Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №04 за 2006 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» IM. TARASA SZEWCZENKI CZY MOŻLIWE SĄ NOWE KRUTY?

DATA Corocznie, obchodząc Dzień Pamięci Bohaterów Krut, mimowolnie zastanawiamy się nad losem współczesnej młodzieży. Wszak młoda ofiara w walce z obcą siłą dla każdego pokolenia Ukraińców staje się niemal historyczną prawidłowością. Nasze matki z żalem wspominają, jak młodzi, piękni i oddani Ukrainie chłopcy ginęli w walce UPA. Mówią, że takich teraz nie ma... Pewnie są, ale oni są inni i walka u nich jest inna. Pojawia się skryta myśl: czy mogą być nowe Kruty? Większość powie, że nie. Jednak nam trudno pozbyć się przeżyć o naszą młodzież, pamiętając, jak historia kładła na barki każdego młodego pokolenia nowy krzyż ukraińskiego losu. Jeśli przeprowadzić paralele z prehistorii tragedii pod Krutami do dnia dzisiejszego, można zobaczyć wiele analogii. Era informacyjna daje możliwość wiele czemu zapobiec, zmienić i nie zostawiać tak wielu problemów następnemu pokoleniu Ukraińców. Pamięć Krut powinna przestrzegać nas przynajmniej przed powtarzaniem fatalnych błędów. One zawsze są te same i jest ich co najmniej dwie: niezdrowe zauroczenie pięknymi ideami socjoliberalizmu i niezrozumiała niechęć do pielęgnowania własnej siły. We współczesnej Ukrainie wszystko to jest w wielu wariantach i połączeniach. Rezultat jeden — ukraińska młodzież traci perspektywę ukraińskości. Społeczeństwo szybko i dziwnie się zmienia, na Ukrainę stało się modne mówić “TA KRAJINA”. Odchodzi ukraińska dusza. Tego nie chce się słyszeć, tak jak słów “duchowy Czarnobyl” czy ktoś wymyśli — “duchowe Kruty”. Jesteśmy mistrzami w straszeniu siebie i tworzeniu “pięknych słówek”, ale najbardziej my siebie uspokajamy, usypiamy. Pamięć o Krutach, jako ukraiński symbol-wyrzut, budzi winy dojrzałego pokolenia polityków przed pokoleniem młodym. W tamtych czasach młode nowo ogłoszone ukraińskie państwo znalazło się pod wpływem idei socjalizmu i romantycznej iluzji braterstwa narodów. Mało kto zastanawiał się nad problemami ochrony granic, ochrony informacyjnej, stosunku obcych i swoich przy władzy. W rezultacie socjalizm bez oparcia na odradzającym się narodowym gruncie jedynie ułatwił pracę moskiewskim bolszewickim agitatorom według temników Trockiego. A jeszcze Ukraińcy postanowili szczerze podzielić władzę według etnicznej zasady z przedstawicielami wpływowych etnosów, ale nie spieszyli się wziąć jak należy swoją część odpowiedzialności za państwo. Ktoś okazał się sprytniejszy i prawdziwych Ukraińców przy władzy stało się z jakiegoś powodu mało. Już wtedy powstała szalona idea rozbrojenia pośród pożogi wojny. Przez to tragedia Krut stała się nieunikniona i takich tragedii było niemało, one zeszły się w jedną: młodzi Ukraińcy nie odziedziczyli prawdziwego samodzielnego państwa. Zamiast niego otrzymali Radziecką Ukrainę — iluzję, dla pocieszenia której musieli zapomnieć przodków i ojczysty język. Można setki razy obwiniać o to agitatorów-bolszewików i zachłanność Imperium Rosyjskiego, ale problem pozostaje ten sam — Ukraińcy przejawiają fatalną niezdecydowanie, kiedy trzeba głośno zadeklarować własną odpowiedzialność za państwo, jak to powinien zrobić rdzenny etnos, historyczny spadkobierca przykazań pokoleń, które od dawna żyły na ukraińskiej ziemi. Każdy państwowy naród w stosownym momencie to ogłasza, nikogo nie pytając i na nikogo nie oglądając się. To normalne zachowanie państwowego narodu. Milczą politycy, pobłażliwie uśmiechając się na deklaracje nacjonalistów, niemodnych w czasach globalizacji i liberalizmu. Nie ma czym się cieszyć, wszak mamy dominację czynników socjalizmu i eksportowanego liberalizmu we wszystkich strukturach władzy. Może to normalne i progresywne dla sytych i tradycyjnie narodowych państw Europy, USA, ale na Ukrainie wszystko to nie kładzie się na twardy narodowy grunt. Narodowej podstawy dotąd nikt nie zamierzał odradzać, raczej odwrotnie. Socjalizm krajów Skandynawii — to ten sam socjalizm Moroza, ale zbudowany na tradycjach narodu. Chiński socjalizm — stuprocentowo chiński. Narodowi socjaliści i komuniści choć mówią o przyjaźni narodów, ale są przekonani o tym, że świat żyje według praw ostrej konkurencji. Ukraina ma socjalistów Moroza i Witrenko, komunistów Symonenki, regionalistów i innych, którzy swoimi naiwnymi deklaracjami o przyjaźni narodów i domaganiami się państwowego języka sąsiedniego państwa w rzeczywistości jedynie ułatwiają wpływ na Ukrainę wszystkich zewnętrznych sił. A tymczasem komuś obcemu ze świata łatwiej będzie mącić w głowach Ukraińcom przez obce gazety, obcą telewizję i pchać się do ukraińskiej kieszeni po swój nadzysk. Chociaż to nie może trwać wiecznie, naród wreszcie otrząsa się i chwyta chciwą rękę. Najgorzej, gdy to zrealizować nie będzie komu. Taka niebezpieczeństwo istnieje, jeśli młode pokolenie nie odrzuci iluzji, którymi nas bezpłatnie karmi świat z rąk socjalistów, liberałów i piątych kolumn, które pragną na pierwsze miejsce w państwie. Pomimo lekkomyślnego sceptycyzmu młodego pokolenia, od tych problemów nie tak łatwo się odczepić. Do starych błędów dojdą rady obcych szkół obcej demokracji, informacyjna bezbronność narodu i ostra światowa konkurencja pod naciskiem globalizacji. To wielkie niebezpieczeństwo dla młodych patriotów idei i własnego dobrobytu. Polityka manipuluje czy nawet żongluje narodowym, ale jej istotą jest ekonomia. Należy wziąć na sztandar sukcesu język ukraiński i ukraińskie wartości narodowe — to pomoże konkurować na świecie wszystkim obywatelom niezależnie od etnicznej przynależności. Młodzi obywatele Ukrainy powinni udowodnić, że prawdziwe ukraińskie jest najlepsze, najmodniejsze i konkurencyjne w pierwszej kolejności na terytorium państwa, a potem — na świecie. Po Krutach banda Murawjowa hasała po Kijowie i odstrzeliwała ludzi w wyszywankach i tych, którzy mówili po ukraińsku. Nowe Kruty mogą wydarzyć się niezauważalnie, jako zwykła technologia współczesnej wojny informacyjnej. Społeczeństwo może i nie zauważyć okrutnej bitwy o to, czy będzie silna, prawdziwa i odpowiedzialna za państwo nowa ukraińska młodzież. Skutkami też nie będą odstrzały etnicznych Ukraińców. Wyszywanki będą miały sukces na wybiegach i folklor będzie zabawiał turystów. Po prostu może katastrofalnie ubyć tych, którzy będą mówić i myśleć po ukraińsku. Jak i kiedyś, ceną boju jest Kijów, jego młode ukraińskie oblicze i dźwięczny ukraiński język. Cała Ukraina wsłuchuje się w głos stolicy i dlatego Ukraińcy nie wyjdą z okopów, póki ukraińska prawda nie ruszy z kijowskiego majdanu aż do obrzeży. Naród pamięta setki przegranych bitew, niezdecydowanie Wyhowskiego i lekkomyślność Bohdana, tysiące ofiar głodomorów i nieprzebranego Sybiru. Bój pod Krutami jako ukraiński bój o światową perspektywę przemieścił się w centrum i jego musi wygrać młodzież nie kulami i bagnetami, a ukraińskim słowem i ukraińską siłą, opanowaniem naszej przestrzeni informacyjnej i naszej polityki. To, co dzieje się w naszej przestrzeni informacyjnej, bardzo przypomina rozbrojenie ukraińskiej armii w czasach Centralnej Rady. Jeśli ukraińscy politycy zrozumieją odpowiedzialność momentu, młodzież będzie miała wsparcie i wygra bitwę-samostanowienie. Dlatego pamiętajmy o Krutach! Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

«MOJA DRUŻYNA TO KAŻDY Z

Szanowni rodacy! Droga ukraińska społeczności! Rok temu na Konstytucji Ukrainy i Ewangelii Peresopnickiej przysiągłem wierność Ukrainie i swojemu narodowi. Dla kraju i dla mnie osobiście był to niezwykle ważny, trudny, momentami dramatyczny, ale przełomowy rok. Dziękuję każdemu z was za to, że przeżyliśmy ten rok razem, za waszą wiarę i wsparcie. Razem udowodniliśmy, że naród ukraiński jest zdolny zbudować nowoczesne, samodzielne, demokratyczne państwo. Uświadomiliśmy sobie, że odpowiedzieć na zewnętrzne i wewnętrzne wyzwania można tylko razem. Połączyło nas to, co najważniejsze — poczucie godności narodowej. Dziś mówimy — tak, jestem obywatelem Ukrainy i jestem z tego dumny! I to jest główne osiągnięcie pierwszego roku mojej prezydentury. Rok 2005 był przede wszystkim rokiem przewartościowania poglądów w społeczeństwie. I w tym tkwi jego historyczna wartość. Wszyscy na nowo zobaczyliśmy siebie i swój kraj, jego historię i jego przyszłość. Po raz pierwszy społeczność otrzymała władzę, która rozlicza się z realizacji swojego programu wyborczego „Dziesięć kroków naprzeciw ludziom” i wszystkie problematyczne kwestie rozwiązuje w szerokim dialogu. W ciągu roku poczyniono ważne kroki w celu wyprowadzenia gospodarki z cienia. Dochody budżetu narodowego wzrosły półtorakrotnie. Zwróciliśmy krajowi miliardy hrywien, skradzionych w wyniku nieprzejrzystej prywatyzacji. Troska o dziecko, matkę, sierotę, emeryta pozostaje głównym priorytetem władzy. Realne dochody ludności wzrosły o dwadzieścia procent. Jest to najwyższy wskaźnik w latach niepodległości Ukrainy. Ważnym zadaniem pozostaje tworzenie nowych miejsc pracy. Gwarantuję, że w ciągu 5 lat mojej prezydentury stworzymy warunki, w których każdy zdolny do pracy Ukrainiec będzie miał godną pracę i godne wynagrodzenie. Stworzymy korzystny klimat dla biznesu i inwestycji. Ważnym osiągnięciem nowej drużyny jest wolność słowa. Słowo „temnik” na zawsze przeszło do historii. Ukrainę szanują na świecie. Udowodniliśmy, że odtąd Kijów to przewidywalny, odpowiedzialny partner, który szanuje sąsiadów. Budujemy swoją politykę zagraniczną, wychodząc wyłącznie ze strategicznych interesów narodu. Staliśmy się bliżsi Europie. Staliśmy się zrozumiali dla Rosji. Świat uznał, że Ukraina potrafi bronić swoich interesów narodowych. Przekonującym przykładem tego jest rozwiązanie problemu gazowego. Rząd, tak jak obiecywał, nie zwiększył cen gazu dla ludności. Ukraina jest zabezpieczona najtańszym w Europie paliwem. Przy tym system przesyłu gazu Ukrainy pozostaje własnością naszego państwa. O jego przekazaniu innym krajom czy grupie krajów nie może być mowy. Odpowiedzialna władza powinna analizować także swoje błędy. Wszystkim, którzy rok temu stali obok mnie na Majdanie, dałem szansę pracy w drużynie Juszczenki. Niestety, własne ambicje czasem brały górę. W rezultacie kraj tracił czas. Mój ulubiony filozof Hryhorij Skoworoda mawiał: „Największa strata to strata czasu”. Jako Prezydent Ukrainy nie pozwolę na destrukcyjne kroki, które prowadzą do obniżenia tempa rozwoju państwa. Główna lekcja 2005 roku dla władzy — Ukraina przede wszystkim! Musimy być silną i zjednoczoną drużyną, zrezygnować z własnych ambicji w imię przyszłości. Dziś chcę rozmawiać z wami o tym, jakim jutro będzie nasz kraj. Rok 2006 to rok wdrażania reform narodowych. Chodzi o sfery ważne dla każdego – w szczególności medycynę, edukację, wieś, reformę sądownictwa. Pierwsze — program „Zdrowie narodu”, który zapewni każdemu człowiekowi gwarantowany wykaz bezpłatnych usług medycznych. Odnowimy podstawowy system ochrony zdrowia na wsi. Odpowiedzialność za zdrowie narodu, inwestycje w ochronę zdrowia traktuję jako wkład w rozwój gospodarki i walkę z biedą. Pod opiekę biorę wdrażanie narodowych programów walki z rakiem, gruźlicą, HIV/AIDS, chorobami serca i krwi. Drugie — modernizacja systemu edukacji. Szkoła średnia i wyższa to start dla nowych pokoleń. Nadszedł czas „gospodarki wiedzy”, kiedy zasoby intelektualne przynoszą krajowi znacznie większy zysk niż naturalne. Dla każdej ukraińskiej rodziny dobra edukacja to szansa dla jej dziecka. Zadaniem władzy jest zapewnienie dostępności i jakości edukacji. Przywrócimy szacunek nauczycielowi, damy mu godną pensję, nowoczesne miejsce pracy. Wykorzenimy korupcję w systemie edukacji poprzez wprowadzenie niezależnego testowania na uczelniach wyższych. Trzecie — ukraińska wieś. Program rozwoju wsi stworzy korzystne warunki dla sektora rolniczego. Wsparcie rolnika, kredytowanie rolnictwa i budownictwa mieszkaniowego, wdrażanie programów socjalnych będą stymulować powrót młodzieży na wieś. Do sektora rolniczego muszą trafić nowoczesne technologie. Czwarte i jedno z najważniejszych zadań władzy to dywersyfikacja ukraińskiego rynku energetycznego oraz program oszczędzania energii. Aby zapewnić niezależność energetyczną kraju, planujemy w ciągu roku obniżyć zużycie energii o minimum 10 procent. Piąte — zostanie zapoczątkowana szeroko zakrojona reforma systemu sądownictwa. Państwo otrzyma sprawiedliwą i niezależną władzę sądowniczą, a każdy człowiek będzie mógł bronić swoich praw. Sprawiedliwe sądownictwo to ważny krok w walce z korupcją. Musimy przywrócić zaufanie człowieka do sądu, jakościowo odnowić korpus sędziowski. W centrum reformy sądownictwa musi stanąć sędzia. Dlatego ja, jako Prezydent, dołożę wszelkich starań, aby na Ukrainie uformowała się niezależna gałąź władzy sądowniczej. Aby prawa i wolności, gwarantowane przez Konstytucję, były zabezpieczone. Nasze priorytety polityki zagranicznej pozostają niezmienne. Przystąpienie do Unii Europejskiej to główny strategiczny cel Ukrainy. W porządku dziennym jest także jakościowa przebudowa stosunków ukraińsko-rosyjskich. Będę wymagał od każdego urzędnika, od każdego ukraińskiego dyplomaty twardego bronienia interesów narodowych Ukrainy. Mam nadzieję, że nowy parlament zaktywizuje pracę nad dostosowaniem ustawodawstwa krajowego do norm i standardów europejskich. To przyspieszy drogę Ukrainy do UE i NATO. Rok 2006 to rok wyborów parlamentarnych, które staną się ważnym egzaminem społeczeństwa z demokracji. Jako Prezydent Ukrainy zapewniam — to pierwsze wybory, w których nie będzie wykorzystywany zasób administracyjny, w których władza nie będzie wywierać nacisku na wyborcę. Jako gwarant Konstytucji będę ostro reagował na każdy sygnał naruszenia prawa wyborczego. Agitacja musi być prowadzona wyłącznie za środki partyjne. Ta norma musi działać nie wybiórczo, a dla wszystkich! Dziś podpisałem Dekret „O zapewnieniu przeprowadzenia demokratycznych, uczciwych i przejrzystych wyborów w 2006 roku”. Zobowiązuję władze centralne i regionalne do stworzenia wszelkich warunków dla przeprowadzenia wolnych i przejrzystych wyborów. Władza gwarantuje wszystkim siłom politycznym równe możliwości agitacji. Zwracam się do wszystkich partii i bloków z propozycją podpisania Memorandum o uczciwych wyborach. Jednocześnie nie pozwolę żadnej sile politycznej pracować na rzecz rozłamu Ukrainy, spekulować na tematach języka, religii, federalizmu czy separatyzmu. Szanowni rodacy! Wykażcie aktywną postawę obywatelską. Musimy wspólnie wybrać nowy, odpowiedzialny ukraiński parlament. Pamiętajcie — od wyników marcowych wyborów zależy rozwój Ukrainy na następne pięć lat. Ukraina stanie się silnym i zamożnym państwem. Aby tak się stało, władza musi być odpowiedzialna, profesjonalna i patriotyczna. Ostatnie wydarzenia w Radzie Najwyższej po raz kolejny pokazały, że rozwój państwa można zapewnić jedynie w warunkach stabilności politycznej. Musimy osiągnąć uzgodnioną pracę wszystkich gałęzi władzy. Dzisiaj proponuję plan stabilizacji sytuacji społeczno-politycznej na Ukrainie. Po pierwsze. Uważam za konieczne wprowadzenie moratorium na podejmowanie jakichkolwiek decyzji czy działań ze strony władzy ustawodawczej i wykonawczej, które mogą doprowadzić do destabilizacji sytuacji na Ukrainie. Prezydent, rząd oraz Rada Najwyższa muszą wspólnie stworzyć warunki, aby w kraju odbyły się uczciwe wybory, został wybrany nowy parlament, sformowana większość, która wyłoni nowy rząd. Po drugie. Niezbędne jest zapewnienie zdolności do działania i pełnowartościowej pracy Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Rada Najwyższa, zgodnie z prawem, musi przyjąć przysięgę od sędziów Sądu Konstytucyjnego. Jest to pierwszorzędny priorytet dziewiątej sesji Rady Najwyższej Ukrainy. Deputowani muszą osiągnąć porozumienie w sprawie wyboru przez parlament sędziów Sądu Konstytucyjnego. Wierzę, że społeczeństwo doceni taki krok parlamentu. Jako Prezydent Ukrainy, dla którego prawo jest ponad wszystko, uznaję, że od 1 stycznia 2006 roku, zgodnie z decyzją Rady Najwyższej, w kraju obowiązuje zaktualizowana Konstytucja. Ale nie uważam jej za idealną. Reforma ustawy zasadniczej odbyła się bez udziału społeczeństwa, nawet bez dyskusji w ukraińskim parlamencie. Uważam, że społeczeństwo powinno powiedzieć swoje słowo w kwestii zmian konstytucyjnych. Po wyborach parlamentarnych czeka nas uczciwy dialog na temat reformy politycznej. Z kolei, i to jest trzeci punkt mojego Planu, inicjuję utworzenie wspólnej grupy roboczej z równą reprezentacją pełnomocników Prezydenta, parlamentu i rządu. Pierwszorzędnym zadaniem tej grupy będzie opracowanie propozycji dotyczących harmonizacji działań gałęzi władzy. Jestem przekonany, że ważnym krokiem w tym kierunku jest przyjęcie ustaw, które znajdują się w porządku obrad jako priorytetowe w związku z wprowadzeniem reformy politycznej na Ukrainie. W szczególności ustaw o Gabinecie Ministrów Ukrainy, o Prezydencie Ukrainy, o opozycji, o ogólnoukraińskim referendum i innych. Rok temu obiecałem, że zmienimy władzę. Pierwsze kroki w tym kierunku zostały poczynione. Wybory parlamentarne mają utrwalić zmiany, całkowicie zdemontować stary system władzy. Wierzę, że w marcu 2006 roku zwyciężą partie i bloki demokratyczne. Do zwycięstwa i reform potrzebna jest drużyna. Moją drużyną jest każdy z was. Wierzę w każdego z was! Wiem, nasza siła tkwi w jedności! I możemy uczynić Ukrainę silną i prosperującą! Chwała każdemu z was. Chwała Ukrainie! www.president.gov.ua Zdjęcie Iwana PYŁYPĘKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

MIĘŚNIE NAPOMPOWANE NADZYSKAMI...

W Ukrainie rok rozpoczął się intensywnie. Jeszcze nie ucichły „gazowe” namiętności, a już rozgorzał konflikt wokół latarni morskich na Krymie. Media od razu upodobały sobie trafne słowo: majaczenie... Obywatelom, którzy jeszcze nie otrząsnęli się po groźbach rosyjskich wysokich urzędników odnośnie zakręcenia gazowego „kurka”, to widowisko rzeczywiście przypominało sen rozumu. Obecnie nie tak już niespodziewany. Przecież kilka lat temu obserwowaliśmy podobny scenariusz na Tuzli... Z prośbą o wyjaśnienie działań kierowników Floty Czarnomorskiej Rosji, która tymczasowo bazuje na terytorium Ukrainy, zwróciłam się do Antona Denysowycza BUTEJKI. Przede wszystkim jako do zastępcy przewodniczącego UNA, który posiada doświadczenie i wiedzę pierwszego zastępcy ministra spraw zagranicznych. POGLĄD-KOMENTARZ — Antonie Denysowyczu, czy istnieje związek między wydarzeniami sprzed kilku lat na Tuzli a dzisiejszym konfliktem wokół latarni morskich na Krymie? — Oczywiście, można prześledzić ten związek. Przede wszystkim odzwierciedlają go poszczególne siły polityczne Federacji Rosyjskiej, które niechętnie odnoszą się do Ukrainy. Przynajmniej akcja na Tuzli i dzisiejszy konflikt jednakowo demonstrują negatywny stosunek do Ukrainy. — Pana zdaniem, podobną reakcję naszych sąsiadów na naszym terytorium można traktować jako prowokację, próbę wytrzymałości rządu czy może jest to zaledwie przejaw mentalnego samodurstwa? — Przede wszystkim chciałbym podkreślić, że nie ma żadnego bezpośredniego związku z „gazowymi” wydarzeniami oraz reakcją ukraińskich władz na akcje Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Pomarańczowa ekipa, dochodząc do władzy, od samego początku zaczęła zaprowadzać elementarny porządek w sferze przestrzegania przez stronę rosyjską swoich zobowiązań, które wynikają z umów o tymczasowym bazowaniu Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Podjęliśmy próbę zinwentaryzowania obiektów, które znajdują się w tymczasowym użytkowaniu rosyjskiej floty. Okazało się, że znaczna ich część jest wykorzystywana bez należytej podstawy prawnej. I oczywiście w cywilizowany sposób rozpoczęliśmy pracę, aby wreszcie doprowadzić do praktycznej zgodności nasze dwustronne zobowiązania. W zeszłym roku oficjalnie zwracaliśmy się do strony rosyjskiej, ale odpowiedzi nie usłyszeliśmy. Te akcje, które przeprowadzali kierownicy Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, trudno mi zakwalifikować ludową terminologią, ale jeśli posłużyć się niedyplomatycznym językiem, to w ich działaniach jest wszystko to, co zostało wymienione w pytaniu. — Dziwne, że taka opozycja kierowników rosyjskiej floty wybuchła właśnie teraz, przecież, sądząc po Pana słowach, próby inwentaryzacji podejmowano przez cały zeszły rok... — Tak, próby inwentaryzacji były, ale trzeba zaznaczyć, że przede wszystkim powinny być one przeprowadzane przez Fundusz Mienia Państwowego Ukrainy. Właśnie on jest odpowiedzialny za własność państwową naszego państwa, a nie Ministerstwo Spraw Zagranicznych. Natomiast to właśnie MSZ Ukrainy wykazało inicjatywę w kontekście przestrzegania zobowiązań międzynarodowych. Popychaliśmy Fundusz Mienia Państwowego do należytej ochrony interesów narodowych Ukrainy. Dlaczego właśnie teraz taka opozycja? Wyjaśnienie jest dość proste: wkrótce wybory parlamentarne. W Ukrainie rozwijają się pozytywne procesy demokratyzacji i to, oczywiście, nie podoba się pewnej części politycznego establishmentu państwa rosyjskiego. I cały ten „gazowy” i „latarniany” atak to części absolutnie jasnego łańcuchowego planu, w skład którego wchodzi zatrzymanie rozwoju procesu demokratycznego w Ukrainie, zdestabilizowanie sytuacji. I w konsekwencji wywołanie niezadowolenia obywateli, aby na wyborach parlamentarnych w Ukrainie doprowadzić do władzy prorosyjskie siły polityczne. Logicznym składnikiem tego planu jest przeszkadzanie w rozwoju stosunków Ukrainy i NATO. Również wyraźnie prześledzić można pragnienie Federacji Rosyjskiej zademonstrowania rosnącego poczucia siły. Chętnie napina ona mięśnie, napompowane nadzyskami z ogromnych cen nośników energii. — Strona rosyjska nalega na dwuznaczność umów o tymczasowym bazowaniu Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Okazało się również, że do rozwiązania konfliktu północnemu sąsiadowi nie wystarcza baza prawna Ukrainy... Co teraz? Zwracać się do Międzynarodowego Trybunału czy działać językiem ultimatum? — Strona ukraińska nie jest nastawiona na rozwiązywanie problemu w sposób ultymatywny. Bez wątpienia będziemy poruszać się drogą dyplomatyczną i będzie się to odbywać w kontekście międzypaństwowej komisji ukraińsko-rosyjskiej na czele z Prezydentem Ukrainy i Prezydentem Rosji. W ramach tej komisji istnieją podkomisje. W szczególności ds. uregulowania problemów związanych z tymczasowym pobytem Floty Czarnomorskiej Rosji. Podkomisje ds. delimitacji Morza Azowskiego, Morza Czarnego oraz wytyczenia linii granicy międzypaństwowej w Cieśninie Kerczeńskiej. Będzie posiedzenie podkomisji ds. demarkacji granicy ukraińsko-rosyjskiej na lądzie. Oczywiście będą pracować też inne mechanizmy, które istnieją w ramach komisji Juszczenko—Putin. — Pana stosunek do angażowania w konflikt organizacji społecznych... Na ile skutecznie manipulują nimi niektóre siły polityczne? Mam na myśli przede wszystkim „Proryw”... — Ta organizacja społeczna przede wszystkim przebija podstawę prawną państwa ukraińskiego. To, co widziałem w telewizji, wykracza poza granice dozwolonego w jakimkolwiek państwie. Kiedy ta, tak zwana społeczna VOX POPULI Nikt nie uwierzy, że większość ukraińskich deputowanych to marzyciele. Oni są pragmatykami. Widzą ukraińskie realia, ale z jakiegoś powodu nie bardzo chcą przejrzenia własnego narodu. Gdyby zadbali, aby Pierwszy kanał telewizyjny chociaż cztery godziny dziennie tłumaczył istotę zmian w Konstytucji, naród mógłby ocenić współczesne działania rządu, parlamentu i Prezydenta. Niestety, bez takiej wiedzy nie może on podjąć świadomej decyzji na referendum. Oto jaka jest cena tego, że państwowe media nie są wykorzystywane jako narodowe dla oświecenia i korzyści narodu. Destabilizacja władzy to faktycznie kolejna przegrana bitwa w światowej wojnie informacyjnej. Prezydent powinien zapytać działaczy sfery informacyjnej, dlaczego nie potrafią lub nie chcą zapewniać potężnej działalności informacyjnej państwa. Ludzie oglądają telewizor i mało kto pójdzie do księgarni, żeby kupić za 2 hrywny 50 kopiejek tekst zmienionej Konstytucji. Teraz, kiedy wszyscy Zdjęcie G. Oborskiej. Jeśli organizacja, najwyraźniej manipulowana z zewnątrz, demonstruje chęć odłączenia części terytorium Ukrainy, to podpada to już pod Kodeks Karny Ukrainy. W danej sytuacji powinny były zadziałać, zgodnie z przewidzianym prawem, organy ścigania Ukrainy. Moim zdaniem taka reakcja powinna była być błyskawiczna. Niestety, w przypadku organów ścigania podobnej mobilności nie zaobserwowano. Jeśli chodzi o „Studenckie Bractwo”... Ich działania były skierowane na to, aby zarówno Ukraina, jak i Rosja przestrzegały zobowiązań w kontekście tymczasowego pobytu Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej na Ukrainie. „Studenckie Bractwo” działało zgodnie z ustawodawstwem Ukrainy. Jego działalność świadczy o wzroście świadomości naszych obywateli, w pierwszej kolejności młodzieży. Chce ona jasno wiedzieć, co dzieje się w ukraińskim domu, i chce, aby w naszym państwie panowała praworządność oraz ochrona porządku prawnego. — Antonie Denisowiczu, wydaje mi się, że w tak krytycznej sytuacji szczególnie powinna przejawiać się integralność organizmu państwowego. Jasna współpraca Prezydenta Ukrainy, MSZ, MSW i Sił Zbrojnych Ukrainy... To, że MSW nie zareagowało na antypaństwowe działania „Prorywu”, o czymś świadczy? — Trudno mi cokolwiek twierdzić w tym względzie, podobnie jak w odniesieniu do kwalifikacji działań konkretnych ministerstw i urzędów. Jestem tylko przekonany, że zarówno Prezydent, jak i Ministerstwo Spraw Zagranicznych działają absolutnie zgodnie z wymogami obowiązującego ustawodawstwa i Konstytucji Ukrainy. Ale nie można nie stwierdzić, że rząd ma dziś charakter koalicyjny. Do rządu wchodzą przedstawiciele „Naszej Ukrainy” oraz Partii Socjalistycznej, które mają różnice w celach programowych. Tak czy inaczej, odbija się to na zachowaniu poszczególnych urzędów, na czele których stoją ideologicznie różni przedstawiciele. — Jako prawdziwy dyplomata, ledwie napomknął Pan o roli socjalistów... W języku dyplomatycznym istnieje pojęcie „persona non grata”. Na Ukrainie były już, zdaje się, precedensy, kiedy przedstawiciele polityczni innego kraju uzyskiwali ten status. Jaką granicę musi obecnie przekroczyć obywatel innego państwa, aby podlegać takiej kwalifikacji? — Granica jest ustalana przez ustawodawstwo Ukrainy. To znaczy, jeśli obywatel innego państwa demonstruje nieprzyjazne nastawienie i przekracza granicę prawa, etyki obywatelskiej oraz wartości moralnych, to oczywiście istnieje mechanizm, który umieszcza takie osoby na liście persona non grata. Mieliśmy już takie przypadki. Niesławny pan Zatulin miał okazję pochodzić pięć lat w takim statusie. Bezsprzecznie, aby obywatele innych państw nie okazywali lekceważenia dla prawa i tradycji narodu ukraińskiego, potrzeba, aby na wszystkich szczeblach organy władzy reagowały adekwatnie. W tym kontekście mogę powiedzieć, że przedstawiciele Ukraińskiej Partii Ludowej, tam gdzie zajmują stanowiska państwowe, działają adekwatnie do tego, aby godność i honor ukraińskiego obywatela nie były naruszane przez żadnych przybłędów. Ulana HLIBCZUK P. S. SBU zatrzymała liderów „Prorywu”. Prokuratura Autonomii zarzuca młodzieńcom zamach na nienaruszalność granic Ukrainy. Wcześniej młodzieńcy w wywiadzie dla rosyjskich kanałów telewizyjnych NTV i ORT wzywali do przyłączenia Półwyspu Krymskiego do Federacji Rosyjskiej. ograniczone reformą konstytucyjną. Prezydent będzie mógł wziąć na siebie taką misję tylko na fali woli ludu, kiedy nie będzie innego wyjścia. Do tego popychają Ukrainę politycy, którzy zwlekają z mianowaniem sędziów Sądu Konstytucyjnego. Naród powinien wiedzieć, że winni niezdolności do działania Sądu Konstytucyjnego faktycznie ograniczają władzę Prezydenta, najwyraźniej na korzyść parlamentu. Takie działania Konstytucja traktuje jako uzurpację władzy, niszczenie ustroju państwowego, co może mieć złe skutki dla życia narodu. Jeśli robi się to dla zwycięstwa w wyborach, czas pokaże, czy wyjdzie im to na korzyść. Po czymś takim trudno będzie wierzyć w obietnice bogactwa w komplecie z obcym językiem państwowym na wieki. Nie wszystkie marzenia przyjaciół własnej kieszeni i obcych państw się spełniają. Tak samo nie zawsze spełniają się marzenia surowo zamyślonych dam z czerwonymi serduszkami. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

CZYJE MARZENIA SIĘ SPEŁNIAJĄ?

politycy na swój sposób mówią o Konstytucji, ludzie będą z trudem wierzyć nawet w oczywiste rzeczy. Ołeksandr Moroz zauważa, że reforma jest dobra, a jej problem tkwi w niepełnym wdrożeniu. On, jak zawsze, ma rację – teoretycznie. Parlament rzeczywiście zablokował pełne wdrożenie reformy, zwlekając z obsadzeniem Sądu Konstytucyjnego. Ale dlaczego on sam, w warunkach niezakończonego wprowadzania wszystkich zmian do Konstytucji, próbował skorzystać z przepisów nowej Konstytucji i wysłał rząd do dymisji? Moroz wtedy krytykował rząd na równi z większością, ale za dymisją nie zagłosował. Jest doświadczonym politykiem i dobrze wiedział, czym to może się skończyć przy obecnym układzie sił w parlamencie. Rozumieją to także obywatele, którzy od 15 lat z rzędu widzą i słyszą naszych posłów. Dlaczego zatem, mimo ukraińskich realiów, wybitny socjalista tak gorliwie nalegał na reformę? Odpowiedzi udzielać się nie chce. Choć odpowiedź na wszystkie takie pytania dziś jest jedna: pragnienie jak najwyższych procentów w wyborach. Moroz nadal odpędza chmury od swojego dziecka – reformy konstytucyjnej, twierdząc, że dymisja rządu była skutkiem rywalizacji dwóch „pomarańczowych” drużyn. Tymczasem Ukraińcy zawsze byli i będą niebiesko-żółci, a pomarańcz była odpowiednia tylko na Majdanie. Nie warto w trudnej godzinie wspominać tamtego Majdanu, żeby nie prowokować nowego, i to już nie tak pokojowego. Naród nie zniesie polityków, którzy niszczą ukraińską władzę, a jednocześnie pchają się do nowego parlamentu ze swoimi zdradzieckimi nazwiskami na listach. W dzisiejszej sytuacji jest w tym wielki sens. W ukraińskiej polityce wreszcie stało się to, co powinno było nastąpić już dawno: rozdzieliła się ona normalnie na samodzielną ukraińską i tę, którą manipuluje się z zewnątrz za pomocą obcych obietnic, iluzji bogactwa i władzy. Czy naród zrozumie, że sami politycy swoją polaryzacją ułatwili mu wybór? Naród widzi bezczelny ekonomiczny nacisk Rosji, egoizm starej Europy – nikt nie spieszy się, by pomóc Ukraińcom. Ale zainteresowanie ukraińskimi wyborami ma połowa świata. Oznacza to, że świat obserwuje z zapałem zatwardziałego gracza, czy zdołamy wreszcie wybrać prawdziwy ukraiński samodzielny parlament. Dlatego nie powinniśmy wybierać do parlamentu obrońców cudzych państw i cudzego kapitału, którzy najgłośniej krzyczą o miłości do narodu Ukrainy. Wybory trwają, a jednocześnie narasta konflikt o władzę, rozpętany przez miłośników przedwczesnego zabawiania się artykułami nowej Konstytucji w celu „dociśnięcia” przeciwnika. Tego konfliktu sami uczestnicy nie mogą rozwiązać, nie ma też uprawnień, by to zrobić, i Prezydent, którego prawa znacznie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kierował się: a) zemstą za dymisję rządu Tymoszenko; b) niechęcią do zalegalizowania RosUkrEnergo w roli pośrednika w sferze dostaw gazu na Ukrainę, ponieważ widział w tej roli inną firmę — „Itera” — z którą Julia Tymoszenko utrzymuje przyjazne stosunki jeszcze z czasów swojego kierowania w JEESU; c) chęcią zadania ciosu konkurentowi politycznemu — NSNU — którego pierwszym numerem listy wyborczej jest właśnie premier J. Jechanurow. Partia Regionów w ogóle nie przepuszcza okazji, by stworzyć obstrukcję „pomarańczowej” władzy. I dany przypadek był jedną z najlepszych okazji, by oświadczyć sojusznikom Janukowycza, że to właśnie oni mogliby rozwiązać „polubownie” problemy gazowe z Rosją. Czy tak jest, czy nie — to kwestia dyskusyjna, ale to, że na Kremlu Janukowycza „darzą łaską” bardziej niż Juszczenkę — to fakt. Oprócz tego, niezależnie od „jakości” umowy gazowej, osiągniętej przez ukraińskich urzędników z Rosją, „regionalsi” krytykują ją, aby wybić argument „zwycięstwa” z rąk nowej władzy w przededniu wyborów parlamentarnych. O komunistach i tak zwanych „zjednoczonych esdekach” rozmowa jest w ogóle krótka. Ich pozycja jest prosta: im gorzej w kraju, tym lepiej dla nich. No i przy okazji po raz kolejny zaświadczyć przed Kremlem o ich wiernopoddańczej trosce o rosyjskie interesy. Największą niespodzianką przy głosowaniu za dymisją rządu stała się pozycja deputowanych wchodzących w skład Bloku Ludowego Łytwyna. Sam fakt, że siła polityczna obecnego Przewodniczącego Rady Najwyższej, która konsekwentnie pozycjonuje się jako „zrównoważona i umiarkowana”, zagłosowała za tak radykalnym, a do tego „patowym” rozwiązaniem, już budzi zdziwienie. Tym bardziej, że autorowi tych słów przyszło na własne uszy usłyszeć rano tego dnia, jak osoba zbliżona do Łytwyna, deputowany Ihor Jeremejew, zapewniał dziennikarzy, że odwoływanie całego rządu nie ma sensu. Jednak zagłosowali tak, jak zagłosowali. Sytuacja wyjaśniła się, gdy podczas poszukiwań kompromisu między rządem a parlamentem Wołodymyr Łytwyn zaczął proponować swoje „zrównoważone” warianty. Sądząc po tym, jak aktywnie Przewodniczący RN bierze na siebie rolę „rozjemcy”, można dojść do wniosku, że Wołodymyr Mychajłowycz całkiem świadomie wziął udział w stworzeniu kryzysu, aby później na jego uregulowaniu zarobić sobie pewien kapitał polityczny i wykorzystać go do podniesienia przedwyborczych rankingów swojej niecieszącej się największą popularnością wśród wyborców siły politycznej. Rozważywszy wszystkie te motywy działalności pewnych frakcji parlamentarnych, można zrozumieć, kto z nich i czym kieruje się przy tworzeniu „absurdalnych sytuacji”. Ale to wszystko nie zdejmuje pytania — a gdzież w tej działalności wybranych przez nas deputowanych jest miejsce na nasz — państwowy — interes? Zdjęcie Iwana z Wołodymyr PAWLIW

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

RADA NAJWYŻSZA Z „PODWÓJNYM DNEM”

PODSUMOWUJĄC Rada Najwyższa, która za dwa miesiące zmieni swój skład, jest podwójnie unikalna. Najpierw przypadła jej w udziale Pomarańczowa Rewolucja, a potem zmiana systemu politycznego. Prawda, oba te, bez przesady, historyczne wydarzenia nie przyczyniły się do zmiany sposobu myślenia większości deputowanych, w szczególności tych, którzy byli swego czasu aktywnymi członkami parlamentarnej większości „kuczmowskiego zaciągu”. Przecież rewolucja uwolniła parlament od dominacji Kuczmy—Medwedczuka—Janukowycza, a reforma polityczna dała deputowanym do rąk najpotężniejsze instrumenty do normalnej pracy na rzecz państwa. Państwa, w którym nowa porewolucyjna władza i odnowione przez rewolucyjne wydarzenia społeczeństwo jednoznacznie zadeklarowały niechęć do życia według starych, bliskich autorytaryzmowi wzorców. Jednak wybór większości członków ukraińskiego społeczeństwa i działalność władzy wykonawczej stały się, zdaje się, nieprzezwyciężoną przeszkodą dla mentalności znacznej części ustawodawców. Liczba projektów ustaw sprzecznych z Konstytucją Ukrainy; niezdolność do uchwalenia ustaw, które przybliżyłyby nasz kraj do wstąpienia do WTO; blokowanie wyboru składu osobowego Sądu Konstytucyjnego i wreszcie alogiczna dymisja rządu — wszystko to świadczy nie tylko o niezdolności większości deputowanych do działania w sposób profesjonalny na rzecz pozytywnego rozwoju państwa, ale także o niechęci do normalizacji sytuacji politycznej w celu wykorzystania chaosu prawnego dla osiągnięcia określonych partykularnych celów o charakterze partyjnym i gospodarczym. Oczywiście, walka przedwyborcza kieruje się swoimi prawami, których priorytetem jest dostanie się określonej siły politycznej do następnego parlamentu, a nie tworzenie instrumentów jakościowego budowania państwa. Ale nawet to nie powinno prowadzić do tworzenia absurdalnych sytuacji, w wyniku czego kompromitacji ulega zarówno parlament w szczególności, jak i państwo w całości. A właśnie tworzeniem takiego absurdu „zasłynęła” Rada Najwyższa czwartej kadencji podczas ósmej sesji. Pod „absurdem” w danym przypadku rozumie się dymisję rządu Jurija Jechanurowa przez sytuacyjną większość parlamentarną, przy oczywistej (jak się okazało — nie dla wszystkich) niezdolności do stworzenia nowego rządu. Wyjścia z tej absurdalnej sytuacji nie może znaleźć nawet Sąd Konstytucyjny z powodu jego niekompletności, spowodowanej właśnie przez deputowanych. Zatem, jeśli spróbować określić główne przyczyny tego absurdu, to należy przeanalizować trzy momenty. Po pierwsze, Rada Najwyższa wpadła w pułapkę, którą przygotowywała dla Prezydenta. Pułapka w postaci blokowania legitymizacji Sądu Konstytucyjnego była skierowana na to, żeby WYBIERAJ, ALBO PRZEGRASZ! Do kolejnych wyborów parlamentarnych pozostało nieco ponad dwa miesiące. W tym czasie większość z nas musi dokonać swojego wyboru, na kogo zagłosować. A to, że głosować trzeba — to już, zdaje się, nie jest kwestia, bo ignorując wybory, dajemy możliwość innym decydować za nas. Specyfiką wyborów do następnej Rady Najwyższej jest to, że będą one przebiegać wyłącznie na zasadzie proporcjonalnej, czyli będziemy głosować tylko na partie, a nie na poszczególnych kandydatów. Oznacza to, że wybierać trzeba będzie nie między ludźmi, a między listami, na których mogą być jednocześnie osoby sympatyczne nam, niesympatyczne i nieznane. Wybór nie jest łatwy tym bardziej, że większość z nas — obywateli Ukrainy — to ludzie bezpartyjni. Przy odrzuceniu z list partyjnych dawno zmarłych obywateli i niemowląt procentowy skład partyjnej populacji Ukrainy okaże się całkiem żałosny. Ale rzecz nie w tym, a w tym, że parlament partyjny wybierać będą mimo wszystko w większości bezpartyjni wyborcy. Jeszcze jedna specyfika tych wyborów, która dodaje naszemu osobistemu wyborowi szczególnej odpowiedzialności, polega na tym, że wybieramy Wiktor Juszczenko nie zdołał zaskarżyć w SK reformy politycznej. W rezultacie próba deputowanych, którzy chcieli odwołać rząd Jechanurowa, okazała się nieudana, ponieważ nie zdołali oni potwierdzić swoich nowych uprawnień w niesformowanym Sądzie Konstytucyjnym. Po drugie, parlamentarzyści stali się „ofiarami” swojej własnej profesjonalnej krótkowzroczności. Przecież uchwalając reformę polityczną rok temu pod presją określonej sytuacji politycznej i rewolucyjnych okoliczności, nie zadbali w ciągu roku o to, by doprowadzić ten akt normatywny do doskonałego wyglądu. Większość przedstawicieli narodu tak zachłysnęła się ideą przejęcia pełni władzy z rąk Prezydenta w momencie wejścia w życie tej reformy politycznej, że nawet nie interesowali się, czy wszystko jest w niej zrozumiale i jednoznacznie zapisane. Okazało się — nie wszystko. Kuriozum sytuacji prawnej stało się to, że od nowego roku ten parlament rzeczywiście może odwołać rząd bez zgody Prezydenta, ale wybrać nowy rząd będzie mogła tylko Rada Najwyższa następnej kadencji po stworzeniu w niej większości parlamentarnej. A o uchwaleniu przepisów przejściowych na te trzy miesiące deputowani już nie zadbali. Tak właśnie pojawiają się „ślepe zaułki prawne”, „zapaście konstytucyjne” i inne zjawiska, które nie dodają honoru ustawodawcom. Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że ostrzeżenia o wystąpieniu takiej „sytuacji patowej” czynili także prawnicy z Sekretariatu Prezydenta, czynili też inni eksperci. Tak więc deputowani dobrze wiedzieli, na co się godzą, głosując za dymisją Rady Ministrów, a mimo to zagłosowali. Dlaczego? A dlatego, że w parlamencie w tamtym momencie powstała sytuacyjna większość, która miała wspólny cel, skierowany na niszczenie stabilności politycznej, a jednocześnie nie miała wspólnej wizji wyjścia z kryzysu. Wspólnotę interesów, które w danym przypadku ujawniły się u tak, zdawałoby się, różnych sił politycznych, jak BJuT i Partia Regionów, KPU i Blok Łytwyna, a także SDPU(o), można określić jednym słowem: „destrukcja”. Jeśli wziąć pod uwagę różne wersje autorytatywnych ekspertów, wygląda to tak. BJuT 20 stycznia z tygodniowym opóźnieniem w Radzie Najwyższej zakończyła się ósma sesja czwartej kadencji. Ostatnie tygodnie pracy tej sesji czyniły ją „unikalną”, ponieważ od 1 stycznia 2005 roku na Ukrainie zmienił się ustrój polityczny: z prezydencko-parlamentarnego na parlamentarno-prezydencki. Od tego momentu Rada Najwyższa teoretycznie stała się najbardziej wpływowym organem władzy państwowej, z najwyższymi uprawnieniami, ale w praktyce w pełni ukazała swoje oblicze „parlamentu z podwójnym dnem”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PARTYJNY WYBÓR BEZPARTYJNY(

będziemy realnie wybierać głowę władzy wykonawczej. Zadanie komplikuje jeszcze to, że uprawnienia nowego „kanclerza”, którego wyłoni większość parlamentarna, będą znaczące bardziej niż Prezydenta. Nie wszystkim się to podoba, co jest zrozumiałe. Przecież za to, żeby Prezydentem został Wiktor Juszczenko, zagłosowała większość ukraińskich wyborców. Natomiast głową przyszłego rządu będzie mógł zostać polityk, którego kandydatura będzie zadowalająca dla kilku (na przykład dwóch) sił politycznych, które zdołają stworzyć większość w parlamencie. Wystarczy, że te siły w sumie poprze niepełna połowa wyborców. W ten sposób możemy stać się świadkami sytuacji, kiedy krajem będzie rządził premier, na którego zagłosowało mniej wyborców niż na Prezydenta. Prawdopodobieństwo wcale nie jest teoretyczne. Jeśli sytuacja przedwyborcza, tak jak nam ją przedstawiają różnorodne badania socjologiczne, jest bliska prawdy i nie zmieni się znacząco do wyborów, to najbardziej realnym scenariuszem składu przyszłego parlamentu jest „scenariusz trzy po trzy”. Oznacza on, że w skład następnej Rady Najwyższej będzie mogło wejść maksymalnie 9 sił politycznych — trzy duże: „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, Partia Regionów, Blok Julii Tymoszenko; trzy średnie: Komunistyczna Partia Ukrainy, Blok Ludowy Łytwyna, Socjalistyczna Partia Ukrainy; trzy małe (lub jak je jeszcze eufemistycznie nazywają — mniejszościowe): PSPU Witrenko, SDPU(o) Krawczuka—Medwedczuka, PRP—Pora Kliczki—Pynzenyka lub UNP Kostenki. Które z tych „postaci politycznych” są zdolne stworzyć większość parlamentarną, a tym samym wyznaczyć nowego premiera? Najbardziej oczywistymi partnerami są tak zwane siły „antypomarańczowe”: Partia Regionów, KPU, SDPU(o) oraz PSPU. W razie dostania się wszystkich tych sił do przyszłego parlamentu, a jeszcze przy wysokim poziomie zaufania wyborców do PR, tak zwany blok „antypomarańczowy” całkiem mógłby sformować większość w Radzie Najwyższej i wyznaczyć swój rząd. Ale, na szczęście, taki scenariusz jest mało prawdopodobny. Wysoki ranking partii Janukowycza najprawdopodobniej jest przesadzony, a szanse na dostanie się do parlamentu krawczukowsko—medwedczukowskich „esdeków” i postępowych socjalistów Witrenko — są w rzeczywistości niewielkie. Natomiast partnerem „regionalnych” przy odpowiednim zbiegu okoliczności może stać się blok Łytwyna, w składzie którego jest niemało aktywnych „kuczmistów”. Znacznie bardziej skomplikowana sytuacja jest w tak zwanym „obozie pomarańczowym”. Pomimo wspólnego rewolucyjnego rodowodu, NSNU, BJuT, UNP i PRP—Pora są między sobą już dawno pokłócone. Przedstawiciele wszystkich trzech „pomarańczowych” partii, które nie wchodzą do władzy, budują swoją retorykę przedwyborczą właśnie na krytyce władzy, a także „partii władzy” — NSNU. Jeśli ta walka będzie się zaostrzać, to pozostawać będzie coraz mniej szans na to, że w parlamencie będą oni w stanie wybaczyć urazy i zjednoczyć się. Trzeba także pamiętać, że PRP—Pora i UNP mają szanse w ogóle nie dostać się do parlamentu. „Różowy” partner „pomarańczowych” — SPU Moroza — po pierwsze, może zdobyć niewystarczającą liczbę głosów, aby stać się odczuwalnym współtwórcą większości, a po drugie — w ciągu ostatniego roku już nie raz pokazał się jako nie do końca wiarygodny partner. Jest jeszcze skrajny przypadek, o którym coraz częściej mówią eksperci — to rozwiązanie przez Prezydenta parlamentu w razie jego niezdolności do stworzenia rządu w określonym prawem terminie. Ale to „wyjście” nie da nic pozytywnego, a tylko — przedłużenie okresu niestabilności politycznej. Oczywiście, wszystkie modele tej sytuacji mogą okazać się wyłącznie teoretycznymi, ale rozważenie ich dla siebie nie jest zbędne dla każdego wyborcy. Któż wie, może wychodząc z tych schematów, będziemy w stanie odpowiedzieć sobie na pytanie: na kogo jednak zagłosować, żeby Ukraina rozwijała się jak najlepiej, a nie jak najgorzej. Pawło ZAZBRUCZANEC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

biznes sprzedawać tutaj gaz wewnątrz Ukrainy. Dlaczego mamy ich tutaj wpuszczać, — a oni wpuszczają nas do Federacji Rosyjskiej? Czy jesteśmy tam uczestnikiem sprzedaży gazu? Gdzie więc ta równouprawnienie? Gdzie więc to jest korzystne dla Ukrainy? Dlatego Prezydent powinien był natychmiast wysłać na dymisję szefa Naftohazu i ministra paliw i energetyki. A potem powinien był zebrać razem z komitetem parlamentarnym ludzi i przeprowadzić analizę prawną, ekonomiczną, polityczną, angażując w tym także międzynarodowe pośrednictwo. Wychodząc z tego, antypaństwowe siły w parlamencie, — których liczba zbliża się już do 275, czyli do krytycznego punktu, 300 głosów, po którym możliwy jest impeachment, — postanowiły od razu skorzystać ze swojej przewagi i ogłosiły dymisję rządu na podstawie projektu uchwały Symonenki i Matwiejewa. Są tam obecne rażące naruszenia Konstytucji i regulaminu. Konstytucja nasza rozdziela dwa pojęcia: pojęcie dymisji, kiedy sam urzędnik składa wniosek, i pojęcie wyrażenia wotum nieufności, kiedy wyraża nieufność parlament, ale skutkiem ma być dymisja. Tego nie odróżnili — i z punktu widzenia prawnego, formalnie, ta uchwała PUNKT WIDZENIA-to “poleciałby” ze stanowiska Premier, przy czym na zawsze. U nas zaś ministrowie sobie na to pozwalają. Nam wszystkim trzeba się uczyć, — to główna myśl, która teraz wynika z tego, co się stało, i ten kryzys musi zostać przezwyciężony, on absolutnie nikomu nie jest korzystny: osłabia rząd w negocjacjach z innymi krajami, osłabia atrakcyjność inwestycyjną Ukrainy, daje możliwość bycia silniejszymi naszym sąsiadom, którzy mają jakieś sporne interesy z nami. Jestem pewien, że trzeba zupełnie inaczej odnosić się do współpracy z parlamentem, na wszystkich szczeblach. Rola przewodniczącego Rady Najwyższej w tej sytuacji. Czy silne są w jego rękach dźwignie wpływu na Radę Najwyższą. — Nie wyolbrzymiałbym wpływu Wołodymyra Łytwyna na Radę Najwyższą, ale i nie umniejszałbym. Łytwyn wyrósł na poważnego przywódcę państwa. Czy to się komuś podoba, czy nie — to jest fakt. Lecz w wyniku tego konfliktu stracił i Łytwyn. Dlaczego? Postąpił niezgodnie z prawem. Naruszył regulamin. Ta decyzja uderza w państwo. Popełnił błąd i tym obniża swój ranking. Lecz, bez wątpienia, z Łytwynem trzeba się liczyć. Sąd Konstytucyjny. — To bardzo poważny temat. Nie jest tak prosty, jak się wydaje. Kiedy wybierają sędziego w Radzie Najwyższej, wszyscy widzą, wszyscy znają biografię tej osoby. Kiedy zaś mianuje Prezydent, to czyż ktoś o tym wie? Tylko z dekretu Prezydenta. Nie ma ani rady społecznej, ani niczego. Nikt o tym nie myśli. Kiedy wybiera zjazd sędziów, o tym także nikt nie wie. I środki masowego przekazu nawet nie mogą dowiedzieć się, czy zostały dotrzymane procedury. I sędziowie sami potem powiedzą: jakże tak, nie było kworum itd. Jak można dopuszczać sytuację, kiedy przewodniczący zakarpackiego Sądu Apelacyjnego Stryżak, który zasłynął na cały świat lekceważeniem praw, został wybrany przez zjazd sędziów na stanowisko sędziego Sądu Konstytucyjnego? Rada Najwyższa nie poparła: były problemy prawne dotyczące jego mianowania i problemy moralne. Ta osoba powinna była zrezygnować, być może, z tego stanowiska i nie hańbić ani korpusu sędziowskiego, ani narodu Ukrainy. A on pisze wniosek o zwolnienie — i wraca na stanowisko przewodniczącego Sądu Apelacyjnego. A teraz znowu pretenduje na miejsce w Sądzie Konstytucyjnym. Coż to się dzieje? Jest wiele pytań, które nie są rozwiązywane nie dlatego, że Rada Najwyższa tego nie chce — wszystko jest o wiele bardziej skomplikowane. To odroczenie rozwiązania tej kwestii jest motywowane? — Nie powiedziałbym tak. Trzeba było zaprzysiąc część sędziów i zapewnić normalne funkcjonowanie Sądu Konstytucyjnego. Ale w przypadku dwóch z ośmiu osób są poważne pytania dotyczące legalności ich wyboru. W państwie nie ma organu, który rozstrzygałby legalność ich wyboru, dlatego to obowiązek Profilowego komitetu parlamentu. On zaś tego nie robił, nie kontrolował. I nikt inny tego nie robił, żadna struktura prezydencka. A trzeba było to zrobić. Sześć osób miało zostać zaprzysiężonych i Sąd Konstytucyjny mógłby już pracować. Komentarz zapisała Łesia TKACZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

«CENTRUM PODEJMOWANIA DECYZJI MIEŚCI SIĘ W PARLAMENCIE»

Ocena pracy ósmej sesji Rady Najwyższej. Aspekt prawny dymisji rządu. Kryzys polityczny. — Największym osiągnięciem ósmej sesji, która się zakończyła, jest to, że zdołaliśmy przyjąć budżet. Jestem dumny z tego, że wśród 226 głosów były 2 głosy członków Partii Obrońców Ojczyzny, bo bez nas budżet nie zostałby przyjęty. Jeden głos — i ten byłby decydujący. Oddzielam nasze głosy, ponieważ nasza partia nie należy do koalicji rządowej, po wyborach prezydenckich z jakiegoś powodu staliśmy się niepotrzebni. Ale to nie nasza odpowiedzialność. Zrobiliśmy wszystko, co od nas zależało, co można było zrobić dla konstruktywnego działania. Uważam, że to, iż zdołaliśmy doprowadzić do przyjęcia budżetu, jest największym pozytywem, ponieważ w sytuacji, która obecnie zaistniała, w sytuacji przedwyborczej, znalezienie się jeszcze w kryzysie budżetowym, czyli bez budżetu, byłoby katastrofą dla państwa. Bardzo dobrze, że wreszcie przyjęliśmy ustawę o parlamentarnych komisjach śledczych. Z dziesięć lat próbowaliśmy ją przyjąć. Jestem autorem tej ustawy, więc jest mi potrójnie miło, że tak się stało. Jednak ta sesja została przyćmiona kryzysem politycznym, który powstał po kryzysie gospodarczym, spowodowanym „porozumieniami gazowymi”. Gdyby nie było tego drażniącego czynnika (mam na myśli gazową pałkę Federacji Rosyjskiej), wszystko mogłoby wyglądać zupełnie inaczej. Jako prawnik, jako ustawodawca z pewnym stażem pracy, chcę powiedzieć, że absolutnie niedoceniona była rola prawników przy zawieraniu tego „porozumienia”. Z punktu widzenia prawnego jest to dokument absolutnie bezsensowny, z punktu widzenia politycznego jest to dokument szkodliwy, z punktu widzenia gospodarczego jest to dokument niecelowy. Dlatego uważam, że po podpisaniu tej umowy Prezydent powinien był pilnie zwołać specjalistów, zwołać opinię publiczną, poradzić się, przemyśleć i nie oceniać sytuacji tylko na podstawie raportów swoich bliskich współpracowników. Prezydent dawno powinien wznieść się ponad to i być arbitrem narodu, być prawdziwym Gwarantem Konstytucji, oceniać sytuację z pozycji całego narodu ukraińskiego. Właśnie tego, niestety, nie było. Prezydent stał się zakładnikiem swoich pierwszych słów. Powiedział, że to wspaniała umowa, wspaniałe warunki — i tyle. Dlaczego mówię, że z punktu widzenia prawnego są bardzo poważne problemy? Twierdzę, że głównym celem Federacji Rosyjskiej podczas podpisywania tego „porozumienia” była rezygnacja z jurysdykcji Trybunału Arbitrażowego w Sztokholmie. To jest główny cel: stworzyć jakąś umowę, od której w przyszłości by się odpychano, która w żaden sposób nie byłaby związana ze społecznością międzynarodową. To w odpowiedzi na to, że społeczność międzynarodowa faktycznie poparła Ukrainę w jej sprawiedliwych dążeniach. Wszystko robiono prawidłowo — do momentu podpisania. Nie można było tej umowy podpisywać: trzeba było dalej trzymać cios. Nie akceptuję tego, że jurysdykcję w sprawach spornych między Ukrainą a Federacją Rosyjską przeniesiono do Moskwy. Nie akceptuję tego, że jakiś urzędnik, który przyszedł na stanowisko ze swoimi interesami, nagle zawiera umowę i na 5 lat określa, że za należące do mnie i do was mienie, za rurociąg, trzeba będzie płacić ponad 1,6 dolara za 100 kilometrów. Na 5 lat ustalono tę cenę, nie wiążąc jej z ceną gazu. Nie akceptuję tego, dlaczego obce przedsiębiorstwo ma wejść na Ukrainę i mamy mu udostępnić najbardziej rentowny nielegalny. Właśnie dlatego zarejestrowałem projekt o jej uchyleniu, tylko z kwestii prawnych należałoby ją uchylić. Jeśli chodzi o ocenę polityczną, to parlament miał prawo podjąć taką decyzję, deputowani mogli powiedzieć: tak, nie ufamy rządowi, który nie chce się radzić, wszak dymisja ta nastąpiła po tym, jak Premier nie odpowiedział na te ostre pytania, które stawiano. Osobiście podszedłem do Premiera i zaproponowałem mu omówienie z Prezydentem kwestii zwolnienia kluczowych osób na stanowiskach, które były winne kryzysu gazowego. (Mówię wam to, czego nikomu nie mówiłem). Cóż, każdy podejmuje decyzje, które podejmuje. Ale skutkiem błędnych decyzji są straty dla państwa. Tak czy inaczej, ci ministrowie już nie będą mogli pracować ani przy tym, ani przy innym rządzie, ich los jest już przesądzony. Dlaczego więc tak łatwo decyduje się o losie innych ludzi, dlaczego cierpią wszyscy Ukraińcy z powodu pary niekompetentnych specjalistów? Niekompetentni ludzie muszą odejść na dymisję. Nawiasem mówiąc, Partia Obrońców Ojczyzny i ja osobiście jeszcze we wrześniu żądaliśmy dymisji szefa Naftohazu. Mogę pokazać pismo, w którym żądałem dymisji i argumentowałem. Bo czym jest podpisanie kontraktów o otrzymaniu 4,2 miliarda euro, których ani parlament, ani kraj nie widziały? Dokąd, na co one pójdą? Oto w czym pytanie, pytania są o wiele głębsze, niż to, co na powierzchni. Jeśli chodzi o kryzys polityczny, który zaistniał, chciałbym zapytać: a co się stało? Jeszcze rok temu po zwycięstwie Prezydenta, faktycznie narodu ukraińskiego, który przyprowadził Prezydenta, w parlamencie było dokładnie tyle samo ludzi większości proprezydenckiej, ilu teraz jest antyprezydenckiej. Czyżby tylko wybory były tego przyczyną? Oczywiście, że nie. Nie trzeba oszukiwać ani siebie, ani innych. Przyczyną tego jest absolutnie nieudolna polityka kadrowa, podkreślam każde słowo: absolutnie nieudolna polityka kadrowa, która miała miejsce w państwie. Pobłażanie przestępczości, bo pozostawanie na stanowisku Prokuratora Generalnego Piskuna — to było pobłażanie przestępczości, w tym zorganizowanej; podpisanie memorandum; uchwalenie ustawy o immunitetach deputowanych wszystkich szczebli, w wyniku której ponad 200 tysięcy osób stało się nietykalnymi, — było po prostu krótkowzrocznością polityczną. Wszystko to rozwiązało ręce, wszystko to pozwoliło rozpanoszyć się siłom antypaństwowym. Zrozumiały, że władza jest słaba, zrozumiały, że władza się chwieje, że można się z nią obchodzić, jak się chce. Siły antypaństwowe pokazały swoje prawdziwe oblicze. I zobaczyliśmy, jak blok Tymoszenko znalazł się razem z komunistami, socjaldemokratami zjednoczonymi i regionami. Uważam, że ten kryzys polityczny powstał również dlatego, że nie uświadomiono sobie: Konstytucja się zmieniła, zmienił się ustrój w państwie, centrum podejmowania decyzji nie mieści się już przy ulicy Bankowej, ono jest w parlamencie. A jeśli tak, to pierwszą rzeczą, którą obecnie trzeba robić, — to umiejętność porozumienia się i umiejętność słuchania, nic więcej. Siły antypaństwowe, które podjęły decyzję o dymisji rządu, faktycznie zadały cios w plecy Prezydentowi, który tego dnia miał spotykać się z Prezydentem Putinem, z Prezydentem Nazarbajewem i innymi. Wiktor Juszczenko okazał się tam całkowicie bezsilny, ponieważ nie miał żadnego instrumentarium. Jak postrzegają prezydenta, u którego parlament jest w przeważającej mierze antyprezydencki? A gdyby teraz przeprowadzić sondaż socjologiczny z projekcją, jaki będzie przyszły parlament: czy coś się zmieni? Czy będzie bardziej proprezydencki? Ależ nie, będzie jeszcze mniej proprezydencki. To mówi o tym, że Prezydent musi pilnie zmienić swoje otoczenie. Jest ono u niego teraz jeszcze gorsze, niż było latem. Tamto przynajmniej było bardziej profesjonalne. Więc trzeba się porozumiewać i słyszeć nawzajem. Zdziwiło mnie, że zaraz po wizycie w Kazachstanie Prezydent nie przyszedł do parlamentu. On wyszedł z parlamentu, on za pomocą właśnie tego parlamentu został Prezydentem. I nagle uważać, że siedzą tam wrogowie? To jest niewłaściwe. A nawet jeśli i wrogowie, to wszystko jedno trzeba się komunikować. I nie byłoby takiej sytuacji. Jestem pewien, że jeśli się komunikować, to można podejmować lepsze decyzje. A tak... Słyszymy od niektórych ministrów obelgi pod adresem parlamentu, — w jakimkolwiek innym kraju jest to niemożliwe. Gdyby ktoś na takim szczeblu powiedział, że parlament trzeba zagonić do stajni,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

GŁÓWNA LEKCJA DNIA

Przemówienie radiowe Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki 21 stycznia 2006 r. Szanowni rodacy! Droga ukraińska społeczności! Dzisiaj będę mówił o Dniu Jedności. Wydarzenia ostatnich tygodni zmuszają nas do uważniejszego czytania dramatycznych stron ukraińskiej historii. Do przeanalizowania błędów, które popełniali nawet wielcy Ukraińcy. Do szukania w tamtych wydarzeniach odpowiedzi na wyzwania teraźniejszości. Wspominamy Akt Zjednoczenia, ogłoszony w Kijowie na placu Sofijskim 22 stycznia 1919 roku. Wtedy w jedno soborne i demokratyczne państwo zjednoczył się naród ukraiński, który w tamtym czasie miał już swoje państwowe twory — Ukraińską Republikę Ludową i Zachodnioukraińską Republikę Ludową. Pod sztandarem jednego państwa stanęli ludzie, różni pod względem pochodzenia, wykształcenia, stanu majątkowego i zwyczajów. Połączyło ich zrozumienie tego, że tylko soborny naród jest nacją. Akt Zjednoczenia stał się aktem politycznym, który nie został jeszcze wystarczająco doceniony. Rozdarty przez stulecia trzydziestomilionowy naród nie tylko wyzwolił się z niewoli, ale i bez długich debat parlamentarnych zjednoczył się na swojej ziemi w jednym państwie ukraińskim. I chociaż z powodu szeregu ówczesnych okoliczności rewolucja narodowa poniosła klęskę i Ukraina znów okazała się rozszarpana, to znak w wieczność został dany. O niepodległość walczyły tysiące patriotów OUN-UPA, obrońcy praw człowieka w „imperium zła”. Znamiennym etapem wzlotu ducha wolności stał się „żywy łańcuch” między Kijowem a Lwowem, kiedy 21 stycznia 1990 roku tysiące Ukraińców wzięło się za ręce na pamiątkę ogłoszenia Aktu Zjednoczenia. Ta akcja przyspieszyła rozpad ZSRR i zdobycie niepodległości narodowej, ponieważ przekonująco zaświadczyła o duchowej jedności wschodnich i zachodnich regionów Ukrainy. Oto tak wydarzenie na placu Sofijskim w dalekim 1919 roku przygotowywało obalenie systemu radzieckiego i odrodzenie państwa narodowego. Główną lekcją Dnia Zjednoczenia jest uświadomienie sobie tego, że tylko w jedności siła. Klęska URL, całe historyczne doświadczenie błędów nieustannie przypomina — główną, niezaprzeczalną, nieprzemijającą wartością dla nas wszystkich jest niepodległe, soborne państwo. Tylko pod warunkiem politycznej i ekonomicznej niepodległości możemy pretendować na godne miejsce Ukrainy w świecie. Tylko silne państwo i silna władza mogą zabezpieczyć naród przed służeniem cudzym interesom. Oto dlaczego jesteśmy zobowiązani pielęgnować ideał własnego sobornego państwa i oddawać mu wszystkie swoje siły oraz zdolności. Nowa epoka wysyła nowe wyzwania. Największym wyzwaniem na dziś pozostają nie tyle ekonomiczne czy socjalne niepowodzenia. Rozwiązać te problemy efektywnie i szybko można tylko jednocząc się, tylko wtedy, kiedy jesteśmy razem gotowi spotkać wyzwania i pokonać je. Jako Prezydent Ukrainy, za swoją główną misję uważam pracę na rzecz idei zjednoczenia. Nie dam żadnej szansy żadnej sile politycznej destabilizować kraju, wykorzystywać religijnych, językowych czy ideologicznych różnic do rozłamu i niezgody podczas kampanii wyborczej. Nie pozwolę żadnej sile politycznej spekulować na temacie federalizmu i separatyzmu. Mój naród przeszedł próbę wytrzymałości i udowodnił, że Ukrainy już nigdy nie rozłączy się z wolnością, nie rozdzieli w niezgodzie na „wschodniaków” i „zachodniaków”. Kijów — serce Ukrainy, Zachód — jej sumienie, a lokomotywą Ukrainy nazywają Południe i Wschód, gdzie skoncentrowane są największe przemysłowe giganty kraju. Nasz naród zdał swój egzamin z demokracji. Niestety, nie zdała go jeszcze ukraińska elita polityczna, która dzisiaj traci czas na swary i przedwyborcze wojny. Nasi politycy muszą brać lekcje odpowiedzialności i poprawności, nauczyć się wreszcie żyć z Ukrainą w sercu, a nie myśleć w pierwszej kolejności o sobie na Ukrainie. Dlatego dzisiaj zwracam się do wszystkich sił politycznych, do liderów wszystkich frakcji parlamentarnych z apelem. Musimy zademonstrować społeczeństwu, że dla nas istnieją wartości wyższe niż przedwyborcze batalie. Obchodźmy razem Dzień Zjednoczenia, dajmy sygnał społeczeństwu, że Ukraińcy potrafią wyciągać lekcje z własnej historii. Zapraszam ukraiński rząd, deputowanych ludowych, wszystkie siły polityczne 22 stycznia 2006 roku, aby wspólnie zebrać się w historycznym Domu Nauczyciela, gdzie podpisano Czwarty Uniwersał. I wspólnie uczcić strony ukraińskiej historii. Nie zapominajmy o placu Sofijskim 1919 roku, „żywym łańcuchu” 1990 roku, Majdanie 2004 roku! Pamiętajmy dni, kiedy wspólnie określaliśmy los swojego kraju. Jednoczmy się w imię lepszego losu! W jedności — nasza siła. Bądźmy godni swojej historii! Niech strzeże was Pan! www.president.gov.ua Zdjęcie Iwana PYŁYPĘKI 22 stycznia 2006 roku. Kijów. Dzień Jedności. Prezydent Ukrainy oddaje hołd pamięci Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«WSZYSCY WCIĄGNĘLI SIĘ W KAMPANIĘ PRZEDWYBORCZĄ»

WYBORY—2006 Nawet w państwach o ugruntowanej demokracji wybory o znaczeniu ogólnokrajowym praktycznie zaostrzają sytuację polityczną. W krajach, które wyszły z systemu totalitarnego, jest to norma. Oczywiście, że Ukraina pod tym względem nie stanowi wyjątku, ponieważ, począwszy od 1920 roku, kiedy rząd ukraiński znalazł się na wygnaniu, przywódcami Ukrainy w większości byli nie-Ukraińcy. I to właśnie oni wpływali na formowanie elitarnej warstwy społeczeństwa. I zrobili wszystko, aby ukraińskie prawo zwyczajowe, dzięki któremu zachował się naród ukraiński i ukraińskie tradycje, zostało zniszczone. Właśnie zamkniętość list stała się przyczyną, dla której część ukraińskich polityków chce uczynić wybory 2006 roku narzędziem dojścia do władzy grup finansowo-przemysłowych, a nie wyborem idei i osobowości. I dopiero uświadomienie sobie tej sytuacji pozwala zrozumieć procesy, które miały miejsce w połowie stycznia na Ukrainie. Jak i w poprzednich latach, stosowane są już wypróbowane narzędzia zmęczenia społeczeństwa ogromną liczbą podmiotów procesu wyborczego. Centralna Komisja Wyborcza Ukrainy zarejestrowała 45 takich podmiotów z 53, które chciały walczyć o mandaty. I chociaż często można usłyszeć opinię, że taka liczba to przejaw ambicji, w rzeczywistości jest to projekt rozbicia pola wyborczego przeciwnika. Obecnie pojedynek wyborczy, tak jak podczas wyborów prezydenckich w 2004 roku, toczy się o geopolityczne miejsce Ukrainy w systemie światowych współrzędnych. W pierwszej kolejności partia Janukowycza—Achmetowa „Regiony Ukrainy” oraz jej satelici chcą odwrócić państwo ukraińskie od drogi europejskiej i na zawsze przywiązać do wektora rosyjskiego. Eks-premier, lider partii „Regiony Ukrainy” rozpoczął aktywną kampanię, aby przekonać społeczeństwo o błędności kursu rozwoju Ukrainy. Na wschodzie i południu państwa Wiktor Janukowycz rysuje ludziom obrazy, że przyłączenie Ukrainy do wspólnej przestrzeni gospodarczej z Białorusią, Rosją, Kazachstanem to największa korzyść i perspektywa dla państwa. I te tezy, według pomiarów socjologów, dają mu 30 procent poparcia. Oprócz prorosyjskiego wektora w rozwoju politycznym i gospodarczym, Wiktor Janukowycz próbuje przekonać potencjalnych wyborców, że będzie im się lepiej żyło, gdy w państwie ukraińskim drugim językiem państwowym będzie rosyjski. Okazuje się, że język rosyjski jako drugi państwowy, według słów Wiktora Janukowycza, zdejmie wiele sprzeczności, które obecnie istnieją w społeczeństwie. Jednocześnie oświadcza, że na poziomie zwykłych ludzi ten problem nie istnieje. A skoro problem nie istnieje, to po co go stwarzać? Jednak to już inne pytanie, a dokładniej świadectwo tego, że Wiktor Janukowycz i partia, której przewodzi, wykonuje cudze zlecenie. Kiedy spojrzeć na programy telewizyjne głównych rosyjskich kanałów z ich antyukraińską retoryką, to u nikogo nie pozostanie wątpliwość, kto jest zleceniodawcą procesów, które zachodzą na Ukrainie i wokół Ukrainy. Kierownictwo Federacji Rosyjskiej po raz kolejny postawiło na Wiktora Janukowycza w celu rewanżu po przegranych wyborach prezydenckich. Oczywiście, że kierownictwo i siły polityczne Federacji Rosyjskiej nie ograniczają swojego wpływu tylko do sił prorosyjskich na Ukrainie. Mają dość poważny destabilizujący czynnik dla Ukrainy — bazę Floty Czarnomorskiej. W ostatnich dniach wojska rosyjskie na Krymie wymachiwały bronią, swobodnie przechadzając się po terytorium ukraińskiego miasta Sewastopol, a nawet dotarły do Chersonia, naruszając artykuł 15 umowy dotyczącej bazowania Floty Czarnomorskiej. 20 żołnierzy piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej FR wzięło pod swoją ochronę latarnię morską „Sarycz” i wywiesiło tabliczkę z napisem „Terytorium Federacji Rosyjskiej”. Ukraińscy dyplomaci uważają przemieszczanie się piechoty morskiej Floty Czarnomorskiej FR po terytorium Ukrainy za nielegalne i w tej sprawie do Rosji została wysłana nota protestacyjna. Rosja nie bardzo przejęła się tą notą i w formie noty próbuje przekonać zarówno Ukrainę, jak i świat o swojej racji. Jednak w danej sytuacji Rosji wcale nie chodzi o prawdę, a o zachowanie Ukrainy w strefie swoich wpływów. Z historii wiemy, że w podobnych sytuacjach dla Rosji nie istnieją żadne prawa. Oprócz zewnętrznego czynnika prowokowania napięcia, istnieje także wewnętrzny. Przedstawiciele sił narodowo-demokratycznych napięcie w państwie wiążą także z tym, że przedstawiciele grup finansowo-przemysłowych, którzy nazywają siebie opozycją, pragną w wyborach parlamentarnych odzyskać z nawiązką to, co stracili w grudniu 2004 roku. I wielkie nadzieje pokładają w zmienionej Konstytucji. Pospiesznie wniesione zmiany do Ustawy Zasadniczej, zamiast demokratyzacji społeczeństwa i poprawy pracy władzy, w rzeczywistości doprowadziły do chaosu prawnego i do destabilizacji instytucji władzy. Według słów ministra sprawiedliwości Serhija Hołowatego, na Ukrainie powstała dwuwładza, co z punktu widzenia prawa jest kompletnym absurdem, jednak w rzeczywistości jest to niebezpieczne zjawisko polityczne. Jest ono następstwem ciągłego ignorowania praw w pierwszej kolejności ze strony Przewodniczącego Rady Najwyższej, podkreśla minister. Obecnie zarówno Konstytucja, jak i decyzje Sądu Konstytucyjnego zmuszają deputowanych do głosowania osobiście, co nie podlega nawet dyskusji w krajach demokratycznych. Kiedy w 2004 roku dwoje członków polskiego parlamentu spróbowało zagłosować za kolegów, to za ten czyn prokuratura domaga się dla nich po 8 lat pozbawienia wolności. Głównym argumentem dla tak surowej kary jest dyskredytacja w oczach świata parlamentaryzmu i demokracji. I kiedy swego czasu spróbowałem postawić ten problem przed Przewodniczącym Rady Najwyższej, to okazało się, że on nie widzi w takiej jawnej zniewadze prawa niczego szczególnego, co samo w sobie już jest szczególnym precedensem. Dlatego Przewodniczący Rady Najwyższej Wołodymyr Łytwyn w szczególny sposób patrzy na świat, na parlament i na swoje stanowisko. Uważa on, że pozytywnym momentem minionej sesji było to, że Rada Najwyższa w pewnym stopniu zapewnia równowagę i dialog w społeczeństwie. Twierdzi, że obecnie nie widzi dążenia i chęci ze strony rządu do nawiązywania współpracy z parlamentem. Według jego słów, jest to związane przede wszystkim z tym, że „wszyscy wciągnęli się w kampanię przedwyborczą”. Jednak w kampanię wyborczą wciągnęła się także większość obecnych deputowanych, w tym i on. Dlatego nie będzie efektywności pracy także od dziewiątej sesji IV kadencji. Doświadczenie wszystkich ostatnich przed wyborami sesji pokazuje, że wtedy do granic możliwości wzmaga się populizm. Sesja, która rozpocznie się 7 lutego, nie będzie wyjątkiem. Wielu będzie chwytać się brzytwy. Wielu polityków, którzy jeszcze rok temu uważali się za „książąt” Ukrainy, nie tylko spadnie ze swoich „księstw”, ale i znajdzie się poza wielką polityką. Do takich socjologowie zaliczają socjaldemokratów. Myrosław ŁEWYCKYJ z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

rzadkim talentem, powiedziała kiedyś o niej: “Pani nie jest zbieraczką pieśni, pani jest ich żywym nośnikiem”. Odkąd Antonina Iwaniwna sięga pamięcią, zawsze zapraszano ją na różnorodne wydarzenia, wieczory tematyczne, koncerty. Najbardziej zapadł pani Antoninie w pamięć maj 1991 roku, kiedy minęło 130 lat od dnia przewiezienia ciała Tarasa Szewczenki do Kaniowa. Wtedy, przy Tarasie, zebrało się wielu jego wielbicieli ze wszystkich obwodów Ukrainy. Antoninie Hołentiuk poszczęściło się być w składzie wołyńskiej delegacji. Na wieczorze-requiem poety pani Antonina zaśpiewała pieśń “Śpij, nasz Tarasie”. Następnego dnia odprawiano panichidę. Lecz zdarzył się przykry incydent — nie było regenta. Wtedy jego miejsce zajęła Antonina Iwaniwna — wszak w cerkwi śpiewała całe życie i kanony cerkiewne znała na pamięć. A jeszcze swoją niestrudzoną energię życiową Antonina Iwaniwna kierowała na pracę społeczną: około sześciu lat była współprzewodniczącą, później — przewodniczącą bractwa świętego apostoła Andrzeja Pierwszego Powołanego. Z jej inicjatywy w Łucku zapoczątkowano świętowanie dnia świętego Mikołaja Cudotwórcy, które rok po roku, podczas swojego przewodniczenia, organizowała w teatrze muzyczno-dramatycznym, urządzając wieczory charytatywne dla dzieci osieroconych i niepełnosprawnych. Bractwo opiekowało się również ciężko chorymi i samotnymi ludźmi, pomagając materialnie, a także rozpowszechniało literaturę duchową, z zapałem zabrało się do pomocy przy budowie cerkwi świętego Mikołaja we wsi Horodyszcze nr 1 w rejonie łuckim. Ma wołyńska Berehynia małe marzenie — doczekać się prawnuków i wydać zbiorek pieśni duchowych. Switłana KRESAK Fotografował, obserwował i opisał Iwan PYŁYPĘKO SPRAWA PAŃSTWOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

WŁADZA CZEKA NA NASZE DZIAŁANIE

Jak trafnie zauważył deputowany Kluczkowski, samorząd na Ukrainie trzeba hodować, a nie wprowadzać dekretem. Właśnie te słowa przyszły mi do głowy po wysłuchaniu pierwszych wystąpień na parlamentarnych przesłuchaniach „Decentralizacja władzy i rozwój samorządu”. Bo silna scentralizowana władza Ukrainy może skutecznie łączyć się z rozwiniętym samorządem tylko wtedy, gdy rozdziela uprawnienia. Przeciwnie, zdecentralizowana władza nie zdoła utrzymać wysiłków gmin w nurcie jednej woli państwowej przy rozstrzyganiu spraw całego państwa. Wreszcie — władza centralna nie jest wrogiem samorządu lokalnego, lecz koordynatorem wysiłków całego narodu. Dlatego w warunkach niedojrzałego społeczeństwa obywatelskiego Ukrainy reforma samorządu i decentralizacja władzy mogą odegrać rolę obecnej reformy konstytucyjnej, ale już na miejscach. Niekonkretna zbiorowa odpowiedzialność Rady Najwyższej jako wytwór niedojrzałego społeczeństwa może zostać uzupełniona niekonkretną odpowiedzialnością lokalnych gmin, które nie uświadomiły sobie, że są gminami. A kto zadba o prawdziwe interesy Ukraińców? Historycznie o to zawsze dbała „Proświta”, organizowała ona samorząd gmin nawet w warunkach panowania reżimów kolonialnych. Trzeba poznać to cenne doświadczenie samorządu, aby rozwinąć je na poziomie współczesnym. Trzeba na pewien czas zapomnieć o karcie, ponieważ samorząd musi budować się przede wszystkim na samodzielnym ustanawianiu korzystnego porządku, by dopiero potem udoskonalać go według światowych doświadczeń. Poznanie własnego doświadczenia historycznego jest potrzebne także po to, by mieć metodę oceny współczesnych projektów pod kątem zgodności z tradycją samorządu i Konstytucją. Działalność „Proświty” i aktywnej społeczności jest w istocie praktycznym rozwojem ideologii państwowej w dziedzinie samorządu i silnej, skutecznej władzy. Taki kierunek działania został zadeklarowany i wpisany do Statutu „Proświty” na ostatnim zjeździe. Prawda, taka praca wymaga pewnego profesjonalizmu społeczności. Dlatego potrzebne są konferencje orientacyjne i szkolenia koordynatorów, ogólnoukraiński program proświatowski w sprawach samoorganizacji i tradycyjnego samorządu ukraińskich gmin. Niestety, zrobić tego podczas wyborów się nie uda. Mimo to pracę przygotowawczą wykonać można, a co najważniejsze — nie pozostawiać bez uważnej uwagi „Proświty” wszystkich prób polityków wykorzystania idei samorządu do faktycznej propagandy separatyzmu i ogólnego osłabienia ukraińskiej władzy. „Proświta” musi od czasu do czasu przypominać ukraińskie podstawy wszystkim ambitnym politykom i teoretykom reform. Dzięki „Proświcie” możemy uczynić władzę ukraińską, ponieważ sama władza bez naszego udziału zmienić się nie może; przekonaliśmy się o tym. z Wołodymyr FERENC,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

BEREGINIA WOŁYŃSKICH

POSTAĆ Wołyńska „Proświta” szczyci się tym, że wśród jej członków jest niestrudzona zbieraczka ukraińskich pieśni ludowych, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, honorowy członek towarzystwa imienia Ołeny Telihy, mieszkanka miasta Łuck Antonina Iwaniwna Hołentiuk, którą Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret nagrodził dyplomem i medalem z okazji ubiegłorocznych Świąt Bożego Narodzenia — za zasługi dla Cerkwi. Credo życia Antoniny Hołentiuk to niesienie ludziom swojej miłości poprzez pieśń ludową. „Kiedy w duszy jest pieśń, to na sercu nie ma złości i chce się żyć oraz wierzyć w dobro” — twierdzi ona. Antonina Iwaniwna to niestrudzona Bereginia wołyńskiego folkloru: jej fenomenalna pamięć mieści ponad 1000 pieśniarskich pereł. Część z nich została wydrukowana w zbiorach „Folklorystyczna tęcza” (1989 r.), „Ukraińskie pieśni ludowe z głosu Antoniny Hołentiuk” (1991 r.), zbiorku kołysanek „Luli-luli-luli-sa” (1988 r.), a także w książce o wspaniałym rodowodzie „Moja rodzino — Ukraino!”. Antonina Iwaniwna wywodzi się z wielkiego śpiewaczego rodu Androszczuków ze wsi Hać w rejonie łuckim. Takiej śpiewającej i utalentowanej rodziny trzeba było ze świecą szukać. Brat Wiktor, inteligent wiejski, założył w rodzinnej wsi „Proświtę”, Iwan — wrodzony muzyk, wspaniały dyrygent, grał na wielu instrumentach muzycznych, w dojrzałym wieku wybrał drogę kapłana i za pełną poświęcenia miłość do Ukrainy zapłacił 12 latami katorgi, Petro — bardzo kochał pieśń, w 1942 r. został wywieziony do Niemiec na przymusowe roboty, później zmarł w dalekiej Brazylii. Siostry-piękności, głosiaste, niestrudzone pracownice i rękodzielniczki. Motria i Hanna — dobrze grały na gitarze. W chórze cerkiewnym śpiewała prawie cała rodzina, wychowana przez rodziców, Katerynę Myroniwnę i Iwana Tymofijowycza, na Piśmie Świętym — w duchu miłości do bliźniego. Ojciec Antoniny Iwaniwny zawsze powtarzał dzieciom: „Żyjcie tak, aby wasze życie było komuś potrzebne. Aby był z niego pożytek ludziom”. Sama zaś Antonina Hołentiuk swoją profesjonalną drogę artystyczną rozpoczęła jako śpiewaczka chóru w 1944 roku w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym. Nic więc dziwnego, że zebrała, nauczyła się i pamięta tyle pieśni! Znany ukraiński muzykolog, doktor nauk o sztuce M. Hordijczuk, zachwycony jej obsesją oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Z NAKAZU SERCA I NA ZAPROSZENIE

Wieczór otworzył przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan. W miniony piątek w Domu Nauczyciela społeczność „Proświty” w Kijowie uczciła 87. rocznicę zjednoczenia Ukrainy Zachodniej z Naddnieprzańską. Prowadząca uroczyste zebranie krótko przypomniała fakty historyczne procesu zjednoczeniowego z lat 1917–1919. Z okolicznościowym słowem do zebranych zwrócili się przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Pawło Mowczan, deputowany ludowy Wałerij Asadczew, zastępca przewodniczącego „Proświty”, profesor Ołeksandr Ponomariw. Bez wątpienia mówcy nie pominęli milczeniem atmosfery politycznej i społecznej na Ukrainie. Skoncentrowali się jednak na tym, że przez tysiąclecia, w ciężkich warunkach braku państwowości, zdołano zachować swoją mentalność, język ojczysty i jedność, choć naród był pozbawiony elity narodowej, którą konsekwentnie wyniszczał system imperialny. Mówcy poruszali kwestie pielęgnowania kultury ukraińskiej, popularyzacji dziedzictwa muzycznego, realizacji kompleksowego programu języka ukraińskiego i wprowadzania go we wszystkie sfery ukraińskiego społeczeństwa oraz roli działaczy „Proświty” w tych przedsięwzięciach. Odbył się wielki koncert świąteczny. Rozpoczął się on wykonaniem hymnu duchowego „Boże wielki, jedyny…” przez chór chłopców Państwowej Akademickiej Kapeli Męskiej pod kierownictwem Anity Zajcewej. Sala z zachwytem słuchała, witała i podziwiała śpiewaczkę Ałłę Popową. A z wszystkich zespołów najjaśniejszym punktem był występ zespołu „Kałyna”. 22 stycznia rano, mimo trzaskającego mrozu, lud przybywał pod pomnik Tarasa Szewczenki. Jednak wielka przykrość czekała na ukraińskich patriotów: park był zablokowany przez tych samych „oprychów” (z jakiegoś powodu nie ubranych w mundury, a raczej stylizowanych na twardych chłopaków, zapewne po to, by złagodzić ich nadmierną liczebność). Nawet przedstawicieli prasy nie przepuszczano (tylko według specjalnej listy, zatwierdzonej przez Sekretariat Prezydenta – oto potwierdzenie wolności prasy!). Oprychy przeszukiwały bukiety kwiatów, obmacywały studentów i studentki w ukraińskich strojach, którzy mieli składać kwiaty pod pomnikiem Kobziarza. Przy Kobziarzu byli wszyscy główni przywódcy oraz wielu działaczy politycznych Ukrainy, ale żadne przemówienie czy szczere powitanie do narodu nie wybrzmiało. Od razu skierowali się do pomnika Mychajła Hruszewskiego, złożyli wieńce i poszli do Domu Nauczyciela (znowu – tylko wybrani, korespondentów „z ulicy” nie wpuszczono, chociaż było nas kilku). Dlatego ja od razu udałem się na plac Sofijski. Tam przyszła kolumna kozaków z chorągwiami, ikonami i sztandarami. Kozacy nie mogli złożyć kwiatów pod pomnikiem B. Chmielnickiego przez ogrodzenie, którym hetman jest otoczony, więc przerzucali bukiety po prostu na śnieg. A wieczorem w Narodowym Teatrze Opery i Baletu im. T. H. Szewczenki odbyły się uroczystości końcowe z okazji 87. rocznicy Soborności Ukrainy. Wstęp – tylko dla zaproszonych. Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina”, rachunek nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106. ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASA – 762 588 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

NASTĘPNA STACJA —

O ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY imienia TARASA SZEWCZENKI Po zakończeniu wieczoru literacko-muzycznego w Kijowskim Domu Nauczyciela jeden z widzów zapytał mnie: “A czy wiecie, że stacji “Czubynski” już nie ma?” Podtekst tego pytania jest zrozumiały. Po zdemontowaniu dodatkowych torów straciła ona swoją poprzednią rolę, tutaj tylko na kilka sekund zatrzymują się elektryczki. Czy jednak zawahał się choć przez chwilę urzędnik, który wydał rozkaz rozebrania tego budynku? Wątpię. Bo najprawdopodobniej nie wie, że jest to zabytek historyczny. Nie wie, że tę stację na odcinku Kijów—Boryspol w 1910 roku zbudował i nazwał imieniem swojego ojca — wielkiego etnografa, folklorysty, ekonomisty, statystyka, prawnika, poety, tłumacza, reżysera, aktora i pedagoga, wreszcie autora tekstu Hymnu Narodowego Ukrainy Pawła Płatonowycza Czubynskiego — wybitny inżynier drogowiec Paweł Pawłowycz Czubynski. Być może urzędnik słyszał coś o autorze Hymnu, ale ta wiedza nie zapadła mu w serce. I już na pewno nie wiedział, że niedaleko stacji znajdował się chutor sławnego rodu Czubynskich, który również zburzono — w połowie ubiegłego stulecia. Mamy więc kolejną stratę. To gdzieś w Czechach czy w Polsce w pomieszczeniu stacji urządzono by ekspozycję pamiątkową, powiedzmy, w programie trasy krajoznawczej “Droga do Czubynskiego”. Ależ my jesteśmy — “mogoli! mogoli!..” Ukraina jest nie mniej bogata w wybitne osobistości niż bliscy i dalecy sąsiedzi. Mamy u nas sławne rody, które pozostawiły wyraźny ślad w historii i zasługują na głębokie badania, uwiecznienie w pamięci potomnych. Ale co mamy obecnie? W ojczyźnie Pawła Płatonowycza w Boryspolu odnowiono jego zaniedbany grób na cmentarzu Knyszowym, ustawiono nagrobek z płaskorzeźbą. Pomnik wielkiego rodaka postawiono daleko nie w najlepszym miejscu, bo w centrum miasta do dziś straszy “wódz pracujących”. Ulicą Czubynskiego nazwano nie tę, przy której się urodził i żył, a też z dala od oczu. Jest w Boryspolu kącik pamiątkowy w miejscowym muzeum krajoznawczym oraz pokój-muzeum w liceum “Design-oświata” imienia Pawła Czubynskiego. Obok miejsca, gdzie kiedyś był chutor, ustawiono znak pamiątkowy. Czy jednak ochroni on przed wycięciem pozostałości Dębowego Gaju Czubynskich? A jeszcze w Kijowie na budynku gimnazjum, w którym uczył się młody Paweł, jest tablica pamiątkowa z portretem płaskorzeźbionym. I to wszystko?.. W stolicy niepodległej Ukrainy są pomniki Hołochwastowa i Panikowskiego — a nie ma pomnika autora słów Hymnu? Jest architektoniczny brak smaku na Majdanie Niepodległości, cudzoziemskie pyszne budynki w historycznym centrum miasta — i nie ma muzeum Czubynskiego?! Z popularyzacją historii rodu i jego dziedzictwa też nie jest lepiej. Oto naoczna ilustracja. Do oprawy wspomnianego wydarzenia w Domu Nauczyciela trzeba było wykonać portrety dwóch przedstawicieli rodu Czubynskich — z czterech pokoleń, o których mowa była tego wieczoru. Choć inżyniera i pedagoga, poetę i kompozytora-amatora, naszego współczesnego Wołodymyra Czubynskiego, który tragicznie zginął po przymusowym leczeniu “z przepustką KGB” w specjalnym szpitalu psychiatrycznym, zna niemało ludzi, to nie można powiedzieć, że powinni go rozpoznawać na pierwszy rzut oka. Jednak i jego sławnego przodka Pawła Płatonowycza na ulicach, w metrze, gdzie do spontanicznej ankiety zaangażowano dziesiątki ludzi, nie rozpoznał nikt! Dlatego na scenie Domu Nauczyciela między tymi dwoma portretami wisiały puste ramy — jako symbol naszej niewiedzy, jako zachęta do poszukiwań, do wypełniania luk. I kompozycja literacko-muzyczna, zaproponowana widzom, stała się jedną ze szczerych prób w tym kierunku. A żeby rozszerzyć tę publiczność, proponujemy choćby krótkie notki o trzech pokoleniach Czubynskich. Wielka postać Pawła Płatonowycza wymaga osobnej rozmowy. MYCHAJŁO PAWŁOWYCZ CZUBYNSKI (1872—1943) Syn Pawła Płatonowycza. Znany prawnik-kryminalista, profesor Uniwersytetu Charkowskiego. Wykształcenie zdobył w kolegium Pawła Hałahana oraz na Uniwersytecie Kijowskim. Autor prac z zakresu kryminalistyki. Minister sprawiedliwości w rządzie Skoropadskiego. Emigrował. Członek Rady Ustawodawczej przy Ministerstwie Sprawiedliwości Serbii. Dzięki jego wsparciu w Belgradzie otwarto Instytut i Muzeum Kryminalistyki. OŁEKSANDRA PAWŁIWNA CZUBYNSKA (CZAŁIEJEWA, CZAŁIWA) (1873—1949) Córka Pawła Płatonowycza. Znana śpiewaczka operowa. Ukończyła Instytut Smolny, Konserwatorium Moskiewskie, Wyższe Kursy Filozoficzne. Miała silny głos o charakterze kontraltowym. Solistka Opery Kijowskiej, Cesarskiego Teatru Bolszoj. Na scenie była partnerką wielkiego Szalapina. Odbyła długie tournée w “La Scala” pod pseudonimem Sandra Marina. W koncercie z okazji 100-lecia Verdiego brała udział jako solistka w wykonaniu jego “Requiem”. Odrzuciła kuszącą propozycję Metropolitan Opera zawarcia długoterminowego kontraktu w USA, wróciła do Ojczyzny. W okresie rewolucyjnego bezprawia została aresztowana, wyemigrowała do Serbii. PAWEŁ PAWŁOWYCZ CZUBYNSKI (1873—1927) Syn Pawła Płatonowycza. Utalentowany inżynier drogowiec. Ukończył Petersburski Instytut Inżynierów Komunikacji. Długi czas pracował na Dalekim Wschodzie jako naczelnik zarządu dróg wodnych i szosowych, jako specjalista pozostawił po sobie wdzięczną pamięć. Badał ten kraj, w szczególności udowodnił możliwość wykorzystania dolnego biegu Amuru i Selendży do żeglugi. Rwał się na Ukrainę, ale na jego raporty odpowiedź była niezmienna: “Dalej Wołgi pana nie puścimy”. Okrutna zawierucha rewolucji i wojny domowej wyrzuciła Pawła Pawłowycza na emigrację. Zmarł w Paryżu. KATERYNA PAWŁIWNA CZUBYNSKA (1899—1986) Córka Pawła Pawłowycza. Filolog, kandydat nauk, żarliwa badaczka życia i spuścizny naukowej swojego wielkiego dziadka. Urodziła się w Jarosławiu. Gimnazjum ukończyła w Błagowieszczeńsku nad Amurem. Uczyła się w Piotrogrodzie na Wyższych Kursach Żeńskich. Od 1919 roku w Boryspolu i innych rejonach Kijowszczyzny była dyrektorem domów dziecka, nauczycielką klas początkowych. Na chutorze Czubynskiego i w pobliskich wsiach z ludźmi o podobnych poglądach, wśród których był też jej przyszły mąż — pedagog Dmytro Wysznewski, w nurcie działalności “Proświty” organizowała teatry amatorskie. Ukończyła Kijowski Instytut Oświaty Narodowej (1928). Stale doznawała prześladowań z powodu nieproletariackiego pochodzenia. Nie chcąc ryzykować życiem męża i rodziny, w 1935 roku fikcyjnie rozwodzi się z nim i wyjeżdża z młodszym synem Wołodymyrem, któremu pozostawia rodowe nazwisko — Czubynski, do Taszkentu. Podczas późniejszych przyjazdów na Ukrainę spotyka się z mężem potajemnie. Dmytro Wysznewski zginął w pierwszych miesiącach wojny. W okresie powojennym Kateryna Czubynska mieszka i pracuje w różnych miastach kraju, w ostatnich latach życia osiedla się w Boryspolu. Zmarła w Suchumi. Syn Paweł Pawłowycz z żoną Marią Wołodymyriwną

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy wysunęły pisarza i badacza Dmytra Czerednyczenkę do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki.

podczas powtórnego pochówku Szewczenki z tak i niewygłoszonym przemówieniem w imieniu studentów: policja przerwała uroczysty pochód pogrzebowy… I, wreszcie, widzimy Pawła Czubynskiego w najbardziej tajemniczym i najbardziej wzniosłym momencie jego życia. Chociaż wtedy, zapewne, nikt nawet nie domyślał się, że to kulminacja: „Kijowska hromada” przyjaźniła się z Serbami i Bułgarami, którzy kształcili się na uniwersytecie i w akademii duchownej, i zapraszała ich czasami do siebie na wieczorki. Na jednym z takich wieczorków „hromadiarzy” z Serbami w tym domu, gdzie mieszkał i Paweł Płatonowycz (a było to na Wielkiej Wasylkowskiej 122, obecnie — 106), śpiewali chóralną serbską pieśń (...) Czubynskiemu bardzo się spodobała. On nagle zniknął, a wkrótce wyszedł ze swojego pokoju z napisaną przez siebie pieśnią na motyw serbskiej pieśni. Tuż pod batutą Pawła Płatonowycza chór we wspólnym uniesieniu nauczył się tej pieśni i ona poszła dobrze”. Tak oto faktycznie „na kolanie”, w przypływie natchnienia 23-letni chłopak pisze pieśnię, którą naród wybrał sobie za Hymn… „I będzie żyła, i będzie poruszała ta pieśń dotąd, dopóki naród nie wykona swojego odwiecznego programu: budowy sobornego niezależnego państwa”, — jest przekonany Dmytro Czerednyczenko. Przy okazji, książka opowiada nie tylko historię napisania i drogę do oficjalnego zatwierdzenia naszego Hymnu, ale też podaje różne warianty tekstu, przeprowadza analizę literaturoznawczą, porównując go z utworami literackimi tamtego czasu, hymnami innych krajów… Dmytro Czerednyczenko na szerokim materiale faktograficznym bada różne oblicza osobowości Pawła Czubynskiego — wybitnego uczonego, działacza społecznego i pedagoga, poety i tłumacza, aktora i reżysera. W szczególności, niemało uwagi poświęcono działalności oświatowej i naukowej. Mało kto wie, że Paweł Czubynski — organizator pierwszych szkół niedzielnych i pierwszego pierwowzoru akademii nauk Ukrainy — Południowo-Zachodniego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Nawet na zesłaniu w guberni archangielskiej niestrudzony uczony zajmuje się nauką, prowadzi ekspedycje: „dwie na Północy 1866—1868 lat po Peczorze i po całej Północy — od Półwyspu Kolskiego do Uralu — badania rolnictwa i lniarstwa, na zlecenie Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego”, — świadczy wnuczka Pawła Płatonowycza Kateryna Czubynska. A co już mówić o słynnej ekspedycji po Ukrainie, która wyłoniła się w siedem tomów (dziewięć książek) „Prac ekspedycji etnograficzno-statystycznej w Kraj Zachodnio-Ruski”. To była tytaniczna praca: „Czubynski zapisał około czterech tysięcy obrzędowych pieśni; narodziny, chrzciny i pogrzeb; w ponad dwudziestu miejscach opisał wesele; zapisał około trzystu bajek, w ponad sześćdziesięciu miejscach zrobił zapisy gwar; z ksiąg sądów gminnych wybrał około tysiąca uchwał. Prawie wszędzie robił notatki o zarobkach, charakterystycznych zajęciach, poziomie zbiorów, wpływie reformy chłopskiej na ekonomiczny byt narodu, o handlu leśnym, uprawie tytoniu, jedwabnictwie, winiarstwie i wielu innych”, — opowiada Dmytro Czerednyczenko. I wszystko to — na tle ciągłego „dokręcania śrub” imperialnego rządu, rewizji, aresztowań, donosów, zsyłek „za noszenie małoruskiego stroju” oraz „odwiedzanie grobu Szewczenki”… Nawet pod koniec życia, już śmiertelnie chory Paweł Czubynski musiał prosić o osobne zezwolenie, aby pojawić się w Kijowie… Zakazywano i przemilczano prawdę o Pawle Czubynskim i w czasach radzieckich. On przychodzi do nas dopiero teraz, w wolnej Ukrainie, w dużej mierze dzięki pełnej poświęcenia wieloletniej pracy Dmytra Czerednyczenki — pisarza, który całym swoim życiem zasługuje na wysoki tytuł laureata nagrody im. Szewczenki. Paweł Czubynski z Maria ŁYTWYN Szewczenko przecież nie wiedział, że on poeta. „Jak czasami najdzie nędza, to ja brudzę papierek”, — niedbale odpowiedział on P. Martosowi, który podniósł z podłogi zapisany listek w pracowni artysty... Czy znałaby Ukraina „Kobziarza” bez tego gestu? Zebrawszy jeszcze inne „papierki” Szewczenki z pudełka pod łóżkiem nieprzebudzonego geniusza, Martos zaniósł je Jewhenowi Hrebince. Potem oni ledwo namówili poetę wydać „Kobziarza”: „Nie chcę, nie chcę, na Boga nie chcę! Żeby jeszcze pobili! A niech to!” — wspomina Martos sprzeciwy Szewczenki... Podnieść, rozwinąć i wczytać się w cudze wersy, przyjąć jako swoje — to też talent. Szczególny dar wrażliwości duszy. „Może, dojrzewa prorok w tobie...” — pisze Dmytro Czerednyczenko w jednym ze swoich wierszy. To główna, określająca tonacja całego życia pisarza: on jakby żyje na tej głębi, gdzie wszyscy my — jedno, i nie ma szczególnej różnicy między swoją i cudzą twórczością, swoimi i cudzymi osiągnięciami… Kiedy widzę, jak Dmytro Semenowycz przejmuje się wydawaniem książek pisarzy-początkujących, jak potem z dumą je pokazuje, — za każdym razem przychodzą na myśl owe jego słowa drżącego wsłuchiwania się: „Może, dojrzewa prorok w tobie”... O Dmytro Czerednyczenku można pisać wiele. Właściwie, tylko spis tytułów wydanych przez niego książek poetyckich i prozatorskich, badań, podręczników i przekładów złoży się na kilka stron maszynopisu… Obecnie zaś chce się mówić o szczególnym temacie jego twórczości — Pawle Czubynskim. Pisarz po raz pierwszy „spotkał się” z nim pod koniec lat sześćdziesiątych w swojej wsi na Kaniowszczyźnie podczas świąt Bożego Narodzenia. „Wychodzę za róg chaty, aż słyszę — i uszom swoim nie wierzę: Jeszcze nie umarła Ukraina I sława, i wola, Jeszcze nam, bracia Ukraińcy, Uśmiechnie się los… Na sąsiednim ogrodzie — ognisko świąteczne, wokół niego stoją ludzie, wziąwszy się za ramiona, i śpiewają, tak niezależnie i natchnienie śpiewają w samym centrum wsi ukraiński hymn narodowy, o którym w Kijowie nawet wspominać się boją”… Tym zdumiewającym wspomnieniem zaczyna się badanie Dmytra Czerednyczenki „Paweł Czubynski” (Kijów: Dom Wydawniczy „Alternatywy”, 2005) — pierwsza, najpełniejsza monografia o autorze naszego Hymnu. W książce wcielone długie lata poszukiwań, pracy z dokumentami archiwalnymi, popularyzacji i bronienia wielkiego imienia. Dmytro Czerednyczenko znajduje jeszcze całkiem nieznanego studenta-prawnika Czubynskiego na zebraniach Petersburskiej ukraińskiej hromady, który gdzieś, zapewne, w kąciku z zachwytem słucha Szewczenki, Kostomarowa, Kulisza… Potem — absolwenta uniwersytetu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

realizacja dawnych zamierzeń. Czego więc potrzeba? Portretów Pawła Czubynskiego (oraz Mychajła Werbyckiego — autora melodii Hymnu) w urzędach państwowych i we wszystkich szkołach Ukrainy. Nadawania nazw ulicom i placom, pomników i tablic pamiątkowych w miastach i wsiach. Bez wątpienia, wydania „Trudów etnograficzesko-statisticzeskoj ekspiedicyi w Zapadno-russkij kraj”. Stworzenia Instytutu i Muzeum Czubynskiego — według słów Dmytra Czerednyczenki, nad jego spuścizną mogą pracować całe zespoły naukowców. Odtworzenia w pierwotnym wyglądzie posiadłości na chutorze. Sceptycy i pragmatycy mogą powiedzieć, że to fantazje romantyków, że potrzeba na to znacznych środków. Ale przecież niemało „romantyków” w swoim czasie wpłacało możliwe do udźwignięcia kwoty na rachunek 000702603 Miejskiego Banku Mieszkalnictwa i Opieki Społecznej w Kijowie (Fundusz budowy muzeum) oraz na rachunek 000609971 Ukraińskiego Oddziału Prombudbanku w Kijowie (Fundusz odbudowy posiadłości). Potrzebę odtworzenia chutoru rozpatrywano na wspólnym posiedzeniu Kijowskiego Obwodowego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury oraz Obwodowej Administracji Państwowej, na którym postanowiono zaangażować do tej sprawy, oprócz szerokiej społeczności, przedsiębiorstwa i prywatny biznes. Nie odrzucając bezwarunkowego udziału państwa w tym projekcie, chcę podkreślić jego praktyczną atrakcyjność — wszak muzeum i odtworzona posiadłość mogą stać się obiektami trasy turystycznej (czytaj — biznesu turystycznego) Kijów—Boryspol—obwód czerkaski pod umowną nazwą „Droga do Czubynskiego i Szewczenki”. Wyobraźmy sobie taki obraz. Zabytkowy parowóz przywozi pociąg turystyczny na stację „Czubynśkyj”. Niewielki spacer pieszy — i turyści wchodzą pod korony potężnych dębów. Oprócz wysłuchanej opowieści o chutorze, jego mieszkańcach i gościach (a byli to, między innymi, Mykoła Łysenko, Wołodymyr Antonowycz, Ołeksandr Rusow, Fedir Wowk), zwiedzający będą mogli zapoznać się z wyrobami ludowych twórców z okolic Boryspola, usłyszeć autentyczny śpiew, zobaczyć przedstawienie lub obrzędowe widowiska. Dalej autokarem trasa poprowadzi do Boryspola, do miejsc pamięci związanych z historią rodu Czubynskich, i jeszcze dalej — na ziemię czerkaską. Hej, Ukraińcy! Zdaje się, że zebraliśmy się do Europy? To ruszajmy. Następna stacja — Czubynśkyj. Serhij CUSZKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

CZUBYŃSKI…

O NAGRODĘ NARODOWĄ imienia TARASA SZEWCZENKI WOŁODYMYR DMYTROWYCZ CZUBYŃSKI (1930—1987) Wszechstronnie uzdolniona, niezwykle uczciwa i bezkompromisowa osobowość. Dzieciństwo spędził w Taszkencie i Krzywym Rogu. W 1953 roku ukończył wydział inżynieryjno-pedagogiczny Kijowskiego Instytutu Politechnicznego. Od 1960 roku — starszy wykładowca Żytomierskiego wydziału ogólnotechnicznego KPI. W 1965 roku — po obronie w komitecie rejonowym partii praw mieszkaniowych pracowników wydziału stał się celem w sprowokowanym konflikcie i został zwolniony z formułą „na własne życzenie”. W 1972 roku — początek prześladowań sądowych, a później medycznych. Obrona swoich praw przerodziła się w walkę z biurokratycznym systemem tłumienia osobowości. 1982 — aresztowanie, skazanie z oskarżeniem o „wymyślanie szkalujące ustrój” i uwięzienie w Dniepropietrowskim specjalnym szpitalu psychiatrycznym. W 1987 roku — po wyjściu ze szpitala psychiatrycznego, fizycznie i moralnie złamany, odszedł z życia. Pochowany w Boryspolu na cmentarzu Rohozowskim. Wprawdzie nie można powiedzieć, że nie prowadzi się poszukiwań, nie wykonuje się żadnej pracy. Pracują specjaliści i amatorzy — pisarze, dziennikarze, naukowcy, pedagodzy. Corocznie odbywają się konferencje naukowo-praktyczne w Boryspolskim liceum „Design-oświata”. Lecz ogólnie wysiłki są rozproszone, nieskoordynowane. Zdarza się, że z jednej pracy drukowanej do drugiej przechodzą przykre błędy. Tak, różne źródła podają jako miejsce urodzenia Pawła Płatonowicza Czubyńskiego raz Boryspol (co odpowiada prawdzie), raz chutor w pobliżu wsi Wielka Ołeksandriwka. Zamęt wprowadzają nieprofesjonalne publikacje prasowe. Na przykład Nadija Tysiaczna (gazeta „Deń” z 29.12.2005 r.) w opisie ekspedycji etnograficznej z lat 1869—1870, kierowanej przez Pawła Płatonowicza, przedstawia wydarzenia, które miały miejsce w 1874 roku. A w wykazie nagród wielkiego uczonego sama się pogubiła i wprowadziła w błąd czytelników. Dalej cytuję pisarza Dmytra Czerednyczenkę, który skrupulatnie już od ponad 30 lat opracowuje źródła historyczne, wspomnienia, świadectwa współczesnych i niedawno wydał w wydawnictwie „Alternatywy” profesjonalnie nienaganną książkę „Paweł Czubyński”. „Wybierają go na członka-współpracownika Wolnego Towarzystwa Ekonomicznego, mianują radcą tytularnym, nagradzają srebrnym medalem (styczeń 1867)”… (I to podczas przebywania na zesłaniu w guberni archangielskiej! — S. C.) „W 1873 roku Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne nagrodziło Czubyńskiego złotym medalem »za jego szczególną działalność i tę niestrudzoną pracę, której nauka rosyjska zawdzięcza zebranie ogromnego materiału do badania obyczajów, zwyczajów prawnych i życia ludowego Kraju Południowo-Zachodniego«”. „W 1875 roku Czubyński otrzymuje złoty medal od Międzynarodowego Kongresu Etnograficznego w Paryżu, a cztery lata później… zostaje nagrodzony nagrodą Uwarowa Petersburskiej Akademii Nauk”. Książka Dmytra Czerednyczenki to długo oczekiwana i potrzebna publikacja. Stoi za nią wieloletnia praca pełna poświęcenia. Jest to m.in. prowadzenie w szkołach lekcji Czubyńskiego i tworzenie ośrodków Małej Akademii Sztuk. To duża liczba publikacji w prasie, wystąpień przed różną publicznością. To przewodniczenie w komitecie jubileuszowym, który przygotował i przeprowadził szereg rezonansowych wydarzeń z okazji 150-lecia od urodzin Pawła Czubyńskiego — w tym czasie (rok 1989), kiedy ostrożni i czujni ostrzegali: „O! Czubyński — to niejednoznaczna postać!”. To obrona niezaprzeczalnego prawa historycznego Hymnu Narodowego Ukrainy do uzyskania statusu Państwowego. Zatem naturalnym stało się wysunięcie książki „Paweł Czubyński” do zdobycia nagrody im. Szewczenki: tutaj chodzi nie tylko o produkt poligraficzny, ale także o postawę obywatelską autora, jego wysoką służbę. I symboliczne jest to, że jednym z wiernych współpracowników w słynnej ekspedycji Pawła Czubyńskiego był człowiek o tym samym nazwisku co pisarz — Iwan Czerednyczenko… Zatem nie wszystko jest źle. Wymienię jeszcze choćby garstkę entuzjastów i ludzi nieobojętnych. Są to — Wiktor i Natalia Jowa, Wałentyn Łysycia, Tamara Onyszczenko, Andrij Zyl, Zoja Wychrowa, Mykoła Petłycki, Łarysa Własenko (wszyscy z Boryspola). Są to — Ołeksandr Kyryczenko, Fedir Pohrebennyk, Jurij Chorunżyj, Wałerij Szewczuk, Anatolij Pohribnyj, Natalia Bułajewśka, Anatolij Mokrenko (Kijów), Stepan Myszanycz z ziemi donieckiej, nauczycielka Marija Murawyćka z obwodu chmielnickiego. To — chór imienia Pawła Czubyńskiego ze wsi Wielka Ołeksandriwka. Nie wszyscy z wymienionych, niestety, żyją obecnie, jednak dołączyli do Wieczności swoim wkładem w przywrócenie z niebytu wielkiego Ukraińca. A nadszedł czas na konkretne działania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

JEGO TREMBITY I DZWONNICY

W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy otwarto wystawę jednego z najwybitniejszych krajowych grafików, wyrazistego przedstawiciela lwowskiej szkoły, Iwana OSTAFICZUKA. Kijowianie zobaczą tylko część wielkiej retrospektywy, którą niedawno pokazano we lwowskim Pałacu Sztuki, lecz nawet ona nakreśla cały wachlarz twórczych poszukiwań mistrza. Jest to zarówno oryginalna grafika książkowa do utworów Wasyla Stefanyka i Łiny Kostenko, seria monotypii do ukraińskich legend, podań, pieśni, rysunki pędzlem i akwarele z serii „Moja Ukraina”, jak i estampy w technikach litografii i linorytu. Na tle jego akwareli poprosiłam o zrobienie zdjęcia, i Ostaficzuk, który dotąd uprzejmie się uśmiechał, opowiadając mi o podróżach z Jakutowyczem, radośnie odpowiadając na powitania swoich kijowskich przyjaciół, w momencie robienia zdjęcia nieco spoważniał. Nawet cicho rzuciłam: proszę się uśmiechnąć! Lecz on pozostawał zamyślony i nieco smutny w swojej szczerości. Ja już wiedziałam, że ten Mistrz nigdy nie fałszował dla paradności momentu ani swoim życiem, ani twórczością. Lecz już później w naszej rozmowie powiedział jeszcze tak, rozwijając w pełni swój temat, niezależny od okoliczności fotografowania: „Twarz normalnego człowieka jest zawsze nieco smutna...”. Coś wiedzą nieznanego dla nas wielcy artyści, którzy uważnie przyglądają się wszystkim wątkom tego życia, wyzbierują barwny nektar jego czarów, zachwycają się sami, a potem poprzez obrazy darują nam promienne momenty zachwytu pięknem świata, lecz ostateczne doświadczenie duszy poznają wcześniej od innych: „twarz normalnego człowieka jest zawsze nieco smutna”. Przejdźcie ścieżkami Ostaficzuka po wszystkich połoninach i pastwiskach, gdzie „dziewanna kwitnie; konie na pastwisku; tam, gdzie Jatran kręto się wije, a za ogrodami wieś” (tytuły obrazów artysty). Spójrzcie w oczy jego trembiciarzy czy kobiet, które kąpią się w rosie, bo pod tytuł „Dwoje za stołem” „Moja Ukraina” podciągnęłabym całkowicie ekspozycję, nie tylko jedną serię akwareli. Rozpoznacie siebie i przeżyjecie wszystkie loty w snach swojego dzieciństwa, gdzie blisko anioły i skrzypiące wozy czumackie, i amarant, niczym rzadki zamorski kwiat, a obok — las i krowy się pasą. Rodzime pejzaże, oczywiste detale i charakterystyki narodowego bytu, historii, która jawi się niczym ostrożnie odkryta przez archeologów warstwa gleby z kosztownościami, lecz wszystko to zostało wyrażone przez Mistrza takimi plastycznymi metaforami, doskonałą rytmiką linii, stopem nastrojów, gdzie blisko uśmiech żartu do smutku, liryzm, który coraz głębiej chowa się w naszych duszach, bo stroni od cynizmu dzisiejszych dni. Muzykę tych dzieł, sądzę, oceni Stankowycz, a z poprzedników mógłby Kosenko... Iwan Ostaficzuk potrafi muzykować, fantazjować na wszystkie sposoby, bo wirtuozowsko włada technikami sztuki graficznej, łączy je, swego czasu zadziwił Kanadę linorytami mezzotinto, a sceptyków, którzy uważali: „niepopularne, nie przyjmie się”, przekonał swoim talentem, wywołując zachwyt u wybrednego widza oryginalnymi arkuszami graficznymi. Już teraz historycy sztuki, którym stały się dostępne archiwa KGB, odkryli, że nawet nadzorcy, którzy śledzili Ostaficzuka i nadawali dla wygody swojej „służby” pseudonimy wszystkim szestdziesiatnykom, tak go właśnie ochrzcili: „Artystą”. Zbyt wyrazisty był to obraz, najwyraźniej otwarcie żył swoją misją — stworzyć w płaszczyznach artystycznych Ukrainę, tak niepożądaną dla ówczesnych standardów ideologicznych, tak wielką w dramatyzmie swojej historii i genetycznie odziedziczonym dążeniu do wolności. Na otwarciu wystawy przyjaciele artysty, deputowani ludowi Pawło Mowczan i Mychajło Kosiw, przede wszystkim mówili o integralności natury twórcy, który nie zdradził siebie w najtrudniejszych okolicznościach, a według słów Dmytra Pawłyczki, miał odwagę powiedzieć „nie chcę”, kiedy go po osiem godzin dziennie przesłuchiwano i skłaniano do współpracy z KGB. W 1972 roku Iwan Ostaficzuk stworzył akwafortę „Apoteoza hołodomoru”, to w czasie, gdy nawet powiedzieć głośno o tym było kramolą. Swoją najwyższą nagrodę otrzymał w 1980 roku — złoty medal Dziewiątego Biennale Sztuki Graficznej w Czechosłowacji. A w ciągu lat 1987—1992 zmuszony był przebywać poza Ukrainą, najpierw w Jugosławii, potem w Kanadzie. Tam zdobył uznanie i mógł kontynuować życie i pracę twórczą, lecz powrócił na Ojczyznę, gdy tylko zmieniły się okoliczności historyczne. Jego twórczość nazywają widowiskiem, napełnionym czarami niepokoju i harmonii, bo i w rzeczywistości w jasnej lekkości tego pisma nie widzisz „potu trudów”, godzin spędzonych w pracowni. Zresztą sam artysta wysławia każdą pracę jako radość dla serca. W monotypii „Oj za gajem, gajem” lekko prowadzi pług za wołkami młoda kobieta, a skrzypek obok muzyką rozwesela. Lecz pracującemu i śpiewającemu narodowi tej błogosławionej ziemi zawsze potrzebni są też swoi Dzwonnicy, którzy sercem wyczuwają niebiański ład i przekazują go, nie fałszując. Jak Iwan Ostaficzuk. Walentyna DAWŁYDENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nasze czasy: “My już 15 lat próbujemy obudzić tę świadomość, jednak ona bardzo często znów zasypia”. Polityk tłumaczy to tym, że wielu mężom stanu ta kwestia jest obojętna, podobnie jak urzędniczej rzeszy. Iwan Pliuszcz przypomniał, że w Kijowie do dnia dzisiejszego nie ma muzeum Iwana Franki. Za czasów radzieckich na ulicy Nesterowskiej na jednym z budynków była tablica, że zatrzymywał się tam Iwan Franko. A obecnie, już w warunkach niepodległości, nowym właścicielom budynku tablica przeszkadzała i ją wyrzucili. “Ja nie po prostu znam mera Kijowa, ale i niby przyjaźnię się z nim i z jego zastępcami, — mówi I. Pliuszcz. — I podczas każdego spotkania z nimi już nie pierwszy rok przypominam, żeby budynek przekazać pod muzeum Franki. Jednak odpowiedzi jak nie było, tak i nie ma. Wielu imperium wykreślało — to zrozumiałe. Jednak już 15 lat jak nie ma imperium, a ukraińskie nazwiska, w tym i cyrylo-metodyjczyków, nadal są ignorowane. Już dziesięć lat ludzie obijają progi wszystkich urzędniczych gabinetów, żeby w Kijowie postawić pomnik Iwanowi Neczuj-Łewyckiemu, Iwanowi Pulujaowi oraz Pantelejmonowi Kuliszowi za przekład “Biblii” na język ukraiński, jednak nikt nie zwraca uwagi na te wnioski”. Według słów I. Pliuszcza, obecnie aktualne jest jeszcze jedno życiowe credo Pantelejmona Kulisza. “Ten człowiek rozumiał, że świat można zmienić nie przez rewolucję, a przez duszę i serce, przez świadomość człowieka. Jeśli my tego nie zrozumiemy — to może stać się tak, że w ukraińskim parlamencie nie będzie ukraińskich sił”. Myrosław ŁEWYCKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

IWAN PLIUSZ WZYWA DO POWROTU

WYDARZENIE W murach Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki zaprezentowano pierwszy tom zbioru dzieł Pantelejmona Kulisza. Specjalnie na tę okazję otwarto wystawę poświęconą życiu i twórczości Kulisza. Zgodnie z zamysłem redaktorów ma to być trzydziestopięciotomowe wydanie, które składać się będzie z siedmiu serii. Pierwszą z nich otwiera mieszcząca się w ośmiu tomach spuścizna artystyczna pisarza; dalej idą przekłady i parafrazy Kulisza w pięciu tomach; spuścizna naukowa i publicystyka w dziewięciu tomach; korespondencja w dziesięciu tomach, spuścizna artystyczna, wspomnienia. Odrębną jednotomową serię stanowić będzie publikacja dedykacji i notatników Pantelejmona Kulisza. Według pierwotnego zamysłu miał to być naukowo-wydawniczy projekt Instytutu Krytyki „Otwarta Archiwum” przy wsparciu finansowym Ukraińskiego Instytutu Naukowego Uniwersytetu Harvarda. Przewodniczący kolegium redakcyjnego — Hryhorij Hrabowycz. 17 stycznia w Kijowie zaprezentowano pierwszy tom z serii epistolarnej Kulisza, w którym zawarto listy z lat 1841–1850. Na prezentacji nie tyle mówiono o tym tomie i o projekcie w ogóle, co o roli twórczości Pantelejmona Kulisza w kształtowaniu świadomości narodowej. Hryhorij Hrabowycz podkreślił, że Pantelejmon Kulisz to centralna, kluczowa postać w formowaniu nowoczesnej literatury i kultury ukraińskiej, a jednocześnie motor i założyciel najnowszej ukraińskiej myśli intelektualnej i krytycznej oraz tych wymiarów świadomości narodowej, które się na niej budują. I za to był poddawany miażdżącej krytyce nie tylko ze strony apologetów rosyjskiego imperializmu. Dlatego, według słów Hrabowycza, na początku XX wieku nawet takie tuzy nauki historycznej i myśli kulturalno-politycznej, jak Mychajło Hruszewski i Serhij Jefremow, nie potrafili jeszcze postrzegać Kulisza bez zastrzeżeń i w sposób całościowy. Warto dodać, że przez nieszczęśliwy zbieg okoliczności do dnia dzisiejszego nie ma pełnego zbioru dzieł tego wybitnego ukraińskiego pisarza, publicysty i naukowca. Najbardziej udanym było lwowskie wydanie „Ruskiej piśmienności”, które w latach 1910. zaprezentował poeta Wasyl Stus”. Tablicę pamiątkową odsłonili znany polityk, szef Sekretariatu Prezydenta Ukrainy, przewodniczący zjednoczenia „Sobór”, prezes fundacji charytatywnej „Ukraina-incognita”, pochodzący z Podola Anatolij Matwijenko oraz sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poetka Nina Hnatiuk wraz z krewnymi Wasyla Stusa, w obecności pisarzy z Kijowa i Winnicy, władz obwodu, rejonu oraz społeczności wsi. Obok domu stoi studnia Stusa. Dziesiątki ludzi skosztowało krystalicznej wody źródlanej, nabrało krzepy i twórczego natchnienia. Pomyślało się: przyjdzie wiosna, zakwitnie kalina przy domu, weselej zaczną żyć Ukraińcy, mieszkańcy Podola — rodacy Stusa. Cała społeczność przeszła na podwórze szkoły. Właśnie tam ustawiono oryginalny pomnik poety — Bohatera Ukrainy. Naszej Ukrainy, która wypalała mu duszę. I choć rzeźbiarz Borys Dowhan z Kijowa nie przybył, podczas otwarcia wspomniano, że artysta ulepił rzeźbiarski wizerunek z natury, kiedy jeszcze Wasyl był młody, silny i zawzięty. Na otwarciu pomnika wystąpili syn poety Dmytro, Anatolij Matwijenko, Nina Hnatiuk, dyrektor szkoły i muzeum-izby Dmytro Omelczuk, władze obwodu i rejonu, pracownicy kultury. Wywiadu korespondentom udzielała żona poety Wałentyna Popeliuch. Słowo do rodaków skierowałem ja oraz poeta z Winnicy Dmytro Piczkur. Przemawiający cytowali wersy poety, podkreślali jego duchową i artystyczną wielkość. Rzeczywiście: Wasyl Stus to postać znacząca w kulturze ukraińskiej. Odsłonięcie mu pomnika na Podolu to ważne wydarzenie dla całej Ukrainy. Mykoła DMYTRENKO, pisarz m. Kijów — wieś Rachniwka Na fotografiach Petra Łantucha: Przy nowo odsłoniętym pomniku Dmytro Stus i Mykoła Dmytrenko; w szkolnym muzeum. wydawało ukraińskojęzyczne dzieła Kulisza w sześciu tomach, z planowanego 20-tomowego wydania pod redakcją Iwana Kamanina. Podczas ogólnego kulturotwórczego wzlotu ukraińskości lat 20. XX wieku właśnie postać i twórczość Kulisza przyciągały bodaj największą uwagę czołowych przedstawicieli ukraińskiego odrodzenia, które weszło do historii pod nazwą „rozstrzelane odrodzenie”. Ci ludzie intuicyjnie czuli, że właściwie Kulisz jest centralnym problemem w kształtowaniu ukraińskiej tożsamości, w ruchu narodowym XIX wieku i że ta problematyczność czyni go i ten ruch tak interesującymi. Według słów Mykoły Chwylowego: „Jeśli chodzi o naukę, o politykę i kulturę w szerokim rozumieniu słowa, to tutaj większego od Kulisza nie widzę. Zdaje się, tylko on jeden majaczy jasną plamą z ciemnej przeszłości. Tylko jego można uważać za prawdziwego Europejczyka, za tego człowieka, który zbliżył się do typu zachodniego inteligenta”. Jednak z planowanego przez Wszechukraińską Akademię Nauk wielotomowego wydania dzieł Kulisza na początku lat 30. ukazało się tylko kilka tomów. Przerwała go, jak i wiele innych poczynań narodu ukraińskiego i kultury, długa noc stalinizmu i kolejnych etapów „drogi” do komunizmu. Na początku lat 90. ubiegłego wieku pracownicy Instytutu Literatury NAN Ukrainy rozpoczęli pracę nad wydaniem dziesięciotomowego popularnego zbioru dzieł Pantelejmona Kulisza. Jednak projekt ten tak i nie doczekał się wcielenia w życie. Dlatego nasuwa się pytanie: czy taki sam los czeka i trzydziestopięciotomowe wydanie Kulisza? Tym bardziej, że Ukraiński Instytut Naukowy Uniwersytetu Harvarda, który finansuje projekt, ma pieniądze na wydanie jedynie kilku kolejnych tomów. Inicjatywa przyłączenia się do tego przedsięwzięcia NAN Ukrainy, z którą wystąpili akademicy Iwan Dziuba i Jarosław Jackiw, oraz aktywna postawa kierowanego przez Iwana Pliusza Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego Pantelejmona Kulisza dają nadzieję na to, że Ukraina będzie miała fundamentalne wydanie twórczości pisarza. Występując na prezentacji, Iwan Pliusz mówił o problemach teraźniejszości, które nie pozwalają narodowi tytularnemu rozwinąć skrzydeł i w całej pełni poznać ukraińskich orędowników, do których należą Pantelejmon Kulisz i jego żona Hanna Barwinok. O wielkości Pantelejmona Kulisza w historii Ukrainy świadczą słowa, które na jego grobie wypowiedział w 1897 roku jego uczeń i kolega — geniusz nauki Iwan Puluj: „Byłeś prawdziwym hetmanem Ukrainy, nie mieczem krwawej przemocy, a słowem prawdy, światła i nauki”. A o życiowym credo świadczą inne słowa, które również wyryto na grobie: „Gdybyśmy jednymi ustami trudzili się nad przebudzeniem świadomości narodowej”… Iwan Pliusz podkreślił, że te słowa nie straciły aktualności i w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

ZAKWITNIE KALINA OBOK

IMIĘ W rodzinnej ziemi Wasyla Stusa ustawiono pomnik poety i odsłonięto tablicę pamiątkową. Wasyl Stus urodził się we wsi Rachniwka na Podolu i przez całe swoje twórcze życie wracał to wierszami, to listami, to wspomnieniami do rodzinnego kraju. Obrazy czerwonej kaliny w jego poezji właśnie stąd, z Podola. Także niezłomny kozacki duch stąd, z naszej ziemi. Wiadomo, że Rachniwka, podobnie jak moje rodzinne Zjatkowce, przez które Wasyl wielokrotnie szedł na stację kolejową, by jechać w donieckie światy i zaświaty, od dawna słynęła z nieugiętych, stalowych charakterów. Znany fakt: w 1919 roku ataman Ananij Wołyniec przybył do Rachniwki, sformował oddział dwustu pięćdziesięciu ochotników-kozaków i szturmem zdobył powiatowe miasto Hajsyn, wyzwalając je spod bolszewików. Być może wśród nich był i ojciec Wasyla — Semen… 14 stycznia w Rachniwce od samego rana w centrum wsi zebrało się wielu ludzi: miejscowych, z sąsiednich wsi, z Hajsyna, Winnicy, Kijowa, Donieccka. Najpierw zeszli niewielką uliczką w dół. Na domu, w którym dziś mieszkają krewni poety, umieszczono tablicę pamiątkową z prostym napisem: „W tym miejscu stała chata, w której 6 stycznia 1938 roku naro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DMYTRO STUS: GODNOŚĆ JAKO IDEOLOGIA

przede wszystkim jako o zjawisku w ukraińskiej biografistyce, o umiejętności tekstowego połączenia szerokiego panoramicznego kontekstu epoki i najdrobniejszych szczegółów życiowych, powiedzenia na głos o niezbyt popularnych stronach życia swojego bohatera (niepopularnych nie dlatego, że jest tam „coś takiego”, a dlatego, że nie wpisują się w już uformowane płaskie stereotypy). Teraz od Dmytra oczekują nie tylko kontynuacji dokumentalnej opowieści o ojcu, ale i życiorysów innych wybitnych Ukraińców, a w szczególności — Tarasa Szewczenki. Odpowiadając na pytanie, dlaczego na Ukrainie pozostaje niezapotrzebowany tak popularny w innych krajach gatunek jak biografia, Stus-biograf zauważył, że życiorys — to już ideologia, to kwestia sensu, celu, jasnych ocen i kryteriów oraz, w końcu, uczciwości, a z tym u ukraińskich badaczy jest tradycyjny problem. Oczywiście, wszystko, o czym mówi Dmytro Stus, w jego pracy jest w pełni obecne, i jeśli spróbować określić, w czym tkwi główny ideowy nerw książki „Wasyl Stus: życie jako twórczość”, to jest to ideologia honoru i ludzkiej godności, która nie dzieli świata na swoich i obcych, a kieruje uwagę na to, jak osobowość przeciwstawia się naciskowi okoliczności, niezależnie od ich koloru i koniunktury. PRZY OKAZJI Mykoła SKYBA Książka Dmytra Stusa „Wasyl Stus: życie jako twórczość”, wydana w 2004 roku przez wydawnictwo „Fakt”, po raz pierwszy została zaprezentowana na XI Forum Wydawców we Lwowie. Według wyników prestiżowego konkursu „Książka roku-2004” wydanie pewnie zdobyło Grand Prix, w 2005 roku pracę Dmytra Stusa wysunięto do zdobycia Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Spotkanie autorskie, które Dmytro Stus w zeszłym tygodniu przeprowadził w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki, było mało podobne do „imprezy z okazji”. Przede wszystkim dlatego, że przyszli ludzie, którzy dobrze znają i cenią samego autora, jak i tego, komu poświęcił swoją książkę (innych zwyczajnie odstraszył dwudziestostopniowy mróz). Dlatego po prostu organicznie odpadła potrzeba patosu i ogólników. A co najważniejsze — przyszli uważni i wnikliwi czytelnicy, którzy szczerze byli zainteresowani poszukiwaniem nowych, wcześniej niezauważonych, niepodkreślonych sensów prezentowanego tekstu. A są to — Hałyna Stefanowa, Łarysa Kadyrowa, Maksym Stricha, Roman Weretelnyk, Kostiantyn Rodyk, Iwan Kałynyczenko, Ryta Dowhań. Wieczór prowadził Ołeh Pokalczuk, który razem z Dmytrem Stusem brał udział w przewiezieniu ciała Wasyla Stusa do Ojczyzny. O książce mówili

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

ZMIERZCHOWE TAMTOSTRONIE

I kto powiedział, że nie mamy literatury? Że współczesny proces literacki to tylko mit? Tego kogoś należałoby zmusić do biegania po wszystkich prezentacjach, które odbywają się teraz w stolicy Ukrainy. To doprawdy nie jest łatwe. Wiecie, na jednym z takich wieczorów, który odbywał się w sali konferencyjnej NSPU, Wiaczesław Medwid (i nie tylko on) powiedział, że młodych na takich wieczorach jest mało, bo czują się nieswojo w takich pomieszczeniach, młodym potrzebny jest nieformalny wystrój, kawa i tym podobne. I jeszcze jedno: jeśli kiedyś literat mógł żyć ze swojej twórczości, teraz musi zarabiać gdzieś, żeby mieć możliwość tworzyć. Wszystko tak. I problemy materialne odciągają, i po dniu pracy chce się schować w kawiarni i tam, a nie w solidnych salach, słuchać tego, co wyszeptały komuś muzy. A poza tym — w zacienionych kawiarniach artyści stają się bardziej szczerzy. Lecz wynajem pomieszczenia kosztuje niemało, dlatego prezentacja almanachu młodych pisarzy stolicy odbyła się tam, gdzie zrodził się pomysł jego wydania — w NSPU. “Po tamtej stronie pauzy” — upiorny i intrygujący tytuł. Ciekawe, po tamtej stronie czego? Kiedyś moi uczniowie podarowali mi karteczkę, na której małpka patrzyła w wodę i mówiła: “My z toboj dwa bieriega u odnoj rieki”. Dlaczegoś i tutaj pojawia się takie wrażenie. Mimo rozmów o solidnych i wybrykach, o starych konserwatystach i genialnej młodzieży, autorzy almanachu i ci, którzy pobłogosławili jego wydanie, to tylko dwa brzegi jednej rzeki — literatury. Przez tę rzekę idą mosty — sympatie, podobieństwa poglądów, światów. Nie wierzycie? Przedmowę do tego almanachu napisał Wasyl Herasymjuk. I cytował on w swojej przedmowie tylko jedną poetkę — Nadię Kałenyczenko (dwukrotnie): zerwij wierzchołek kwiatka umierać płonęła sosna — to płonęła matka w cieniu grubego pochyłego krzyża a stan siostry nad świecą złamać przyszedł pustelnik z chlebem w wodzie patrz i ty będziesz ściekać w dłonie słone policzki — słoneczne ślady Czyż nie takie samo uosobienie drzew jest w poezji samego Herasymjuka. Przypomnijmy: Nie ściąłem jej, niebogo, ja tylko szeptałem: “Padnij… i zagrodź drogę, świerku, zagrodź... albo Moją świerkę kto posłał na męki? Śnieg z niej otrzepał — chował swój ślad. I pada śnieg z jej kłujących gałęzi na głowę moją. W pusty zmierzch chowam spojrzenie… Niech przerwie się nić odwieczna... Tak się złożyło: poetów teraz czytają tylko poeci, no, jeszcze inni artyści i krewni... trochę. Dlatego też swoiste “fankluby” artystów tworzą się z samych artystów. Popularyzacja literatury pięknej jest teraz na takim poziomie, że wymaganie od czytelnika znajomości wszystkich poetów, prozaików, dramaturgów — jest bezsensowne. Czytam tych, których znam. Znam tych, z którymi jestem zaznajomiony. No, jeszcze grają rolę rekomendacje przyjaciół, których smakom i upodobaniom ufasz. Ten almanach jest cenny już dlatego, że każdy z autorów ma szansę być rozpoznany i przeczytany przez swoich “kolegów”. Cenne jest to jeszcze dlatego, że almanach połączył debiutantów i tych, którzy już zdążyli popracować na swoją sławę. Tak, sztuki Nedy Neżdanej są już dość znane Ukraińcom, jak i proza Natalki Oczkur oraz poezja Ołesi Mamchycz. A teraz bliżej sedna, czyli — do tekstu. “Tamto-stronne muzy”… Młodzi. Szczerzy. Żałobni. Kobiecy. Dlaczegoś do literatury wchodzą głównie dziewczyny. Dlaczego? Trudno powiedzieć. Tak jak i to, dlaczego ich poezja jest taka… zmierzchowa. zapach anegdot i agresji zapach niemożności pójścia za trumną żałobna procesja po spiralach bólu i słoty podniosą się w górę nasze krzyki nasze bóle i nasze kajanie ci którzy tam już do cna wypici życiem. (Albina Malar) ANKIETA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

CO CZYTACIE?

Wyobraźcie sobie taką sytuację: za tysiące lat naród, który będzie żył na tej ziemi, nie będzie wiedział o nas nic i znajdzie jedynie dzieła literackie. Och, jaki portret pokolenia stworzą potomkowie. Portret pokolenia zagubionego. Przy czym — zagubionego w sobie, bo wielu autorów jest zbyt młodych, by mieć ogromne doświadczenie zewnętrzne. Wszystkie tragedie są siane przez nich samych na szczodrym, własnym polu i przez nich samych zbierane. I z jakiegoś powodu robi się smutno po przeczytaniu tylu utalentowanych tekstów, bo tak i nie znajduje się tego silnego bohatera, o którym tak wiele się mówi. Nigdy nie zastanawialiście się nad fenomenem Lesia Poderwianskiego czy Jurka Pozajaka? Przecież oni są popularni nie dzięki wulgaryzmom, a dlatego, że ich bohaterowie nie boją się być śmieszni, a autorzy nie lękają się pokazywać najbardziej nieatrakcyjnych scen naszego życia. Pokazywać z ironią, z cynizmem. Powiecie, literatura to wysoka sztuka, tam nie ma miejsca na cynizm? Mogłabym wspomnieć „Dekameron”, ale… Może tak właśnie trzeba po tamtej stronie czegoś… Ja zaś, po tej stronie, mogę jedynie pogratulować wielu autorom debiutu, innym — kolejnej publikacji i nieco cynicznie (mi wolno) prognozować, że większość młodych twórców, których przedstawił almanach, zmieni się. Niektórzy staną się twardsi i lżejsi, bo takie metamorfozy zdarzają się z wiekiem. Niektórzy stracą nalot nabyty od mistrzów literatury. Jeszcze ktoś może w ogóle porzuci literaturę — rzeczywistość wcale nie jest delikatna dla delikatnych dusz. Ale wszystko to będzie tylko wtedy, jeśli autorzy i wydawcy zdołają spopularyzować almanach na tyle, aby jak najwięcej ludzi go przeczytało. Wszak napisano go dla wielu. Czy jednak dla wybranych?.. Maria KRYSZTOPA Julia, dziennikarka: — Teraz czytam Wilkiego Collinsa „Kobieta w bieli”. Kiedy jest smutno, zawsze ciągnie mnie do klasyki. Niestety, do ukraińskiej — rzadko. Jeszcze smutniej się robi! Walentyna, księgowa: — Właśnie czytam książkę Enhela de Cuatré „Całe życie czekałaś”. Imponują mi elementy duchowe, które są w tym utworze. Lubię też czytać literaturę ezoteryczną. Ludmiła Hryhoriwna, emerytka: — Nawet nie przypomnę sobie, co czytałam ostatnio… Teraz głównie dowiaduję się wiadomości z gazet, telewizji. A w ogóle lubię powieści historyczne i książki o miłości! Mychajło Jewhenowycz, dyrektor szkoły jazdy: — Daria Doncowa, „Ekstrem na sierym wołkie”. Bardzo podobają mi się kryminały i książki o Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Kateryna HREBIEŃ Anton, muzyk: — Niestety, przez ciągłe trasy koncertowe prawie nie mam wolnego czasu. Nawet trudno przypomnieć sobie, co czytałem ostatnio… Pewnie był to „Alchemik” Paulo Coelho. Ciekawa książka, skłania do rozmyślań o własnym życiu. Olha, studentka: — Teraz czytam „Sezonowy wyprzedaż blondynek” Natalki Sniadanko. Polecono mi kupić na Forum Wydawców. Ta książka to dobra, spokojna i mądra proza kobieca. W ogóle lubię czytadła w rodzaju wspomnianego wyżej. Imponują mi Kundera, Pavić. Z ukraińskich literatów bardzo szanuję Sofijkę Andruchowycz, Tarasa Prochaśkę, Lubka Deresza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Długo byłam na świecie jeńczynią

Zaledwie wydana, ta książka (Ludmiła Romen. Biały łabędź — łabędź Czarny: Wołchwema. — Sumy: Mrija-1, 2005) zdążyła już narobić hałasu, a nawet wrzasku, i to nie tylko w literackich i artystycznych kręgach Sum; spór o „Łabędzie” przeniósł się na skalę ogólnoukraińską. Uczestnicy dyskusji (zarówno w prasie, jak i, oczywiście, „w kuluarach”) przede wszystkim zastanawiają się nad zagadką: dlaczego Ł. Romen, autorka książek wysokiej próby liryki („Na wietrznym ogniu”, „Jarzębinowa noc”, „Milczą drzewa rodu”, „Jabłka z nieba”), sięgnęła po tak zwaną Rodzimą Wiarę, odśpiewała hymn na cześć dawnoukraińskich pogańskich bóstw, podnosząc dawne wierzenia do rangi ideologii, która ma zająć w dzisiejszym ukraińskim świecie poczesne miejsce? Jedni oskarżają Ludmiłę Romen o zdradę wartości chrześcijańskich, inni o nadmierną oryginalność, a jeszcze inni mówią o możliwym powstaniu jakiejś sekty, której członkowie będą wieszać w kącie pokoju portrety Dażboga i Swaroga. Do sporu artystów włączyli się już naukowcy i politycy. Bez wątpienia obszerna książka Ludmiły Romen (ponad 10 arkuszy wydawniczych) jest napisana z talentem i, można by rzec, dotkliwie — inaczej przeszłaby niezauważona; że — choćby ktoś tego nie chciał — stała się widoczna we współczesnym procesie literackim. I nie tylko, nawiasem mówiąc, w literackim: przez cały tekst wołchwemy (tak autorka określa swoją książkę-poemat) na łamach „Łabędzi” obficie pojawia się rubryka „Karby” — bogate, czasem unikatowe informacje o dawnych wierzeniach, początkach naszej kultury. Zatem książka niesie solidny bagaż wiedzy historyczno-kulturoznawczej. Z wyżej wymienionych powodów wołchwema stała się przedmiotem, celem krytycznych, społecznych i politycznych strzał. A jeśli już dotykać tego aspektu, musimy zaznaczyć co następuje. Nie warto, oczywiście, grzebać w niekonwencjonalnych wierzeniach Ludmiły Romen (czy je ma, czy nie), tym bardziej ogłaszać chrześcijańskiego „polowania na czarownice”. Zupełnie logiczne i zrozumiałe jest, że taka książka w naszej poezji była już na podorędziu: ostro narodowy nurt naszego pięknego piśmiennictwa desperacko broni się, stara się obronić prawo narodu do życia przed nowymi imperialnymi, kosmopolitycznymi zakusami. Odwołanie się do dawnoukraińskiego pogaństwa jako tarczy naszej narodowej indywidualności musiało się zdarzyć. I wydarzyło się: wołchwema Ł. Romen. Pojawiła się pod znakiem żądania, by dać możliwość swobodnego rozwoju rodzimemu językowi, kulturze, narodowej niepowtarzalności. Jak wymagał tego także „nasz pierwszy umysł”, Hryhorij Skoworoda: samopoznania, czystości w narodowym rozwoju („Jeśli jesteś Niemcem — germanizuj”). Lecz przede wszystkim musimy rozpatrywać książkę Ł. Romen jako fakt literacki, a już pierwsze przeczytanie „Białego łabędzia — łabędzia Czarnego” budzi sporo refleksji i skłania do pewnych wniosków. Jednocześnie jest to książka o miłości, o macierzyństwie, o nienaruszalności ogniska domowego. W centrum znajdują się także problemy walki Dobra i Zła, Zdrady i Wierności. Autorka postawiła sobie za cel, opierając się na wyobrażeniach i wierzeniach przodków, nie tylko przeanalizować ich przemianę, ale też ukazać paletę uczuć, myśli, pragnień współczesnego Ukraińca. Przy tym posługuje się szeroką amplitudą temperatury nastrojów (na przykład, gdy mowa o miłości — od nieukrywanego erotyzmu po cnotliwość). Wszystko to — i nie tylko to — sprawia, że wołchwema jest emocjonalna i nieprzewidywalna: mimowolnie zastanawiasz się, co czeka cię, jako czytelnika, na kolejnych stronach. Zdumiewa poziom wersyfikacyjny książki. Mając dość przestrzeni — 272 strony — poetka zarówno siebie, jak i czytelnika do woli raduje świeżymi metaforami („Skrzydło trzymałam w wyobraźni, jeszcze tobą upojona, / Gdy mocny wiatr uderzył w mój płomyczek świecy”, „Jak cisza, opadłeś na kolana: / Przelały się w dłonie ręce jak gromy!”, „W błękitnych dzbanach mdleją niebiosa. A dni — pąki zimnego smutku...” itd.); aliteracjami („Jeszcze nasze skrzydła w niebie migoczą, / Pod wieczornymi gwiazdami szczęśliwe: / I plecy sosnom liże listopad swoim ogniem. — / One zaś — zielonolite!”), asonansami: „Wieczór cichy i park już pusty, / Ciepło sosny przytulą w nocy. / Każdy włosek gładzę, / (Tak nie wolno... wiem, o Boże!) / Płonę na Waszej świecy!” Książka jest napisana różnymi rozmiarami wiersza, co tworzy wrażenie tęczy — kruchej, dźwięcznej, migotliwej w swoim potężnym łuku. Poetce ciasno w jambie i chorei, sylabotonice i wersie wolnym; dlatego czerpie z głębi doświadczeń poprzedników także środki dawnoukraińskiej poezji; w tkance językowej brzmi też prastara ukraińska kolęda, kołomyjka. Mimo pozornej różnorodności, a nawet jakby rozchwiania, mnogości motywów i tematów, książka Ludmiły Romen odbierana jest jako jedna filozoficzna całość, jako hymn ku życiu, Ukrainie, Wszechświatu. Jeśli chcecie, ta książka jakby sama o sobie mówi właśnie tymi wersami: „Idę — NA Wy! Kajdany zrzucę, / Długo na świecie jeńczynią byłam. / W Niebo, w ojczystej Ukrainie, / Jako symbol wolności, ptakiem wrosłam!” z Hryhorij CHWOSTENKO, m. Sumy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

GRA SPECJALNEGO PRZEZNACZENIA

O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ im. T. SZWCZENKI — Wiktorze Serhijowyczu, jak zostać dyrektorem artystycznym i dyrektorem teatru młodego widza? — Przede wszystkim trzeba kochać teatr jako taki, a w szczególności dziecięcy. Moje doświadczenie świadczy o tym, że daleko nie wszyscy reżyserzy potrafią poświęcić się pracy właśnie w teatrze dziecięcym. Chociaż niektórzy są po prostu zmuszeni tam pracować, bo tak ułożyły się okoliczności, ale dla absolutnej większości reżyserów i aktorów służba w teatrze dziecięcym to filozofia życia. — A Pańska droga do teatru była prosta czy zadziałały okoliczności? — Zacznijmy od tego, że pochodzę z obwodu czerkaskiego, urodziłem się we wsi Ruska Polana. Ukończyłem Lwowską Szkołę Kulturalno-Oświatową. Potem — Instytut Teatralny im. Karpenki-Karego, wydział reżyserii. Sześć lat pracowałem na zaproszenie artystki ludowej i wybitnej reżyserki Iryny Ołeksandriwny Mołostowej w Teatrze Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki. I właśnie przez zbieg okoliczności trafiłem do Kijowskiego Teatru Młodego Widza na Lipkach, gdzie do dziś z zachwytem pracuję. Rzecz w tym, że w Teatrze im. Łesi Ukrainki miałem dość mało samodzielnych inscenizacji. Oczywiście marzyłem o tym, by pokazać swój talent i światopogląd. I po udanych inscenizacjach na Białorusi w 1983 roku zaproszono mnie do TMW, bym wystawił sztukę Łesi Ukrainki „Pieśń lasu”. Właśnie zbliżało się 60-lecie teatru, wtedy w zwyczaju było, by teatry twórczo rozliczały się z klasyki narodowej w Moskwie. Moja inscenizacja okazała się udana i zaproszono mnie do stałej pracy w zespole. Oczywiście bardzo trudno było się zaadaptować, byłem jakby skazany na wystawianie spektakli dziecięcych, a do tego, oprócz posiadania pewnych czynników światopoglądowych, trzeba opanować pewne profesjonalne podejścia-subtelności. Nie jest tajemnicą, że nawet bardzo znani reżyserzy, którzy z powodzeniem wystawiają spektakle dla dorosłych, ponoszą fiasko, gdy biorą się za spektakle dziecięce. — Na czym polega ich specyfika? — Nie chodzi o to, że trzeba ciumkać czy po prostu wpadać w prymitywizm. Wręcz przeciwnie, przypomnijmy myśl Stanisławskiego, że dla dzieci trzeba grać lepiej niż dla dorosłych. Niezbędne jest zorganizowanie szczególnej, magicznej architektoniki spektaklu, wszak dzieci mają zupełnie inną percepcję psychologiczną i wzrokową. Zatem reżyser musi się przeorientować, by inaczej poczuć wewnętrzną strukturę widowiska, które musi być wysokiej jakości artystycznej, precyzyjnie ujawniać konflikt utworu i zachwycać atmosferą teatralną. Moje pierwsze spektakle w teatrze wychodziły nadzwyczaj osobliwe: zbyt dorosłe, a jednocześnie jakby dla dzieci. Stopniowo kształtowało się rozumienie specyfiki budowy spektaklu dziecięcego. Momentem kulminacyjnym dla mnie jako reżysera stał się spektakl „Trzy świnki”, który do dziś nie schodzi ze sceny. To spektakl dla najmłodszych. A moje kryteria reżyserskie są dość pryncypialne, poważne, nie chciałem robić prostej zabawki dla dzieci, marzyłem o tym, by gatunkowo i stylowo tak zbudować spektakl, żeby z zainteresowaniem oglądały go i dzieci, i rodzice. Ale tekstu było bardzo mało (za podstawę wzięliśmy wersję „Trzech świnek” Walta Disneya), dlatego rozwiązać fabułę i konflikt starałem się poprzez działanie plastyczne. Jednocześnie realizowany był eksperyment: próby miały dwa składy aktorskie. Jeden składał się z kobiet-travesti, które grały świnki (wilka, dzięki Bogu, grał aktor-mężczyzna), a drugi — z młodych aktorów-chłopców, którzy niedawno ukończyli instytut teatralny. Próby przebiegały bardzo ciężko, nie mogłem osiągnąć należytego poziomu wykonania przez powierzchowne przedstawienie fabuły, w której nie były jasno zapisane motywacje. I dlatego trzeba było szukać-budować, budować-szukać. Często słyszałem od aktorów uwagi pod swoim adresem: „Czego on chce? Wszystko jest jasne, wszystko jest na miejscu. A on jeszcze czegoś chce”. pragnienie wieczne. Nasza inscenizacja „Pieśni lasu” aktywizuje wyobraźnię widza: poprzez czysto asocjacyjny szereg dążymy do obudzenia filozoficznego postrzegania świata w młodych duszach naszych widzów. Oni sami dochodzą do wniosku, że poddając się ciału, człowiek ginie. Potężny napór pragmatycznych, nawet konsumpcyjnych nastrojów w społeczeństwie można zatrzymać tylko świadomym wyborem najwyższej czystości relacji, bez względu na to, czy chodzi o konflikt między człowiekiem a przyrodą, czy człowiekiem a człowiekiem, bo to zawsze konflikt między tym, co ziemskie, a tym, co duchowe. Tylko wybierając niełatwą drogę do wewnętrznej harmonii, człowiek staje się szczęśliwy. Dlatego nasz spektakl jest bardzo aktualny, bo rozbija mnóstwo niszczycielskich stereotypów, by wyprowadzić młode pokolenie w sferę ducha, gdzie zakłada się i zdrowie, i pokój, i dostatek, gdzie zapoczątkowany jest prawdziwy, a nie pozorny postęp. Zatem przez chrześcijaństwo przebiega droga do nadreligijnej świadomości, łączy ona serce i rozum, czyli przywraca utraconą niegdyś przez ludzkość więź między człowiekiem a Pierwszym Stwórcą. — I czego Pan się domagał? — Żeby w grze aktorskiej nie było absolutnie żadnych luk w motywacji czynów postaci, czyli żeby logicznie i psychologicznie wszystko było uzasadnione. Wtedy po raz pierwszy zetknąłem się z plastyką, która istnieje w animacji i w teatrze lalek. Wszak widzowie są mali, artystyczny obraz postaci łatwiej im uformować za pomocą rysunków. Zatem w plastyce aktora trzeba połączyć zachowanie marionetki z zachowaniem żywego człowieka. I w ten sposób dokonać stopniowego psychologicznego przejścia do dorosłego widza. Wszystko to komplikowało proces prób. Nawet pojawił się taki punkt zwrotny, kiedy wydawało mi się, że trzeba w ogóle rzucić zajmowanie się teatrem dziecięcym, który wymaga krańcowej odpowiedzialności. — Ale spektakl „Trzy świnki” bije rekordy długowieczności… — Pewnie otworzyły się przede mną mechanizmy budowy spektaklu dziecięcego. Odnalazły się środki, temporytm, intonacje. My, dorośli, żyjemy sztywnymi dorosłymi kategoriami, a dziecko w otaczającym środowisku pozostaje bezpośrednie, szczere, otwarte. Nasza ochrona dorosłością powinna być zdejmowana w spektaklach dziecięcych, dotyczy to oczywiście reżysera i aktorów. I to jest niewyobrażalnie trudne. Nawet w zwykłym życiu nie każdy dorosły potrafi nawiązać z dziećmi kontakt. Większość traci swój talent komunikacji, chociaż sami byli dziećmi. — W życiu reżysera i teatru są spektakle kluczowe, etapowe. — Takimi są spektakle sprawdzone przez czas. 18 lat z niezmiennym sukcesem gramy spektakl muzyczny „Król Drozdobrody” G. Czechowskiego (wspaniałą muzykę napisał Wołodymyr Bystriakow). Etapowym stał się spektakl „Jarmarczny harmider” I. i J. Złatopolskich, w którym mądry ptak daje rady Drantiuchowi na bazarze. Zrobiony w gatunku ludowego groteski, ten spektakl poprzez ukraińską bajkę daje jasne wyobrażenie o narodzie ukraińskim, jego kulturze. Z nim bardzo często wyjeżdżaliśmy za granicę. „Jarmarczny harmider” jest dla mnie drogi również dlatego, że odbiły się w nim poszukiwania, które prowadzili swego czasu Łeś Kurbas na Ukrainie i Meyerhold w Rosji. Żałuję, że tego spektaklu obecnie nie ma w repertuarze, i mam zamiar go wznowić. Odnośnie spektakli etapowych chcę zaznaczyć co następuje. Jest bardzo trudna kategoria widzów — nastolatki. Bardzo trudno przeniknąć do ich świadomości, zrozumieć ich zamiary, zainteresowania, upodobania, ponieważ czysto fizjologiczna niestabilność dyktuje niestabilność psychologiczną. A tutaj jeszcze w życiu kraju pojawił się taki moment kryzysowy, kiedy gwałtownie zmieniły się wszystkie kryteria polityczno-społeczne i inne kultury zaczęły aktywnie przenikać do naszego społeczeństwa, kształtować świadomość nastolatków. (mam na myśli rozpad ZSRR). Ekspansja muzyczna szczególnie wpływała na wewnętrzne rytmy młodzieży, na jej świadomość i światopogląd. Powstał problem: w jaki sposób komunikować się z nastolatkami, którzy przychodzą do naszego teatru. Trzeba było szukać nowych podejść. I wystawiliśmy musical „Romeo i Julia”, gdzie wysoka klasyka artystyczna połączyła się ze współczesną muzyką. I znów młodzież aktywnie ruszyła do teatru. Udany stał się również spektakl „Figaro” według Beaumarchais, który w 1995 roku został nominowany do nagrody „Kijowska Pektoral”. Spektakl ten dał kolejny powód, by mówić o Kijowskim Teatrze Młodego Widza jako o teatrze nie tylko dla dzieci, ale i dla dorosłych, który pracuje na takim samym poziomie, jak nasze wiodące teatry dla czysto dorosłej publiczności. — Obecnie trwa wiele dyskusji na temat tego, jak rozwijać teatr, czy powinien być stacjonarny, czy antrepryzowy. Słychać głosy, że teatr stacjonarny to aktorskie niewolnictwo, niskie pensje. Jakie są Pana przemyślenia na ten temat? — Antrepryzy formują się pod konkretnych znanych aktorów. To normalne, jeśli robi się to na poważnym poziomie, a nie jest to chałturnictwo, do którego odnoszę się całkowicie negatywnie. Są osobowości, którym rzeczywiście ciasno w ramach tak zwanego teatru monopolistycznego. Roman Wiktiuk, na przykład, ze swoimi projektami jeździ wszędzie. Jeśli chodzi o aktorskie niewolnictwo, to w samej profesji, w budowie spektaklu zawarta jest zasada precyzyjnej organizacji, aktor dla wspólnego interesu musi podporządkować swoje „Ja”. Komuś wyda się to niewolnictwem, komuś nie. Silna osobowość reżyserska z reguły formuje silny zespół i prowadzi do sukcesu. Jednocześnie są aktorzy, którzy nie mieszczą się w prokrustowym łożu reżyserskich zamysłów: swego czasu Jurski i Doronina odeszli od Towstonogowa, potem Doronina odeszła od Jefremowa i stworzyła swój teatr. Włodzimierz Wysocki konfliktował z Lubimowem. Ale z natury profesja aktorska jest zależna i podległa. I granic tej podległości nikt nie może ustalić, bo im bardziej aktor oddaje się wierze reżysera, tym lepsze wyniki osiąga, jeśli jest on, bez wątpienia, utalentowanym człowiekiem. A jeśli aktor ciągle jest w stanie przełamywania się, przeszkadza mu to głęboko przeniknąć w materiał. Na wierze, na szczerości zbudowany jest cały system Stanisławskiego. — A kto jest wiodącymi aktorami Pana teatru? — Niestety, z życia odeszły legendy naszego teatru — aktorzy, którzy ze swej natury maksymalnie odpowiadali idei teatru dziecięcego. To artysta ludowy Ukrainy Mykoła Kozłenko, zasłużeni artyści Ukrainy Wołodymyr Korszun i Olha Pysar. Ale pracują błyskotliwi aktorzy starszego pokolenia, bezgranicznie oddani teatrowi. To zasłużeni artyści Ukrainy Ludmyła Ihnatenko, Jurij Samsonow, Wałerija Czajkowśka, Maja Pazycz, Łeonid Marczenko (on, nawiasem mówiąc, sporo też w kinie popracował). Swoistym osiągnięciem twórczym zespołu jest to, że uformował się dobry zespół z aktorów starszego i młodego pokolenia. Nasz teatr jak żaden inny musi być młody w swojej istocie. Trzydziestolatkowie właśnie demonstrują profesjonalizm i duchową dojrzałość. Kręgosłupem zespołu, bez wątpienia, można nazwać Ołeksandra Jaremę, Ołeksandra Wiłkowa, Anżelikę Horb, Irynę Steżkę, Irynę Rudenko, Rusłana Hafurowa, Wiktora Stepanenkę, Maksyma Mychajłyczenkę, Anatolija Somyka. Aktorzy w średnim wieku przede wszystkim produktywnie pracują w klasyce, która zawsze pozostaje tą podstawą, która skłania do profesjonalnego wzrostu. Trzeba przyznać, że na niwie ukraińskiego teatru mało wystawiano Czechowa, Dostojewskiego. Zresztą i Szekspir wystawiany był nieczęsto. Jak tylko reżyserzy brali ich sztuki, od razu powstawała niespójność między bogactwem tekstów autorskich a skalą aktorów. To bardzo złożony problem i cieszę się z tego, że nigdy nie porzucaliśmy światowej klasyki, która zawsze jest współczesna. Wiele teatrów wciągnęło się w koniunkturę, w rozrywkowe lekkie fabuły, byle tylko zarabiać. My pod tym względem nigdy nie zdradziliśmy samych siebie i jednocześnie nie straciliśmy swojego widza. Wołodymyr KOSKIN, zdjęcie autora. Do redakcji zawitał kierownik artystyczny i dyrektor państwowego Teatru Młodego Widza na Lipkach (teatr, nawiasem mówiąc, obchodził 80-lecie) — zasłużony działacz sztuk Ukrainy Wiktor HYRYCZ. „Teatr dramatyczny to skoncentrowana przez sztukę gra, która wchłania cały duchowy świat ludzkości. To „katedra”, „uniwersytet”, „konfesjonał”, „szkło powiększające”, „oznaka pełnoletności narodu”. Wpływ jego na ludzką duszę jest ogromny — każdy poczuł to kiedyś na sobie” — tak mówi wielki przyjaciel Kijowskiego TMW historyk sztuki Wałentyna Zabołotna. A Wiktor Hyrycz konkretyzuje: „Teatr dziecięcy dawno potwierdził się jako teatr specjalnego przeznaczenia. Właśnie tutaj dążymy do wychowania w dzieciach inteligencji, umiejętności rozumienia i odczuwania prawdziwej kultury, współodczuwania. Teatr musi być jednym z tych czynników, dzięki którym wychowuje się kulturowy genotyp narodu”. Wspominam siebie jako małego i młodego. Jakże mnie poruszyły spektakle „Mały Książę”, „Królestwo krzywych zwierciadeł”, „Pieśń lasu” itd. Ciekawe, co by się ze mną stało, gdyby w moim życiu nie było teatru?.. Jakimi będą ci, którzy ominą (często z winy dorosłych) cud teatru?..

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Odzyskać utracone

Ten wywiad był już gotowy do druku, gdy nadeszła wiadomość o nominowaniu Wiktora Hyryczа (reżyser-realizator), Myhajły Frenkela (scenograf), Anżeliki Hyrycz (aktorka), Walentyna Tomusiaka (aktor), Walerii Czajkowskiej (aktorka) do nagrody najwyższej rangi w dziedzinie kultury narodowej za wystawienie spektaklu „Leśna pieśń” w Akademickim Teatrze Młodego Widza w Kijowie na Łypkach. Poprosiliśmy naszą autorkę Hannę KOZACZENKO o uzyskanie komentarza od reżysera. — Kiedy artysta sięga po odwieczne tematy i powszechnie znane fabuły, pragnie zwrócić uwagę na to, czego nie dostrzegli jego poprzednicy. „Leśna pieśń”, ucieleśniona w spektaklach baletowych i w kinie, jest bardzo trudna do wystawienia. Jaka jest wisienka na torcie w Pana przedstawieniu? Czym ta niezwykła rzecz przyciągnęła Pana jako reżysera? W. Hyrycz: Tworząc poetycką dramę-feerię „Leśna pieśń”, Łesia Ukrainka (i świadczą o tym jej listy) martwiła się o niemożność przeniesienia utworu na scenę. Bo jest to rzecz niełatwa i niejednoznaczna. Nie chcieliśmy chować się za urodą dekoracji i wyszukanie malowanych kulis, unikając wpływu czysto emocjonalnego i zagrożenia zsunięciem się ku tradycyjnej love story, gdyż dramatyczny konflikt jest tu osadzony w sferze ducha. Przejście od poganizmu do chrześcijaństwa to etapy rozwoju ludzkości. Łesia Ukrainka kilkakrotnie podejmowała ten temat. W różnym wieku każdy z nas inaczej postrzega to, co ziemskie, cielesne; w młodości najczęściej i najsilniej zwycięża miłość ziemska (Kylyna), zwycięża to, co zwyczajne i pragmatyczne. Lecz dusza ludzka nie może nasycić się tym, co wystarcza ciału, i pragnie wzniosłości, pragnie ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

MIASTO, GDZIE CHODNIKI ZAMIATANO BUKIETAMI RÓŻ Mieszkańcy Czerniowiec aktywnie przygotowują się do 600-lecia rodzinnego miasta, a w ubiegłym roku obchodzili 230-lecie od czasu, gdy Bukowina oficjalnie weszła w skład Dunajskiego Imperium Habsburgów.

Mykoła Fedoruk, mer Czerniowiec: „Czerniowce w połowie drogi między Kijowem a Bukaresztem, między Krakowem a Odessą — to miasto było nieformalną stolicą Europy, gdzie śpiewały najlepsze soprany koloraturowe, a woźnice dorożek spierali się o Karla Krausa, gdzie chodniki zamiatano bukietami róż i gdzie księgarni było więcej niż kawiarni. Czerniowce — miasto, gdzie niedzielny dzień zazwyczaj zaczynał się od Schuberta, a kończył pojedynkiem. Czerniowce — miasto nieustannej intelektualnej dyskusji, która rano zaczynała się od nowej teorii estetyki, a do wieczora była ostatecznie odrzucona. To było miasto, gdzie psy nazywano imionami bogów olimpijskich i gdzie kury wygrzebywały z ziemi wiersze Hölderlina”. Pomimo tego, że od połowy XIV wieku miasto trafiało pod władzę Węgier, potem — Księstwa Mołdawskiego, a dalej — Turcji. „Czerniowce — to był statek przyjemności z ukraińską załogą, niemieckimi oficerami i żydowskimi pasażerami na pokładzie, który pod austriacką banderą nieustannie utrzymywał kurs między Zachodem a Wschodem”. Tak pisał o nim Georg Hainzen. Miasto nazywano i małym Paryżem, i Wiedniem... Autorytet miasta bierze swoje źródła w umiejętności czerniowczan gospodarowania i samorządności, w takich cechach jak wysoki intelekt, wykształcenie, kultura, poczucie godności narodowej i patriotyzm, w niezmiennym szacunku do tradycji ludowych. Swoją historią, naturalnym pięknem, zadziwiającym połączeniem stylów architektonicznych, wielonarodowością i wielokulturowością przyciąga turystów. Swoich gości Czerniowce witają chlebem i solą, życzliwością, troską. Nie na darmo w herbie miasta przedstawiona jest otwarta brama z hasłem „Wspólnymi siłami”, co symbolizuje jego otwartość i gościnność. Wiemy, jak godnie czerniowczanie obchodzili 500-lecie pierwszej pisemnej wzmianki o mieście. Zważywszy na to oraz na współczesne tradycje, chce się, aby potomkowie z szacunkiem mówili o nas, dzisiejszych, o tym, jak zachowaliśmy rodzinne Czerniowce dla siebie i przyszłych pokoleń. „Pomagają tym, którzy sami pracują”. Tę prawdę potwierdziło jednogłośne przyjęcie przez Radę Najwyższą Ukrainy 5 lipca 2005 roku uchwały „O środkach wspierania rozwoju społeczno-gospodarczego miasta Czerniowce w związku z obchodami 600-lecia jego założenia”. Dziś Czerniowce — to centrum obwodowe Ukrainy, które rozłożyło się 650 kilometrów od Kijowa i rozciągnęło wzdłuż obu brzegów krętego Prutu na ponad 12 kilometrów, zajmując powierzchnię ponad 150 km kw. Inicjuje się włączenie Czerniowiec do Listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Z GŁĘBI WIEKÓW Powstawanie i umacnianie miasta, jak świadczą kroniki, przebiegało niełatwo. A zaczynało się wszystko od brodu w dolinie rzeki Prut, co było na południowo-zachodnim krańcu Księstwa Halickiego. Stąd też wzięły początek Czerniowce. Swoje powstanie Czerniowce rzeczywiście zawdzięczają brodowi. Przynajmniej taką wersję przedstawił w swoich pracach znany historyk i etnograf doktor Raimund Friedrich Kaindl. Jego zdaniem, strumienie z okolic Roszy i Kłokuczki, wpadając do Prutu, rozmyły na zachodzie strome brzegi i utworzyły naturalną bramę, dogodną dla komunikacji i handlu. A po tym, jak wyschły bagna, które były na północnym brzegu, tutaj utworzył się bród, do którego zbiegały się wszystkie drogi z północy na południe. Ale jeśli nazwa samej rzeki Prut spotyka się u greckiego historyka Herodota już w V wieku przed naszą erą, to pierwsze historyczne informacje o Czerniowcach pojawiły się prawie 2 tysiące lat później, kiedy powstało pierwsze osiedle na miejscu obecnego miasta. Na to, że osiedle było pochodzenia słowiańskiego, wskazuje jego nazwa. Według jednej z legend, nazwa pochodzi od starosłowiańskiego słowa „czern”, „czarny gród”, według innej — na nazwę osiedla wpłynęło to, że jego mieszkańcy mieli bardzo dużo czarnych owiec. Pierwszą dokumentalną wzmiankę o Czerniowcach wiąże się z aktywnym rozwojem handlu pod koniec XIV wieku, któremu sprzyjały pokojowe rządy mołdawskiego wojewody Aleksandra Dobrego. Dzięki politycznemu zbliżeniu Księstwa Mołdawskiego, do którego należała wtedy Północna Bukowina, z niemieckimi miastami w Siedmiogrodzie, w Polsce, po długich negocjacjach z lwowskimi kupcami 8 października 1408 roku, właśnie on nadał im przywilej o porządku prowadzenia handlu. Dla historii Czerniowiec właśnie Aleksander Dobry był tym księciem, który po raz pierwszy wydał dokument z wyraźnym określeniem daty pierwszej wzmianki o Czerniowcach. Przywilej z 1408 roku został napisany w języku staro-cerkiewno-słowiańskim, w którym w tamtym czasie w Mołdawii prowadzono kancelarię. Zgodnie z nim Czerniowce pozostawały stacją celną do końca władzy mołdawskiej. Ale pomimo tego, Czerniowcom tak i nie udało się rozwinąć do znaczącego punktu handlowego. Prawdopodobnie dlatego miasto prawie nigdy nie było brane pod uwagę jako rynek wymiany towarów, które szły z Polski do Mołdawii. Tę okoliczność potwierdza inny ciekawy dokument — przywilej wojewody Piotra Kulawego z 1579 roku, z którego dowiadujemy się, że punktami handlu z Polską już wtedy uważano wsie Łankowce i Szypińce. Natomiast w żadnym przywileju Czerniowce nie są wspominane jako znaczące miasto handlowe. Całkiem możliwe, że niemałą rolę w tym odgrywało groźne przygraniczne położenie i droga wojskowa, która przechodziła przez miasto. Czerniowce nigdy nie miały żadnych umocnień, dlatego też cierpiały od napadów obcych. Prawdopodobnie jest to jedna z przyczyn, dlaczego do dziś dokładnie nie wiadomo, kiedy powstało osiedle w tym miejscu, gdzie teraz są Czerniowce. Nawet z doniesień Nestora Kronikarza dowiadujemy się jedynie o tym, że słowiańskie plemiona Uliczów i Tywerców, które zamieszkiwały około 800 roku wzdłuż Dniestru aż do Dunaju i Morza Czarnego, miały swoje miasta, które istniały jeszcze na początku XII wieku. Niestety, w jego kronice nie podano nazw ich miast. Dlatego też nie wiadomo, czy istniało już wtedy jakiekolwiek z nich na Bukowinie. Przywilej, w którym po raz pierwszy wspomina się o Czerniowcach w 1408 roku, przez długi czas przechowywany był w Lwowskim Archiwum Miejskim. Obecnie zaginął. W wyniku ciągłych starć przygranicznych i konfliktów, które trwały latami, zwłaszcza na północy Bukowiny, panowała anarchia. W połowie XIV w. cała Bukowina, w tym także miasto Czerniowce, początkowo trafia pod władzę Węgier, a potem Księstwa Mołdawskiego. Od 1457 roku po reformie administracyjnej miasto staje się centrum włości. Od tego czasu, pomimo długich okresów upadku i wojen, miasto zaczęło się rozwijać. W jednym z opisów z tamtych czasów czytamy: „Przez miasteczko przepływał Prut. Czerniowce liczyły wtedy około dwustu chatek, w większości pokrytych słomianymi strzechami, lepsze z nich, z reguły, należały przeważnie do miejscowych Żydów”. „Miasteczko miało kilka prawosławnych drewnianych świątyń i synagogę”. Turecka studnia – tutaj prawosławni obchodzili święto Jordanu. Stara czerniowiecka chata (ul. Farbuwalnykiw, 4). „Generalski dom” – pierwsza kamienica (ceglany dwupiętrowy budynek). Budynek starego teatru przy ulicy Szkolnej. Znajomość ze „starymi” Czerniowcami rozpoczniemy od najstarszej części zabudowy: miasta rzemieślniczego o powierzchni 10 ha, które znajduje się w rejonie ulicy A. Barbusa. To właśnie tutaj, naprzeciwko dawnego brodu przez rzekę Prut, znajdowała się niewielka osada składająca się z 200 drewnianych domków, krytych gontem i słomą. Opisując wygląd architektoniczny budynków z tamtego okresu, historyk i etnograf R. F. Kaindl zaznaczał: „Prawdopodobnie większość z tych chat miała wzdłuż fasady znany, typowy dla tego regionu otwarty ganek oraz drewniane rzeźbienia na frontonach, które jeszcze do niedawna można było zobaczyć na niektórych starych chatach”. W tej osadzie znajdował się plac Fontannowy — najstarszy z trzech centrów publicznych miasta (dwa pozostałe to plac Krzyża i plac Centralny), które, zmieniając się nawzajem, kształtowały się, sukcesywnie wznosząc się wzdłuż grzbietu cypla. Dla zabudowy tej części miasta charakterystyczne są cechy dowolnej konfiguracji parceli, niewielkie gabaryty budowli, wyciągnięte w głąb działki, zabudowa szeregowa, typowe przede wszystkim dla małych miast Europy Środkowej: Polski, Rumunii, Słowacji, Ukrainy Zachodniej (Galicja, Bukowina) z liczbą ludności 10—30 tys. osób. Cechą dzielnicy było zwarte zamieszkiwanie Żydów. Przed przyjściem Austriaków miasteczko posiadało kilka prawosławnych drewnianych świątyń oraz synagogę. Przy obecnej ulicy P. Sahajdacznego w 1607 roku zbudowano cerkiew św. Mikołaja, która zachowała się do naszych dni. Ani pożary, ani klęski żywiołowe i historyczne koleje losu jej nie zniszczyły. Jest to najstarsza Cerkiew św. Mikołaja (1607 r.) – najstarsza drewniana budowla miasta obcego panowania, ono powoli, ale nieustannie rosło. W czasie przybycia Austriaków było to małe miasteczko, które nie robiło przyjemnego wrażenia na nowych gospodarzach kraju. Świadczy o tym opis ówczesnych Czerniowiec, który pozostawił jeszcze na długo przed przyjściem Austriaków, latem 1762 r., angielski poseł Porter: „Miasteczko położone jest na szczycie wzgórza, u podnóża którego w odległości strzału z muszkietu... Kontynuacja na s. 14

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MIASTO, GDZIE CHODNIKI ZAMIATANO BUKIETAMI RÓŻ

Dokończenie. Pocz. na s. 13. drewniana budowla na terenie naszego miasta, zbudowana z dębowych belek i przykryta namiotowym gontowym dachem, jak wszystkie wiejskie chaty tamtego czasu. Nieco dalej, na rogu ulic P. Sahajdacznego i Tureckiej, na wzgórzu, którego pozostałości widać i dziś, stała drewniana cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej, zbudowana w okresie od 1709 do 1716 roku przez mołdawskiego hospodara Mikołaja Mavrocordata i jego synów Konstantego oraz Iwana. Cerkiew miała jeszcze nazwę Gospodarskiej (Książęcej) i korzystała ze znacznych przywilejów. Ta świątynia była prawdziwą ozdobą miasta. Na placu przy niej w XIX — na początku XX w. odbywało się święto Chrztu Pańskiego, ruszały wspaniałe procesje od katedry Świętego Ducha, przy czym nawet i po tym, jak w 1876 roku cerkiew przeniesiono na Kaliczankę. Obok cerkwi był chrześcijański cmentarz, który, w związku z rozbudową miasta, w 1787 roku został przeniesiony na inne wzgórze miasta, na teren dzisiejszych ulic Łesi Ukrainki i Pirogowa, zaczynając od ulicy Kijowskiej. Kolonia żydowska mieściła się przy ulicy A. Barbussa (wtedy ulica Synagogi), która dochodziła do potoku Ruda, równolegle do ulicy P. Sahajdacznego i obejmowała, oprócz kwartału mieszkalnego, synagogę oraz szpital. Pierwsza drewniana budowla synagogi powstała w tym miejscu jeszcze na początku XVIII w., ale została spalona przez wojska rosyjskie w 1770 roku. W 1799 roku austriacka administracja wojskowa uznała prawo własności gminy żydowskiej do działki pod budowę synagogi, która była prowadzona od 1820 do 1845 roku. Obok synagogi w latach 1854—1855 wzniesiono renesansowy budynek szpitala, zbudowany i wyposażony z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego Izby Handlu i Rzemiosła Markusa Zuckera, który utrzymywany był z funduszy społeczności żydowskiej. Szpital funkcjonował do 1996 roku, ale w związku z osuwaniem się gruntów jego oddziały przeniesiono do nowych dzielnic miasta. Obok renesansowego budynku szpitala był Plac Fontannowy, na którym w tamtym czasie rzeczywiście było naturalne źródło. A niedaleko, na skrzyżowaniu dzisiejszych ulic P. Sahajdacznego i Szolema Alejchema, był żydowski bazar. Ta najstarsza część miasta ma jeszcze jeden zabytek — Studnię Turecką. Co prawda, w różnych okresach nazywano ją różnie. Tak na przykład w dokumentach z 1787 r. wspomina się ją jako „Książęcą”, zapewne dlatego, że wykopana była obok „Książęcej” (Gospodarskiej) cerkwi. W 1793 r. studnia została uporządkowana i odtąd wystawiano przy niej straż, która pilnowała, aby mieszczanie brali wodę do picia i przygotowywania posiłków. I dopiero od 1797 roku utrwaliła się przy niej nazwa Studni Tureckiej. Naukowcy przypuszczają, że taka nazwa być może wiąże się z tym, że studnia, najwyraźniej, została wykopana jeszcze za czasów panowania osmańskiego. Istnieje legenda o miłości tureckiego paszy do prostej ukraińskiej dziewczyny. Mówią, że pewnego razu spotkał pasza dziewczynę przy studni, gdzie piękność czerpała wodę, i zakochał się w niej. A pewnego razu zaproponował jej, by została jedną z jego żon. Dumna dziewczyna odmówiła mu. Wtedy pasza zabronił mieszczanom czerpać wodę ze studni. Kiedy następnego dnia dziewczyna przyszła do studni, a pasza zbliżył się do niej, ona rzuciła się do studni i utonęła. Trójkątny plac przy studni długi czas nazywano placem, a uliczki, które szły w górę od niego, otrzymały nazwę Studni Tureckiej i Tureckiej. Tureckimi stały się też most nad nią i łaźnia, zbudowana obok studni. Od dawien dawna przy Studni Tureckiej prawosławni obchodzili święto Jordanu. 24 maja 1847 roku w Czerniowcach dał swój pierwszy koncert znany węgierski kompozytor i muzyk Ferenc Liszt. Do naszych dni dotarła też legenda związana z występem sławnego Węgra. Opowiadają, że na zaproszenie barona Hormuzakiego, w drodze do Jass, Ferenc Liszt zatrzymał się w Czerniowcach. I tutaj znanemu węgierskiemu kompozytorowi i muzykowi przyszło czekać prawie cały tydzień, dopóki bukowińskie państwo z okolic kraju dotrze do Czerniowiec. Jego koncert odbył się w niewielkiej sali hotelu „Mołdawia”. Mówią, że Hormuzaki postanowił zrobić węgierskiemu kompozytorowi i muzykowi niespodziankę i zaprosił z Suczawy znanego skrzypka Moshi Nicolae. Rumuński skrzypek swoją grą tak zachwycił Ferenca Liszta, że ten chwycił go w objęcia, a potem podał muzykowi kieliszek szampana, wsypawszy do niego garść złotych dukatów. Od tego bogatego w legendy i wydarzenia historyczne miejsca niedaleko jest też do ulicy Szkolnej, która otrzymała nazwę od pierwszej w Czerniowcach szkoły, która została zbudowana na miejscu współczesnego budynku szkoły ogólnokształcącej nr 14 i została otwarta 1 marca 1784 roku. Naprzeciw niej w XIX w. stał drewniany budynek starego teatru miejskiego, zbudowanego według planu Josefa Gregora w latach 1877—1878 i obliczonego na 547 widzów. STATUS KORONNEGO KRAJU CESARSTWA AUSTRO-WĘGIERSKIEGO. Dopiero po przyjściu Austriaków w 1775 roku Czerniowce zaczęły burzliwie się rozwijać. Właśnie w tym czasie zapoczątkowano budownictwo kamienne, którego rozwój był wspierany przez państwo austriackie. Nowej administracji nie odpowiadała stara gliniano-drewniana zabudowa Czerniowiec. Dlatego w 1780 r. w mieście pojawiła się pierwsza kamienica — ceglany dwupiętrowy „Dom Generalski”, który żołnierze zbudowali na miejscu dawnej drewnianej rezydencji Spleniego. Ten budynek stoi do dziś na rogu ulic Szkolnej i Szolema Alejchema. Wkrótce powstały też inne kamienice, w tym samym 1780 roku miasto miało już swój urząd pocztowy, a od 1782 r. pojawił się „Dom pułkownika”, który w ciągu drugiej połowy XIX w. przeszedł pewną przebudowę. Pod koniec XIX — na początku XX w. było tu kasyno oficerskie, a obecnie mieści się obwodowy teatr lalek. Wraz z budową kamienic Austriacy zaczęli zwracać uwagę także na ulice miejskie, które jeszcze niedawno doprowadzały do rozpaczy podróżnych. W szczególności główną arterię miejską — ulicę Lwowską (Lembergerstrasse), która prowadziła praktycznie przez całe ówczesne miasto i była początkiem wielkiego szlaku handlowego do Lwowa, zasypano żwirem i wyposażono w rowy ściekowe. Z czasem przedłużono ją w dół, aż do przeprawy przez Prut. Górna jej część dochodziła do placu Rynkowego, którego wtedy jeszcze nie było. Ulica Lwowska istniała aż do 1880 roku. W związku z przebudową ulic miejskich i pojawieniem się dworca kolejowego została przemianowana: jej dolna część — na Dworcową, a górna — na Główną-Enzenberga. pod nazwą Księstwo Bukowiny, Czerniowce, począwszy od 1864 roku, otrzymały odrębny status samorządu miejskiego. Od 1866 roku w Czerniowcach rozpoczął się rozwój transportu kolejowego. Pierwsza linia kolejowa biegła z Czerniowiec do Lwowa, a następnie w 1896 roku została przedłużona aż do Suczawy. Telefon w Czerniowcach pojawił się wcześniej niż we Lwowie, Kijowie, Charkowie i Tarnopolu — w 1883 roku. Co prawda, skorzystać z usług nowej łączności mogły tylko najważniejsze instytucje państwowe, krajowe i bankowe. Tak jak obecnie — była to droga przyjemność, na którą mogli pozwolić sobie tylko zamożni. Jak świadczą fakty przytoczone w książce o historii powstania i rozwoju telekomunikacji na Bukowinie autorstwa O. Briuchna i A. Hohuncia „Bukowińskie telekomunikacje”, aby mieć telefon, trzeba było zapłacić 80 florenów. Czy to dużo, czy mało, jeśli jeden duży (do 900 kg) wół kosztował wtedy prawie 60 florenów, a jeden cetnar pszenicy — 6—10 florenów? Dlatego pierwszy podmiejski telefon został zainstalowany w pałacu barona Johanna Mustatzy oraz w majątkach ziemskich. Tymczasem pierwszy tramwaj został uruchomiony dopiero w 1897 roku, ponieważ miasto otrzymało prąd z pierwszej elektrowni w 1896 roku. Badacze i historycy uważają, że właśnie rok 1867 stał się przełomowym w rozwoju miasta: Bukowina otrzymała status kraju koronnego Cesarstwa Austro-Węgierskiego, obok Czech, Moraw, Galicji, Śląska, Istrii, Dalmacji oraz innych królestw i ziem, które były reprezentowane w Radzie Państwa. Od tego czasu wizerunek miasta kształtuje się zgodnie z nowymi wymogami estetycznymi, stawianymi miastu stołecznemu. 16 grudnia 1808 roku otwarto pierwsze gimnazjum, drugie gimnazjum otwarto dopiero 78 lat później. Początkowo mieściło się ono w budynku pierwszej szkoły ludowej. W latach 1813—1817 wzniesiono budynek gimnazjum, w którym obecnie działa szkoła nr 1, w latach 1843—1847 wzniesiono ratusz miejski. W związku z napływem rumuńskich, polskich i niemieckich kolonistów w Czerniowcach gwałtownie wzrasta liczba ludności i rozpoczyna się budowa mieszkalnych budynków administracyjnych. Od 1855 roku w Czerniowcach zaczęła działać łączność telegraficzna. A po tym, jak w połowie XIX wieku kraj został wyodrębniony w jednostkę administracyjno-terytorialną pod Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce z Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. O. Kobylańskiej Czerniowiecka synagoga chóralna (Świątynia żydowska)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

siami, — jak rozdział podręcznika do historii, której można by się nauczyć z żywej kroniki wydarzeń tej rodziny. Jeszcze jedną popularnonaukową taśmę „Atelier” Maryna poświęciła kijowskim fotografom końca XIX wieku. „To byli bardzo wykształceni ludzie, nierzadko mieli szlacheckie pochodzenie, znali wiele języków — mówi z entuzjazmem. — Zdjęcie do rodzinnego albumu stawało się całą ceremonią. Przygotowywano się do tego, szyto nowe ubrania, wybierano miejsce, gdzie będzie stał fotoportret. We mnie zawsze żyła nostalgia za czasami, kiedy nas nie było. Ten film to jakby moja spowiedź z miłości do pięknego Kijowa z jego niezwykłymi postaciami historycznymi”. Na festiwalu filmowym „Mołodist” jesienią ubiegłego roku nową taśmę Maryny Kondratiewej „Jeden dzień z życia chirurga” wybrano na kilka międzynarodowych festiwali. Lecz ona żyje nowym marzeniem. Chce spróbować swoich sił w sztuce filmu fabularnego. Scenariusz napisała sama, filozoficzną przypowieść o Kijowie obecnego tysiąclecia i o tym, jak spełniają się marzenia różnych ludzi w tych kwadracikach licznych okien, obwiedzionych złotym wieczornym światłem. Ten film może być podniosło-romantyczną baśnią dla dorosłych, tyle że wypisaną obrazowiej i subtelniej, niż widzisz to w komercyjnej kinematografii. „Pięknie — mówią Marynie producenci — ale to nie jest blockbuster...”. „Nam by przejąć zagraniczny system produkcji filmowej — mówi młoda reżyserka. — Tam kręcą od razu wiele różnych filmów i kosztem komercyjnych zwraca się też kino intelektualne”. Lecz Maryna Kondratiewa wierzy, że zrealizuje swój scenariusz prędzej czy później właśnie na Ukrainie. Bo ostatecznie tak stało się też w losie jej głównego bohatera. Opisując ten projekt, formułuje motywację, dlaczego chce nakręcić film „Historia”. „Dlatego, że to przede wszystkim moja historia. Chcę opowiedzieć historię o sobie. I może widz po mojej opowieści poczuje nowe siły, by żyć dalej, odnajdzie siły, by wierzyć, że dobre marzenia koniecznie się spełniają”. Niedawno Maryna zadzwoniła do mnie i opowiedziała, że jej scenariuszem zainteresowali się niektórzy producenci, ale proponują wykupić go od autorki pod warunkiem, że napełnią go potem własną treścią. „Najwyraźniej znowu tymi horrorami thrillerów czy erotyki, które, ich zdaniem, zapewniają sukces sztuce filmowej. Teraz już obawiam się, żeby mojego scenariusza nie zrealizowali gdzieś w zniekształconej formie nawet bez mojej zgody” — zakończyła niewesoło. Spojrzałam za okno: wciąż jeszcze zimno... Walentyna DAWIDENKO MUZYKA „Kijowscy soliści” wykonują nie tylko muzykę akademicką, ale też jazz, muzykę folkową, pomysłowe transkrypcje dawnych utworów... Wykwintne i ciekawe programy koncertów — jedna z najbardziej atrakcyjnych cech orkiestry: czy wykonuje muzykę klasyczną, czy współczesną, w każdym przypadku są to utwory najwyższego poziomu artystycznego — a jednocześnie zrozumiałe dla wszystkich. Ale jubileuszowy koncert, być może, przerósł wszelkie oczekiwania. Tym razem program składał się z najulubieńszych „hitów” repertuaru „Solistów”: od Bacha i Haydna — do A. Piazzolli i J. Stankowycza. Świąteczną atmosferę podkreśliły ciepłe słowa wdzięczności, które znalazł Bohodar Kotorowycz dla drogich mu ludzi: bliskich, przyjaciół, kolegów. Wszyscy, którzy cenią witalność i naturalność młodości, pasję do muzyki w połączeniu z prawdziwym profesjonalizmem, stają się oddanymi wielbicielami zespołu. Zatem, mimo twórczej dojrzałości i artystycznej pełnowartościowości, 10 lat — to pierwszy, cudowny etap w tym zawodzie, gdzie jest tak wiele czarów i piękna... Ołena ŻUKOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

CZY BIJĄ ŹRÓDŁA POD LODEM?

KINO W stylu minionej epoki Na zdjęciach Dni świąt zimowych nie obarczyły mnie kłopotem wyboru między upragnioną możliwością poczytania lub porysowania a Muzą sztuki telewizyjnej. Pełnokrwista zabawa na ekranie była w tym samym tonie, co w zeszłym roku: “i stukają-stukają-stukają kieliszki w takt. Jeszcze nie umarła Ukraina, jeśli my bawimy się tak...” Prawdę mówiąc, pocieszyłam moją przyjaciółkę-artystkę, która zadzwoniła i poprosiła: napisz w artykule, dlaczego nie mogę znaleźć klasyki ukraińskiego kina w te dni w programach, na przykład moich ulubionych “Cieni zapomnianych przodków”, za to nieodzownie na ukraińskim kanale — “Szczęśliwego Nowego Roku”... Potwierdziłam przyjaciółce, zresztą Rosjance, która od dawna mieszka w Kijowie, że wyjątki zdarzają się i w Noworocze, bo godzinę wcześniej moja córka oglądała na jednym z kanałów “Cienie zapomnianych przodków” — spostrzegawcza nauczycielka literatury ukraińskiej znalazła ten film w programie i zadzwoniła do wszystkich uczniów. A ja pomyślałam: gdzie są te szuflady czy półki, które ukrywają arcydzieła ukraińskiego kina? I czy obiektywnie nazywać reżyserami filmowymi wszystkich spryciarzy, którzy nie obarczają się ani mękami twórczości, ani sumienia, bo w produkcie ich starań widzisz nie sztukę, a jedynie niemoralny biznes. Lecz niedługo przed Nowym Rokiem obejrzałam kasetę wideo z filmem młodej kijowskiej reżyserki, wyróżnionej na festiwalu filmowym “Mołodist”, i pomyślałam, że w zimowych nieruchomych głębinach jednak pulsują młode źródła i można jeszcze mieć nadzieję na wiosnę w naszej sztuce filmowej. Jako studentka stworzyła swój pierwszy obraz właśnie o bajkowych nieprawdopodobieństwach w noc Noworocza. Maryna Kondratiewa mówi, że wtedy czekała na przyjście na świat swojego dziecka i chciała poprzez film opowiedzieć, jak naprawdę pomaga życiodajna energia marzeń, wiara, że cud koniecznie się spełni. Przede wszystkim własny los rozpatruje jako konsekwentne urzeczywistnienie zamierzonego, chociaż zgadza się, że włożyła niemało wysiłku w to. Zacząć od jednego tylko pragnienia uczenia się na wydziale filmowym kijowskiej uczelni. Dziewczynka, która zdobyła wykształcenie w Niemczech, nauczyła się kilku języków, żyła we Włoszech i Francji (do Europy Zachodniej rodzina wyjechała, kiedy ojciec — znany uczony otrzymał grant prestiżowego uniwersytetu), ona półsnami-wspomnieniami dzieciństwa, lecz bardziej poprzez opowieści rodziców kochała Kijów i marzyła o powrocie do tego miasta. Utwór, który zaproponowała młoda kandydatka egzaminatorom, obfitował w błędy gramatyczne, bo języka ukraińskiego za granicą nie uczyli, ale to był prawdziwy scenariusz kinematograficzny z tym blaskiem stylu i romantycznie obrazową manierą, które naznaczą wszystkie następne prace w gatunku dokumentalistyki Maryny Kondratiewej. Zabawność sytuacji na egzaminie z reżyserii filmowej: Maryna jako pierwsza oddała swoje arkusze i wyszła z auli, lecz po pewnym czasie wróciła i poprosiła: “Muszę dopisać kilka fraz”. I napisała tak: “Lotnisko Boryspol. Spotkanie amerykańskiego prezydenta. Amerykańska flaga trzy razy większa niż ukraińska”. Bo właśnie ten szczegół podpatrzyła w reportażu telewizyjnych wiadomości. I na chwałę poważnych egzaminatorów, przede wszystkim Ołeksandra Iwanowycza Kowala, oni jednak zauważyli prawdziwy reżyserski ruch nawet przy gramatycznej nieporadności kandydatki. I potem w instytucie Maryna najpierw wzięła się za naukę języka ukraińskiego. Wspominając swoją rodzinę, zawsze zaznacza: “Najbardziej w życiu poszczęściło mi się z rodzicami, dali mi wolność we wszystkich poczynaniach, to w ogóle jest właściwe europejskiemu systemowi wychowania dzieci, zasada niezakompleksienia. Lecz jednocześnie przyswoiłam miłość do porządku, jak to przyjęte w Niemczech. Kiedy przyjechałam do Kijowa, moi przyjaciele drwili ze mnie, bo wszyscy idą na czerwonym świetle, a ja — ani rusz! Dla mnie to święta zasada. Jak i inna: nie można krzywdzić słabszego i bać się silniejszego”. Jej film, który zdobył uznanie na licznych międzynarodowych festiwalach, też opowiada o ludziach, którzy przeżyli swoje długie życie małżeńskie, nie ustępując zasadom człowieczeństwa nawet w najsmutniejsze czasy epoki. Bohaterami dokumentalnego obrazu “Sto lat w poszukiwaniu samotności” zostali pradziadek i prababcia Maryny Kondratiewej — Iwan Tychonowycz i Kateryna Iwaniwna Tymofiejewowie. Ich życie — od początku i do końca XX wieku z wojnami, rewolucyjnymi przewrotami, represjami. Zespół “Kijowscy soliści” stworzony przez narodowego artystę Ukrainy, laureata międzynarodowych konkursów, profesora Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy B. Kotorowycza i składa się przeważnie z jego wychowanków. Dzięki swojej twórczej i organizatorskiej energii, demokratyzmowi i życiowej radości, maestro wydaje się rówieśnikiem swoich młodych kolegów, z których każdy — to prawdziwy solista: czyli profesjonalista, który bezbłędnie wykonuje zarówno partie orkiestrowe, jak i utwory solowe czy fragmenty. Uczestnicy zespołu — to laureaci narodowych i międzynarodowych konkursów, utalentowani muzycy, którzy niezmiennie demonstrują w swoich występach artystyczną jakość i wirtuozowski blask.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pełen przepychu koncert Państwowego Kameralnego Zespołu „Kijowscy Soliści" (kierownik artystyczny i dyrygent — Bohodar Kotorowycz), poświęcony 10-leciu zespołu

W Kolumnowej Sali Narodowej Filharmonii Ukrainy odbył się wspaniały koncert Państwowego Kameralnego Zespołu „Kijowscy Soliści" (kierownik artystyczny i dyrygent — Bohodar Kotorowycz), poświęcony 10-leciu istnienia zespołu. Aktywny udział w koncertach orkiestry bierze „prawa ręka" kierownika artystycznego, solistka zespołu Myrosława Kotorowycz. Często też jest ona solistką w utworach wchodzących do repertuaru orkiestry. „Kijowscy Soliści" posiadają tytuł „Ambasadora kultury ukraińskiej", otrzymany za popularyzowanie rodzimej sztuki za granicą; Grand Prix w nominacji „Najlepszy Zespół" na XXX Wiedeńskim Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Austrii, w ojczyźnie muzyki klasycznej. Znakomity skrzypek Bohodar Kotorowycz był jednym z nielicznych, którzy grali na skrzypcach Niccolò Paganiniego, dzieła Guarneriego del Gesù. Te szczegóły z pewnością robią wrażenie, ale nie dziwią: profesjonalizm uczestników orkiestry sprawdzony jest intensywną codzienną pracą i napiętym harmonogramem zespołu, który intensywnie koncertuje. Artykuł prasowy nie przewiduje zbyt zachwyconego tonu, ale w tym przypadku nie sposób go uniknąć: koncert był naprawdę triumfalny. Trwał około 3 godzin, lecz dzięki jasnemu programowi nie zmęczyli się ani publiczność, ani muzycy. Nie sposób powstrzymać zachwytu, jaki wywołuje nie tylko wysokiej jakości i profesjonalna, ale także utalentowana, dowcipna, oryginalna praca. Nie tak często wypełniona po brzegi sala aktywnie reaguje na twórczą energię artystów: nie licząc owacji niemal po każdym numerze, pod koniec koncertu publiczność witała orkiestrę na stojąco... Z jednej strony nic dziwnego: przecież 10 lat istnienia zespołu to mnóstwo koncertów, tournée po Ukrainie i świecie, nagród i tytułów. Jedną z tradycji orkiestry jest łączenie arcydzieł wybitnych mistrzów przeszłości ze współczesnymi kompozytorami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

SKĄD RODEM KOZAK MAMAJ?

KOMENTARZ * * * * * * Switłana OREŁ, Kirowohrad Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Wołodymyr PAWLIW, 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Marija ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁYDENKO 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301204 Nakład ogólny — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny. Tradycja nazywania się Mamajem odrodziła się w czasach Republiki Chołodnojarskiej — na początku lat 20. ubiegłego wieku. Pisarz Jurij Horlis-Horskyj, uczestnik tamtych wydarzeń, w swojej książce „Chołodnyj Jar” opowiada o atamanie 2. kurenia wojska kozackiego Republiki Chołodnojarskiej Jakiwie Mamaju (Szczyryci). Co ciekawe, po stłumieniu przez wojska moskiewsko-bolszewickie powstania ludowego temu dowódcy udało się ukryć swoją przeszłość, a nawet zostać profesorem historii w Jekaterynosławskim Instytucie Oświaty Ludowej. Lecz gdy po kilku latach odwiedził swoją wieś, by zobaczyć dzieci, wydała go organom GPU własna żona. A po kilku dniach Mamaja-Szczyrycię rozstrzelano — z takimi bolszewicy długo się nie patyczkowali... Kozak Mamaj, ułożony z mozaiki na niemałej kamiennej płycie, wita wszystkich przejeżdżających czy przechodniów obok przystanku Mamajiw Jar, który znajduje się niedaleko wsi Cybulewe w rejonie znamjańskim. Kamień stoi prawie na skraju urwiska — malowniczego Mamajowego Jaru. Pomnik, rzecz jasna, wznoszono wspólnymi siłami. Pomogły i Znamjańska rejonowa administracja państwowa oraz rada rejonowa, i Kirowohradzkie towarzystwo ochrony zabytków historii i kultury, wsparł Instytut Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego NAN Ukrainy, komórki partii i Buho-Hardowskiej pałanki Ukraińskiego Kozactwa, a także wspólnota wiejska wsi Cybulewe. Szczególnie zapamiętają budowę i odsłonięcie pomnika uczniowie miejscowej szkoły — tak wiele niezwykłego i ciekawego dowiedzieli się oni o znanych od małego okolicach. Inicjator postawienia tak niezwykłego pomnika — kandydat nauk historycznych, etnolog, człowiek, który samodzielnie zebrał ogromny materiał z historii regionu, artysta (wraz z Anatolijem Dworskim są autorami mozaiki) Ołeksandr Bosyj opowiada: „Kozak Mamaj dla Ukraińców to postać zbiorowa i symboliczna, bo uosabia ducha rodu, jego wojowniczą szlachetność i wielkość jedności z Bogiem i Wszechświatem. Ten folklorystyczny wizerunek, znany na całej Ukrainie, choć to dziwne, tylko na Kirowohradszczyźnie został utrwalony w kilku nazwach geograficznych: w rejonie znamjańskim jest rzeka Mamajka, wąwóz Mamajiw Jar, wieś i stacja kolejowa o tej samej nazwie, a na przedmieściach Kirowohradu — chutor Wełyka Mamajka”. Wszystko to naprowadziło historyka na myśl, że dla naszego stepowego regionu kozak Mamaj to nie tylko legenda. Źródła archiwalne potwierdziły domysł: od połowy XVIII wieku donoszą nam imiona przynajmniej kilku Mamajów, w tamtym czasie — hajdamackich dowódców. Jeden z nich działał w pobliżu obecnego centrum rejonowego Nowoarchanhelśk. Kiedy go złapano i zakatowano, a głowę z założoną czapką wystawiono na palu dla zastraszenia chłopów, jakiś śmiałek ukradł tę czapkę i, podając się za Mamaja, zorganizował nową bandę powstańców. O Marku Mamaju i Fedorze Mamaju, jak świadczy Ołeksandr Bosyj, wiadomo więcej: „W związku z nasileniem polskiego i rosyjskiego ucisku opór chłopów w regionie wybuchał wielkimi powstaniami w 1734, a potem i w 1750 roku”. Nawiasem mówiąc, zaraz po odsłonięciu pomnika po przeciwnej stronie malowniczego wąwozu poświęcono krzyż na symbolicznej mogile Marka Mamaja. Według jednego z przekazów jego mogiła znalazła się pod torami kolejowymi, które biegną obok jeszcze od połowy XIX wieku. Być może właśnie dlatego na przejeździe zdarzało się wiele różnych nieszczęść, więc przeniesiono go o kilka kilometrów dalej. Dokładnie wiadomo, że wśród tych, którzy w tamtych latach bronili swojej ziemi przed najeźdźcami, był i Fedir Mamaj. Zachowały się o tym jego własne zeznania podczas przesłuchania w 1768 roku. Wiarygodnie wiadomo jeszcze o jednym bogatym człowieku o nazwisku Mamaj, który również mieszkał w tamtych stronach i o którym wzmianki zapisał swego czasu historyk Wołodymyr Jastrebow. Kiedy zaczęły się prześladowania, uciekł on wraz z rodziną nad Boh, gdzie, najwyraźniej za nieposłuszeństwo i udział w ruchu hajdamackim, został złapany i w łańcuchach przywieziony z powrotem. Żadnych danych o jego dalszym losie nie ma. Prawdopodobnie jest on nie mniej tragiczny niż los jego towarzyszy broni. Ruch oporu ludowego był odpowiedzią na ekspansję Imperium Rosyjskiego, które na początku XVIII wieku nie miało w naszym regionie ani jednego metra kwadratowego ziemi, a pod koniec — zagarnęło praktycznie całe terytorium. Właśnie od tamtego czasu stał się popularny obraz „Kozak Mamaj”, których na dzień dzisiejszy na Ukrainie zachowało się około stu wariantów. ków. Największe bazy hajdamaków znajdowały się w lasach w pobliżu wsi Cybulewe i Cwitne. Zacięte starcia sotni cybulewskiej z oddziałami karnymi miały miejsce w pobliżu wsi Uchiwka i Cutiwka. Według raportów kijowskiego generał-gubernatora M. Leontjewa, w latach 1750—1755 wojska rosyjskie stoczyły około dziesięciu zbrojnych potyczek z oddziałami, wśród których był także oddział Marka Mamaja. Ten sam generał-gubernator donosił kolegium: “Tego sierpnia 1 dnia znany złodziej i rozbójnik Marko Mamaj pod Czarnym lasem schwytany, do Siczy Zaporoskiej przywieziony i trzymany pod najmocniejszą strażą”. Podania o Mamaju wśród mieszkańców wsi Cybulewe i Mamajiw Jar są dość fragmentaryczne i mają wiele wersji. Jedna z nich została położona u podstaw fabuły dumy, którą śpiewa znany kobziarz Kornij Mazur, który sam pochodzi z Cybulewego. W dumie mowa o tym, jak cybulewski sotnik Marko Mamaj w lesie Cutiwskim zorganizował oddział hajdamacki, który stawiał opór uciskowi rosyjskiej administracji, która zagarniała wolne do tego czasu ziemie zaporoskie, terroryzowała ukraińską ludność i barbarzyńsko wycinała lasy dla budowy swoich osad wojskowych i twierdz. W jednej z bitew pod lasem Cutiwskim ciężko ranny Mamaj trafił do niewoli. Żołnierze przywiązali go sznurami do ogonów koni i ku przestrodze miejscowych mieszkańców przeciągnęli przez wieś, po czym wyrzucili poszarpane ciało Mamaja w jar na pożarcie wilkom. Wieśniacy potajemnie w nocy pochowali Mamaja przy jarudze. Od tamtej pory nazywa się ona Mamajiw Jar”. ...U babci Juhy jest wiele dziwnych rzeczy: długa, z nieostrymi zębami, wyślizgana, jakby polerowana, wałek, którym wyprasowała moją kapryśną jedwabną sukienkę lepiej niż jakimkolwiek żelazkiem elektrycznym. A jeszcze w jej pokoju stoi pomalowana skrzynia, wśród różnorodnych rysunków której wyróżnia się kozak w czerwonej świcie, z osełedcem i kobzą. Z jakiegoś powodu mnie, małej, wydawało się, że to jakiś babci krewny, i ciągle próbowałam wypytywać o niego. — Ależ nie, to kozak Mamaj, — odpowiadała babcia i opowiadała mi o odważnym kozaku, który bronił Ukraińców przed najeźdźcami. A na moje wypytywanie, gdzież on mieszkał, czy nie w ich wsi przypadkiem, babcia tylko kręciła głową: — To wszystko legenda, dziecko... I mimo wszystko, Mamaj siedzi, ułożony z kolorowej mozaiki na kamieniu, i świadczy nam i przyszłym pokoleniom o wielu sprawach. — Istnieją pewne etniczne stereotypy postrzegania siebie, postrzegania innych. I sytuacja jest pozytywna dla każdego narodu, kiedy on siebie odpowiednio postrzega. Jeśli naród ma negatywne autopostrzeganie, — jest skazany na zagładę. Dlatego każdy naród stara się znaleźć swoją godną reprezentację poprzez fakty historyczne, kulturowe. Na Ukrainie ułożyła się nieprosta sytuacja: Ukraińcy często byli przedstawiani jako negatywny typ. Mamy całe pokolenia dalekie od godności narodowej, które często nawet nie chcą publicznie identyfikować się z własnym narodem. Zatem bardzo ważne jest znalezienie takich przykładów, które potwierdzałyby godność narodową, przykryć ów negatyw, który przez stulecia narzucano psychice całego narodu. Bardzo efektywną metodą jest tutaj studiowanie faktów właśnie historii lokalnej, wszak uświadomienie sobie, że kiedyś obok żyli bohaterowie, obrońcy ludowi, zmusza zupełnie innymi oczami patrzeć i na swój kraj, i na siebie. Hanna SKRYPNYK, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn