynie jednym z jego atrybutów. Powiada, że patriota to przede wszystkim człowiek, który robi coś pożytecznego dla swojego kraju. Sam Maksym nazywa siebie patriotą i czasem wypowiada się skrajnie radykalnie wobec „moskali”, ale rozmawia, a nawet myśli „moskiewskim językiem”. Według niego ma chęć przejść na ukraiński, ale nie ma możliwości. Bo otoczenie — rodzina, przyjaciele — porozumiewa się tylko po rosyjsku. Specjalistyczna literatura, którą jako informatyk musi czytać, też wydawana jest tylko w języku północno-wschodniego sąsiada. Zatem język ojczysty stał się dla niego tylko jednym z nieobowiązkowych „atrybutów” patriotyzmu. Ale jeśli patriota to człowiek, który robi coś pożytecznego dla Ukrainy, to czyż porozumiewanie się po ukraińsku w rosyjskojęzycznym otoczeniu nie jest pożyteczną sprawą dla Ukrainy? Przecież tym człowiek popularyzuje język ukraiński tam, gdzie jest to skrajnie potrzebne. Jednak chce się wierzyć, że przed Maksymem jeszcze wszystko, co najlepsze. Tym bardziej, że jego porozumiewanie się po rosyjsku nie ma na celu korzyści. To tylko wpływ środowiska. Jednak zdarzają się „patrioci”, którzy rezygnują z ukraińskiego dla pewnej korzyści. Na przykład pewien znajomy 35-letni mieszkaniec Dniepropetrowska, miasta, które woli nazywać Siczosławem, jak za czasów hetmana Skoropadskiego, szanuje ukraiński i jest kategorycznie przeciwny rusyfikacji, ale sam często się do niej przyłącza, przechodząc na „język”. Najczęściej robi to podczas szukania pracy. Powiada, że jeśli będziesz rozmawiać z potencjalnymi pracodawcami po ukraińsku — twoje szanse na znalezienie czegoś lepszego niż praca ładowacza sprowadzają się do minimum. Pierwsze pytanie pracodawcy podczas rozmowy kwalifikacyjnej zazwyczaj brzmi tak: „A dlaczego odpowiada pan po ukraińsku, kiedy ja zwracam się do pana po rosyjsku?”. Za tym kryje się „jesteś konfliktową osobistością”, „będą z tobą kłopoty”, „jesteś fanatykiem, zaciętym nacjonalistą” itp. Za bluźnierstwo na tym tle uważa się nawoływania prorosyjskich sił politycznych o ochronę języka rosyjskiego na południu i wschodzie oraz niedopuszczenie do „przymusowej” ukrainizacji. Jeśli jakiś język potrzebuje tam ochrony, to właśnie ukraiński, on, jak widzimy, nawet staje na przeszkodzie w zatrudnieniu, bo jest upośledzony. A może w położeniu, w jakim znalazł się język ukraiński w tych regionach, winni są też ci, którzy nazywają siebie patriotami? Jak by nie patrzeć, oni, rezygnując w miejscach publicznych z języka ukraińskiego, angażują się w rosyjskojęzyczny tłum, zasilając jego szeregi, a zatem pomagają antyukraińskim siłom spekulować na temacie rosyjskojęzyczności rodzinnych miast. Być może warto po prostu nie bać się być sobą. Jeśli nawet patrioci nie będą porozumiewać się po ukraińsku, to co dopiero mówić o ludziach obojętnych, a nawet otwarcie wrogo nastawionych do Ukrainy! Zdarzają się też skrajnie zabawne sytuacje na tym tle. Przypominam sobie, jak znajomy ługańczyk opowiadał dość wymowną historię z życia niemal podziemnych patriotów najbardziej wysuniętego na wschód centrum obwodowego Ukrainy. Zwracając się do nieznajomej osoby na ulicy, mężczyzna tradycyjnie w takich przypadkach zagadywał Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Анатолій ЗБОРОВСЬКИЙ, м. Ірпінь Київської обл.
Нині покійний, відомий у 1960-ті роки професор Київського художнього інституту Вілен Чеканюк сказав про Сергія Базилєва: “Він — найкращий сьогодні живописець, яких я знаю”. Нині Базилєв — найвідоміша особистість у московській арт-тусовці. Картини Сергія Гети і Сергія Базилєва представлено в постійній експозиції відділу сучасного мистецтва Третьяковської галереї в Москві. Обох вважають російськими художниками, але вони були киянами. Однак не хотіли місити нудне, одноманітне, хоч і сите тісто під назвою “соцреалізм”. Молоді художники шукали нові форми, нову пластичну мову, що були наповнені духом спротиву закостенілості. Це виявлялося в усьому: в способі життя, в одязі, в музичних уподобаннях. Нове українське мистецтво, не розбещене надлишком яскравих талантів, могло б пишатися такими майстрами… Але їх витиснули з України наприкінці 1970-х—початку 1980-х років. Євген Гордієць народився в Макіївці Донецької області. 1991 року він переїхав до США й активно виставляв там свої картини. Киянин Євген Прокопов перебрався до США 1998 року. Це, здається, єдиний із сучасних українських скульпторів, роботу якого за життя було придбано на аукціоні Сотбі. Скульптури Прокопова встановлено в постійних експозиціях майже всіх вітчизняних музеїв. Киянин Антон Соломуха виїхав до Парижа. Антон Скорубський народився в Криму. Нині цей художник живе і працює в Нью-Йорку. Сергій Шерстюк народився 1951 року в Москві. Закінчив Республіканську художню школу імені Т. Г. Шевченка в Києві. А помер 1989 року в Москві. Твори цих митців експонують на виставці “Арт-емігранти”, яка нещодавно відкрилася у Музеї сучасного образотворчого мистецтва України в Києві. Художники здобули визнання в світі, але не уникнули ностальгії. Антон Скорубський і Олександр Меламід створили напівжартівливу картину з написом: “Не хочу быть художником Русским, а хочу быть королевой Английской”. На фото Антона Соломухи — скандальні мотиви. Картини Євгена Гордійця нагадують живопис доби Середньовіччя, а деякі виокремлюються сюжетами, подібними до міражів. Вражає велика картина Антона Скорубського “Мамай”. На ній зображено могутнього козака (голена голова з оселедцем і вусами). Він в однострої і з сучасною зброєю. На однострої цитати з творів Тараса Шевченка. А на картині великий напис: “Чого нема, того нема”. Так, бракує сучасній Україні козаків Мамаїв. А картина Скорубського “Мамай Московський” асоціюється з ханом Золотої Орди Мамаєм. На ній можна впізнати Путіна. Цей Мамай Московський цілком реальний. Кожен із митців має оригінальний стиль. Вони прославилися, але на чужині. — А скільки розкидано по всьому світу таких художників, які в різний час і з різних причин залишили Україну?! — каже директор Музею сучасного образотворчого мистецтва України Михайло Шевченко. — Проект “Арт-емігранти” спрямований на повернення їхньої творчості на Батьківщину. Багатьох майстрів уже немає, численні роботи втрачено… Музею доведеться докласти чимало зусиль, щоб відновити справедливість.
Lidija RYBENKO, Równe
O tym już mówiono i przemawiano, pisano i przepisywano… Chodzi o bajkową noworoczną noc, a dokładniej o noworoczną telewizyjną zorzę, w blasku której obywatele Ukrainy, przynajmniej ich większość, odprawiają świąteczne rytuały. Jednak obywatele jakiego właśnie kraju — można być pewnym tylko w chwili wygłoszenia powitalnego słowa Prezydenta. A dalej — gdyby posadzić przed telewizorem hipotetycznego postronnego widza i zaproponować mu odgadnięcie, w jakim państwie się znajduje, to raczej nie sprawiłoby mu to trudności; jedyne, co by go nieco zdziwiło, to wtrącenia ukraińskich słów na niektórych kanałach. „Co to jest?” — zapytałby. „Demonstracja szacunku Rosjan dla swoich ukraińskich sąsiadów?” Szlachetnie, pochwaliłby. Właściwie to jest demonstracja: gest, który wskazuje Ukraińcom-autochtonom ich miejsce w ich własnym domu. Oczywiście, najprościej w ramach protestu wyłączyć telewizor, a jutro pieklić się z oburzenia przed sąsiadami. Co też robimy osiemnasty rok z rzędu, na pociechę tym, którzy cichą pracą wykonują swoją robotę, coraz bezczelniej i już zupełnie nie zważając na protesty tak zwanych ukraińskich patriotów. Bo gdybyśmy nie byli tak zwani, nie pozwalalibyśmy sobie tak postępować. Gdybyśmy protestowali nie tylko na zebraniach jednomyślnych, lecz zmuszali naszych przywódców do obrony naszych praw, przede wszystkim do wykonania Ustawy o języku państwowym, to i reszta obecnie apatycznego naszego społeczeństwa oprzytomniałaby i zrozumiała, co się dzieje. Całkiem realny wydaje się wariant, że za rok-dwa nasz hipotetyczny postronny widz nie usłyszy w noworocznej telewizji nawet tych żałosnych wtrąceń ukraińskich słów i nie będzie już przedmiotu jego zdziwienia. „O, ja, oczywiście, jestem w Rosji!” — wykrzyknie. I odgadnie.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
się jedynie do oznaczenia miękkości spółgłosek: deń [deń], loń [loń], kańjon [kańjon], portjera [portjera]. Litery ji oraz szcz zawsze oznaczają dwa dźwięki: pierwsza — ji, druga — szcz: jiżak [jiżak], pojizd [pojizd], zjiżd [zjiżd], szczyt [szczyt], płaszcz [płaszcz]. Litery ja, ju, je mają podwójne znaczenie: 1) bezpośrednio po spółgłosce oznaczają one miękkość poprzedzającej spółgłoski (podobnie jak miękki znak) i odpowiednio samogłoski a, u, e: niańka [ńańka], lal’ka [l’al’ka], niuans [ńuans], tiutiun [t’ut’un], synje [syn’e]; 2) w innych pozycjach (na początku słowa, po samogłosce, po apostrofie i miękkim znaku) oznaczają one odpowiednio dwa dźwięki ja, ju, je: jama [jama], pojas [pojas], zwjazok [zwjazok], aljans [al’jans], jurba [jurba], vjun [vjun], pojedynok [pojedynok]. Zbitki literowe dż i dz mają również podwójne znaczenie: 1) na granicy przedrostka i rdzenia oznaczają one odpowiednio dwa dźwięki d+ż i d+z: pidżywłennia, peredżnywnyj, nadzwychajnyj, widznaka; 2) w innych pozycjach oznaczają one odpowiednio jeden dźwięk — dż i dz: dżereło, dżunhli, pohodżenyj, zatwerdżenyj, dzwinok, kukuruza. 2) morfologiczny — tę samą morfemę piszemy zawsze tak samo, niezależnie od jej brzmienia: brat — bratstwo [bracstwo], wczysz — wczyszsia [wczys:a], steżka — na steżci [stez:ci]; 3) rozróżniający — słowa, które brzmią tak samo, ale mają różne znaczenie, piszemy różnie: krywyj rih — Krywyj Rih, roman — Roman; 4) tradycyjny — zgodnie z tradycją używamy liter ja, ju, je, ji, szcz, chociaż lepiej byłoby każdy dźwięk, który oznaczają te litery, oznaczać oddzielnie. 4. System dźwięków języka ukraińskiego. Tworzenie spółgłosek Fonetyka języka ukraińskiego to ściśle zorganizowany system dźwięków, podporządkowany określonym prawom fonetycznym. Podstawowych dźwięków (fonemów), za pomocą których tworzymy i rozpoznajemy słowa, w języku ukraińskim jest 38. Każdy dźwięk stanowi połączenie czterech jednoczesnych działań mownych. Pierwsze działanie polega na udziale w tworzeniu dźwięku dwóch następujących składników: tonu, który powstaje w wyniku drgań więzadeł głosowych, oraz szumu, który powstaje w wyniku pokonywania różnych przeszkód na drodze wydychanego powietrza. Przy tym możliwe są cztery kombinacje: 1) w tworzeniu dźwięku bierze udział tylko czysty ton — powstają samogłoski a, o, u, e, y, i, których jest 6; 2) ton przeważa nad szumem — powstają sonorne m, w, n, l, r, j, których jest 6, nie licząc trzech miękkich ń, l’, r’ (zapamiętać je można w wyrażeniu: my wynyły rij); 3) szum przeważa nad tonem — powstają dźwięczne: b, d, z, ż, ґ, h + dz, dż, których jest 8, nie licząc trzech miękkich d’, z’, dz’ (zapamiętać je można w wyrażeniu: bude hoże hedziu u dżazi); 4) słychać tylko szum (więzadła głosowe nie drżą) — powstają bezdźwięczne: p, t, s, sz, k, ch + c, cz + f, których jest 9, nie licząc trzech miękkich t’, s’, c’ (zapamiętać je można w wyrażeniu: use ce kafe “Ptach i czasza”). W podręcznikach szkolnych sonorne zalicza się do dźwięcznych. Tymczasem ich właściwości są zupełnie inne. Sonorne nigdy nie ulegają ubezdźwięcznieniu (kilkapowierchowyj), bezdźwięczne przed nimi nie stają się dźwięcznymi (słowo, twir). Sprawdź się. Słowa zapisz kolejno w trzech kolumnach: 1) dźwięków mniej niż liter; 2) dźwięków i liter po równo; 3) dźwięków więcej niż liter. Sternyszcze, zwjazkiweć, djaďko, kajuta, oczeret, jakir, kypjatylnia, klamka, okun’, zjasujte, zbudżenyj, okazija, stojiczno, szyfonjer, sydżu, jurba, szczepa, kwiteń, ostjuk, zbroja, karjera, niuton, wydzwonyty. Klucz. Z drugich liter wypisanych słów powinien ułożyć się początek wypowiedzi T. Szewczenki: “…to j mudrist’ by buła swoja”. 3. Zasady ukraińskiej pisowni W ukraińskiej pisowni stosuje się następujące zasady pisania słów: 1) fonetyczna — piszemy tak, jak słyszymy: towarystwo, czesnyj, kańjon; Tabela 1 Aa — (a) Ii — (i) Tt — (te) Bb — (be) Jji — (ji) Uu — (u) Ww — (we) Jj — (j) Ff — (ef) Hh — (he) Kk — (ka) Chch — (cha) Ґґ — (ґe) Ll — (el) Cc — (ce) Dd — (de) Mm — (em) Czcz — (cze) Ee — (e) Nn — (en) Szsz — (sza) Jeje — (je) Oo — (o) Szczszcz — (szcza) Zz — (ze) Rr — (er) Juju — (ju) Yy — (y) Ss — (es) Jaja — (ja) Według miejsca i sposobu tworzenia dźwięki dźwięczne mogą ulegać ubezdźwięcznieniu (lehko), bezdźwięczne przed nimi brzmią dźwięcznie (pros’ba, borot’ba). Tworzenie spółgłosek przebiega dalej w następujący sposób. Drugie działanie przewiduje cztery możliwe położenia przeszkody na drodze wydychanego powietrza: 1) na wargach — powstają wargowe m, w, p, b, f (zapamiętać je można w wyrażeniu: mawpa Buf); 2) na zębach — powstają zębowe d, t, z, dz, s, c, l, n (zapamiętać je można w wyrażeniu: de ty zjisysy ci łyny); 3) na podniebieniu — powstają przedniopodniebienne r, j, sz, cz, ż, dż (zapamiętać je można w wyrażeniu: Roj, szcze jizdżu); 4) w tylnej części jamy ustnej — powstają tylnojęzykowe h, k, ch, ґ (zapamiętać je można w wyrażeniu: chuga huka). Trzecie działanie ma na uwadze trzy możliwe sposoby pokonywania przeszkody: 1) wydychane powietrze przebija przeszkodę — powstają zwarte b, ґ, k itp.; 2) powietrze przechodzi przez szczelinę — powstają szczelinowe z, s, ch itp.; 3) powietrze najpierw przebija przeszkodę, a potem przechodzi przez szczelinę — powstają zwarto-szczelinowe dz, dż, c, cz. Czwarte działanie polega na: 1) niepodniesieniu grzbietu języka — powstają twarde l, d, s itp.; 2) podniesieniu grzbietu języka — powstają miękkie l’, d’, s’ itp. Zatem, jeśli jednocześnie łączą się takie cztery działania, przy których: 1) szum przeważa nad tonem; 2) przeszkoda powstaje na zębach; 3) powietrze przebija przeszkodę; 4) grzbiet języka nie jest podniesiony, — to odbierzemy to jako dźwięk d. Jeśli zaś: 1) ton przeważa nad szumem; 2) przeszkoda powstaje na podniebieniu; 3) powietrze przechodzi przez szczelinę; 4) grzbiet języka jest podniesiony, — to słyszymy miękki dźwięk j. System spółgłosek wygląda następująco — póki co bez miękkich spółgłosek, które dublują odpowiednie twarde zębowe (z. — zwarte; szcz. — szczelinowe; z.szcz. — zwarto-szczelinowe), patrz tabela 2. Według charakterystycznego szumu wyróżniamy jeszcze syczące sz, cz, ż, dż (zapamiętać je można w wyrażeniu: szcze jizdżu) oraz świszczące s, s’, c, c’, z, z’, dz, dz’ (zapamiętać je można w dziecięcej wymowie: sce jizdzu). Sprawdź się 1. Słowa zapisz w trzech kolumnach, w zależności od tego, jaką spółgłoską zaczyna się słowo: 1) sonorną; 2) dźwięczną; 3) bezdźwięczną. Zaspiv, korali, cap, johurt, riw, błukacz, łoto, żełe, foto, dzwon, wepr, łowy, pole, szczyt, dżynsy, nokaut, taksi, myt’, horich, spław. Klucz. Z ostatnich liter wypisanych słów powinno ułożyć się zakończenie wypowiedzi A. France’a: “Dopytływist’…” Sprawdź się 2. Słowa zapisz w czterech kolumnach, w zależności od tego, jaką spółgłoską zaczyna się słowo: 1) wargową; 2) zębową Tabela 2
nim; 3) podniebiennym; 4) tylnojęzykowym. Bursztyn, czółno, koper, pole, grono, łakocie, chirurg, płot, girłyga, podróżnik, jury, całe, rzecz, numer, źródło, gałagan, farba, ziarno, dziób, wąż, futro, witraż, krąg, śmietanka, prawdopodobnie, dzieci, hasło. Klucz. Z ostatnich liter wypisanych słów ma się złożyć zakończenie wypowiedzi starogreckiego filozofa Demokryta: “Jeśli ty nawet sam ze sobą,…”. Sprawdź siebie 3. Słowa zapisz w dwóch kolumnach, w zależności od tego, jaką spółgłoską zaczyna się słowo: 1) syczącą; 2) świszczącą. Innych słów nie wypisuj. Gałąź, czop, ziąb, znienacka, żar, źródło, chleb, kwiat, szum, dzwon, gwar, rota, szalony, finał, sine. Klucz. Z ostatnich liter mają się złożyć dwa pominięte słowa w wypowiedzi angielskiego pisarza J. Galsworthy’ego: “Jeśli wy nie myślicie…, to i nie będziecie go mieć”. 5. Tworzenie samogłosek Tworzenie samogłosek odbywa się tak. Pierwsza czynność — włączenie więzadeł głosowych, za pomocą których powstaje czysty ton. Druga czynność polega na napięciu części języka: 1) przedniej — powstają samogłoski przedniego szeregu e, y, i; 2) tylnej — powstają samogłoski tylnego szeregu a, o, u. Trzecia czynność przewiduje uniesienie napiętej części języka w trzy położenia: 1) najniższe — powstają samogłoski e, a; 2) średnie — powstają samogłoski y, o; 3) najwyższe — samogłoski i, u. Czwarta czynność — to: 1) wzmocnienie głosem — samogłoska akcentowana; 2) niewzmocnienie — samogłoska nieakcentowana. Zatem, jeśli jednocześnie łączą się takie cztery czynności, podczas których: 1) powstaje czysty ton; 2) napina się tylna część języka; 3) ta część języka unosi się średnio; 4) dźwięk nie jest wzmocniony, — to odbierzemy to jako dźwięk o w słowie obid (obiad). Jeśli zaś: 1) tak samo słychać czysty ton; 2) napina się przednia część języka; 3) ta część języka unosi się najwyżej; 4) dźwięk jest wzmocniony, — to odbierzemy to jako dźwięk i w tym samym słowie. A jeśli wzmocnimy nie drugą, a pierwszą samogłoskę, to usłyszymy już słowo obid (obiad). System samogłosek ma następujący wygląd (zob. tab. 3). ґ ґ Sprawdź siebie. Słowo składa się z pięciu dźwięków. Przeczytaj je według podanych cech dźwięków. 1) czysty ton, szereg tylny, wysokie uniesienie, nieakcentowany; 2) bezdźwięczny, zębowy, zwarty, zmiękczony; 3) czysty ton, szereg przedni, wysokie uniesienie, akcentowany; 4) bezdźwięczny, tylnojęzykowy, szczelinowy, twardy; 5) czysty ton, szereg tylny, niskie uniesienie, nieakcentowany. Ciąg dalszy w następnym numerze. Tabela 3 Szereg Uniesienie przedni tylny wysokie i u średnie y o niskie e a Żż — (że) Pp — (pe) Ьь — (znak zmiękczenia) Z udziałem tonu i szumu z. szcz. z. z.-szcz. szcz. z.-szcz. szcz. z. szcz. wargowe zębowe podniebienne tylnojęzykowe sonorne mw n — lr j — — dźwięczne b — d dz z dżż ґ h bezdźwięczne p F t c s cz sz k ch
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor. Kontynuacja. Początek w nr 1, 2 z 2009 r. FONETYKA I PISOWNIA. Fonetyka to dźwięki mowy. Dźwięki wymawiamy i słyszymy. W piśmie dźwięki oznaczamy za pomocą umownych znaków — liter. Litery piszemy i widzimy. Dział nauki o języku, który bada dźwięki mowy, również nazywa się fonetyką. Litery i dźwięki 1. Alfabet ukraiński. 2. Dźwiękowe znaczenie niektórych liter. 3. Zasady ukraińskiej pisowni. 4. System dźwięków języka ukraińskiego. Tworzenie spółgłosek. 5. Tworzenie samogłosek. 1. Alfabet ukraiński Wszystkie litery, ułożone w określonej kolejności, nazywają się alfabetem (abecadłem). We współczesnym alfabecie ukraińskim jest 33 litery. Są one ułożone w takiej kolejności i mają takie nazwy (zob. tab. 1). Rozmieszczenie liter w alfabecie jest tradycyjne, nie ma w nim żadnej prawidłowości. Trzeba je zapamiętać mechanicznie. Aby ułatwić jego zapamiętywanie, alfabet należy podzielić na kilka grup. Najpierw zapamiętujemy pierwsze sześć liter: a, b, w, h, ґ, d; potem jeszcze pięć: e, je, ż, z, y. Dalej układamy jakby połączenia słów: 1) i ji koło mene; 2) o prosty; 3) uf — cha, ce czasza. I ostatnie cztery litery znowu zapamiętujemy: szcz, ь, ju, ja. Według alfabetu, aby łatwo je znajdować, rozmieszcza się słowa w słownikach, informatorach, encyklopediach, kartotekach, układa listy ludzi, różne katalogi itp. Rozmieszczając słowa według alfabetu, uwzględnia się nie tylko ich pierwsze litery, ale także wszystkie następne. Apostrof (’) i myślnik (-) przy rozmieszczaniu słów według alfabetu nie są uwzględniane. Sprawdź siebie. Podane słowa ułóż ściśle według alfabetu. Uhori, interwju, udwoch, wiraż, wysłuha, uzymku, wyrib, wicha, snip, koks, kenhuru. Klucz. Z ostatnich liter wypisanych słów powinno ułożyć się wyrażenie. 2. Dźwiękowe znaczenie niektórych liter Większość liter dokładnie odpowiada poszczególnym dźwiękom. Ale jest część liter (ja, ju, je, ji, szcz, ь, dż, dz), które mają swoje osobliwości w oznaczaniu dźwięków. Litera ь sama w sobie żadnego dźwięku nie oznacza. Używa się jej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zamiast porazka, hałasuwaty zamiast hołosuwaty. Tego typu błąd w wymowie nazywa się fonologicznym — prowadzi on do błędnego rozumienia słów. Przypomnijmy dialog między nauczycielką “poprawnych wymów” Baronową-Kozino a Myną Mazajłą. Mazajło, czytając tekst, uczy się wymowy rosyjskich dźwięków: Mazajło — Tolki Żuczka… Baronowa-Kozino — Tka Żuczka… Mazajło do siebie: — Aha! To znaczy, że żuczkę nazywają Tola, Tolka. Tolka żuczka udałaja w rychłom sienie, kak w wałnach… 9. Dźwięki [dz], [dż], które nazywa się spółgłoskami zwartoszczelinowymi, czyli afrykatami, zazwyczaj są błędnie wymawiane w odpowiednich pozycjach fonetyczno-morfologicznych: [dż] — w podstawach czasownikowych przed końcówką 1 osoby liczby pojedynczej: chożu zamiast chodżu; przed przyrostkami -ja-, -juwa-: wyriażaty zamiast wyriadżaty, przysużuwaty zamiast przysudżuwaty; [dz] — na początku słowa: zerkało zamiast dzerkało, zwinok zamiast dzwinok. Interferencyjne naruszenie normy fonetyczno-ortoepicznej może być spowodowane także cechami dialektalnymi. Ponieważ u podstaw współczesnych norm ortoepicznych języka ukraińskiego literackiego leży wymowa większości dźwięków i kompleksów dźwiękowych, właściwa gwarom średnionaddnieprzańskim, to wśród najczęstszych błędów znajduje się fonetyka południowo-zachodnia lub północna, a mianowicie: a) wymowa w miejscu [a] samogłoski [e] po spółgłoskach syczących oraz [j], na przykład szepka zamiast szapka; b) zbliżanie [o] do [u], a także pełna zamiana [o] samogłoską [u] w każdej pozycji: tuboju, kurowa, mułudycia; c) niewyraźna wymowa akcentowanego [y]: wiesznia, tiecho, stolie (E podnieść do góry bardziej w prawo nad y!); d) nadmiernie miękka (dorsalna) wymowa siwiato zamiast swiato, lwiwski zamiast lwiwski (nieregulaminowo wymawiane [s'] przybliżają w wymowie do [sz']) (gwary południowo-zachodnie); e) w miejscu dawnego nosowego wymowa [e] w pozycji nieakcentowanej (w gwarach narzecza północnego): pamiet, kołodeź. Ciąg dalszy nastąpi. Literatura: 11. Karpenko Ju. O. Fonetyka i fonologia współczesnego ukraińskiego języka literackiego. — Odessa, 1996. 12. Kaczurowskyj I. Język i fonika // Urok ukrainśkoji. — 2002. — nr 6. 26. Radewycz-Wynnyckyj Ja. Etykieta i kultura komunikacji. — Lwów, 2001. 29. Roj Jurij. Na jakie jaja zlatują się muchy, albo Monolog rosyjskojęzycznych mediów na Ukrainie // Urok ukrainśkoji. — 2002. — nr 1. 31. Serbenśka O., Wołoszczak M. Aktualny wywiad z językoznawcą. — Kijów, 2001. 38. Współczesny ukraiński język literacki / Pod redakcją M. Ja. Pluszcz — Kijów, 2001. 43. Chudas M. L. Jak, dlaczego i od kiedy Ruś stała się Ukrainą, a Rusini Ukraińcami? (do kwestii genezy choronimu Ukraina oraz etnonimu Ukraińcy) // Narodoznawczi zoszyty. — 2005. — nr 5—6. 44. Caruk Ołeksandr. Język ukraiński wśród innych słowiańskich: parametry etnologiczne i gramatyczne. — Dniepropietrowsk, 1998. 45. Czuczka Pawło. Nazwiska zakarpackich Ukraińców. Słownik historyczno-etymologiczny. — Lwów, 2005.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION
Ciąg dalszy. Początek w nr 48, 49, 50, 52 za 2008 rok
5. Napięta wymowa [y], który pod względem cech artykulacyjnych jest dźwiękiem przedniego szeregu i wysokiego uniesienia, ponieważ podczas jego wymawiania język porusza się w stronę przedniej części podniebienia, przyjmując pozycję wysokiego uniesienia w kierunku pionowym. Napięta wymowa tego dźwięku zmienia jego bazę artykulacyjną, a zatem i charakter dźwięku, który staje się dla nas obcym rosyjskim dźwiękiem [y] średniego szeregu i górnego uniesienia, na przybliżoną wymowę którego można natrafić jedynie w gwarach zakarpackich i nadsańskich (syn, ryba), ale w żadnym wypadku w wymowie literackiej. Obok nabycia nieukraińskiej artykulacji niszczona jest zwykła miękkość, melodyjność, spontaniczność naszego języka, co jest uwarunkowane „znacznie bardziej równomiernym rozkładem energii artykulacyjnej między sylabami ukraińskiego słowa w wyniku stosunkowo słabego akcentu w języku ukraińskim” [21, s. 20]. Znamienne, że ukraińskie [y], któremu stosunkowo odpowiadają rosyjskie [y] i polskie [y], może rozpoczynać słowo, jak w przypadku ykaty, ycz oraz jeszcze 99 słów, które rejestruje wysoce autorytatywny „Słownik języka ukraińskiego” pod redakcją Borysa Hrinczenki (ynszyj, ynkoli, yndyk, yskra, ywa itd.), które wbrew żywej wymowie dialektalnej nie zostały uznane za normę ani przez Ortografię z 1928 roku, ani tym bardziej z 1933 roku, a także przez kolejne radzieckie redakcje do 2007 roku włącznie. Ostatnia publikacja normatywna, która pozwalała (ale już nie wymagała) pisowni z początkowym [y] w słowach ynszyj, ynkoli, ynej, ynodi itd., znajdowała się w „Najważniejszych zasadach ukraińskiej ortografii” Akademii Nauk (Kijów, 1921). Mimo to naturalny i normatywny charakter początkowego [y] jaskrawo poświadcza dawniejsza i współczesna poezja, która za sprawą [y] w różnych pozycjach warunkuje nawet rymowanie wewnętrzne: Siri husy w yrij, yrij po czotyry, po czotyry poletily. Posyp indykam, Husiam daj. Taras Szewczenko
Diwczyna wrodływa, Szczo zowet'sia Iwa, Werbnoji nedili Hiloczka siajływa. Dmytro Pawłyczko
W projekcie Ortografii z 1999 roku zaproponowano przywrócenie pisowni [y] na początku rodzimych, niepożyczonych ukraińskich słów, takich jak ynszyj, yndyk, yrij itd., ponieważ fonem [y] ma niezaprzeczalny status fonemiczny, co przejawia się w jego znaczeniu różnicującym byj / bij, myj / mij, a początkowe [y] w słowach — to jeszcze jedno potwierdzenie tego.
W końcu „Słownik ortoepiczny” z 1984 r. (opracował M. Pohribnyj) zaleca wymawiać słowo inszyj jako [iinszyj], a także w „Współczesnym ukraińskim języku literackim” pod redakcją M. Pluszcz słusznie zaznaczono: „...w granicach normy literackiej na miejscu początkowego [i] może być używane [i], [y], [ii]. Jednak pod wpływem ortografii coraz bardziej utrwala się wymowa zwykłego początkowego [i]” [38, s. 88]. Potwierdzony różnicująco-fonemiczny status [y] wywołuje szczególny opór u zwolenników radzieckiej wersji języka ukraińskiego (czyli obowiązującej Ortografii, bazującej na stalinowskiej Ortografii z 1933 roku), którzy propagują myśl o fonemicznej niesamodzielności /y/, nadając jej status wariantu fonemu /i/ [11, s. 28, 43—45, 82]. A to oznacza, że nas, mówiących, ogranicza się do pięciofonemowego szeregu samogłosek: /i/, /e/, /u/, /o/, /a/, jak to jest w językach rosyjskim i białoruskim. Polskie i rosyjskie /u/, /y/ nigdy nie występują na początku słowa, a wewnątrz słowa nigdy nie są używane po zmiękczonych spółgłoskach, a zatem z fonologicznego punktu widzenia te dwa dźwięki to jeden fonem. „Atak” na nienapięte i łatwe do wymówienia [y], wydaje się, kompensują jego błędną wymową na miejscu litery i po końcowej twardej spółgłosce przedrostków i przyimków, na przykład: dez[y]nformacja zamiast dez[i]nformacja, roz[y]hrasz zamiast roz[i]hrasz, w [y]nstytuti zamiast w [i]nstytuti. Ten błąd to skutek interferencji języka rosyjskiego, w którym po twardych spółgłoskach może być tylko dźwięk [y], a zatem i wymowa: ob[y]hrat', w [y]nstytutie, dez[y]nformacyja itd. [13, 192]. 6. Niecharakterystyczne połączenie samogłoska + samogłoska, w szczególności i + a; a + u, początkowe i + o; i + u (interferencyjne rozziew), które dotyczy przede wszystkim słów obcego pochodzenia, takich jak socyalnyj zamiast socjalnyj, arteryalnyj zamiast arterialnyj, audytoriya zamiast awdytoriya, ion zamiast jon, Iuda zamiast Yuda, co zostało utrwalone przez Ortografię z 1933 roku (i obowiązującą również), której głównym celem jest upodobnienie dwóch systemów językowych: ukraińskiego i rosyjskiego. I upodobnili: obecna norma wymowy w pełni odpowiada politycznej ingerencji w język, choć w „Słowniku ortoepicznym” (1984 r.) zaznaczono, że słowa audytoriya, aukciyon należy wymawiać [au̯dyto- riya], [au̯kciyon], ale z jakiegoś powodu [iyuda], [socy- alnyj] itd. Choć ukraiński język literacki należy do języków typu konsonantycznego (znaczna przewaga ilościowa spółgłosek nad samogłoskami: 32 : 6 — 84,2 % : 15,8 %), ale jego swoistość polega na funkcjonalnym stosunku tych samogłosek i spółgłosek. Na każde 100 samogłosek przypada u nas 130—140 spółgłosek [12, s. 26]. Taka frekwentność (sekwencja połączenia) zapewnia estetyczne brzmienie (czyli foniczność) naszego języka. Wskazane wy-
Iryna Farion jeszcze połączenia dźwiękowe całkowicie sprzeczne z tą harmonią wokalno-spółgłoskową, ponieważ pojedyncze zbiegi dwóch samogłosek zdarzają się, jak już zaznaczaliśmy, zazwyczaj na styku morfemów, w szczególności przedrostka i rdzenia: pro/analiz/u/waty; przedrostka i przedrostka: wy/o/krem/y/ty; dwóch podstaw: wysoko/autorytatywny itp. W innych przypadkach język skrupulatnie pilnuje niepożądanego rozchwiania swojej foniczności, o czym świadczą leksemy z zabytków historycznych, a przede wszystkim wśród nazw własnych: Radywon (Radion), Iwan (Ioann), Fawust (Faust), Josyp (Iosyf), Jow (Iow), Jona (Iona); piwonia (pionia), lehywon (lehion), tywun (tiun) 7. Redukcja (osłabienie i skrócenie) samogłosek w rodzaju [zołot] zamiast (zołoto), [młako] zamiast [mołoko], [hulaje] zamiast [hułhaje], [Ukraina] zamiast [Ukrajina]. Nietrudno domyślić się, kto w naszym życiu państwowym jest głównym „tłumikiem” i „reduktorem” rodzimych cech języka państwowego. W końcu, jak rozmawiają, tak i rządzą. Widocznie nie w smak twórcom naszej przestrzeni informacyjnej, a język informacji — to, właściwie, ta broń, „którą można zniewolić kraj, nie naruszając jego granic państwowych” [29, s. 10], że, po pierwsze, język ma swoje prawa intonacyjne, zgodnie z którymi rozkład energii wymowy jest równomierny, a nie rwany, napięty, skoncentrowany na określonej sylabie, jak to mają w języku rosyjskim. Jeśli, według obliczeń J. Radewycza-Wynnyckiego, w języku ukraińskim i rosyjskim słowo mołoko brzmi 235 milisekund, to w języku ukraińskim ta długość jest równomierna dla każdej sylaby; a w rosyjskim nie: mъ' l^'ko — 45—70—120 [26, s. 53]. Zatem ukraińska wymowa jest miarowo pełnogłoskowa, rosyjska — rwana, zredukowana (skrócona). „Melodyczny rysunek ukraińskiego słowa — zaznacza O. Serbenśka — skoncentrowany jest na drugiej przedakcentowanej i końcowej sylabach” [31, s. 57]. Po drugie, nieprawidłowa wymowa deformuje samą bazę artykulacyjną, czyli typowe ruchy i położenia organów mowy podczas tworzenia dźwięków. Przez to powstają słowa-mutanty, dlatego znika nie tylko narodowy koloryt intonowania, ale i sama baza jego tworzenia. 8. Zjawisko akania na miejscu nieakcentowanego [o] jako skutek interferencyjnego działania praw fonetycznych języka rosyjskiego w rodzaju k[aa]lic[y]ja zamiast k[oa]lic[i]ja, Juszczenk[a] (mianownik liczby pojedynczej) zamiast Juszczenk[o]. Problem nie tylko w naruszeniu ukraińskiej normy wymowy, ale i w tworzeniu słów, które nie odpowiadają oznaczonym pojęciom: p[a]ra[s]ka
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W 2009 roku Ukraina obchodzi 200. rocznicę urodzin Mikołaja Gogola. Korespondentka „Słowa Proświty” odwiedziła ojczyznę pisarza, zwiedziła Wielkosoroczyński Muzeum Literacko-Pamięciowe M. W. Gogola i porozmawiała z miejscowymi mieszkańcami. Problemy, którymi obecnie żyje wieś, wysławiona przez Gogola, są palące dla całego kraju. Pomnik Mikołaja Gogola w Soroczyńcach. Nadija KYRIAN Zdjęcie autorki. To muzeum pamiętam z dzieciństwa, kiedy mój ojciec pracował tu jako pracownik naukowy. Przytulne pokoje, życzliwi pracownicy, piękne dywaniki z niskorosłych kwiatów — portulaka, aksamitki, rezeda i inne. Wokół niezwykle przyjemna aura, przytulność, radość, spokój. To pierwsze muzeum Gogola nie tylko na Ukrainie, ale i w byłym ZSRR, stworzone przez wdzięcznych rodaków w 1929 roku. „W Wielkich Soroczyńcach, w ojczyźnie Mikołaja Wasiljewicza Gogola, bardzo szanują jego twórczość — opowiada młoda pracownica naukowa muzeum krajoznawczego Ludmyła Szałimowa. — Urodził się on w domku lekarza Trochymowskiego 20 marca 1809 roku. Jego mama, Marija Hohol-Janowska, wyszła za mąż bardzo wcześnie. Ojciec, Wasyl Opanasowycz, miał 28 lat, ona 14. Mieszkali w majątku we wsi Wasyliwka (obecnie Hoholewe). Dwoje poprzednich dzieci urodziło się martwych i, martwiąc się o życie trzeciego dziecka, za radą przyjaciół Wasyl Opanasowycz przywiózł żonę na kilka tygodni przed porodem pod opiekę znanego lekarza. Chłopiec urodził się dość słaby, przez kilka tygodni lekarz go pielęgnował”. To wydarzenie stało się dla Wielkich Soroczyńców decydujące. Główna ulica, były kołchoz, szkoła założona na bazie seminarium pedagogicznego, nazwane są imieniem Gogola. W 1911 roku ze składek mieszkańców wsi pisarzowi postawiono pomnik według projektu Ilji Ginzburga. Na otwarciu pomnika u stóp złożono wiele wieńców, książek, instrumentów muzycznych. Wszystkie te eksponaty przechowywano w dawnym seminarium w pokoju pamięci Gogola (obecnie znajduje się tam muzeum duchowości). Kiedy założono muzeum gogolowskie, przekazano je tam. Oprócz tego napłynęły eksponaty z Nieżyna, gdzie się uczył, z Wasyliwki, gdzie mieszkał, z Moskwy, Petersburga. Niestety, we wrześniu 1943 roku, kiedy Niemcy się wycofywali, dom lekarza Trochymowskiego, w którym było muzeum, spalono. Nowy budynek w tym miejscu zbudowano w 1951 roku. Od tamtej pory robiono tylko remonty kosmetyczne. Dyrektor muzeum Wałentyna Miszczenko wraz z zespołem pisała listy do władz, prosiła o pomoc. Pewnie i dzięki temu Prezydent wydał dekret o obchodach 200-letniego jubileuszu Gogola, zgodnie z którym wydzielono 20 milionów hrywien. Z nich 10 milionów przekazano na Połtawski Teatr imienia Gogola, 7,5 miliona — na muzeum w Hoholewem, 3,5 miliona — na muzeum i dom kultury w Wielkich Soroczyńcach. Środki otrzymano niedawno. Obecnie to muzeum jest owinięte folią, w trakcie rekonstrukcji. Czy zdążą wyremontować wszystko przed jubileuszem? Przecież pracy jest mnóstwo. Z budynku zostały same ściany, które wzmacniają, dach rozebrano, podłogę również. Dobudowują pokoje, bo pomieszczenie jest za ciasne. Budowlańcy obiecują wykonać prace na czas, nie przestają pracować nawet przy dwudziestostopniowym mrozie, ogrzewają pomieszczenie kaloryferami. Dyrektor muzeum jest nastawiona optymistycznie, bo gdyby nie jubileusz, to dach tak by przeciekał, deszcze zalewałyby cenne eksponaty… Swoją drogą, o zdolnościach dyrektor krążą niemal legendy: kto popracuje w muzeum, staje się zdyscyplinowany, odpowiedzialny, patriotyczny. Obecnie wszystkie eksponaty przechowywane są w muzeum krajoznawczym, które również ma ciekawą historię. Od 1957 roku mieszkańcy Soroczyńców, zafascynowani kulturą regionu, zebrali ogromny materiał. Muzeum przydzielono pomieszczenie w wiejskim domu kultury. A od 1989 roku Mykoła Suchowatkin, entuzjasta, dyrektor muzeum (i do niedawna jedyny pracownik), stworzył ekspozycję w nowym pomieszczeniu. Muzeum było na bilansie rolniczego przedsiębiorstwa dzierżawno-prywatnego „Wełykosoroczynśke” (były kołchoz imienia Gogola). Od 2008 roku przekazano je na bilans rejonowego wydziału kultury, odpowiednio zwiększono etat. Poprzedziło to fakt, że w 2007 roku muzeum trzykrotnie okradziono. Skradziono wiele unikalnych eksponatów, w szczególności haftowane ręczniki, które mają ponad 100 lat, wartości numizmatyczne, heraldyczne i inne. Oczywiście ani przestępców, ani eksponatów nie znaleziono. Organy ścigania to bardzo bolesny temat: jeden dzielnicowy milicjant na piętnaście wsi. Przez bezkarność przestępstwa się powtarzają. Jurij Donczenko. O tym, jak entuzjazm miejscowych mieszkańców nie pokrywa się z ich możliwościami materialnymi, świadczy fakt, że przez wszystkie te lata w muzeum krajoznawczym nie ma ogrzewania. Tymczasem wycieczki są oprowadzane. Miałam szczęście wysłuchać wycieczki Ludmyły Szałimowej właśnie w świąteczny mróz. Potem ledwo mogliśmy zrobić zdjęcie na pamiątkę — w pomieszczeniu zamarzał obiektyw aparatu fotograficznego. A ludzie tutaj pracują, otrzymując marne pensje — 500–1000 hrywien w zależności od kwalifikacji. Pani Ludmyła opowiadała o swojej wsi z taką miłością, że nawet mróz nie doskwierał. Wielkie Soroczyńce mają dawną i ciekawą historię. W 1727 roku nowo wybrany hetman Lewobrzeżnej Ukrainy Danyło Apostoł zbudował we wsi cerkiew Spaso-Preobrażeńską. Dziewięciokopułową świątynię zbudowano w ciągu pięciu lat, stała się ona nie tylko świątynią kozacką, ale i rodzinnym grobowcem Apostołów. Za czasów Danyła Apostoła było to miasteczko setne, otoczone wałem ziemnym z wieżami. Pułk mirhorodzki składał się z kilku setek, jedna z nich — Soroczyńska. Tutaj była rezydencja pułkowników mirhorodzkich, ich kancelaria. Wałentyna Miszczenko. W miasteczku, którym były Soroczyńce w XVIII wieku, przeprowadzano rocznie pięć jarmarków: bożonarodzeniowy, wielkanocny, zielonoświątkowy, na Ducha Świętego i filipowy. W XIX wieku, po zniesieniu poddaństwa, jarmarki rozkwitły. W miasteczku było wiele młynów wiatrowych i wodnych, cegielnie, młyny do kaszy, młyny do prosa, folusze, mała fabryka wód mineralnych. Dzięki zwiększeniu obrotu towarowego po reformie wieś zaczęto nazywać Wielkimi Soroczyńcami. Rodzina Gogola miała tu wielu przyjaciół i on z rodzicami w dzieciństwie często przyjeżdżał na jarmarki. Na małym Gogolu te wydarzenia wywarły takie wrażenie, że pierwszą powieścią „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dikańki” był „Jarmark soroczyński”. Jarmarki w Soroczyńcach prowadzono do 1917 roku. A w 1965 roku we Włoszech odbywały się Dni Kultury Ukraińskiej. Włochom pokazano inscenizację „Jarmarku soroczyńskiego”. To wesołe, pełne werwy widowisko odniosło taki sukces, że jarmarki postanowiono wznowić i prowadzi się je od 1966 roku. Soroczyńce odwiedza wielu wycieczkowiczów: z obwodu połtawskiego, z uzdrowiska w Mirhorodzie, z różnych regionów Ukrainy, z bliskiej zagranicy. Niedawno w zimnym muzeum była grupa z Moskwy. Od kultury zaczęliśmy rozmowę z przewodniczącym wsi Jurijem Donczenką: „Przeważająca większość zabytków architektury rejonu mirhorodzkiego znajduje się w Soroczyńcach: cerkiew Spaso-Preobrażeńska z unikalnym ikonostasem, muzea Go-
Rozebrana Wielkosoroczyńska elektrownia wodna, goła i krajoznawcza, pomniki Mikołaja Gogola, Daniela Apostoła, Wołodymyra Samijłenki, kobziarza Mychajła Krawczenki. Utrzymywać to wszystko w należytym stanie jest bardzo trudno”. Przewodniczący opowiedział, że Myrhorodszczyzna to kraj rolniczy. Branża jest dobrze rozwinięta. W 2008 roku przedsiębiorstwo rolnicze „Wielkosoroczyńskie” zebrało duży plon zbóż. Wydawało się, że powinny być zyski, techniczne przezbrojenie, pensje itd. Niestety, ceny produktów rolnych są bardzo niskie, wpływy do budżetu nieznaczne. Kiedyś kołchoz był bardzo bogaty: około 700 krów, 6—8 tysięcy młodego bydła. Obecnie krowy są, a młodego bydła nie ma wcale. Hodowla zwierząt jest nieopłacalna, bo przywieziono z zagranicy mięso nieznanego pochodzenia, zbito cenę. „Wsparto” krajowego producenta. Warzywnictwo również jest nierentowne, pracochłonne. Niekonkurencyjne są obecnie także drobne przedsiębiorstwa, dlatego tworzyć je jest nieopłacalnie. Niestety, wyższe kierownictwo wspomina o wieśniakach tylko podczas wyborów — jako o elektoracie. Soroczyńcy przeżywają, prowadząc gospodarstwo pomocnicze. A w nim nie ośmiogodzinny, a czternastogodzinny dzień pracy. Ludzie ciężko pracują, a żeby rozładować stres, zaglądają do kieliszka, popadają w alkoholizm. W rezultacie naród degraduje. I dzieci bez opieki. To problem państwowy, na który państwu, niestety, jest obojętnie. Pojawił się nowy rodzaj „zarobku” — obecnie, podczas kryzysu, około 100 mieszkańców wsi jest zarejestrowanych w centrum zatrudnienia, bo nie ma pracy. Większość wsi na Myrhorodszczyźnie, w istocie, wymiera”. Sołtys ma wiele problemów. Na przykład przedszkole działa, jest personel, ale kilka pokoleń soroczyńskich dzieci wyrosło w przystosowanym pomieszczeniu — byłej siedzibie MTS, która znajduje się niemal w stanie awaryjnym. Na nowe przedszkole potrzebne są bardzo duże środki. Żeby prosić o subwencję państwo, potrzebna jest dokumentacja projektowo-kosztorysowa, której wykonanie również niemało kosztuje. Nadzieja w państwie. Albo oświetlenie uliczne. Soroczyńcy przez jakieś dziesięć lat byli w ciemnościach. W tym roku za środki rady wiejskiej podłączono pierwsze 90 lamp i część wsi jest już oświetlona. 120 kilometrów wodociągu i centralna wieża wymagają kapitalnego remontu. Przez 80—100 lat nic nie robiono. W centrum jeszcze pan Małynka przeprowadził żeliwne rury — tak i leżą. Stan materialno-techniczny gospodarki komunalnej jest zły. Nie ma nawet własnej koparki. „Na bilansie rady wiejskiej jest dom kultury. W związku z kryzysem trwa masowa redukcja w organizacjach budżetowych. Ale trzeba zachować kadry, żeby pokonać kryzys. A kiedy nadejdą normalne czasy, cała kultura rejonu myrhorodzkiego będzie w Wielkich Soroczyńcach”, — jest przekonany przewodniczący. Toczą się rozmowy o samorządzie lokalnym, o polskim doświadczeniu, o Europie, gdzie ludzie naprawdę normalnie żyją. Ale u nich, oprócz delegowanych uprawnień, inicjatywy, są jeszcze i zasoby finansowe. A w naszym państwie ani finansów, ani wystarczających uprawnień. Oto przykład. Ponad 20 lat we wsi stoi rozbita, rozebrana hydroelektrownia, która w swoim czasie zapewniała energię elektryczną okolicznym wsiom. Jest ona na bilansie Ukrwodgospu. Kiedy weszliśmy do przewodniczącego, u niego właśnie był przedsiębiorca, który chciałby ją wyremontować i uruchomić. Pojawiali się chętni i wcześniej. Potem wyjeżdżali — i znikali. Pewnie nie układały się stosunki z wyższym kierownictwem w Połtawie czy w Kijowie. Takich elektrowni wodnych jest wiele w dół biegu rzeki Pseł. W Reszetyliwce, Suchoriabiwce, Szyszakach zaczęto je odnawiać. Zatem jest to opłacalne. „Wielkie Soroczyńce, — opowiada Jurij Mychajłowycz, — mają potencjał w planie rekreacyjnym: rzeka, czyste środowisko, duchowe, historyczne dziedzictwo. Zaczęliśmy budować kompleks hotelowo-turystyczny w formie ukraińskich zagród z nowoczesnymi mediami. Planujemy 12 domków, karczmę na ponad sto miejsc, gdzie będą wykwintne ukraińskie potrawy z ekologicznie czystych produktów. Na terenie chcemy zbudować miasteczko mistrzów: zagrody, gdzie będą pracować hafciarki, kowale, garncarze, mistrzowie wyplatania z wikliny, które w Soroczyńcach kwitnie. Ludzie przyjadą odpoczywać, będą widzieć naszą kulturę, rzemiosła, sposób życia przodków, będą mogli kupić rzecz, która się spodobała. Oprócz tego będziemy prowadzić wycieczki, występować będą zespoły chóralne, ansamble, soliści, mistrzowie słowa artystycznego. Będą rzeźby gogolowskich bohaterów, przedstawienia teatralne. Wszystko — na najwyższym poziomie”. Ten projekt wykonuje inwestor Witalij Petrusewycz, były mieszkaniec wsi, obecnie dyrektor generalny MPP „Płastpolimer”, który jest w Symferopolu, a który już niejednokrotnie pomagał cerkwi, muzeum Gogola itd. W takich inwestorach jest wielka nadzieja. „Za jakieś pięć lat Wielkich Soroczyńców nie poznacie”, — obiecał sołtys.
Tłumaczenie maszynowe
— Wiem, że urodził się Pan w Karpatach, w obwodzie iwanofrankiwskim… — Nie do końca w Karpatach. Urodziłem się w dolinie Prutu. Sydir Worobkewycz napisał taki wiersz: W łące, nad Prutem, chata stoi… To była nasza chata, która stała prawie w wodzie. I tata musiał uciekać przed Prutem, bo to taki bardzo kapryśny potok, który czasem zabiera wszystko ze sobą. Odeszliśmy nieco dalej od niego i mniej więcej w tym samym czasie się urodziłem. Ukończyłem gimnazjum w Kołomyi. A może nawet nie ukończyłem, bo kiedy byłem w 9 klasie, przyszła do nas władza radziecka. I jestem pierwszym, który przyjechał do Kijowa uczyć się sztuki teatralnej. Potem był Jurko Kawer z Łucka. Zginął podczas wojny. Tak zostałem sam. — Jaki był stosunek do Pana w instytucie? Był Pan przecież studentem „z zagranicy”? — Zdawałem egzamin z literatury ukraińskiej przed całą katedrą literatury instytutu teatralnego. Męczyli mnie, bo chcieli się dowiedzieć, czego nas tam uczyli. Nie wiedziałem, że nie można mówić wszystkiego. Spierałem się z nimi „politycznie”, bo tak nas uczono. A oni właśnie na to czekali. Ale potem za te moje rozmowy zapłaciłem, bo mnie aresztowali i wywieźli aż na Syberię. Osiemnaście lat miałem… Ktoś napisał donos, że wychwalałem życie w dawnej Polsce i przeciwstawiałem je życiu w Związku Radzieckim. Co powiesz, kiedy nawet guziki ci macają, pytają, czy było masło, czy były kostiumy… Mówiłem im: spójrzcie na mnie, jaki mam kostium, ledwo go kupiłem. Mama sprzedała kawałek ziemi, żebym mógł wstąpić do instytutu. Sprzedała, a co miała robić? Nawet obuwia nie miałem odpowiedniego. Miałem kostium, w którym chodziłem do szkoły (garnitur), i szynel, na którym był numer gimnazjum. Interesowali się, co ze mnie za człowiek i jakie było u nas życie ukraińskie. — Zaczęła się wojna, aresztowali Pana… — Smutno mi o tym wspominać… Przebywałem w Narymie, gdzie Stalin był na zesłaniu, dokładniej w Kołpaszewie, bo wypuścili mnie po miesiącu z nowosybirskiego więzienia. Wypuścili, bo było porozumienie między polskim rządem na uchodźstwie a władzą radziecką, żeby aresztantów bez szczególnego przestępstwa wypuścić. I trafiłem do tej kategorii. Tydzień siedziałem w „izolatce” i myślałem: co ze mną będzie, dokąd pójdę? — Czy teatr musi być ideologiczny? — W teatrze powinna być ideologia. Teatr ma wielki wpływ na ludzi, bo może swoimi środkami poruszyć człowieka z miejsca, może nauczyć, jak trzeba się zachowywać, zrozumieć problemy, które są w życiu — to jest ludziom bardzo potrzebne. — Jaka jest rola aktora w teatrze? — Teatr bez aktora nie istnieje. Główną figurą w sztuce teatralnej jest aktor. Przecież musi on przekazać myśli autora, reżysera i własne do świadomości, do uczuć widza. Od aktora zależy wszystko. — W jakim położeniu jest obecnie teatr radiowy? — Teatr radiowy jest zaniedbany. W Ukrainie był wcześniej wysokiej jakości teatr radiowy. Obecnie już są poszczególni ludzie, którzy się tym zajmują, pojawiają się sztuki, ciekawe audycje, ale „teatru przed mikrofonem”, jak to było kiedyś, nie wykorzystuje się należycie. — Pana nauczycielem jest Amwrosij Buczma. — Uważano mnie za studenta Buczmy, ale nie mogę powiedzieć, że byłem jego uczniem. Wszystko, co wziąłem z teatru, było ze szkoły teatru dramatu rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. Kierował naszym kursem Nelli-Wład. To był pierwszy kurs reżyserski po wojnie. Studiowali tam na przykład Naum Orłow, Anatolij Skybenko. Siedzieliśmy w chłodzie, w kożuchach i studiowaliśmy zawiłości światowej reżyserii. — Jak odnosi się Pan do starości? — W teatrze im. Iwana Franki wystawiałem sztukę „Ustąp miejsca” według dramatu Viny Delmar „Make Way for Tomorrow”, na podstawie której powstał scenariusz filmowy „Zbyt długie życie”. Bardzo ciekawy temat o ludziach, którzy na starość nie są zabezpieczeni w to, co najpotrzebniejsze. Bogate dzieci nie mogą (czy nie chcą?) zapewnić rodzicom mieszkania. Zwróciłem się do dyrekcji, żeby znowu przywrócono do teatru Natalię Mychajłiwnę Użwij. Iwona ze swoim mężem grali tych starców, którzy nie mogą znaleźć swojego miejsca w życiu. — Jaka jest rola języka w teatrze? — Nie mogę odpowiedzieć na to pytanie, bo nie pracuję w teatrze od 1975 roku. Mam pewien wpływ na proces teatralny, ale… Zawsze kultywowaliśmy ukraińską klasykę, język ukraiński i teraz dbamy o niego. Jednak obecnie jest to, czego nie było nawet za władzy radzieckiej. My wtedy nie stroniliśmy od języka ukraińskiego. A teraz wielu Ukraińców rozmawia mieszanką — surżykiem i uważa, że właśnie w mieście tak trzeba rozmawiać. Jest to związane z niską kulturą człowieka, bo pewnym osobom wydaje się, że jeśli będą rozmawiać po rosyjsku, to już są jakimiś wielkimi mieszkańcami miasta czy coś… I wielu Ukraińców nawet nie lubi języka ukraińskiego. — W jakim języku powinien rozmawiać teatr ukraiński? — Teatr musi komunikować się własnym językiem. Jeśli to teatr ukraiński, to powinien rozmawiać w języku ukraińskim. — Jak odnosi się Pan do eksperymentów w teatrze? — Eksperyment musi koniecznie być w teatrze. Teatr nie może stać w miejscu, szuka nowych środków wyrazu i każdy reżyser na swój sposób dodaje coś do teatru. Jednak jeszcze Meyerhold powiedział, że nie może teatr repertuarowy, który codziennie gra spektakle, jeszcze eksperymentować. Powinno być laboratorium, które pracuje osobno, ale nie w odosobnieniu od teatru. — Jak odnosi się Pan do teatru Wiktiuka? — Uważam, że Wiktiuk to niezwykle utalentowany człowiek. Dawno go znam, widziałem, jak szedł do tego, co obecnie osiągnął. Był bardzo ciekawym reżyserem. Zaczynał we Lwowie, a potem z jakiegoś powodu pojechał do Rosji. Może i dobrze zrobił, bo w Ukrainie utalentowanym człowiekiem nie bardzo się opiekują, a nawet nie dają mu dojść do głosu. Tak było u nas wcześniej i jest teraz. Dlatego utalentowani ludzie uciekają z Ukrainy. Tam, za granicą, ogrzewają ich, widocznie dobrze, więc dochodzą do jakiegoś określonego rezultatu. Roman Wiktiuk to utalentowany reżyser, ale czy właściwe wybiera tematy, sztuki, problemy? — Kogo w Ukrainie jest więcej — Hamletów czy Rosencrantzów? — Rosencrantzów może i mniej, ale ich bardziej widać; są wszędzie: wszędzie występują, wszędzie są bardzo aktywni itd. A ludzie cisi, wstydliwi nie afiszują się, nie wystawiają — ale tych ludzi, uważam, w Ukrainie jest więcej. Są tacy sami jak nasi przodkowie, którzy cicho układali wspaniałe pieśni, którymi teraz zachwyca się cały świat. Czyli tych ludzi jest wielu, ale nastała taka epoka, że Rosencrantzowie może nawet panują. Nasza bieda — od utraty wysokiej moralności. Kiedy człowiek nie ma hamulca w duszy, to może czynić Bóg wie co. Obecnie ludzie stracili hamulec moralny, mogą robić wszystko, co chcą. Ogłupieli od pieniędzy, od żądzy pieniędzy — i to jest straszna klęska współczesności. Teatr może i powinien wystawiać sztuki, które podkreślają ten problem. Teatr mówi dość przenikliwym językiem. Jednak u nas bieda — nie mamy współczesnej dramaturgii. A teatr — to dramaturgia, scena i widz. Młodzi dramaturdzy są i niby czegoś szukają, ale trzeba im pomagać, uczyć humanizmu, który jest zaniedbany w naszej pracy teatralnej.
— Jak wychowywać aktora? — Szewczenko ma takie powiedzenie: „Raz dobrem ogrzane serce wiek nie ostygnie”. Jeśli w dzieciństwie nie wlano dobra w serce, jeśli dziecko rozpuszczono, to nam, pedagogom, bardzo trudno „wstawić te stawy”, żeby było takie, jak trzeba, a nie krzywe. — Jak władza wpływa na teatr? — Teatr samodzielnie nigdy nie mógł istnieć. Nie może się utrzymać, jak należy, nie może zdobyć wszystkich potrzebnych komponentów do tego, by pracować swobodnie. I dlatego zawsze ktoś musi go wspierać — albo państwo, albo inni sponsorzy, którzy będą likwidować lukę między tym, co teatr może zarobić, a tym, czego potrzebuje, aby jego produkcja utrzymywała się na wysokim poziomie artystycznym. — Co powoduje komercjalizacja? — Skutkiem komercjalizacji jest seksualizacja, bo tak łatwiej zarobić. Ludzie mają nocne kluby, chodzą tam i chcą, żeby w teatrze też było coś podobnego. A my przytakujemy tym gustom, a tego nie trzeba robić. Teatr musi mieć głębsze, bardziej skomplikowane, bardziej problematyczne zadania. Jeśli wlecze się w ogonie widza — to już nie ta droga, którą trzeba iść. — Teatr młodego widza… — W tym teatrze byłem szczęśliwy. Jak nigdy czułem, że jestem potrzebny, że moja praca jest potrzebna i dzieciom, i nastolatkom, i dorosłym. Właśnie w tym teatrze bardzo aktywna jest żywiołowa edukacja. Z dziećmi ciekawie się rozmawia. Wszystko odbierają na swój sposób, wierzą w to, co dzieje się na scenie. Dla nich nie potrzeba szczególnych dekoracji, wystarczy im jakaś sugestia, że to okno, a to drzwi itd. Ale dzieci mają bardzo wysokie wymagania właśnie wobec moralności. Trudno je oszukać. Ale czasami zewnętrzną urodę postaci młodzi widzowie odbierają jako wewnętrzną. I w tym ich błąd. Trzymają się tego, że piękny człowiek musi być też dobry. — Inscenizacje… — Wystawiłem za życia ponad sto spektakli. Za najbardziej znaczącą inscenizację uważam sztukę I. Karpenki-Karego „Sueta” (Próżność). Bo ta sztuka mówi o prawdziwych wartościach i piętnuje wartości pozorne, którym ludzie poświęcają niezwykle dużo energii. Poruszono tam problemy, które do dziś są aktualne. Tę sztukę wystawiałem trzykrotnie w różnych teatrach. — Jak pan odnosi się do statusów, tytułów? — Mam na ten temat własne zdanie. Mamy za dużo uniwersytetów. Nie każda placówka edukacyjna jest naprawdę uniwersytetem — wyższą, szczególną szkołą. I nie każdy teatr jest teatrem narodowym, nie każdy jest akademickim, a teraz rozdają te statusy na wszystkie strony. Teatr akademicki jest doskonały, a jeśli najdoskonalszy, to muszą to uznać przede wszystkim widzowie. — Dmytro Semenowyczu, teatr pełni bardzo wiele funkcji. Jakie miejsce zajmuje wychowawcza? — Myślę, że została utracona. Obecnie teatr pełni funkcję komercyjną, rozrywkową. Jednak jeszcze od czasów starożytnej Grecji funkcja wychowawcza teatru była podstawową. Teatr był bardzo ważną instytucją społeczną, którą stopniowo tracił, czasami odzyskiwał. Teraz, myślę, funkcja wychowawcza znów zaczyna zmartwychwstawać. Rozmawiał Wasyl Szandro, Kijów. Hnat Jura, Amwrosij Buczma, Wołodymyr Nelli-Wład, Natalija Użwij, Mykoła Jakowczenko — oto daleki od pełnego wykaz wybitnych działaczy ukraińskiego teatru, z którymi los połączył naszego bohatera. Teatr im. Iwana Franki, Teatr Młodego Widza na Łypkach, Iwano-Frankiwski Obwodowy Teatr pamiętają jego inscenizacje. Spod jego nauczycielskiego skrzydła wyszła cała plejada reżyserów i aktorów współczesnego teatru. Spod jego pióra wyszła seria artykułów, prac naukowych, badań, podręczników z teorii i praktyki teatru. Człowiek wysokiej moralności, wyrafinowanej kultury i niezwykłej mądrości, zawsze stał na straży prawdziwych ludzkich wartości. Nasz bohater — reżyser, pedagog, profesor, zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Semenowycz Czajkowśkyj.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukraina usłyszała nazwisko Ołeksy Tychego pod koniec 1989 roku, kiedy w Kijowie odbył się powtórny pogrzeb trzech obrońców praw człowieka, zamęczonych przez bolszewicki reżim w obozach koncentracyjnych — W. Stusa, O. Tychego, J. Łytwyna. Ołeksa Tychy — ukraiński obrońca praw człowieka, członek-założyciel Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, urodził się 27 stycznia 1927 roku na chutorze Iżewka koło miasta Drużkiwka w obwodzie donieckim. Ukończył Moskiewski Uniwersytet Państwowy, pracował w szkołach obwodu donieckiego. Dwukrotnie był więziony za działalność antysowiecką. Odbywał karę w obozach Mordowii i obwodu permskiego. Brał aktywny udział w działaniach obrońców praw człowieka wśród więźniów. Zmarł w szpitalu więziennym 6 maja 1984 roku. Czy Ołeksa Tychy jest znany Ukrainie, przede wszystkim młodemu pokoleniu? Czy pojęliśmy, rodacy, fenomen tej osobowości? Czy wszedł on do naszej pamięci historycznej? Niedawno na Donbasie ukazał się zbiór materiałów o patriocie-ziomku „Kimże jest Ołeksa Tychy?”. Fenia PUSTOWA, kandydat nauk filologicznych, m. Konstantynówka, obwód doniecki. Do książki weszła publicystyka Ołeksy Tychego, wspomnienia o nim byłego dyrektora szkoły, w której się uczył, a później pracował, „Duma o Ołeksie” niestrudzonego propagatora życiowego wyczynu ziomka Jewhena Fiałki, wzruszające wersy o towarzyszu broni znanych obrońców praw człowieka Łewka Łukjanenki i Wasyla Owsijenki, wiersze współczesnych autorów. A zbiór kończy się rezolucją, którą uchwalili i złożyli do rady osiedlowej Aleksiejewo-Drużkiwki mieszkańcy ulicy Tuchaczewskiego w lipcu 2008 roku. Książka została opublikowana dzięki wysiłkom redaktora-opracowującego J. Fiałki oraz organizatorów działań popularyzujących imię ziomka, dziennikarza z Konstantynówki W. Berezina i J. Szapowałowa. Jewhen Szapowałow kieruje towarzystwem imienia Ołeksy Tychego — częścią Donieckiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Właśnie dzięki niemu wzniesiono pomnik Ołeksy obok szkoły, w której się uczył i pracował. O Tychym pisali Ł. Łukjanenko, W. Owsijenko. Ale czy wielu jest w Ukrainie ludzi, którzy czytali ich materiały? Nie! Bo nie mogły ich otrzymać wszystkie biblioteki miast i rejonów. Zresztą nakłady wydań są małe, nie ma mechanizmu rozpowszechniania. Jeszcze w szkole Ołeksa Tychy wykazywał niezwykłe zdolności. Wstąpił na Uniwersytet Moskiewski. Taki wybór Tychy podjął po próbie zdobycia dyplomu w instytucie transportu, potem w Zaporoskim Instytucie Pedagogicznym. Chciał znaleźć odpowiedzi na główne dla niego pytania: czym jest ustrój sowiecki? Na czym polega siła lub słabość rządzącej partii? Dlaczego partia nieustannie wzywa do walki z wszelkimi wewnętrznymi wrogami, a jednocześnie znalazła wspólny język z faszystowskim reżimem Niemiec? Patriotę najbardziej interesowało to, jak na losie jego narodu odbija się polityka WKP(b). Studiując na wydziale filozoficznym, Ołeksa przestudiował nie tylko wielotomowe dziedzictwo marksistowsko-leninowskie i prace żyjącego wodza, który znał się nawet na kwestiach językoznawstwa, ale także wszystkie uchwały zjazdów i plenum KC WKP(b) oraz KC WKP(b)U. A zawierały one metodykę niszczenia narodu ukraińskiego. To rozkułaczanie, kolektywizacja, Hołodomor 1932–33 lat, który Ołeksa dobrze zapamiętał, pseudo-ukrainizacja i liczne procesy polityczne nad inteligencją. Czując pociąg do pracy pedagogicznej, postanawia iść do szkoły jako oświeciciel, wychowawca patriotów. Z materiałów O. Tychego widać, że studiował doświadczenia wielu postępowych pedagogów świata, a w pracy dyplomowej zbadał „Teorię i praktykę organizacji kolektywu A. S. Makarenki”. Nie wiemy, czy Ołeksa zdążył zapoznać się z systemem wychowania W. Suchomłynskiego, który nie pokrywał się z makarenkowskim, ale z jego prac można wyciągnąć wniosek: nauczyciel z Aleksiejewo-Drużkiwki był bliższy młodszemu ukraińskiemu teoretykowi-pedagogowi, który z troską odnosił się do języka ojczystego, do patriotycznego wychowania uczniów. Ołeksa był niezwykle erudycyjny, pokazał się jako genialny nauczyciel: chciał czytać wszystkie przedmioty w jednej klasie, prowadząc ją aż do ukończenia szkoły. Nie ma wątpliwości, że w tych planach przewidywał środki patriotycznego wychowania. Ale jego działalność pedagogiczna trwała niedługo. Najpierw zabroniono mu czytać przedmioty humanistyczne i wyrzucono ze szkoły. Potem pozwolono czytać fizykę i matematykę, ale i te przedmioty w szkole wieczorowej Tychy wykładał niedługo. Z dyplomem Uniwersytetu Moskiewskiego Ołeksa Tychy mógłby zatrudnić się w każdym stołecznym instytucie. A gdyby został wykładowcą filozofii marksistowsko-leninowskiej, zrobiłby karierę. Ale dla patrioty ten wybór był niemożliwy. Wysokie poczucie obowiązku obywatelskiego wobec narodu, głęboka świadomość narodowa i godność wyprowadziły Tychego na drogę aktywnej walki o ratowanie narodu. To był sens jego życia — bez żadnych osobistych planów, ale z oczekiwaniem nieuchronnej rozprawy. Tak było w 1948 roku, kiedy Ołeksa na głos wyraził niezadowolenie z obowiązującego systemu wyborczego. Tak było i w 1957 roku, kiedy ogłosił swój protest „Nie mogę dłużej milczeć” do Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy przeciwko „czołgowemu socjalizmowi” — wprowadzeniu wojsk sowieckich na Węgry. Reakcja władz nie kazała na siebie czekać — 7 lat więzienia i 5 lat politycznego bezprawia. Ale i to nie zmusiło patrioty do odejścia od walki politycznej. W konsekwencji — nowe uwięzienie w 1978 roku i tortury, którymi więziennicy powoli zabijali fizycznie słabe ciało, ale nie złamali woli, wewnętrznej istoty człowieka-bojownika. Kim więc on jest — Ołeksa Tychy? Wasyl Owsijenko stawia go obok bohaterów literackich: Artura z „Szerszenia” Ethel Lilian Voynich i Martina Edena Jacka Londona. Łewko Łukjanenko nazwał swojego przyjaciela
„świętymi”. Te charakterystyki mają prawo do życia. Według Kostomarowa, Ołeksę Tychyja ze względu na maksymalną siłę ujawnienia ducha narodowego należy postawić obok T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki. Oboje nasi współcześni, Stus i Tychyj, działali zgodnie z zasadą Kobziarza: „Cierpię, męczę się… ale nie kajam się!..” Oboje bez wahania powtórzyliby, jak przysięgę, ostatnie wersy z wiersza „Nie pora, nie pora, nie pora” młodego I. Franki: W zaciętej, ciężkiej walce My polegniemy, by wolność i szczęście, i cześć, Rodzinny kraju, zdobyć tobie. Szerokość, piękno i maksymalizm dążeń oraz działań Ołeksy, jego kodeks zasad życiowych porażają. Zatrzymajmy się choć krótko przy „Myślach o rodzinnym Donieckim kraju”, wysłanych do przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy. W nich autor podkreśla, że jest Ukraińcem, który kocha całą Ukrainę (cytuje strofę z wiersza Sosiury), swoją Doniecczyznę, pracujących wsi i miasta. A na pytanie „Po co ja?” odpowiada wszechogarniająco: „Ja — po to, by żył mój naród, by wznosiła się jego kultura, by głos mojego narodu godnie prowadził swoją partię w wielogłosowym chórze światowej kultury. Ja — po to, by moi rodacy-donbasowcy dawali nie tylko węgiel, stal, walcówkę, maszyny, pszenicę, mleko i jajka. Po to, by Doniecczyzna dawała nie tylko kibiców futbolu, uczonych bez korzeni, rosyjskojęzycznych inżynierów, agronomów, lekarzy, nauczycieli, ale i ukraińskich specjalistów-patriotów, ukraińskich pisarzy, ukraińskich kompozytorów oraz aktorów”. Tychyj faktycznie oskarża komunistyczną władzę, która nie dba o rozwój ukraińskiego narodu, jego języka i kultury. Asymilację, którą realizowały organy oświaty ludowej, nauczyciele, działacze placówek kultury i kierownicy wszystkich gałęzi życia społecznego, patriota nazywa zbrodnią, „intelektualnym ludobójstwem”. Wyjaśnia władzom: „Język — to jedna z podstawowych cech narodów. Język — to fundament kultury. Język ojczysty — to najdroższy skarb narodu, podwalina intelektu, podstawa patriotyzmu. Język ojczysty powinien chronić, rozwijać każdy człowiek. Umiera język — umiera kultura. Umiera kultura — ustaje postęp. Historię zaczynają tworzyć neronowie, bismarckowie, mussolinowie, hitlerowie, stalinowie, maozedongowie”. Na konkretnych przykładach Ołeksa Tychyj pokazuje zubożenie społeczeństwa: ukraińskie teatry zamknięto, amatorska twórczość pozbyła się ludowych tradycji, bogactwa pieśni, w męskim, a nierzadko nawet w rodzinnym gronie słychać przekleństwa. Ostro krytykuje on także ówczesną praktykę mieszania narodów, a więc denacjonalizację, zgodnie z którą ukraińscy specjaliści otrzymywali skierowania do odległych rejonów Rosji, a do nas przyjeżdżali z Leningradu, Nowosybirska, Tiumeni. Przyjezdni, konstatuje Ołeksa, znieważają ukraiński naród, bo tak ich wychowano. Zachowanie przesiedleńców porównuje do działań „kolonistów i plantatorów” w zniewolonych przez Anglików Indiach. Jako głęboko wykształcony historyk Ołeksa rzuca oskarżenie władzy o to, że ukraiński naród jest pozbawiony możliwości poznawania własnej historii, jest ona „niedostępna nie tylko dla młodzieży, ale i dla specjalistów, w szczególności nauczycieli” i wyraża nadzieję, że „wkrótce wyjdzie prawdziwa, naukowa historia Ukrainy, historia Doniecczyzny”. Jeszcze dwa kategoryczne założenia wysuwał O. Tychyj. Każdy, kto osiedla się na naszej ziemi, musi szanować ukraiński naród, albo niech przenosi się do swojej ojczyzny. Wspomniawszy o tym, że w latach 70. ubiegłego wieku ogłoszono walkę z chuligaństwem i pijaństwem, Tychyj oświadcza: „Uważam, że narodowa bezbarwność, moralna pustka, zwierzęce życie — to choroby nieporównanie cięższe i w znacznej mierze są przyczyną tych ostatnich. Dlatego ostrze propagandy i agitacji powinno być skierowane w pierwszej kolejności przeciwko nim”. Musimy stwierdzić, że wymienione w 1972 roku bolączki Ukrainy dominują i dzisiaj. Jeśli bolszewicy kryli się za jakimiś hasłami, to dzisiaj antyukraińskie siły nawet nie ukrywają swoich zamiarów, otwarcie głoszą w swoich mediach, a nierzadko nawet z trybuny parlamentu o zamiarach zakończenia denacjonalizacji Ukraińców. „Proświta” może gruntownie zmienić sytuację, opierając się na dekretach Prezydenta Wiktora Juszczenki. Dekret sam w sobie nie może działać, muszą go wcielać w życie ludzie. Nie robią tego deputowani w wielu regionach, więc muszą pracować proświcianie. Premier zaproponowała przeprowadzenie dyskusji w kwestii językowej. A jaka może być dyskusja, jeśli przez 300 lat prowadzono okrutną, celową politykę niszczenia kozackiego narodu? Wśród ludności Ukrainy trzeba prowadzić pracę oświatową. Przecież w Rosji jest ponad tuzin autonomicznych republik, a język państwowy jest jeden — rosyjski. I nasi zwolennicy drugiego języka państwowego albo nie rozumieją nielegalności takiej akcji, albo po prostu służą sąsiedniemu państwu. A co do Krymu, to należy przypomnieć niektóre fakty z historii. Jeszcze od czasów średniowiecza Ukraińcy stanowili znaczną część ludności Krymu. A Flotę Czarnomorską carskiej Rosji ekonomicznie zapewniała Ukraina i służyli w niej Ukraińcy. W czasach radzieckich zachował się tylko pierwszy czynnik. Dramaturg O. Kornijczuk w dramacie „Zagłada eskadry” na wieki utrwalił bardzo ważny fakt historyczny: podczas wydarzeń październikowych w Petersburgu na okrętach Floty Czarnomorskiej załopotały żółto-niebieskie flagi. Właśnie dlatego Lenin wydał rozkaz zatopienia wszystkich jednostek. Przyszłe państwo radzieckie pozbyło się ogromnego majątku, ale dla niego ważniejszym zadaniem było zachowanie imperium. P.S. Rada osiedlowa Aleksiejewo-Drużkiwki odmówiła społeczności zmiany nazwy ulicy Tuchaczewskiego, którą Tychyj chodził do szkoły i do pracy przez wiele lat, na tej podstawie, że ich rodak nie mieszkał przy tej ulicy. A Tuchaczewski mieszkał?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wokół siebie świadomych Ukraińców, dla których Bóg i Ukraina są najwyższymi ideałami, stworzyła w 1990 roku przy cerkwi św. Mikołaja Prytyska chór, który po raz pierwszy w Kijowie po wielu latach prześladowań naszego Kościoła przez reżim komunistyczno-bolszewicki zaśpiewał podczas Liturgii w języku ukraińskim. I całe nabożeństwo również odprawiane było w języku ukraińskim. Była to sensacja w życiu stolicy, której echo rozeszło się daleko poza granice nie tylko naszego miasta, ale i Ukrainy. Halyna Huć żyła Ukrainą. W 1989 roku ze swojej skromnej pensji przekazała 1000 karbowańców na odbudowę Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a później — na budowę cerkwi Tarasa w Kaniowie oraz inne cerkwie, o których budowie przeczytała w prasie. Odejście pani Halyny z tego świata odbiło się wielkim bólem w duszach wszystkich, którzy ją znali. Pogrzeb odbył się 26 listopada 2008 roku z soboru świętego Mikołaja Prytyska, gdzie śpiewała przez 18 lat. Pochowano Halynę Jewheniwnę na Cmentarzu Północnym. Wraz z odejściem Halyny Huć odeszła cała nasza epoka na przełomie XXI wieku. Lecz pozostała w naszych sercach jasna pamięć o Halynie Jewheniwnie, ciepło jej duszy, jej wspaniały chór. Wielkie sprawy nie umierają, są wieczne. Królestwa Niebieskiego pani Halynie, a rodzinie — głębokie wyrazy współczucia.
Tłumaczenie maszynowe
Nadiya PAZYAK
Bóg i Ukraina — takim było życiowe credo Halyny Huc, działaczki społeczno-oświatowej, pedagoga, uczonej filolog, regentki chóru cerkiewnego świątyni św. Mikołaja Prytyska, która znajduje się w Kijowie na Podolu. Halyna Huc urodziła się na historycznym Wołyniu 7 lipca 1932 roku w rodzinie znanego ukraińskiego działacza cerkiewnego i współpracownika Iwana Ohijenki, księdza Jewhena Barszczewskiego. Obie linie rodzicielskie pani Halyny to rodziny kapłańskie, które pozostawiły głęboki ślad w historii naszego Kościoła. Halyna od dzieciństwa była wierząca, z rodzicami od wczesnych lat chodziła do świątyni. Mieszkając na Chełmszczyźnie, stała się świadkiem ludobójstwa chełmszczaków. Opowiadała o tym ze łzami w oczach. Cudem rodzina Barszczewskich ocalała, przeprowadzając się w 1945 roku do Czerniowiec. W tym mieście ojca Jewhena mianowano proboszczem katedry. W Czerniowcach, na małej ojczyźnie Jurija Fedkowycza, Sydora Worobkewycza i Olhy Kobylańskiej, w 1950 roku ukończyła szkołę średnią i wstąpiła na wydział języka angielskiego i literatury wydziału języków obcych Czerniowieckiego Uniwersytetu Państwowego. Jednocześnie Halyna Huc uczyła się w Czerniowieckiej szkole muzycznej, gdyż miała talent również do muzyki. Z powodzeniem kończąc uniwersytet i szkołę, poszła służyć ludziom.
Słusznie mówią, że ksiądz, nauczyciel i lekarz to powołanie. Pedagogiem z powołania była także Halyna Jewheniwna. Rozpoczęła działalność pedagogiczną w górskiej wsi Dowhopole w rejonie putylskim obwodu czerniowieckiego, gdzie wykładała język niemiecki i angielski w szkole średniej. Był to rok szkolny 1955—1956. Później Halyna Jewheniwna, zdawszy pomyślnie egzaminy kandydackie na Uniwersytecie Leningradzkim, zaczęła wykładać język niemiecki w Donieckim Instytucie Industrialnym. Równolegle z nauką organizowała studenckie wieczory języków obcych, tworząc mini-chóry, które wykonywały pieśni w językach obcych, deklamowały w tych językach klasyczne dzieła pisarzy. Sama Halyna Huc uświetniała wieczory wirtuozowską grą na fortepianie. Te idee Halyna Jewheniwna przywiozła ze sobą do Kijowa, dokąd przeprowadziła się po wyjściu za mąż za znanego ukraińskiego filologa Mychajła Huca. Rozpoczęła się praca w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, która trwała prawie ćwierć wieku.
Maksym RYLSKI, przewodniczący zarządu fundacji charytatywnej Maksyma Rylskiego „Róże i winogrona”
Przestało bić serce Ołeksy Jakowycza Juszczenki. Ani 31 grudnia, ani 1 stycznia na telefony z noworocznymi życzeniami już nikt nie odpowiadał. Tak zdarzało się i wcześniej. „Dokąd mam wychodzić? — jakby usprawiedliwiał się gospodarz podczas naszego ostatniego spotkania. — W kuchni słabo słychać telefon z pokoju”. I znowu zapraszał do kuchni, by spróbować „prawdziwego francuskiego koniaku. »Jean-Jacques« się nazywa” — kusił gospodarz, czy to poważnie, czy z ironią. Na początku lat 60. jako 15-latek często spotykałem w hołosijiwskiej posiadłości mojego dziadka Maksyma Tadejowycza Rylskiego niewysokiego człowieka o żywych oczach i łagodnym, życzliwym uśmiechu. Wyjaśniano mi, że to poeta Ołeksa Juszczenko, dawny przyjaciel dziadka. Moje zainteresowanie wynikało również z tego, że uczyłem się w jednej klasie z jego synem Ołeksandrem (ojciec przeżył syna, który przedwcześnie odszedł z życia). Żywy klasyk Maksym Rylski miał mnóstwo przyjaciół i wielbicieli. Po jego śmierci było ich mniej, ale wśród tych, którzy wtedy i później o każdej porze, w każdych okolicznościach wydeptywali ścieżkę do posiadłości przyjaciela, a później do jego muzeum, był Ołeksa Jakowycz Juszczenko. Jego wsparcie i troskę stale odczuwali synowie M. T. Rylskiego, Heorhij i Bohdan. A kiedy i ich zabrakło, my, wnuki, uważaliśmy za zaszczyt i obowiązek kontynuowanie rodzinnej tradycji — ogrzewanie swoją uwagą człowieka, który wiernie i wzruszająco zachowywał pamięć o Maksymie Tadejowyczu. Już pod koniec dziewiątej dekady życia wsiadał do dusznego autobusu, by jechać na ojczyznę Rylskiego do wsi Romanówka, i wystawał na gorącej polanie, czekając na słowo. W wiejskim muzeum, siedząc przy biurku jednego z pierwszych gabinetów Rylskiego, cierpliwie podpisywał wielu ziomkom poety swój ostatni zbiorek sonetów. Obok starego młyna, opiewanego przez przyjaciela, razem z całym towarzystwem, rozgrzanym słońcem i zupą rybną, brał
Tutaj Halyna Huc obroniła pracę kandydacką, otrzymała stanowisko docenta, kierowała katedrą języków obcych. Studenci szanowali i kochali wymagającego mentora, a Halyna Huc kochała studentów, odwiedzała akademiki, interesowała się życiem wychowanków, a w razie potrzeby pomagała im. Głęboki ślad pozostawiła Halyna Huc w dziedzinie nauki. Swoje gruntowne i pasjonujące artykuły o języku, literaturze, folklorze i historii Kijowa drukowała w różnych kijowskich czasopismach. Z czasem weszły one do monografii „Jurij Fedkowycz i literatura zachodnioeuropejska”, która ukazała się drukiem w wydawnictwie „Naukowa dumka” w 1985 roku. Halyna Huc połączyła działalność pedagogiczną i naukową z życiem kulturalno-społecznym i politycznym stolicy. Zawsze była w wirze wydarzeń: na wieczorach poświęconych wybitnym postaciom, na uroczystej paradzie uczestników UPA z okazji 50-lecia jej utworzenia, na akcjach pod tragicznymi i jednocześnie heroicznymi Krutami. Wielką zasługą Halyny Huc jest pole religijne. Zgromadziła ona
Tłumaczenie maszynowe
W pełni sił twórczych zabrakło naczelnego redaktora czasopisma „Zabytki Ukrainy” Ołeksandra Rybałki. Jest to bolesna strata dla rodziny, kolegów i przyjaciół, strata dla ukraińskiej kultury. Czas, który O. Rybałko przeżył wspólnie z „Zabytkami”, urwał się na najwyższym punkcie ich wspólnego wzlotu.
Ołeksandr Leonidowicz Rybałko urodził się 15 stycznia 1951 r. we wsi Klawdijewe-Tarasowe w rejonie borodziańskim obwodu kijowskiego. Po ukończeniu w 1973 r. wydziału filozoficznego Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki pracował na stanowiskach zastępcy naczelnego redaktora „Zabytków Ukrainy” (od 1992 r.), pierwszego zastępcy naczelnego redaktora (od 1994 r.), a od 2002 roku naczelnego redaktora. Fenomen O. Rybałki polegał na tym, że funkcję kierowniczą łączył z owocną pracą naukową. Już od początku lat 80. Ołeksandr Leonidowicz wytrwale pracował jako badacz-archiwista nad odnajdywaniem i popularyzacją źródeł do dziejów ukraińskiej kultury XX wieku. Uczony wprowadził do obiegu naukowego nowe materiały dokumentalne o wybitnych zabytkach architektury Ukrainy (sobory Michajłowski i Uspieński, Kolumna Irynina, Złote Bramy, cerkiew Dowbuszowa), o kulturze ukraińskiej diaspory, o życiu i działalności wybitnych uczonych, znawców sztuki, artystów i pisarzy.
Człowiek rzadkiej erudycji, znawca wielu języków słowiańskich, O. Rybałko pozostawił bogaty dorobek twórczy – ponad 100 badań z zakresu historii i kulturoznawstwa ukraińskiego. Dzięki twórczemu wkładowi i pracy organizacyjnej O. L. Rybałki zmieniono koncepcję i status czasopisma, znacznie zwiększono jego objętość i urozmaicono tematykę. Sprawiło to, że „Zabytki” stały się jednym z wiodących czasopism kulturoznawczych Ukrainy.
Wiele sił poświęcił O. L. Rybałko również almanachowi „Wojskowo-historyczny almanach”, który ukazuje się od 2000 r. (założycielem i wydawcą jest Centralne Muzeum Sił Zbrojnych Ukrainy). Ołeksandr Leonidowicz pracował jako zastępca naczelnego redaktora tego czasopisma od nr 1 (2000) do nr 17 (2008). W czasopiśmie „Dywosłowo” Ołeksandr Leonidowicz od 2006 r. pełnił funkcję redaktora działu językoznawstwa. Prowadzona przez niego rubryka pomagała nauczycielom zrozumieć współczesne procesy językowe na Ukrainie, zapoznawała z aktualnymi pracami teoretycznymi ukraińskiego językoznawstwa.
Znaczący osobisty wkład O. Rybałki w tworzenie nowych wartości duchowych i rozwój ukraińskiej kultury został uhonorowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki Ukrainy (1999 r.) oraz przez przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej (2001 r.) – podziękowaniami wraz z wręczeniem dyplomów i specjalnego znaku. W 2008 r. Dekretem Prezydenta Ukrainy O. L. Rybałko otrzymał honorowy tytuł zasłużonego pracownika kultury, a Najświętszy Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret z okazji 40-lecia powstania „Zabytków” odznaczył kolegium redakcyjne Orderem Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego III stopnia. Na tej wysokiej nucie struna pękła.
Michajlina Kocjubinska, Jewhen Swerstiuk, Kostiantyn Tyszczenko, Serhij Hreczaniuk, Iryna Wołycka, Larysa Masenko, Ludmyła Tkacz
Tłumaczenie maszynowe
Poeta-akademik Maksym Rylski, pisarze Wasyl Minko i Dmytro Kosaryk, kobzarz Wołodymyr Perepeluk z rodzicami Oleksy Juszczenki przy rodzinnej chacie. Chorużiwka, 1958 r.
uczestniczył w masowym pływaniu, nie zwracając uwagi na ostrzegawcze okrzyki o ostrożności. Wydawało mi się, że właśnie w takim środowisku, w takich okolicznościach Oleksa Jakowycz naprawdę czuł się szczęśliwy, odsuwając na chwilę ból strat i ciężar lat. Nie mając już sił, by wspiąć się stromymi schodami do muzeum przyjaciela na skraju Hołosiiwskiego lasu, prosił: podwieźcie mnie! I zawsze byliśmy w pobliżu. Bo cóż to za uroczystość czy wieczór twórczy bez Oleksy Jakowycza! Nigdy nie wracałem z jego domu z pustymi rękami. Książeczka z dedykacją, list dla muzeum albo fotografia z obowiązkowym komentarzem (najcenniejsze zostawiał u siebie: szkoda, gdyby zaginęły). Oto oni na balkonie domu przy ulicy Tołstoho, gdzie wcześniej mieszkał Juszczenko. „Było święto, Maksym z przyjaciółmi spacerował w pobliżu, wpadli do mnie. Usiedli przy stole, a potem wyszli na balkon zapalić”. „A to my w Chorużiwce. Wędrowaliśmy po Sumszczyźnie, zdaje się, zwiedzaliśmy stepowy rezerwat »Michajliwska cilina«. I zaprosiłem Rylskiego do rodzinnej wsi”. Rylski i Juszczenko na rybach,
...czarują nad kotłem w domu twórczości pisarzy w Irpieniu. Przypominam sobie pożółkłe zdjęcie, które pokazał znany kaniowski historyk i regionalista Mychajło Iszczenko. Maksym Tadejowycz i Oleksa Jakowycz na Czernieczej górze. Zrezygnowali z samochodu, wchodzili pieszo. Jeszcze niedawno — w zeszłym listopadzie — Oleksa Jakowycz po raz ostatni wziął udział w wydarzeniach związanych z imieniem swojego starszego przyjaciela. Na scenie Narodowej Filharmonii on, niezmienny członek jury poetyckiego wernisażu „Róże i winogrona”, uhonorował najmłodszego laureata — 16-letnią kijowską uczennicę. A kilka dni z rzędu już w muzeum M. Rylskiego w tym samym salonie (po raz ostatni!) wziął udział w wieczorze z okazji 110. rocznicy urodzin tłumacza Jewhena Drobiazka. Szczery przyjaciel Rylskiego za jego życia, Oleksa Jakowycz przeniósł tę wierność przez wszystkie 45 lat — od ostatniego tchnienia Maksyma Tadejowycza w 1964 roku do swojego ostatniego tchnienia w przeddzień 2009 roku. Boli: nikogo z Rylskich w te tragiczne dni i godziny przy nim nie było. Do ostatniej chwili mieliśmy nadzieję, że z kuchni po prostu nie słychać telefonu…
Tłumaczenie maszynowe
Ukraiński Instytut Sztuki Nowoczesnej oraz Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Chicago zorganizowały wieczór literacki poświęcony twórczości wybitnego poety, krytyka, publicysty, członka Grupy Helsińskiej i autora samizdatu Wasyla Stusa. Podczas wieczoru profesor Wira Bodnaruk, przewodnicząca Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki w Chicago, opowiedziała o życiowej drodze poety, jego walce o wolność słowa, przeciwko denacjonalizacji, przeciwko naruszaniom praw człowieka. Poeta przedwcześnie zmarł za kratami, ale prorocze napisał: „Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę”, i rzeczywiście powrócił na Ukrainę w 1989 roku. Jego ponownie pochowano w Kijowie, a dzieła wydano w sześciu tomach w 1999 roku. Obecni na wieczorze usłyszeli żywy głos W. Stusa, który czytał wiersz „Oślepłe liście czuły jar”. Było to wstępem do następnej części wieczoru według scenariusza dramatyczno-muzycznego Natalii Marczak. Pani Natalia i Rostysław Hryńkiw na tle fragmentów muzyki Ludwiga van Beethovena i Fryderyka Chopina, które wykonywała Wira Lesyk, przedstawiali ważne momenty z życia Wasyla Stusa, a recytatorzy Serhij Michalniuk, Oleh Muzyka, Lina Mytnyczuk, Jurij Soroka, Wira Lesyk, Bohdan Bodnaruk i Ilona Soroka recytowali wiersze poety. Kameralny chór „Surma” pod dyrekcją Zeonida Mudryckiego (koncertmistrz Halyna Smożanyk) wykonał pieśni „Łabędzie macierzyństwa” i „Kaczki lecą”. Solistka Alla Kurylciw znakomicie wykonała pieśni „Ojczysty kraj” i „Najczystsza Dziewico, raduj się” przy akompaniamencie Oksany Pidruczniej. Oprawę plastyczną sceny przygotowała Lialia Kuczma. Za oprawę techniczną odpowiadał Iwan Olszańskyj. Podczas wieczoru można było nabyć książki „Wasyl Stus w «Odbiciach»”, „Wieczory literackie w Instytucie, Chicago” oraz dzieła Iwana Bahrjanego.
Referentura prasowa TUM
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr Kaczkan, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Iwano-Frankiwsk. Człowiek zmagał się chodem ze wzgórzami i lada chwila miał dotrzeć właśnie na to wzniesienie, gdzie niegdyś rozłożyła się, niczym dorodna jabłonka, jego chata — gniazdo przodków. Dmytro, zarumieniony i uszlachetniony siwą brodą, stawiał, niczym wprawny hucuł, krok za krokiem; wydawało się, że właśnie tym razem ślady są najgłębsze i żadne deszcze ich nie zmyją, a wiatry nie zetrą. Poły wyszywanej koszuli były rozpięte, wysokie spocone czoło lśniło pod słabnącymi promieniami, a ręce, niczym w rytmicznym marszu, podkreślały uparty chód. Po co szedł ten, jeszcze nieprzeciążony latami artysta, na ów szczyt, gdzie nawet w rozlecie szablują się wiatry, gdzie niebo, zdaje się, przeczesuje najwyższe gęstwiny i gdzieniegdzie skręca zwoje napłyniętych ciemnych chmur — i wtedy deszcz-raptus zmywa grzbiety pagórkom i wzniesieniom, stacza kamienie w dół? A on jednak dotarł na górę, zmagał się z upartym wiatrzyskiem — i stanął zwycięsko, jakby gotów był zmotowilić rękami kłaki chmur, spuścić je obok siebie do nóg, obmyć żarzącymi się żarami słońca i zapytać siebie, to kamienne piersi, dalsze połoniny, które już złożyły dłonie na wieczór, nawisłe niebo: hej, kto tu gospodarz? Czy nie ja?.. A echo gwizdnęło między przepaściami, uderzyło piersią o ścianę lasu — i jeszcze dźwięczniej odpowiedziało: ja-ja-ja-ja!.. Dmytro Sywak dzisiaj ulżył ciężkiemu brzemieniu, nigdzie się nie spieszył, bo, idąc wiejskim gościńcem Ispasu, który leży w bukowińsko-wyżnickiej stronie, ważył egzaminem własnego sumienia odpowiedzi na tak istotne dla samego siebie pytania: gdzie zaczynają się źródła jego rodu-rodowodu, czy trwałe są prahistoryczne fundamenty tej etnobudowli, czy nie zmalały wyżyny dziadowsko-ojcowskiego doświadczenia, tradycji, umiejętności. Jakie one są na egzaminach dzisiejszego nieustannie zadziornego i pretensjonalnego czasu: może wszystko się starło, wiatry zapomnienia ociosały, jak na czubkach podgórza niebiańskie płyty, — i teraz będą się tu wlec niegdyś niecharakterystyczne dla górala obojętność, niemoralność, grzeszność, bezsumienność?.. Nie, nie, to nie dla jego rodzinno-familijnej linii, nie do charakteru wszystkich istniejących wieśniaków. Urodził się Dmytro we wsi Marynyczi na Putylszczyźnie Bukowińskiej, na przysiółku Keczer albo Riży. Nazwa, zapewne, od tego, że szalone wysokogórskie wiatry nie wieją, a tną. Oczywiście, latem w bujnych trawach stawali wokół na tołoki i po stu kosiarzy — i jaki cud obserwowali dzieciaki: jak morskie fale, kładły się ścięte łodygi traw, a z tych pokosów pryskały, jak zielono-pomarańczowe ogniki, łaciate koniki polne. Cieszyły się dzieci. A co dalej, dalej? Uśmiecha się pan Dmytro, rozwijając w swojej pracowni, którą tak właśnie nazywa, pojemnie — robocznia, — niewidzialną książkę pamięci, i strona po stronie ożywają wersy jego twórczej biografii, jego artystycznego wznoszenia się. „Linia mamy, — rozplątuje kłębek rozmowy artysta, — to Skydaniukiwska, to potężne źródło; a Sywakiwska linia — to taty. I w jednej, i w drugiej rodzinie nie obywało się bez wysokiej klasy mistrzów, zwłaszcza budowniczych. Kobiety — tkaczki, hafciarki, pisankarki. Na rękach mężczyzn — budowa chat, stolarstwo. Choć żyli niby wśród lasu, ale dostać drzewo było ciężko, bo mieszkali na samym szczycie, a drewno — niżej. Tak i żyli: wodę — pod górę nieść, drewno — pod górę nieść. Ogród — pod kątem, i rodziły głównie ziemniaki, groch, buraki, fasola. Z owoców dojrzewały chyba jabłka-dziczki, gdzieś jakaś śliwka dochodziła — i reszta. Wszystko dojrzewało wyłącznie w dolinie. Zimą pod Kecerą tak zasypywało — na równi z chatą; przejść do wsi niemożliwe. Tata o piątej świtem wstawał, przekopywał ścieżkę, aby przejść w dół, do szkoły. Idziesz, a wiatry ze śniegiem, jak oszalałe, naprzeciw harcują, zapierają dech. Zatem, pokonać ten odcinek od chaty do szkoły — nie lada wysiłku kosztowało. Bywało, chatę zasypywało równo ze wzgórzem, tylko przez szparę w oknie można było ujrzeć skrawek nieba, a tak — nieprzenikniona ciemność. Otworzyć drzwi trudno, a do stajni tata przekopywał tunel. A w gospodarstwie było po trzy-cztery krowy, świnie, owce, kury; w trzydziestostopniowy mróz studnię tak zamurowywało, że nie można było się dobić do wody. Z przebitego tunelu w wielkich baniakach topili śnieg — poili inwentarz. Kiedy już schodziły śniegi, kiedy trawy okwiecały posesję, zapominało się o złej zimie, dusza śpiewała od pierwotnego piękna i czystości — chciało się żyć!.. Ja często rozmyślałem: takie ciężkie warunki, po co tam było stawiać chatę; kiedy podrosłem, to niby w opozycję stawałem do krewnych, mówiąc, że trzeba schodzić niżej, bliżej wsi. A babcia, która wychowała nas, ośmioro dzieci, i słyszeć nie chciała, aby ruszyć się z tego przodkowskiego miejsca. Mówiła: a po co iść teraz, oto przyszli enkawudziści na naszą górę i za nic zabrali Dmytra, potężnego stolarza-budowniczego, dobrego gospodarza, i bez żadnych wyjaśnień wyprowadzili z chaty… Ani słowa, ani listu. Z czasem stało się wiadome, że krępego dziadka wywieźli do Workuty do kopalni, tam, gdzie diabeł mówi dobranoc. Ciężka praca wśród „zeków”, dumny górski charakter przyspieszyły śmierć; ktoś z naocznych świadków opowiadał później, że Dmytra więziennicy wrzucili do wyrobiska węglowego — tak nikt i nie widział, i nie słyszał o jego odejściu ze świata”… W tej opowieści Dmytro jest jeszcze bardziej rozważny, jeszcze dokładniejszy w poszczególnych detalach, z których, jak i z budowli, tworzy się słowna konstrukcja jego istoty, jego przebywania w objęciach ziemi i nieba. „Trzeba było cały czas ciężko pracować. My z tatą ręczną piłą — tata z góry, a ja na dole, — ciągnęliśmy-piłowaliśmy bale, to długie, metrów po sześć, modrzewie. Stawialiśmy nową chatę „w kanię”: to specjalny węzeł, w odróżnieniu od metody „w zrąb”. To takie wiązanie — „jaskółczy ogon”, zatem, nie wyłazi drzewo z drzewa; ta konstrukcja jest potężniejsza. Budował chatę tata, brat i, oczywiście, pomagało jeszcze kilku mistrzów. Ale największym specem, chyba genetycznie, był brat, który zbierał doświadczenie od ludzi. Co gdzie widział — wszystko stawało się nabytkiem jego umiejętności.
Złożyliśmy ten dom w Marenyczach przy cerkwi, niedaleko od Czeremoszu. Mówię kiedyś tacie, że tak blisko, przecież tam rzeka zrywa groble, a ojciec kiwa głową, że niby cerkiew też blisko. A woda jednak podchodziła kilka razy. Szukam miejsca, gdzie i wiatr nie ciąłby, i wszystko rosło, i było bezpiecznie od wody. W końcu zdecydowaliśmy: osiadamy w Ispasie. Mieszkaliśmy pod szczytem u jednego gospodarza — wynajmowaliśmy mieszkanie. A ten dom, nadbrzeżny, rozebraliśmy, każdą deseczkę ponumerowaliśmy i złożyliśmy w nowym miejscu. Teraz są tam nowoczesne warunki bytowe: doprowadzono gaz, jest telefon, wszystko jak w mieście. Stoi ładny drewniany budynek trochę na wzgórzu — tam mieszkają rodzice i siostra przy nich. Mama zajmuje się tkactwem — to jej fach. Jest członkinią Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy; jeszcze sławny Handża przyjmował ją do Związku. Najlepiej pisała pisanki babcia, ale dobrze pisankują i matka, i siostry. Wszyscy wyszywają. Tylko ja nie umiem pisać, bo nie starcza cierpliwości. Brat Wasyl, który tragicznie zginął, był muzykiem, dyrygentem, ale wszystkiego chwytał się rękami — nawet wykopał studnię. Choć i Sywakowie nie byli w tyle wśród rzemieślników, to wszystkie zdolności przyszły od gałęzi Skydaniuków: brat Mykoła, mistrz stolarz, mieszka na Czerniowiecczyźnie, zbudował sobie dom, zrobił mi oprawy do Biblii Ostrogskiej. W snycerstwie najbardziej imponowały mi z rodzinnej szkoły Korpaniuków wyroby Semena, bo Jurkowe były inne pod względem liryczności, subtelności, techniczności (u niego wychodziła „liryczna snycerka”). Iwan Bałahurak — wysokotechniczny mistrz, ale trochę suchy, on nieco przeładowywał elementami płaszczyznę. Na szczęście ja od samych podstaw starałem się pozbyć w snycerce sztalugowej przeładowania”… I rzeczywiście, jak tylko Dmytro Sywak czuł, że rzecz jest „przeładowana ozdobami”, nie budziła ona w nim zainteresowania. Patrzył, studiował doświadczenie, starał się pojąć podstawy szkoły snycerskiej, wszak każdy element snycerki jako procesu artystycznego jest już zakodowany dorobkiem poprzedników. Zatem chodzi o najtrudniejsze: jak nie powtórzyć kogoś. Szukał niebanalnych rozwiązań kompozycyjno-stylowych, dążył, by nie przesadzić, nie przeładować, dbał, aby forma i dekor były harmonijnie powiązane, nie ma znaczenia, czy to tematyczna, czy zwykła rzecz użytkowa. Kiedy przygotowywał się do wstąpienia do Wyżnickiej szkoły, nie miał pojęcia, że zostanie snycerzem, wszak miał skłonności do grafiki, malarstwa. Pamięta, jak od pierwszej klasy pisał czcionki. I tak cały czas: gazetki ścienne w latach szkolnych, pisanie w wojsku, schematy, mapy, plansze — wszystko leżało na jego barkach. Było i takie proroctwo nauczycieli: pójdzie w literaturę. Lecz wielka szkoła samoorganizacji do nauki leżała w samym sposobie ówczesnego życia. Dmytro mieszkał u swojego wuja: pasł krowę, siedział z dziećmi, mył podłogę, wyprawiał dzieci do szkoły (i musiały mieć w nich oceny „cztery” i „pięć”; jak „trójka” — o, już pasek szedł w ruch!), a swoją sprawę robił późnymi wieczorami i nocami. Z czasem jednak przeciągnęło, pewnie rodzinne — do snycerki, bo snycerka w drewnie — to przyjemna twórcza praca, drewno daje ciepło, zwłaszcza grusza, lipa — dla plastycznej i dla geometrycznej snycerki. Nie może Dmytro pogodzić się z tym, że prawie dziesięć złotych młodzieńczych lat oddał pracy z metalem, kiedy pracował w artystyczno-produkcyjnych warsztatach Funduszu Artystycznego Ukrainy. Ile tych monumentalnych reliefów wykuły jego ręce — wie chyba tylko czas. Musiał robić to, co dawało chleb powszedni na przeżycie. „Do ikony od dawna pojawiło się u mnie jakieś zainteresowanie, początkowo wytwarzałem miniaturki, rozdawałem. Zrozumiałem, że ikonopisanie — to najtrudniejszy kierunek w malarstwie, wszak trzeba przestrzegać kanonów, i, co najważniejsze i niezaprzeczalne, — trzeba stale się uczyć, poznawać. Rozmyślałem w poszukiwaniach własnej wytycznej, aby nie powtarzać już znanego, przez kogoś doskonale zakończonego; razem z tym musisz trzymać się klasycznych wymiarów kanonu i kompozycji. Zrozummy: są ustalone wiekami obrazowe, od nich nie wolno odstąpić. Dlaczego? Bo ludzie nie uwierzą dowolności, nie przyjmą jej, jak, powiedzmy, w modlitwie „Ojcze nasz”: spróbujmy przestawić wersy czy zamienić słowa, i to już nie kanoniczny tekst, a dowolna interpretacja tematu. Skoro zwracamy się do Boga przez obraz-ikonę, to już w naszej podświadomości jakby wyłania się żywa Matka Boża czy Jezus Chrystus. Tak i u mnie. Zanim zabrałem się za malowanie, jakby radziłem się Juwenaliusza-Josyfa Mokryckiego, byłego hieromnicha reguły studytów — malarza, który wykształcenie artystyczne zdobył w klasztorze pod opieką metropolity Andrzeja Szeptyckiego. On jako absolwent szkoły ikonopisarskiej studiował w Pradze i Wiedniu. Pojąłem duszą tajemnicę jego prac — i jakby wyciągałem niewidzialną
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
nić, coś z tego wybierał: kompozycyjną wyważoność, artystyczną subtelność. W ikonie ludowej jako wytworze malarstwa ludowego nie ma kanonizowanej podstawy obrazu, jest za to zwyczajne widzenie, własny wytwór fantazji. Dzięki technice, wnoszeniu własnej interpretacji tych czy innych linii oblicz, które najpierw szkicuję na kartonie, dochodzę do ogólnego ujęcia obrazu, oczywiście nie zniekształcając ogólnokanonicznego wyobrażenia całościowego obrazu w kompozycji dzieła. Rozmyślam nad stworzeniem własnego widzenia ikony i teraz każda ikona, a zwłaszcza oblicze — to moje istotowe widzenie, odzwierciedlenie mojego wewnętrznego rozumienia. Inaczej być nie może, jeśli nie idzie się za tą wewnętrzną zasadą tworzącą treść, po prostu zrobi się kopię znanej rzeczy, a to już nie to. Zazwyczaj materiałem służy drewno-leukos, bo trzeba przestrzegać technologii, inaczej nie wyjdzie dzieło sztuki. Trudno pracuje się farbami akrylowymi, ale są też inne — olejne, tempera. Farbami akrylowymi wymalowałem dwa obrazy do wsi Dubowe na Tiacziwszczyźnie, co na Zakarpaciu, inne prace rozeszły się na zamówienia cerkwi, klasztorów, kolekcjonerów. Oto kompozycja „Boże Narodzenie” — wszystko wymalowało się z mojej wyobraźni, która utrwaliła czas, porę, kiedy jako chłopiec chodziłem w gwiazdorach. Pamiętam, byliśmy w ósmej klasie, to jeszcze miesiąc przed świętami przygotowywaliśmy się: zrobiliśmy sześciokątną gwiazdę, która podczas kolędowania kręciła się i tam paliła się świeca. Z kolędnikami szedł skrzypek. I tak, pokonując zaspy śnieżne, pełni euforii świętości, wiary w narodzenie Bożego Dzieciątka, przechodziliśmy z domu do domu, by opowiedzieć ludziom nowinę i pokolędować. Nie znaliśmy zmęczenia, nie zatrzymywały nas żadne zakazy czy przestrogi. Oto w tej kolędzie-święcie duszy — moje źródła. A kiedy patrzeć na artystyczną kolorową kompozycję graficzną „Boże Narodzenie”, to można zrozumieć, jak ja D. Sywak. Tryptyk „Chleb” „wmontowałem” dom rodziców z gankiem, stajnię — nic nie jest wymyślone, wszystko — swoje, rodzinne. Oto stąd ta energetyka, która trzyma przy sobie oko i nie wypuszcza widza. Oto inna praca — wielkanocna: drewniana trójkopułowa cerkiew; na stole pisanki, dookolne piękno wiosny”… Tryptyk „Chleb” — etapowa praca Dmytra Sywaka, członka Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej, laureata obwodowej nagrody imienia Jarosława Łukawieckiego w dziedzinie sztuk pięknych i architektury. Stworzył ją, kiedy miał małą pracownię na piętnaście metrów kwadratowych. Wykonał dla sklepu w dawnym „Czerniowieckim delikatesie”, który znajduje się na rogu ulicy Belwederskiej. Właśnie w tym sklepie trzeba było powiązać kamienną ścianę z tematem chleba. Wykonał mistrz zamówienie z drewna dość szybko, wo- D. Sywak. „Dowbusz” no fabularnie się udało, więc rada artystyczna przyjęła dzieło, zatwierdziła i tryptyk (1,5 m x 3,0 m), który odtwarzał istotę ludowej tradycji, zajął miejsce w ekspozycji. Po około dziesięciu latach praca zniknęła. Jej zleceniodawcą był kombinat chlebowy, więc to jego własność. Ale o tryptyku niemało mówili i krytycy sztuki, i widzowie. I nagle… „Żałuję straty — mówi artysta — bo ona jest mi bardzo droga właśnie w sensie twórczym. I oto po latach wróciłem do tego tematu, trochę udoskonaliłem zamysł, zmniejszyłem rozmiary, zmieniłem niektóre fragmenty, trochę wyżej technicznie podniosłem elementy dzieła, wszak doświadczenie przez dziesięciolecia się pomnożyło. Teraz ta praca — w biurze prezesa „Rodonu” Jarosława Kaspruka. Dzieło żyje, pokazano je na Ogólnoukraińskiej wystawie prac mistrzów ludowych w 2007 roku, otrzymało najwyższe superlatywy-recenzje krytyków sztuki. Dzieło już niejednokrotnie reprodukowano w specjalnych wydaniach typu czasopism. Na tematy ukraińskich bajek ludowych w holach szkoły z internatem w Białogrodzie nad Dniestrem wystawiono aż dziewięć kompozycji. Rodzi się wielki tryptyk „Boże Narodzenie”, czeka na zakończenie temat Dowbusza. Jeśli chodzi o malarstwo — kocham, ale pragnę, aby spod ręki wychodziło coś wysokoprofesjonalnego, a nie amatorskiego. Rób jak czujesz, ale poprawnie — oto moje credo. W podstawie — moja Bukowina, moje pagórki, połoniny, rodzinny byt. Muszę spróbować siebie w grafice. Czuję: po tych dokonaniach, które mam — jestem jednak grafikiem, a nie malarzem. Tak podpowiadają wyobraźnia, czucie”. …I znowu, jak wtedy, w czasie duchowego sprawdzianu, Dmytro Sywak jedzie z Iwano-Frankiwska do swojej wsi. Idzie dumnie, jakby znowu przyjechał na pojedynek z żałosnymi wiatrami, aby dopełniły jego niecodzienny talent. Jewhen CYMBALIUK, pisarz, obwód rówieński. Zdjęcie autora W XIX wieku park przy pałacu hrabiego Aleksandra Chodkiewicza w osadzie Młynów zdobiła zadziwiająca aleja kamiennych (w tym także marmurowych) rzeźb wybitnych oświeceniowców przeszłości oraz mitycznych bohaterów, na którą przyjeżdżali popatrzeć miłośnicy sztuki i historii zewsząd, nawet z Francji, Polski, Włoch. Przez ostatnie 200 lat wszystkie te rzeźby z różnych przyczyn zaginęły. Wszak ślad unikalnej młynowskiej kolekcji nie zaginął w mrokach dziejów. Niedawno mieszkaniec Młynowa Mykoła Mular znalazł popiersie jednej z rzeźb — Afrodyty. Niestety, popiersie — bez głowy… — Tysiące razy obok tego prostego, jak wydawało się na pierwszy rzut oka, kamienia przechodzili ludzie. Zresztą sam nie przywiązywałem do niego wielkiej wagi. Wszak jakieś wewnętrzne przeczucie zmusiło, by uważniej przyjrzeć się wrośniętemu w ziemię i zarośniętemu mchem kamieniowi. Kiedy oczyściłem go, oczom nie uwierzyłem: kobiece popiersie. Co prawda, zbite, podziurawione, bez głowy. Jakby po drwiącej egzekucji. Przynależność znalezionego popiersia do dawnej pałacowej alei jest udokumentowana. Przynajmniej znany polski historyk Roman Aftanazy w pracy „Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej”, opisując rozpoczętą w 1785 roku budowę pałacu, przede wszystkim odnotowuje zadziwiającą jak na tamte czasy kolekcję rzeźb. Według Aftanazego, przy pałacu, który zaprojektował nadworny architekt Leopold Schlegel (Schreger), na terenie tak zwanego amfiteatru w malowniczych miejscach stały kamienne figury Flory, Artemidy, Afrodyty, Apolla, Adonisa, Woltera, pomnik ku czci hetmana Wacława Rzewuskiego. A jeśli chodzi o „egzekucję”, o której wspomniał Mykoła Mular, to na jej ślad natrafiamy w pracy innego polskiego badacza historii Władysława Tom-
Mykoła Mular ze znalezioną Afrodytą kiewicza. Opisuje on zabawną, a zarazem straszną przygodę, która wydarzyła się w parku w Młynowie. Jej głównym bohaterem stał się znany daleko poza granicami Wołynia cześnik pan Falkowski. Jak zaznacza Władysław Tomkiewicz, cześnik był „oryginałem”, stale chodził w starodawnym stroju, przestrzegał wszystkich zwyczajów stuletniej starożytności, nieustannie procesował się z każdym, w kim podejrzewał niedowiarka (niedowiarkami nazywano ludzi, którzy naruszali kanoniczne przepisy kościelne). Pewnego razu, przyjechawszy w gości do rodziny Chodkiewiczów, pan Falkowski postanowił przespacerować się po parku. Dostrzegłszy przy jednej ze ścieżek marmurowe popiersie, cześnik wziął je za figurę jakiegoś świętego i, klękając, zaczął żarliwie się modlić. Dopiero podniósłszy się z kolan, pobożny pątnik zauważył podpis pod popiersiem, do którego właśnie się modlił — „Wolter”. Warto zauważyć, że w tamtych czasach imię francuskiego myśliciela wywoływało burzliwe spory. Dla jednych był on niemal bóstwem, a dla innych — pomiotem piekła, próbującym zburzyć ustalony porządek świata. Pan Falkowski należał do tych drugich, dlatego też przepełnił go szalony gniew. Wyciągnąwszy szablę, którą stale nosił przy sobie, odrąbał „milczącemu” Wolterowi nos i uszy, a następnie przyniósł strzelbę i młot, „rozstrzelał” Woltera, a stojącej obok Afrodycie strącił z ramion głowę i zaczął kuć tułów. Hrabina Chodkiewicz, która zainicjowała budowę alei rzeźb, dość spokojnie przyjęła ten wybryk i wybaczyła Falkowskiemu. Wraz ze znaleziskiem krajoznawcy Mykoły Mulara dawna historia odżyła. A znalezione kamienne popiersie, jak ma nadzieję Mykoła Iwanowycz, stanie się eksponatem, który będzie przypominał o historycznej przeszłości — ciekawej, sławnej, a zarazem pouczającej. Afrodyta miała, zdaniem historyków, mniej więcej taki wygląd. Pałac w Młynowie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Czynienie dobra i nieoczekiwanie wdzięczności — to u niej od Boga, tak jak talent do śpiewania. Gdy kobiety z Związku Ukrainek naradzały się, by odwiedzić samotną członkinię po operacji, Iryna nakupiła podarunków i, nie czekając na nikogo, sama pocieszyła kobietę, która potrzebowała uwagi. I takich przykładów jest wiele. Dobre serce — tak wielu w Ameryce nazywa tę kobietę. A ona po prostu kocha dawać ludziom radość. Mówią o tym słowa jednej z jej piosenek: „będziesz ty, będę ja, będziemy my, będzie radość na ziemi”. Życiodajny duch, którym Pan obdarzył tę Ukrainkę, nie daje spokoju jej śpiewającej duszy. Układa wiersze o miłości do Boga, do Ukrainy, do rodziców, do rodziny, do męża, do ludzi. Sama posiada piękny głos, ma talent kompozytorski, pisze piosenki i wykonuje je. Lecz do tego potrzebna jest scena. Towarzystwo „Siła ducha”, kierowane przez Danę i Romana Luniów, znane ze swoich twórczych osiągnięć w dziedzinie szerzenia ukraińskich zwyczajów i sztuki, zapoznało Irynę z zespołem „Czwarta fala” pod batutą utalentowanego muzyka Ihora Sypenia. Pierwszy występ piosenkarki przypadł właśnie na obchody Niepodległości Ukrainy w ukraińskim domu „Tryzubiwka”. Iryna Wasylewska od razu ugruntowała swoją pozycję piosenką „Wrócę na Ukrainę”: Wrócę, wrócę na Ukrainę, Posadzę rutę-miętę i barwinek. Niech kwitnie, rozkwita Ukraina Niebiesko-żółta niepowtarzalna i jedyna. Od tego błogosławionego debiutu zapoczątkowano wspólne projekty, pojawili się ludzie o podobnych poglądach. Potem były koncerty, festiwale, wdzięczni słuchacze. Ze łzami w oczach słuchają jej przejmujących piosenek-wspomnień o ojcu: I szczęśliwą byłam, Gdy kwitły czerwone maki, Je do domu niosłam, Żeby tatę przywitać. I o mamie, która czeka w rodzinnej wsi: Gwiazdo moja, gwiazdo jasna, Gwiazdeczko światowa! Jak nie kąpać się w szczęściu, Kiedy jest jeszcze matka żywa! Po jej koncertach ludzie często mówią, że piosenki Iryny chodzą za nimi, zaczynają je podśpiewywać. Przewodnicząca Związku Ukrainek Filadelfii Chrystyna Iżak wyraziła wielki zachwyt twórczością Iryny. I takie słowa inspirują do nowych piosenek. I słowa, i melodia, i głos — wszystko to płynie z duszy człowieka, daje życie i porusza serca. Iryna Wasylewska Maria WŁAD Szczęśliwi ludzie, którzy mają wesołe usposobienie, a jeszcze szczęśliwsi są twórcze natury. Gdyby utalentowanych ludzi nagle opuścił talent, nie zdołaliby przetrwać trudności bez duchowego wsparcia, nie mieliby skąd czerpać siły ducha, staliby się całkowicie bezradni. Iryna Wasylewska z Filadelfii jest obdarzona i radosna od urodzenia. A urodziła się na Ukrainie we wsi Ternowycia w obwodzie lwowskim w rodzinie rolników. Ojciec Wasyl był uczciwym i pracowitym człowiekiem. Czułe kochał najmłodszą z czworga dzieci — Iwana, Wasyla i Romana — córeczkę Irynkę, cenił jej zdolności muzyczne, śpiewność, zachęcał: „Śpiewaj, córuś, dla ludzi, masz dar od Boga”. Mama Maria nauczyła ośmioletnią Irynkę grać na harmonijce. Dziewczynka samodzielnie dobierała muzykę ze słuchu. Kiedy Iryna uczyła się w piątej klasie, mama ciężko zachorowała. Ojciec nauczył córkę piec chleb, ona zajmowała się gospodarstwem, inwentarzem. Z czasem dziewczyna zdobyła wykształcenie we Lwowie, pracowała w rodzinnej wsi jako kierowniczka klubu. Tata zmarł, na Ukrainie nastały ciężkie czasy przemian. I choć rodzinny kraj odzyskał niepodległość, wielu Ukraińców dotknęły trudności materialne. Niekończąca się bieda wygnała Irynę i jej rodzinę — męża Wasyla, troje małych dzieci na obczyznę, do Ameryki. Kto poznał życie emigranta, ten wie, jak niełatwo znaleźć się bez dachu nad głową wśród obcych ludzi, nie znając ich języka, zwyczajów. Dobrze, jeśli od razu znajdzie się praca, a że jest ciężka, na to już narzekać nie wypada. Wydaje się, że wszyscy wokół są obojętni na ciebie i twoje problemy… W tym zarobkowym kołowrocie w poszukiwaniu pracy Iryna uległa wypadkowi samochodowemu — doznała urazu kręgosłupa i na długo została przykuta do łóżka. Właśnie w tym czasie, kiedy najbardziej cierpiała od bólu i bezruchu, napisała pierwszą piosenkę. Dlaczego w tak trudnych momentach życiowych duch utalentowanego człowieka zaczyna tworzyć — tylko Bóg wie. Wtedy, kiedy kobieta sama była prawie bezradna, okazywała miłosierdzie tym, którzy nie mieli schronienia: przygarniała ich, dzieliła się kawałkiem chleba. I choć ludzie nie zawsze byli potem wdzięczni, ona niczego od nich nie oczekiwała. Dobra dusza po prostu nie mogła zostawić bliźniego w biedzie. Pewnego razu w jej rodzinę wtargnęła choroba. Iryna, która już mogła chodzić, nie tracąc czasu, przyprowadziła lekarza, a ten bezinteresownie pomógł. Wdzięczna rodzina do dziś pamięta tę wielkoduszność (a minęło już około dziesięciu lat), lecz Iryna nigdy o tym nie wspomina. Poświęciła wiele czasu i sił, aby przywrócić do życia ciężko chorego kolegę. Dzieci Iryny: Julia, Pawło, Marijka Irynka z ojcem Wasylem, obecnie nieżyjącym
Tłumaczenie maszynowe
Ekspozycja składa się z dzieł rzeźby, malarstwa i grafiki. Akademie sztuk pięknych z Kijowa, Lwowa i Charkowa reprezentują studenci pracowni wybitnych twórców współczesnej sztuki ukraińskiej, takich jak W. Zabashta (Kijów), M. Storożenko (Kijów), W. Hontarew (Charków), L. Wedmid (Lwów), A. Czebykin (Kijów), F. Humeniuk (Kijów). Głównym celem projektu jest odkrycie młodych talentów, które wkrótce być może będą wyznaczać drogi rozwoju ukraińskiej sztuki plastycznej; podkreślenie historycznego znaczenia Dnia Jedności Ukrainy; zbliżenie młodzieży z różnych regionów Ukrainy. Jest to krok ku przełamaniu stereotypów politycznych. Autorką projektu jest Anastasija Melnyk. Wystawa została otwarta w Galerii Sztuki im. Ołeny Zamostian Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” w dniach od 22 stycznia do 6 lutego 2009 r. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYi 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301203 Nakład — 7000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 0 3 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny – Pawło MOWCZAN
Redaktor główny – Lubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Pierwsza zastępczyni redaktora głównego
Nina HNATIUK 279-49-47
Zastępca redaktora głównego
Petro ANTONENKO 279-49-47
Zastępczyni redaktora głównego ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Tłumaczenie maszynowe