Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ivan Korsak Na rozstajach losu (fragmenty powieści)

Слово Просвіти, №04 за 2017 рік

Ciąg dalszy. Początek w nr 2, 3 z 2017 r. Rozległa ukraińska pieśń unosiła się w spokojniejsze wieczory pod apenińskim niebem, niepokojąc duszę i przywołując bolesne wspomnienia… Kozacy zdołali w niedługim czasie nawiązać niezłe stosunki z włoskimi antyhitlerowskimi partyzantami, w porozumieniu umówili się przeciąć najważniejszą linię kolejową, co sparaliżowałoby hitlerowskie plany, ale najpierw alianci bali się działać wspólnie, mówiąc, że może wypłynąć informacja, potem Niemcy gwałtownie ruszyli do ataku — tak i zerwała się ich współpraca… A z prokomunistycznymi partyzantami pod dowództwem katolickiego księdza nie wyszło, ci spalili do cna kozacki szpital, spalili razem z wieloma rannymi i chorymi. Od razu delegacja trzech włoskich oficerów zażądała, aby Kozacy natychmiast złożyli broń i oficjalnie skapitulowali. Tymczasem układ jałtański we Włoszech również stał się obowiązujący… Oni opuścili włoską ziemię o północy, to była jeszcze jedna droga pełna cierpień, najpierw ulewy lały na górskich drogach, a potem śnieżna bezprześwitna nawałnica, jedni ginęli od partyzanckiej kuli, inni z zimna i przeziębień… Tak właśnie tutaj, na brzegach Drawy, się znaleźli… Teraz Wira stała się mimowolnym świadkiem echa sporów: komu się poddawać, Anglikom czy Amerykanom. Wszystkim tutaj wiadomo było, że niekoronowany głowa dońskich Kozaków Piotr Krasnow łudził się myślą o pomocy angielskiego feldmarszałka Alexandra, który był głównodowodzącym Brytyjczyków we Włoszech. Kiedyś razem walczyli przeciwko bolszewikom, Alexander wciąż nosił order wręczony mu przez rosyjskiego generała Judenicza, a Krasnow miał za to samo angielski krzyż wojskowy. A oto od feldmarszałka Alexandra przyszło zaproszenie dla oficerów i generalskiej wierchuszki na konferencję i spotkanie z nim. Długo odprowadzało wzrokiem kolumnę ciężarówek z ich przywódcami pospolite kozactwo i ich rodziny, nie rozchodzili się, dopóki nie osiadł kurz za tymi autami. Do Wiry przyzwyczajono się dość szybko i znajome kobiety nie kryły się przed nią ze łzami — ich mężowie pojechali, ale czy wrócą? …Obozowicze nie mogli, oczywiście, widzieć, że zamiast feldmarszałka kozacką wierchuszkę przywitał dowódca brygady Geoffrey Musson. — Panowie — żałośnie pokręcił głową — mam bardzo niedobrą misję… Otrzymałem rozkaz, zgodnie z międzynarodowym porozumieniem, przekazać was Sowietom… Podjechał pierwszy samochód i już inny angielski oficer zarządził ładowanie. Nikt nawet nie drgnął z miejsca. — Daję tylko dziesięć minut — zagroził Anglik. Wtedy Kozacy usiedli na ziemi i wzięli się za ręce; jeszcze Anglik chwycił jednego kozackiego oficera za kołnierz, lecz w tej samej chwili dziko wrzasnął: Kozak mocno ugryzł go w rękę… W końcu w ruch poszły kolby automatów i kilofy, brytyjscy strażnicy bili, nie zważając na wiek i rangę, nie jeden kozacki oficer padał bez przytomności, kilku zadano rany bagnetami. Kiedy mimo wszystko załadowano ludzi i kolumna ruszyła przez most do radzieckiej strefy, jeńcy w pośpiechu wyrzucali dokumenty, a nawet jakieś cenne rzeczy, byle tylko nie dostały się sowietom; angielscy konwojenci mieli przy tym niezły interes: złoty zegarek Brytyjczycy wymieniali za jednego papierosa. W chowanego w obozie Anglicy już się nie bawili, obozowym kazano zebrać się na siódmą rano. Usłyszawszy to, kozacki ksiądz poprosił, by wszystkim przekazać: zebrać się na modlitwę na szóstą, zbiórka na placu obozowym. Wira i w Kijowie chodziła do cerkwi, co prawda potajemnie, bo wyrzuciliby ją z pracy, jeździła w inne końce miasta i za każdym razem do innej niż poprzednio świątyni. Ale na takim nabożeństwie, pod otwartym niebem, w wielotysięcznej wspólnocie, głęboką modlitwą zjednoczonej, nie zdarzyło jej się być. Aż robiło się przerażająco i krew, zdawało się, w żyłach zastygała, kiedy ludzie o krok od grobu prosili Najwyższego nie dla siebie: — O dobre powietrze, o urodzaj owoców ziemskich i o czasy spokojne Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Za podróżujących na wodzie, na ziemi i w powietrzu; za chorych, cierpiących i zniewolonych oraz za zbawienie ich Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Abyśmy wyzwolili się od wszelkiego smutku, gniewu, niebezpieczeństwa i niedoli, Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Broń, zbaw, zmiłuj się i chroń nas, Boże, Twoją łaską. — Panie, zmiłuj się. — Przenajświętszą, przeczystą, błogosławioną, chwalebną Władczynię naszą Bogurodzicę i Wszechdziewicę Maryję ze wszystkimi świętymi wspominając, samych siebie i siebie nawzajem, i całe życie nasze Chrystusowi Bogu oddajmy. — Tobie, Panie… Wira żegnała się i myślała, że rzeczywiście w bliskim czasie wszyscy obecni na tej modlitwie oddadzą Panu swoje dusze, tyle tylko, że ciała ich zabierze wieczny wróg Najwyższego i nie ma na to rady…. Jeszcze trwała służba Boża, gdy na teren obozu wjechały ciężarówki. Tłumacz przez megafon ogłosił: — Na zakończenie nabożeństwa macie dziesięć minut. Wira w życiu nie słyszała, żeby tak zgodnie śpiewał chór, w którym chórzyści zebrali się zrządzeniem losu, to były pieśni duszy, tak śpiewać można było raz w życiu, śpiewać po raz ostatni, żegnając się z tą ziemią, z bliskimi, którzy są obok i których wywabiono podstępem na rzekome spotkanie, posyłając błogosławieństwo i tej ziemi, którą mozolnie wyhodowali dziadowie-pradziadowie i z której w niebyt wygnało nieszczęście; to były pieśni pożegnania i zarazem spotkania z tymi wysokimi i bezchmurnymi niebiosami. Tłumacz znów podszedł do mikrofonu: — Daje się wam jeszcze pięć minut. Ale minęło i piętnaście, służba Boża wciąż trwała i wtedy rozległo się jak strzał: — Ładować! Szeregi Anglików ruszyły na ludzką gromadę, a ta podświadomie grupowała się w koło, młodzi i silni stawali na zewnątrz, chowając za plecami dzieci i kobiety; Anglicy napierali coraz mocniej — i wtedy ludzie padli na kolana, chwytając się za ręce i tworząc jedną całość, prawdziwie nierozerwalną na wieki… — Wklinować się i część odciąć! — rozkazano pierwszemu plutonowi. Zamachnęły się kolby i saperki, żołnierze wżerali się krok po kroku w grupę i już udało się odciąć od gromady kilkaset dusz… Nagle dołączyły jeszcze dwa plutony, zaczęła się prawdziwa rzeź bezbronnych i nieosłoniętych, a służba Boża nie ustawała, chór cerkiewny prosił o zmiłowanie wysokie niebo, bo na tej ziemi nie było na nie nadziei, ludzie coraz ciaśniej się skupiali, zaczynała się panika, jeden po drugim pełzali i deptali, krzyki rozpaczy i bólu mieszały się z wysokimi pieśniami. Tę siekierę na gałązkę, co mogła kiedyś do rodzimego drzewa przyrosnąć, siekierę naostrzoną w Jałcie, przebiegli w inne ręce teraz przekazali. Wirę za zranione przy upadku z wagonu ramię chwyciły chwytne palce Anglika, piekący ból wykrzesał iskry w oczach, lecz jej mimo wszystko udało się wykręcić i zanurkować do środka, za innych. Ale nie mogli wytrzymać wyczerpani długim marszem ludzie przeciwko młodym i silnym, dobrze odżywionym żołnierzom, wrzucali ich jak drwa na paki, oto szarpie się matka, nie oddaje trzyletniego dziecka, a żołnierz ciągnie do siebie, jakby to nie żywe dziecię, a bezduszny przedmiot — w końcu matka traci przytomność; przewrócony ołtarz polowy, podarte szaty księdza… Wywieźli ich przez ten sam most na Drawie, nie tak znowu głębokiej, ale dość rwącej o tej porze. Wira wiedziała, co zrobi, tylko błagała Boga, żeby nie odepchnęli jej od brzegu paki, żeby nie przeszkodzili w zamiarze. Obejrzała się jeszcze, rzucając pożegnalne spojrzenie tam, gdzie miał być jej Hryhorij, jej miłość i męka, niebem darowana nagroda i takie samo cierpienie; nie miała do niego żalu, że tak się ułożyło, że życie jej poszło, powiedzmy, z jego winy właśnie tą drogą i los wiezie na śmierć tą maszyną. Dziękuję, że byłeś, dziękuję za światło, które szło z tobą… Wira przez ścisk nawet przeżegnać się nie mogła, tylko rzuciła spojrzenie błagalne w wysokie niebo i wstąpiła na burtę ciężarówki… 17 Nad Rzymem stała noc. Wcale nie wojenna, z wyludnionymi ulicami, z oknami domów, które, spóźnione, gasły jedno po drugim: chyba tylko nocne motyle krążyły wokół latarni, prowadząc jakiś szczególny swój owadzi taniec. Biskup Iwan Buczko stał na kolanach przed papieżem rzymskim Piusem XII. — O tej nocnej porze, synu mój, chyba skrajna potrzeba do mnie przywiodła — rzekł papież, kładąc biskupowi rękę na ramieniu. — Wasza Świątobliwości, rachuba idzie nie na dni czy tygodnie, rachuba poszła na godziny — biskup mówił szybko, ale czasami się zacinał i w tych pauzach panicznie dobierał i przebierał potrzebne słowo czy wyrażenie. — Chodzi o ratunek tysięcy moich rodaków cierpiących, wiernych Chrystusowi, których może zabrać i niewinnie zniszczyć bezbożna Moskwa. I zaczął chaotycznie, śpiesząc się, jakby ktoś był w stanie tutaj przerwać mu i przeszkodzić w wyjawieniu tego, co potrzebne, opowiadać, dlaczego i za co walczyły ukraińskie dzieci w dywizji „Galicja” i jakie nieurojone zagrożenia zawisły nad nimi. — A chciałbym jeszcze podziękować za waszą duchową pomoc, tak terminowo i niezwłocznie udzieloną — mówił biskup. Iwan Buczko niedawno wracał pociągiem do Rzymu. I nagle pośrodku tego czyściutkiego włoskiego pola, w pobliżu miasta Bellaria, słyszy wieczorną modlitwę w języku ukraińskim, a do tego tysiącgłosowe „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń…”. Wygląda przez okno i widzi jakieś wielkie zgromadzenie w modlitwie: to nie przesłyszało się i nie przywidziało, to rzeczywiście odbywało się nabożeństwo. Na pierwszym przystanku biskup wysiada i jakoś dociera do wiernych. Był to obóz internowanych kombatantów z dywizji „Galicja”, którzy nawet tysiące wiorst od domu nie wyrzekli się odwiecznego zwyczaju. — Pozwólcie mi odprawić mszę świętą, jestem biskupem — prosi Iwan Buczko. Jemu, rzecz jasna, nie pozwoliła administracja obozu, nawet słowa nie dali zamienić z rodakami. Wróciwszy do Rzymu, biskup niezwłocznie prosi o pomoc Papieża — już następnego dnia dwóch księży z Watykanu przybyło do obozu. Kilka godzin temu biskup otrzymał list od Pawła Szandruka ze szczegółowym opisem wydarzeń i sytuacji, które zaistniały, i wyciągnął wniosek: Papież Rzymski zrozumie go i nie potępi, jeśli nawet biskup poprosi o tak późną, faktycznie już nocną audiencję. W rzeczywistości Pius XII nie zamierzał potępiać ani okazywać jakiegokolwiek niezadowolenia, nawet skrytego, w duszy, mówiono mu już o losie tych cierpiących wiernych. Mało tego, dochodziły wieści, że i żona amerykańskiego prezydenta Eleanor Roosevelt przejęła się tymi losami i czyni starania, aby ci młodzieńcy nie trafili w przerażający moskiewski gułagowski młyn. Rzecz wcale nie w tym, przekonywał biskup świętego ojca, że tysiące ludzi zrzucono po prostu w polu, pod prostopadłym południowym słońcem, bez dachu nad głową czy nawet bez ogrodzenia — dokąd oni tam uciekną i nie mają dokąd uciekać! — trzymają ich głodujących; na siedem osób na dobę jeden bochenek chleba, talerz rzadkiej zupy, jedna łyżka cukru, jedno ciastko i jedna łyżka mleka — młodzi jakoś przeżyją, inne jest niebezpieczeństwo. Sowieckie komisje dość bezczelnie zjawiają się w takich obozach, na podstawie sfałszowanych zeznań chwytają ludzi i znikną ci nieszczęśnicy w wiecznej zmarzlinie… Święty ojciec wiele z tego, co opowiedział Iwan Buczko, już wiedział: informowano go o negocjacjach Pawła Szandruka z Władysławem Andersem, o tym, co czyni profesor Arlt na polecenie Szandruka. Tak jak wiedział Pius XII o pozycji Stalina. Kremlowskiego namiestnika z jakiegoś powodu mniej martwiły trzy węgierskie dywizje SS, milionowa armia własowska, dwie chorwackie dywizje, dwie łotewskie, albańska, białoruska, walońska, holenderska, estońska, włoska, norweska, francuska dywizje SS oraz wiele innych, Stalin najbardziej przejmował się 1. Ukraińską Dywizją i tylko ją wymieniał jako obowiązkową do repatriacji. …Kątem oka widział Iwan Buczko, jak denerwują się pomocnicy Piusa XII i niecierpliwe znaki biskupowi wysyłają — ludzie noc zarwą, gestami przypominali, grzech tak męczyć świętego ojca; tak jak widział to, że Pius XII wcale nie zamierzał go poganiać. I dopiero gdy biskup wyłożył w pełni swoją prośbę, święty ojciec smutno pokręcił głową: — Synu mój, jesteś zmęczony, zapewne, po dniu. Idź odpocznij, a ja zrobię wszystko, co pozwoli Najwyższy. I znakiem przywołał pomocnika, który brał udział w przygotowaniu międzynarodowych apeli i pism. Następnego ranka, ściślej mówiąc, tego samego, Pius XII podpisywał dokumenty do Departamentu Stanu USA w sprawie Ukraińców, którym było dane znaleźć się na Zachodzie, w szczególności dywizjonistów 1. Ukraińskiej; podobny dokument zawiozła niezwłocznie poczta dyplomatyczna do brytyjskiego rządu. Ciąg dalszy nastąpi.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn