Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor
17 listopada 2016 roku Konstytucyjny Sąd Ukrainy (wyłącznie dzięki naszemu nieustępliwemu naciskowi trwającemu przez DWA lata) wreszcie rozpoczął rozpatrywanie sprawy wniosku 57 deputowanych ludowych Ukrainy VII kadencji o niekonstytucyjność Ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej” z 3 lipca 2012 roku nr 5029-VI, z inicjatywy którego ja sama wystąpiłam (autorzy to jawni agenci Rosji: W. Kolesniczenko, S. Kiwałow). Wniosek konstytucyjny zarejestrowano w sekretariacie KSU już 10 lipca 2014 roku. Z naruszeniem wszystkich terminów proceduralnych dopiero 13–14 grudnia 2016 roku odbyła się bezpośrednia procedura ustnych przesłuchań, podczas której z wystąpieniami argumentacyjnymi wystąpili sędzia-sprawozdawca Ihor Slidenko, przedstawiciele stron wniosku Iryna Farion, Oleh Bondarczuk, eksperci Pawło Hrycenko, Serhij Hołowatyj, Taras Marusyk oraz świadkowie Ja. Kendzor, J. Karmazin, J. Kluczkowski, M. Tomenko, I. Zajec. Na sali posiedzeń nie padł ANI JEDEN argument dotyczący konstytucyjności wskazanej ustawy; przeciwnie, przytoczono dziesiątki ocen ekspertów ze WSZYSTKICH wiodących instytucji naukowych Ukrainy o jej antypaństwowym charakterze i o tym, że stanowi ona faktyczną przesłankę nieuniknionej ostrej fazy wojny z Rosją. Dopiero 13 stycznia 2017 r. KS rozpoczął zamkniętą procedurę rozpatrywania tej kwestii i kontynuował ją w znaczące chrześcijańskie święto 19 stycznia 2017 roku. Orzeczenia nadal nie ma, ponieważ, po pierwsze, skład KS w większości jest taki sam jak za Janukowycza; po drugie, władza sądownicza, mimo zmian Prezydentów, nie doznała żadnych zmian, gdyż obranym Prezydentom właśnie taka, zależna od nich, jest potrzebna. Można więc liczyć jedynie na poświąteczny cud, wy-
Dzień Soborności
LIRYKA TETIANY CZEREP-PEROHANYCZ
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nazwany pozytywnym stresem światopoglądowym niektórych sędziów… Ta niemal detektywistyczna retardacja w rozwoju językowych dni sądu przypomniała mi tragiczne perypetie losu Szewczenki jako głównego symbolu naszego JĘZYKA. Po aresztowaniu poetę wieziono pod czujną strażą i bardzo szybko jak niebezpiecznego przestępcę. Później ironicznie wspominał o tym w swoim Dzienniku: „…z Petersburga na ósmą dobę dowieziono mnie do Orenburga, zabijając po drodze tylko jednego pocztowego konia”. A drogi było, przypomnijmy, 2500 km przez Moskwę, Symbirsk, Samarę, Buzuluk… Po dziesięciu latach katorgi bez prawa pisania i malowania nastąpił nad wyraz spowolniony powrót. Jak pisze Iwan Dziuba w swoim znanym dziele „Taras Szewczenko: życie i twórczość” (2008), od pierwszej wiadomości o bliskim uwolnieniu (1 stycznia 1857, list hrabiny A. Tołstoj) i pierwszego doniesienia o zezwoleniu cara na uwolnienie Szewczenki (17 stycznia, list M. Łazarewskiego) do otrzymania oficjalnego rozkazu minęło 7 miesięcy. Oto jak opisał to Szewczenko w Dzienniku: „Jak szybko, jak z zapałem wykonuje się rozkaz aresztowania, tak, przeciwnie, opieszale i chłodno załatwia się rozkaz uwolnienia. A rozkaz pochodzi od tej samej osoby i załatwiają go te same organy. Dlaczego taka różnica? Roku 1847 w tym samym miesiącu sprowadzono mnie z Petersburga do Orenburga na siódmy dzień. A teraz, daj Boże, na siódmy miesiąc otrzymać rozkaz jakiegoś komendanta batalionu, żeby zabrano mi rzeczy państwowe i wstrzymano mi utrzymanie żywnością. Forma, ale ja nie pojmuję takiej nieludzkiej formy” (18 czerwca 1857 r.). My, przytomni Ukraińcy, również „nie pojmujemy takiej nieludzkiej formy” zniesienia putinowskiej ustawy językowej z 2012 roku, która przed 2017 rokiem została „przegłosowana” gwałtem i „omówiona” w 2 minuty i 4 sekundy przy 2 tysiącach 54 propozycjach. Może to w niej, jak w tym bajkowym jajku Nieśmiertelnego Chachlika, ukryta jest dusza Ukraińca? Oto masz wtórność „kwestii językowej” w kraju, a do tego histerię ideowych zwolenników porażki o niestosowności jej zniesienia w najbardziej odpowiedni i najbardziej potrzebny dzień — 23 lutego 2014 roku. Choć dobrze byłoby zrobić to także 21 lutego, w Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. Przynajmniej ja właśnie po to zostałam posłanką Rady Najwyższej. A Szewczenko jednak powrócił na Ukrainę i żaden polityk jeszcze nie sięgnął jego wewnętrznej siły i nieustannego czynu: „…w tych latach, w dniach największego przejawu myśli narodowej, nad wszystkimi chorągwiami, karabinami maszynowymi, orkiestrami, armatami, procesjami, hetmanami, politykami, partiami, watażkami i parlamentarzystami… panował on jeden — Poeta Ukraiński! Monarchistyczna Rosja, ideolodzy centralizmu, międzynarodowi politycy i miejscowi pedanci muszą schylić przed nim swe głowy, wielkim i niepokonanym władcą zardzewiałego pióra. Zwyciężyłeś, Poeto! Ukraińską zwycięską rewolucję zrobił SZEWCZENKO — nie wódz, nie bohater, nie car, nie dyplomata i nie niemiecki nauczyciel ludowy — zrobił ją poeta!” (A. Nikowski). Sędziowie! Usłyszcie SZEWCZENKĘ, a dobrze będzie WAM z nim.
CZYTELNICZE WIECE
12-13
Z ROSY I WODY WASYLOWI KLICZAKOWI!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
akademickiej historii Ukrainy. Ukraińska inteligencja proponowała to jeszcze na początku lat 90. Pisaliśmy odezwy, a prezydent Łeonid Krawczuk je przyjął. Muszę ze wstydem zaznaczyć, że taka historia nie tylko nie została wydana, ale nawet nie została opracowana i przygotowana, ponieważ państwu zabrakło środków. Mając tak ogromną potęgę historii narodowej, którą rozkradają, odbierają, nasz kraj jest jedynym w Europie, gdzie takiej historii nie zdołano wydać. Naszym zadaniem dzisiaj jest uformowanie ukraińskiego narodu, ochrona tożsamości, ukraińskiego suwerennego duchowego państwa. A tego nie będziemy w stanie zrobić bez pamięci historycznej i bez historii narodu ukraińskiego. Tymczasem w Rosji do 2017 roku kończą cztery fundamentalne prace: „Historię Rosji”, „Historię Noworosji”, „Historię Małorosji”, „Historię Krymu”. Oni dzisiaj ukradli naszą historię. Jedyne, czego nie mogli ukraść, to ukraińska kolęda. Mając taką ukraińską obrzędowość, mimo wszystkich niesprzyjających okoliczności i krótkowzroczności władzy, pozostajemy autentycznie silni, zachowujemy wzniosłość ducha i głęboką ciągłość swojej historii narodowej. Musimy zwrócić narodowi ukraińskiemu panteon ukraińskich bohaterów. Tysiące wybitnych Ukraińców, którzy stworzyli rzeczy o światowym, uniwersalnym poziomie, pozostają poza granicami naszej ojczyzny. Niszczyły ich imperia, a my niszczymy swoim niepamiętaniem. Musimy mieć ich w swoich myślach, zamysłach, ideach, w programach edukacyjnych wszystkich szczebli — od przedszkoli do uczelni wyższych, aby panteon ukraińskiej sławy służył Ukrainie, naszemu narodowi i był politycznym oraz duchowym oparciem, na którym tworzyć się będzie prawdziwa duchowa demokratyczna Ukraina”. Po przemówieniach odbył się świąteczny koncert. Wystąpił dziecięcy wzorcowy teatr pieśni „Ładonky”; wirtuozowsko zagrał na skrzypcach utwory klasyczne i ludowe przewodniczący Kijowskiego Oddziału Miejskiego „Proświty”, muzyk Kyryło Stecenko; swój program przedstawił artysta ludowy Ukrainy Femij Mustafajew. My, uczestnicy uroczystego wiecu na Placu Sofijskim 22 stycznia 2017 roku: — żądamy od władz ustanowienia na szczeblu państwowym, że daty: 22 stycznia i 24 sierpnia — są Dniami wyzwolenia od moskiewsko-imperialnej i moskiewsko-bolszewickiej okupacji oraz odnowienia Niepodległości; — żądamy od Prezydenta Ukrainy jako Naczelnego Dowódcy uczynienia ukraińskiej armii zdolną do walki i najefektywniejszą armią świata; — ogłaszamy początek społecznego jednoczenia oraz społecznej mobilizacji do ogólnonarodowego oporu wobec moskiewskiej agresji we wszystkich jej możliwych przejawach aż do pełnego zwycięstwa Ukraińców i ostatecznego utwierdzenia prawa do samodzielnego decydowania o swoim losie na swojej ziemi. Ruch Społeczny „Ukraińska Alternatywa Patriotyczna”: Ludowy Ruch Ukrainy, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińska Partia UNA-UNSO, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki, Związek Oficerów Ukrainy, OUN(d), OUN, Wszechukraińskie Stowarzyszenie Weteranów, Partia Polityczna „Patriota”
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN. Wieczór rozpoczęła zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij, która przypomniała, że 22 stycznia świętujemy Dzień Jedności Ukrainy, datę bardzo ważną, ponieważ dla obrony interesów narodowych Ukrainy niezwykle istotna była integralność terytorialna. Dzień ten na Ukrainie zaczęto oficjalnie obchodzić 22 stycznia 1999 roku, biorąc pod uwagę wielkie polityczne i historyczne znaczenie Aktu Zjednoczenia Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, ogłoszonego 22 stycznia 1919 roku, dla utworzenia jednolitego, sobornego państwa ukraińskiego. A rok wcześniej, 22 stycznia 1918 roku, właśnie w tej sali miało miejsce jeszcze jedno bardzo ważne wydarzenie — Centralna Rada przyjęła IV Uniwersał, którym ogłoszono pełną niepodległość URL. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan w swoim wystąpieniu zauważył, że obecnie nasze możliwości informacyjne są skrajnie ograniczone. Nie sposób poprzez kanały informacyjne nawet ogłosić, że zaczynamy obchodzić bardzo ważną datę — 100-lecie ukraińskiej rewolucji, tego ważnego czynu, który wydawał się niemożliwy po wiekach niszczenia ukraińskiego ducha. „25 lat temu można było przyjść do przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radia M. Ochmakewycza i powiedzieć: „Dajcie nam czas antenowy, aby poinformować, jak będziemy obchodzić Dzień Jedności Ukrainy”. I dawano nam czas antenowy. Dzisiaj nie wiem nawet, do kogo się zwrócić. Kanał narodowy jest złamany: tam jest „Jedinaja strana”. Kolosalna niszczycielska siła siedzi wewnątrz Ukrainy. Dzisiaj tradycyjnie zebraliśmy się w tej sali jako segmenty społeczne, partie polityczne o kierunku demokratycznym, które faktycznie dopiero nabierają siły, aby przypomnieć o tym wydarzeniu, o wyjątkowości naszego narodu, poświadczonej najwyższymi osiągnięciami naszej kultury. Dawna kultura ukraińska, w szczególności cykl obrzędowy — nasze kolędy, szczedriwki, ukształtowane są według zasad, którymi żył nasz naród jeszcze przed przyjęciem chrześcijaństwa. Musimy obronić swoją tożsamość, widzieć swoją perspektywę, swoją prawdę. Ukraińska rewolucja trwa, obecnie jesteśmy w procesie walki, z której musimy wyjść zwycięsko. Tak, 22 stycznia 1918 roku IV Uniwersałem Ukraińskiej Centralnej Rady, który ogłosił niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej, zwycięsko zakończył się prawie 300-letni okres walki Ukraińców o wyzwolenie z moskiewsko-imperialnej niewoli kolonialnej. Po raz drugi, po tym jak 22 stycznia 1990 roku miliony Ukraińców utworzyły żywy łańcuch jedności między Kijowem a Lwowem, rozpoczął się gwałtowny proces wyzwalania Ukrainy od prawie siedemdziesięcioletniej okupacji już przez reżim moskiewsko-bolszewicki, który zakończył się przywróceniem Niepodległości Ukrainy Aktem z 24 sierpnia 1991 roku, potwierdzonym ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 roku. Także dwukrotnie w ciągu tego stulecia Ukraińcy demonstrowali fantastyczne przykłady jedności i solidarności. Po raz pierwszy 22 stycznia 1919 roku na placu Sofijskim w Kijowie ogłoszono Akt Zjednoczenia URL i ZURL, które powstały po ogłoszeniu Niepodległości na terytoriach zamieszkanych przez Ukraińców, którzy przez wieki wchodzili w skład różnych byłych imperiów: Rosyjskiego i Austro-Węgierskiego.
To, że tutaj, w Ukrainie, budowany jest „ruski mir”, nas upokarza. Jest on budowany kulturowo, mentalnie, poprzez Ministerstwo Oświaty, Ministerstwo Informacji. Dlatego ten punkt zwrotny ukraińskiej rewolucji jest bardzo ważny. Zebraliśmy się tutaj, aby powiedzieć: „My jesteśmy, Ukraina była, jest i będzie!”. Przewodniczący partii „Patriot” Mykoła Hołomsza podkreślił, że „dzisiaj obchodzimy bardzo ważne święto, które jest skropione krwią najlepszych synów i córek Ukrainy w różnych czasach na przestrzeni wieków. Poświęcili oni to, co najdroższe — swoje życie. Oto co zapisano w historii o Soborności naszego państwa: „Od dzisiaj jednoczą się rozdzielone przez wieki części jednej Ukrainy: Zachodnioukraińska Republika Ludowa — to Galicja, Bukowina, Ruś Węgierska i wielka Naddnieprzańska Ukraina. Spełniły się wiekowe marzenia, którymi żyli, za które umierali najlepsi synowie Ukrainy. Od dzisiaj istnieje jedna niepodległa Ukraińska Republika Ludowa”. Te słowa Uniwersału uroczyście brzmiały u nas na placu Sofijskim w Kijowie 22 stycznia 1919 roku. Po raz pierwszy od długiego czasu Ukraińcy znów otrzymali możliwość stworzenia swojego państwa, o którym marzyli wiekami. Tego dnia wydawało się, że odtąd i na wieki Ukraińcy zapanują w pokoju i zgodzie na swojej ziemi. Lecz nie tak myśleli nasi imperialni wrogowie i już wkrótce naszą Ukrainę zaczęto szarpać ze wszystkich stron. Państwo ukraińskie wtedy nie zaistniało. Jeszcze na dziesięciolecia trafiło teraz już pod rosyjską sowiecką okupację. Ale idea soborności nabrała w świadomości ówczesnych i następnych pokoleń Ukraińców wielkich zarysów państwowości, stała się czynnikiem jednoczącym w walce o niepodległość Ukrainy. To wydarzenie przez dziesięciolecia inspirowało ukraińskich patriotów do walki przeciwko ciemiężycielom, o przyszłą soborną, niepodległą, wolną Ukrainę. Legendarną sprawę uczestników zmagań wyzwoleńczych kontynuowała Niebiańska Sotnia Majdanu, Rewolucja Godności i kontynuują patrioci, którzy bronią swojej ziemi i całego cywilizowanego świata przed rosyjskimi okupantami. Kiedy nad Ukrainą zawisło zagrożenie totalitarnej okupacji siłami odwiecznego wroga, dziesiątki tysięcy patriotów wystąpiły do tej walki. Ochotnicy, nawet nie mając niezbędnej broni, wyposażenia, stanęli w obronie Ojczyzny. Dali oni możliwość Siłom Zbrojnym szybko się odrodzić i teraz we wspólnym szyku stoją w obronie cywilizacji przed neobarbaryzmem. Gotowi ceną własnego życia bronić wolności i niepodległości Ukrainy. Dzisiaj, wspominając wydarzenia stycznia 1919 roku, możemy zaświadczyć, że ofiary w imię niepodległej Ukrainy nie były daremne. Ukraińcy wywalczyli prawo do budowania własnej soborności i tego prawa już nie oddadzą. Taką odezwę napisali dzisiaj patrioci. My niepodległą soborną Ukrainę stworzyliśmy, ale tylko zewnętrznie. Ukraińcom trzeba na nowo rozpoczynać budowanie swojego kraju. To, co dostało się nam z czasów radzieckiej przestrzeni i istnieje do dziś, nie zasługuje na dobre słowo. To bezduszna maszyna, która gnębi człowieka, która nie tworzy środowiska życia. Jestem przekonany, że my wspólnie z organizacją społeczną „Ukraińska alternatywa”, partią „Patriot”, wszystkimi siłami demokratycznymi zdołamy rozpocząć budowę nowego, niepodległego, suwerennego, prawdziwie demokratycznego sobornego państwa”. Akademik APNU Heorhij Filipczuk zaproponował odwołać się do dorobku swojego rodu, narodu, do swojej pamięci narodowej, do swojej wiary. Przypomniał treść ważnej pracy Mychajła Hruszewskiego „Kim są Ukraińcy i czego oni chcą”, która została napisana równo 100 lat temu. Mowa tam o tym, że „nie ma dla nas, Ukraińców, bardziej znaczącej wartości, którą musimy bronić, ochraniać, wzmacniać i rozwijać, niż ukraińska państwowość”. A jeszcze Mychajło Serhijowycz pisał, że musimy to państwo podeprzeć ukraińskim narodem politycznym. Uważał, że polityczne ukraiństwo — to ci, którzy z urodzenia są Ukraińcami, którzy mówią w języku ukraińskim, którzy bronią Ukrainy, którzy pracują na jej chwałę. „Ale są i ci Ukraińcy, którzy nie mają ukraińskiej wiary, którzy i rodu nie są ukraińskiego, ale wiarą i prawdą służą ukraińskiej sprawie. I ci szczerzy obywatele są większymi Ukraińcami niż ci, którzy stoją z boku ukraińskiej sprawy” — uważał Hruszewski. Takich przykładów jest niemało: Pyłyp Orłyk, wielki Czech, który napisał unikalną na światowym poziomie Konstytucję; Petro Mohyła, mołdawski bojar, który tworzył ukraińską wiarę prawosławną; Polacy Wiaczesław Łypynski i Wołodymyr Antonowycz; Szwedka Sofija Rusowa, która stworzyła unikalną ukraińską pedagogikę narodową i oświatę; krymski Tatar Ahatanheł Krymski, wybitny językoznawca, tłumacz, który znał 64 języki i wiarą oraz prawdą służył Ukrainie. Hruszewski chciał widzieć właśnie takich ludzi, którzy myślami i działaniami będą służyć Ukrainie, swojemu narodowi. Mówił, że duchowa i polityczna jedność ukraińskiego narodu — to jej pełna jedność. Obecnie ukraińska młodzież i ukraińska inteligencja powinny, broniąc Ukrainy i prowadząc walkę o ukraińską tożsamość, postawić pytanie przed przywódcami najwyższej ukraińskiej władzy o stworzenie choć teraz, w XXI wieku, wydania 15-tomowej fundamentalnej. Z okazji Dnia Soborności Ukrainy Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w Kijowskim Domu Nauczyciela przeprowadziło wieczór literacko-artystyczny. Rozważaniami o znaczeniu tej daty dla narodu ukraińskiego, zbliżającego się 100-lecia ukraińskich zmagań wyzwoleńczych, podzielili się przewodniczący „Proświty”, pisarz, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Pawło Mowczan, zasłużony prawnik Ukrainy, lider partii politycznej „Patriot” Mykoła Hołomsza, akademik APNU Heorhij Filipczuk.
Tłumaczenie maszynowe
Po raz drugi, kiedy 22 stycznia 2014 roku rozpoczęły się rozstrzeliwania i torturowanie uczestników Euromajdanu (właśnie tego dnia od kul zginął Ormianin Serhij Nihojan, a później Białorusin Michaił Żyzniewski oraz w wyniku tortur Ukrainiec Jurij Werbycki), Ukraińcy nie przestraszyli się, jak liczyli na to moskiewscy rewanżyści, lecz zjednoczywszy się, dali godny odpór zbrodniczemu reżimowi kremlowskiego pachołka na stanowisku prezydenta Ukrainy. Właśnie ta jedność ukraińskiego społeczeństwa po Euromajdanie, nie zważając na faktycznie zniszczoną przez reżim moskiewskiej marionetki armię, nie pozwoliła ziścić się ambitnym planom kremlowskiego führera dotyczącym zajęcia i okupacji południa oraz wschodu Ukrainy. A oto po raz drugi nie dopuścić do zniewolenia Ukrainy (jak to się stało w latach 20. XX wieku) — to już nasz dzisiejszy święty obowiązek. Historyczna lekcja tamtego czasu wyraźnie świadczy, że przyczyną klęski Ukraińskiej Republiki Ludowej była nadmierna krótkowzroczność i niezdecydowanie ówczesnych ukraińskich przywódców (Wynnyczenki, Hruszewskiego), którzy na fali swoich socjalistycznych upodobań deklarowali, że z „bratnim” rosyjskim narodem żadnej wojny być nie może, oraz… rozwiązali zdolne do walki ukraińskie oddziały wojskowe, które zorganizowanie powracały z frontu rosyjsko-niemieckiego. Wygrywali ci, którzy z tak podstępnym i podłym wrogiem, jakim zawsze była i jest Moskwa ze swoją hybrydową i obłudną istotą, postępowali zdecydowanie i bezkompromisowo (jak Polska w latach 20. czy Finlandia w latach 40.). Przez trzy lata wojny Ukraińcy już zrozumieli efemeryczność i obłudność tak zwanego „braterstwa” i „wiecznej przyjaźni” z Moskowią. Teraz pozostało raz i na zawsze uświadomić sobie, że Moskwa była, jest i będzie odwiecznym i zaprzysięgłym WROGIEM nie tylko Ukrainy, ale i całej cywilizowanej ludzkości. Właśnie dlatego, aby nie doznać nowej OKUPACJI i znów nie walczyć o wyzwolenie oraz przywrócenie Niepodległości, trzeba ZAWSZE być w pełnym uzbrojeniu i gotowymi dać godny odpór każdej formie agresji ze strony imperialnej Moskowii, ponieważ ta wojna zakończy się naszym zwycięstwem tylko w przypadku upadku samej Moskwy. 22 stycznia jest jedną z najważniejszych dat w ukraińskiej historii, jako symbol zwycięstwa ukraińskiego ducha oraz dążenia do jedności narodu i jego historycznych ziem. Dwukrotnie, za cenę niewiarygodnej męstwa i odwagi, w ciągu ostatniego stulecia Ukraińcy pokonywali jednego z najstraszniejszych i najbardziej krwiożerczych zdobywców w całej historii ludzkości — moskiewską ordę.
Tłumaczenie maszynowe
“Niszczenie języka ukraińskiego na Ukrainie — to jeden ze składników wojny hybrydowej, a bezpieczeństwo państwa jest ściśle związane z umocnieniem języka ukraińskiego jako państwowego”. Śladami naszych wystąpień 3 Prezydentowi Ukrainy Petrowi POROSZENCE Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy Andrijowi PARUBIJOWI Premierowi Ukrainy Wołodymyrowi HROJSMANOWI Kijowskiemu merowi Witalijowi KLYCZKOWI Społeczeństwo ukraińskiej stolicy i całej Ukrainy jest głęboko zaniepokojone stanem, w jakim znalazło się Narodowe Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie, przy bulwarze T. Szewczenki 12. To najdroższy skarbiec narodu, w zbiorach muzeum przechowywane są oryginały dzieł Szewczenki, ich wydania za życia autora, autografy, pamiątki. Przez bezmyślną przebudowę kolekcja dzisiaj znalazła się pod zagrożeniem — jej ewakuacja w razie sytuacji nadzwyczajnej jest skrajnie utrudniona. Z tego samego powodu na wypadek nieprzewidzianej klęski w niebezpieczeństwie jest życie pracowników i zwiedzających muzeum. Główna przyczyna nieszczęścia — brak fachowości i nieuczciwość. Mianowany w 2012 roku na stanowisko dyrektora generalnego muzeum Dmytro Stus nie miał żadnego doświadczenia w pracy muzealnej. Architekt Łarysa Skoryk, z którą nowo mianowany dyrektor znalazł wspólny język w kwestii przebudowy obiektu, nie posiada licencji na wykonywanie projektów związanych z zabytkami kultury (to prerogatywa Instytutu Naukowo-Badawczego „Ukrprojektrestawracija”). Nie posiada odpowiedniej licencji również spółdzielnia „Inbud”, u której zamówiło prace z zakresu rekonstrukcji i renowacji przedsiębiorstwo komunalne „Żytłoinwestbud-UKB” (dyrektor Wiaczesław Nepop). Ta przedsiębiorcza spółdzielnia wydała już 32 mln hrywien środków państwowych, ale przez niską jakość prac obiekty do tej pory nie mogą zostać oddane do eksploatacji, choć w rzeczywistości niedoremontowane muzeum już ponad dwa lata (!) przyjmuje zwiedzających. Teraz na zakończenie prac żądają jeszcze 15 milionów! Na co poszły ludowe pieniądze? Zabytek kultury o znaczeniu narodowym, pałac rodziny Tereszczenków, został oszpecony. Po barbarzyńsku zamurowano główne wejście do pałacu, wiele okien i jeszcze kilka wejść-wyjść (już wspomniano wyżej o zagrożeniu z tego powodu dla ludzi i dla kolekcji). Budynek przeszedł również wewnętrzną przebudowę. Taka rekonstrukcja jest zabroniona przez Ustawę Ukrainy o ochronie dziedzictwa kulturowego, dozwolone są jedynie prace z zakresu renowacji i konserwacji. Wbrew Ustawie Ukrainy o muzeach i muzealnictwie zniszczono ogród na dziedzińcu (strefa rekreacyjna!), a wraz z nim morwę, wyhodowaną z sadzonki przywiezionej z Twierdzy Nowopietrowskiej, z ogrodu, który sadził sam T. Szewczenko. Nielegalnie wzniesione w miejscu czarującej oazy atrium narusza autentyczny wygląd zabytku oraz reżim świetlny i temperaturowo-wilgotnościowy muzeum. Mało tego, przez niskiej jakości prace budowlane w czasie niepogody przecieka jak sito. Nie będąc ekspozycjonistką, Łarysa Skoryk okaleczyła główną ekspozycję Muzeum Tarasa Szewczenki na Tarasowej Górze. To przykre doświadczenie przydało się również w Kijowie. Ekspozycja jest niegramotna, eksponaty rozmieszczone chaotycznie, autografy T. Szewczenki praktycznie leżą na podłodze. Zniknęły portrety wielkich poprzedników T. Szewczenki, na przykład Je. Hrebinki, za to pojawiły się portrety podwładnych Mikołaja I — Dubelta i innych. A pierwszym eksponatem, który wita zwiedzającego, jest portret Katarzyny II. Dyrekcja muzeum prowadzi błędną politykę kadrową. Instytucja bez wątpienia powinna uzupełniać się młodymi kadrami, ale w każdym muzeum chroni się doświadczonych fachowców. Zamiast tego z Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki zmuszeni byli odejść wysokiej klasy specjaliści od pracy ekspozycyjnej, wydawniczej, autorzy licznych prac szewczenkoznawczych. Doszło do tego, że w muzeum obecnie nie ma komu prowadzić fachowych wycieczek z szeregu tematów. Wszystko to pozwala nam twierdzić, że sytuacja z muzeum jest katastrofalna. Żądamy natychmiastowego powołania kompetentnej komisji w celu zbadania problemu. Kierownictwo muzeum musi zostać wymienione. Główna ekspozycja musi zostać zbudowana od nowa. Budynkowi, zabytkowi architektury, należy przywrócić autentyczny wygląd na koszt naruszających ustawodawstwo w sferze ochrony dziedzictwa kulturowego. Główny muzeum Ukrainy doznaje zniewagi, na którą nie odważyła się nawet władza radziecka. Dalej tak trwać nie może. Z poważaniem: Laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Dmytro PAWŁYCZKO, Pawło MOWCZAN, Anatolij HAJDAMAKA, Feodosij HUMENIUK, Wasyl HERASYM’IUK, Wołodymyr NEDIAK Kijów, 12.01.2017 r.
Informacja Ministerstwa Młodzieży i Sportu Ministerstwo Młodzieży i Sportu bierze aktywny udział w przygotowaniu i przeprowadzaniu działań skierowanych na realizację pracy oświatowej w zakresie popularyzacji ukraińskojęzycznych dziecięcych i młodzieżowych wydawnictw drukowanych, które naświetlają materiały o treści narodowo-patriotycznej. Zgodnie z rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 25.12.2015 nr 1400, zarządzeniem Ministerstwa Młodzieży i Sportu z dnia 01.04.2016 nr 1235 (ze zmianami) zatwierdzono kalendarzowy plan działań dotyczących wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży na 2016 rok, zgodnie z którym Ministerstwo wspólnie ze strukturalną jednostką ds. młodzieży i sportu Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej przeprowadziło w dniach od 01.11 do 05.11.2016 w Czernihowie Ogólnoukraińskie seminarium-trening z ukraińskiej etnopedagogiki, skierowane na prowadzenie pracy oświatowej w zakresie popularyzacji ukraińskojęzycznych dziecięcych i młodzieżowych wydawnictw drukowanych, które naświetlają materiały o treści narodowo-patriotycznej. Oprócz tego, w 2016 roku Ministerstwo wspólnie ze strukturalną jednostką ds. młodzieży i sportu Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej przeprowadziło w dniach od 18.08 do 21.08 w Swiatohirśku w obwodzie donieckim Ogólnoukraińską akcję skierowaną na rozszerzenie sfery stosowania języka ukraińskiego przez dzieci i młodzież, „Krajoznawczo-turystyczna ekspedycja”. Informujemy również, że zgodnie z rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 30.11.2016 nr 898 „O zatwierdzeniu planu działań dotyczących wychowania narodowo-patriotycznego młodzieży na 2017 rok”, opracowanego przez Ministerstwo Młodzieży i Sportu we współpracy ze społeczeństwem, jednym z priorytetowych kierunków międzynarodowych i ogólnoukraińskich działań edukacyjno-wychowawczych, informacyjno-oświatowych oraz kulturoznawczych, które zaplanowano przeprowadzić w 2017 roku, jest rozszerzenie sfery stosowania języka ukraińskiego. Według informacji Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy, w przypadku wpłynięcia projektów aktów normatywno-prawnych w poruszonych kwestiach, zostaną one rozpatrzone w ustalonym porządku. W. W. KOWTUNEC, Pierwszy zastępca ministra MINISTERSTWO OŚWIATY I NAUKI UKRAINY al. Peremohy 10, Kijów, 01135, tel. ([kontakt ukryty], faks ([kontakt ukryty] E-mail: [kontakt ukryty], kod EDRPOU 38621185
Tłumaczenie maszynowe
W Ministerstwie Edukacji i Nauki uogólniono informacje przekazane przez Ministerstwo Kultury, Ministerstwo Młodzieży i Sportu, Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii Ukrainy, dotyczące uchwały Ogólnoukraińskiej naukowo-praktycznej konferencji „Język państwowy w edukacji”.
Ukształtowanie planu nauczania oraz włączanie do niego tych lub innych przedmiotów jako obowiązkowych należy do kompetencji wyższej uczelni, a programy takich przedmiotów mają być ukierunkowane na poszerzanie i pogłębianie wiedzy zdobytej w ogólnokształcącej placówce edukacyjnej. Ponadto w celu popularyzacji języka ukraińskiego w wyższych uczelniach, przy wsparciu Ministerstwa Edukacji i Nauki, Ogólnoukraiński związek przewodniczących obwodowych metodycznych zrzeszeń nauczycieli języka i literatury ukraińskiej wyższych uczelni I–II poziomu akredytacji (szkół wyższych zawodowych, techników, kolegiów) corocznie organizuje Ogólnoukraińską olimpiadę z języka ukraińskiego wśród studentów wyższych uczelni I–II poziomu akredytacji. Uczniowie i studenci aktywnie uczestniczą w Międzynarodowym konkursie znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka, Międzynarodowym konkursie językowo-literackim dla młodzieży uczniowskiej i studenckiej im. Tarasa Szewczenki oraz Ogólnoukraińskiej olimpiadzie uczniów z języka i literatury ukraińskiej. W wyższych uczelniach organizowane są także inne przedsięwzięcia o charakterze kulturalno-artystycznym i narodowo-patriotycznym, ukierunkowane na popularyzację języka ukraińskiego, obyczajów ludowych, kultury, upamiętnianie znaczących wydarzeń historycznych oraz wybitnych postaci historycznych.
Informacja Ministerstwa Kultury
Ministerstwo Kultury Ukrainy jako centralny organ władzy wykonawczej, działający na podstawie Statutu Ministerstwa Kultury Ukrainy, zatwierdzonego uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z 3 września 2014 r. nr 495, w kwestii rozwoju wszelkich języków, a zwłaszcza ukraińskiego jako państwowego w Ukrainie, zajmuje bezstronne stanowisko, oparte na przestrzeganiu wymogów Konstytucji Ukrainy i ustaw Ukrainy. Obecnie istnieje pilna potrzeba rozstrzygnięcia kwestii podjęcia działań na rzecz wsparcia języka państwowego, ponieważ sytuacja językowa w Ukrainie nadal charakteryzuje się szeregiem negatywnych zjawisk i tendencji. Niszczenie języka ukraińskiego w Ukrainie jest jednym ze składników wojny hybrydowej, a bezpieczeństwo państwa jest ściśle związane z umocnieniem języka ukraińskiego jako państwowego. W związku z tym ograniczone używanie języka ukraińskiego w wielu sferach życia społecznego, odziedziczone po czasach Związku Radzieckiego, wymaga realizacji kompleksu działań ukierunkowanych na rozwój języka państwowego, poszerzenie zakresu jego używania oraz przywrócenie jego autorytetu i prestiżu. Dziś jednym z priorytetowych zadań pozostaje zniesienie ustawy Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej” jako aktu, który nie odpowiada potrzebom narodu ukraińskiego i państwa w zakresie prawodawstwa językowego, sprzeciwia się Konstytucji Ukrainy i prowadzi do poważnych konfrontacji i konfliktów obywatelskich. Z kolei Ministerstwo Kultury Ukrainy, z inicjatywy organizacji społecznych, utworzyło Radę Koordynacyjną ds. stosowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego Ukrainy jako stały organ doradczy przy Ministerstwie Kultury Ukrainy (zarządzenie Ministerstwa Kultury z 08.06.2016 nr 404). Zaznaczamy również, że zgodnie z rozporządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z 8 sierpnia 2016 r. nr 612 „Kwestia opracowania polityki w niektórych priorytetowych sferach działalności” Ministerstwo Kultury Ukrainy przygotowało i przekazało do rozpatrzenia Gabinetowi Ministrów Ukrainy (pismo z 29.09.2016 nr 1531/9/10-16) propozycję polityczną, której kluczowym punktem jest opracowanie i przyjęcie nowej ustawy Ukrainy „O języku państwowym”. Obecnie Ministerstwo Kultury Ukrainy wraz z grupą roboczą złożoną z członków Rady Koordynacyjnej pracuje nad projektem nowej ustawy Ukrainy „O języku państwowym”.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro PYŁYP CZUK
Ciąg dalszy. Pocz. w nr 3 z 2017 r.
3. Prezydenci czy małorusini? Prezydenci Ukrainy powinni szanować język ojczysty Ukraińców (zrozumiałe, że za język ojczysty Ukraińców z pochodzenia nie może być uważany żaden inny język poza ukraińskim). Gdyby w rodzinach pierwszego czy drugiego prezydenta Ukrainy przed i w czasie ich prezydentury brzmiał język ukraiński, pogarda dla języka państwowego byłaby niemożliwa. Gdyby Łeonid Krawczuk postąpił mądrze i odpowiedzialnie, nie rozszerzyłby działania Dekretu nr 70 z 31.01.1992 na zjednoczenie handlu książkami „Ukrknyha”. Prezydent Juszczenko nie zajmował, zwłaszcza w sprawach wydawniczych, aktywnej pozycji, ponieważ po pierwsze nie doprowadził do uchylenia przez Sąd Konstytucyjny Ustawy Ukrainy z 8 grudnia 2004 r. nr 2222 (która ograniczyła uprawnienia prezydenckie), a po drugie, kultura ukraińska jawiła się temu panu raczej jako system znaków ukraińskiej kultury materialnej, a nie jako system ukraińskiej kultury duchowej. Być może nigdy nie słyszał słynnej myśli Panasa Myrnego o języku: „Język to żywy schowek ludzkiego ducha, w który naród składa swój rozum, doświadczenie, uczucia”. Juszczenko zapewne nie rozumiał, że mankurci, którzy nie zachowali swojego języka, nie są zdolni (a byłoby to nawet dość tragikomiczne!) zachwycać się artefaktami swojej (?!) kultury materialnej. Ogólnie „ukraińsko-państwowotwórczą” pozycję W. Juszczenki odsłania stenogram tak zwanego telemostu z udziałem młodzieży studenckiej 10 listopada 2005 r. „Prezydent i młodzież — dialog o przyszłości” (http://litforum.com.ua/ index.php?r=47&a=3961). Pytanie studentki Donieckiego Uniwersytetu Narodowego: „Znaczitielnaja czast nasielenija Ukrainy razgowariwajet na russkom jazykie. Wsia dokumientacyja w nasze wremia wiedjetsia na ukrainskom. Woznikajet mnogo probliem. Poczemu nie wwiesti russkij jazyk kak wtoroj gosudarstwiennyj?” (Wszystkie wyróżnienia czcionką tutaj i poniżej są moje. — D. P.) Zamiast odpowiedzieć, że język ukraiński powinien pełnić funkcję państwowego przynajmniej w jednym państwie świata, Juszczenko odpowiada: „Zacznę od tego, że reprezentujecie ten kraj, który rzeczywiście należy do regionów rosyjskojęzycznych. Moja pozycja, którą deklarowałem podczas wyborów, i to jest moją istotą, ludzką pozycją, jest to, że im więcej języków komunikacji będzie na Ukrainie, tym szybciej otrzymamy statut (oczywiście status. — D. P.) europejskiego narodu. Nie trzeba nikomu zabraniać mówić w tym języku, który uważa za język swojej komunikacji. To jest fundamentalne prawo wyboru człowieka. I dlatego cała polityka państwowa powinna wspierać wielogłosowość, kiedy mówimy czy o rosyjskiej, czy o żydowskiej, czy o bułgarskiej, czy greckiej, czy o ormiańskiej, czy jakiejkolwiek literaturze, kulturze i języku. I to jest bazowa zasada. I kiedy mówimy o tego typu regionach jak Donieck, Ługańsk, Krym, tradycyjnie rosyjskojęzycznych. Ja dzisiaj nalegam i stoję na tej pozycji, że cała władza państwowa powinna uważnie odnosić się do wymagań wspólnoty, do jej pozycji i być wygodną w kontakcie. Pytanie polityczne odnośnie wniesienia zmian do Konstytucji, powiedziałbym, wiecie, to pytanie można stawiać. Można stawiać, moim zdaniem, ono jest problematyczne. Przeprowadzić dzisiaj przez salę parlamentu zmiany do Konstytucji w liczbie głosujących na poparcie tego projektu 300 osób — będzie niezwykle trudno. Moim zdaniem, jest to niemożliwe dzisiaj. Takie jest moje odczucie co do sytuacji w parlamencie. Po to, żeby zmienić tę sytuację, my wtedy mówiliśmy. I w tym na debatach i na Krymie, i w Doniecku. Jesteśmy gotowi wszystko zrobić po to, żeby język miał pełne użycie dzisiaj, ten, którego sobie życzycie. Dalej prowadzimy polemiki, dyskusje: przez jakie tryby, przez jakie procedury zdjąć całą problematykę, z którą dzisiaj styka się nieukraińskojęzyczny człowiek w tym czy innym zakątku Ukrainy. To jest oficjalna pozycja państwowa, której wymagam od każdego urzędnika państwowego. Dlatego, moim zdaniem, powinniśmy wychodzić z tego, że każda kultura, każdy język na Ukrainie powinien mieć perspektywy swojego rozwoju. I wszystko, co można zrobić dzisiaj na poziomie decyzji roboczych, jak (oczywiście: ja. — D. P.) powiedziałbym, że dogmat tej władzy, nikt nie będzie zamykał szkół, żłobków, przedszkoli, rosyjskojęzycznych, przenosił ich na ukraińskojęzyczne. Jestem przekonany, że siłą nie wprowadzimy miłości do jakiejkolwiek kultury. (Przy okazji, miłość to nie krowa na sznurku i nie można jej „wprowadzić”. — D. P.). I w tym planie jestem otwartym waszym partnerem”. Oto tak. Od bezczelnego pytania z bezpośrednim żądaniem państwowości języka rosyjskiego u „ukraińskiego” prezydenta dusza schowała się w pięty i on, zamiast wystąpić jako gwarant Konstytucji Ukrainy, wydaje autorce pytania (a jednocześnie całej antyukraińsko nastawionej części społeczeństwa) wszystkie możliwe i niemożliwe (właściwie antykonstytucyjne!) dywidendy. Każdy z parametrów wydawania produkcji drukowanej powinien być rozpatrywany przez każdego urzędnika państwowego, aż do prezydenta włącznie, z punktu widzenia tego, czy sprawiedliwym czy dyskryminacyjnym, europejskim czy kolonizatorskim, proukraińskim czy promoskiewskim będzie ten czy inny krok w kierunku jego zmiany. Jednym z takich parametrów jest, na przykład, średni nakład wydawnictw książkowych. W przededniu Niepodległości Ukrainy (w latach 1987—1991) w USRR średni nakład ukraińskojęzycznych książek i broszur wynosił 31,9 tys. egzemplarzy, a rosyjskojęzycznych — 18,2 tys. egzemplarzy. W niepodległej Ukrainie średni nakład ukraińskojęzycznej książki czy broszury to 1,9 tys. egzemplarzy, a rosyjskojęzycznej — 3,6 tys. W sąsiednich niepodległych Węgrzech, przeciwnie, węgierskojęzyczne wydawnictwa książkowe mają średni nakład 3 tys. egzemplarzy, a obcojęzyczne — 1,5 tys. Oto takie proporcje (na Węgrzech) i dysproporcje (na Ukrainie).
4. Państwowa gilotyna dla gigantów Do epokowych przejawów państwowej mądrości Łeonida Pierwszego musimy zaliczyć nie tylko prywatyzację (czytaj — likwidację) sieci rozpowszechniania książek, ale i zniszczenie takich czterech gigantów ukraińskiego Słowa, jakimi były wydawnictwa „Dnipro”, „Weselka”, „Ukraiński pisarz” i „Ukraińska encyklopedia” (kiedyś — Główna redakcja URE). Niezaprzeczalnym dowodem takiej mądrości jest to, że swój ćwierćwiekowy jubileusz państwo Ukraina powitało bez narodowej encyklopedii uniwersalnej jako „paszportu państwa”, a na dodatek jest zmuszone odpierać agresję swojej byłej metropolii. (Przypomnę, że pierwszy projekt encyklopedyczny Ukraińskiej Akademii Nauk w postaci Słownika biograficznego działaczy Ukrainy został zapoczątkowany 10 grudnia 1918 r. — mniej niż miesiąc po założeniu UAN. A Ukraina na przełomie dwóch tysiącleci, mając tylko w systemie NAN 168 instytucji naukowych, Centrum Cybernetyczne i technologie komputerowe, już ćwierć wieku nie może zrodzić swojej encyklopedii uniwersalnej?!) W sferze wydawniczej swoją wielką mądrość władcy Ukrainy skierowali z jakiegoś powodu przede wszystkim na ruinę najpotężniejszych wydawnictw. Przeanalizowano-
Wydawnictwo Liczba tytułów w ciągu 5 lat (1987–1991)
Przeanalizujmy niektóre cyfry dotyczące poszczególnych liderów ukraińskiego rynku wydawniczego, którzy mogli stać się filarami państwowego języka ukraińskiego, ale (z winy państwa) nimi nie zostali (zob. tabela 3). Gdyby państwo ukraińskie dbało o duchowe odrodzenie narodu, gdyby nie dopuściło do zniszczenia potężnych wydawnictw państwowych i przeznaczało niezbędne zasoby na wydawanie książek przynajmniej na poziomie Ukraińskiej SRR (a takich zasobów i właśnie takiej polityki wymagała konieczność utwierdzenia języka ukraińskiego jako państwowego!), to już same tylko te cztery potężne wydawnictwa Ukrainy — „Dnipro”, „Ukrajinśkyj pysmennyk”, „Weselka” oraz „Ukrajinśka encykłopedija” — w ciągu każdych pięciu lat niepodległości Ukrainy dostarczałyby ukraińskiemu czytelnikowi ogromną bibliotekę liczącą ponad trzy tysiące książek (!) o łącznym nakładzie ponad 300 mln egzemplarzy. Rezygnując z protekcjonizmu wobec ukraińskiej książki i zaniedbując system rozpowszechniania książek, nasi prezydenci, premierzy i spikerzy, żonglując frazami o narodowym odrodzeniu, wykonywali i wykonują czarną robotę Wałujewa: nie kiwnąwszy palcem, przybliżali i przybliżają Ukrainę do stanu kulturalnej Sahary. 5. Wojna z literaturo- i językocentryzmem Czy to przypadek, że pod państwową gilotynę dla gigantów trafiły przede wszystkim owe trzy wydawnictwa literatury pięknej — oraz czwarte, którego powołaniem było wznoszenie fundamentów dla erudycji autorów i czytelników, zapewnianie historycznej ciągłości tradycji kulturalno-oświatowej i odkrywanie przed narodem prawdy o tym, kim jesteśmy, kim i za co jesteśmy skuci (T. Szewczenko). Rzadko zastanawiamy się nad tym, dlaczego świadomość narodowa Ukraińców w nowożytnej Ukrainie (przynajmniej od czasów Kotlarewskiego) zawsze była języko- i literaturocentryczna. Niestety, w okresie posthołodomorowym XX wieku świadomość językocentryczną zachowała tylko część Ukraińców, a mianowicie ci, którzy nie utracili moralności językowej przodków i tak czy inaczej stawiali opór systemowej rusyfikacji. Kodeks ich zachowania językowego Taras Szewczenko wyłożył w przedmowie do niewydanego „Kobziarza” (1847). Ciekawe, że pracując nad tym przeglądem, odkryłem fakty świadczące o tym, że niemal we wszystkich nowoczesnych krajach Europy wydawanie książek jest literaturocentryczne (tzn. kompleks wydań literatury pięknej zajmuje w wydawnictwach centralne lub jedno z centralnych miejsc), co potwierdzają dane statystyczne dotyczące wydawania książek i broszur. Okazuje się, że w ogólnej masie wydanych książek i broszur udział literatury pięknej wynosi: w Bułgarii 2015 — 37,5% tytułów i 39% łącznego nakładu; w Czechach 2015 — 29% tytułów i 36% łącznego nakładu; na Litwie 2015 — 26,9% tytułów i 26,8% łącznego nakładu; w Wielkiej Brytanii 2014 — 26,8% tytułów; w Polsce 2015 — 26,7% tytułów; na Węgrzech 2015 — 25,8% tytułów; w Słowenii 2015 — 25% tytułów; na Łotwie 2015 — 24% tytułów; w Szwecji 2015 — 21,6% tytułów; w Danii 2015 — 21,5% tytułów; na Słowacji 2014 — 21,1% tytułów; w Estonii 2015 — 19,7% tytułów; we Włoszech 2014 — 18% tytułów i 28,3% łącznego nakładu. Najbardziej literaturocentryczne jest wydawnictwo książek w Norwegii i Rumunii. W 2015 r. udział literatury pięknej w Norwegii w ogólnej liczbie tytułów wydanych książek i broszur wynosił 43,2%. W Rumunii, według danych z lat 2009—2013, mimo bardzo niestabilnej sytuacji w wydawnictwach, liczba tytułów wydań literatury pięknej utrzymuje się w przedziale 31–33,6%, a łączny nakład literatury pięknej w 2009 r. wynosił tu 62% i w kolejnych latach nie spadał poniżej 37,5%. W przeliczeniu na 100 000 mieszkańców pod względem liczby tytułów wydań literatury pięknej Rumunia przewyższyła Ukrainę 6,7 raza. Moim zdaniem literaturocentryczność rumuńskiego rynku wydawniczego rokuje temu krajowi jakościowy wzrost literatury narodowej. Tabela 3 Wydawanie książek i broszur przez byłych liderów rynku wydawniczego. „Dnipro”: 1 097 tytułów w ciągu 5 lat (2011–2015), 39 tys. egz. łącznego nakładu w ciągu 5 lat (2011–2015), mniej w porównaniu z latami 1987–1991 28,1 raza. „Ukrajinśkyj pysmennyk”: 849 tytułów w ciągu 5 lat (2011–2015), 127 tys. egz. łącznego nakładu w ciągu 5 lat (2011–2015), mniej w porównaniu z latami 1987–1991 6,7 raza. „Weselka”: 1 300 tytułów w ciągu 5 lat (2011–2015), 88 tys. egz. łącznego nakładu w ciągu 5 lat (2011–2015), mniej w porównaniu z latami 1987–1991 14,8 raza. 2 531 tytułów w ciągu 5 lat (2011–2015), 37,8 tys. egz. łącznego nakładu w ciągu 5 lat (2011–2015), mniej w porównaniu z latami 1987–1991 67 razy. „Ukrajinśka encykłopedija”1: 33 tytuły w ciągu 5 lat (2011–2015), 15 tys. egz. łącznego nakładu w ciągu 5 lat (2011–2015), mniej w porównaniu z latami 1987–1991 2,2 raza. 1 W ostatnich latach informacja o wydawnictwie w rocznym zbiorze statystycznym „Druk Ukrajiny” w ogóle nie występuje. — D. P.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
parlamentarzyści, urzędnicy, partie polityczne, pisarze, wydawcy, kulturoznawcy, historycy, etnopolitolodzy, wreszcie Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy nie zaprotestowali przeciwko takiemu „udoskonaleniu” statystycznego modelu. Pozostaje tylko się domyślać… Najprawdopodobniej po prostu „nie wnikali” i „nie zauważyli” tego problemu, choć niektórzy badacze, w tym autor niniejszej publikacji, bili na alarm już wiele lat temu)1. Przecież elementarnie jasne jest, że pojęcia ukraińska literatura piękna oraz literatura piękna w języku ukraińskim to dwa różne pojęcia i dwa różne obiekty statystycznego badania; badanie tego drugiego w żaden sposób nie wyklucza konieczności badania pierwszego. Jasne jest, że ignorowanie obiektu ukraińska literatura piękna świadczy albo o cynizmie, albo o upokarzającej nieprofesjonalności tych, którzy w podobny sposób „udoskonalili” „ukraiński” model statystyki druku, wyrzucając z niego ukraińską literaturę piękną. To, że dziś Izba Książki Ukrainy uważa za niepotrzebne badanie stanu wydawania ukraińskiej literatury pięknej, jest jedną z najgłębszych anomalii w działalności tej instytucji państwowej. Aby naprawić tę anomalię, w kolejnym numerze rocznika „Druk Ukrainy (2016)” należy według modelu z 2003 r. przedstawić jako Aneks tabele 15 i 16 osobno za każdy z kolejnych dwunastu lat (2004—2015), a w części głównej — za 2016 r. Pozwoli to badaczom analizować odpowiedni aspekt ukraińskiego druku książkowego. W przyszłości taka anomalia powinna być uznawana za niedopuszczalną. Bardzo radziłbym Izbie Książki Ukrainy skorzystać z doświadczeń polskiego rocznika „Ruch wydawniczy w liczbach”, którego dziesiątki stron podają informacje o setkach i setkach najwybitniejszych polskich i zagranicznych autorów, których książki wydawano w Polsce w okresie powojennym (1944—2015) (do spisów włączono tych autorów, których utwory wydano w tym kraju 10 i więcej razy). 4. Megatonowa druzgocąca siła współczesnego systemu wydawania książek na Ukrainie jest jednoznacznie skierowana przeciwko literaturo- i językocentryczności wydawnictw, które były właściwe systemowi wydawania książek w ostatnich pięciu latach istnienia Ukraińskiej SRR. Bardzo ważny szczegół: w łącznym nakładzie książek i broszur wydanych w latach 1987—1991 w URSR literatura piękna we wszystkich językach stanowiła 52,9%, a w ogólnej masie ukraińskojęzycznych wydawnictw książkowych URSR literatura piękna zajmowała 60,3%. Tu literaturocentryzm jest niezaprzeczalny, choć system kolonialny w ostatniej sowieckiej pięciolatce „Ukraińskiej” SRR przeznaczał na ukraińskojęzyczne wydania literatury pięknej jedynie 28% łącznego nakładu książek i broszur. Tymczasem dziś w ogólnej masie wydawnictw książkowych Ukrainy literatura piękna we wszystkich językach zajmuje zaledwie 13,5%, a cała ukraińskojęzyczna literatura piękna — zaledwie 3,5%. (Nawiasem mówiąc, w tej książko-
2Pylypczuk D. Nie dzwon i nie tren // Literaturna Ukraina. — 1993. — 25 bereznia; 18 kwietnia.
…morne i movomorne 3,5 % wchodzi, niestety, także wszystko to, co Leonid Pastuszenko kiedyś nazwał terminem „zagidżennia literatury”). Musimy zrozumieć: dochodzi do całkowicie świadomego niszczenia ukrainojęzycznego świata w ogóle i literatury ukraińskiej — w szczególności. Organem państwowym, który wyznacza politykę w dziedzinie wydawnictw książkowych, od już drugiej dekady zaproponowano i realizuje się homeopatyczny standard tzw. „państwowego wsparcia krajowego wydawnictwa książkowego”, którego ostatecznym celem jest w istocie nie podtrzymywanie ukraińskiego wydawnictwa książkowego w języku państwowym, lecz jego nieuniknione wymieranie (mówię o wydawaniu książek w ramach programu „Książka ukraińska” nakładem 1—2 tys. egzemplarzy, co od razu czyni każdą książkę wydaną „przy wsparciu państwa” rarytasem).
6. O dawce dziegciu w beczce miodu
Analizując w dowolnym sektorze rodzimego wydawnictwa udział w nim języka narodowego, rozumie się, że to właśnie język narodowy jest miodem, który narodowi potrzebny jest na co dzień, a obcy, kolonizatorski język — dziegciem, który psuje narodowi radość i godność jego istnienia. W przypadku Ukrainy i Białorusi zawsze jesteśmy zmuszeni zastanawiać się, do jakich granic cynizmu mogą posunąć się kolonizatorzy (wewnętrzni i zewnętrzni), narzucając narodowi myśl, że wspomnianą dawkę dziegciu w beczce miodu dla tubylców można podnieść z jednej łyżki do 90 procent i więcej… Wyżej już mówiono o tym, że eksperci nieraz odnotowywali: udział produkcji rosyjskojęzycznej na rynku książki Ukrainy przez prawie ćwierć wieku sięgał i do dziś sięga właśnie takiego poziomu kolonizacji, a zjawiska rozpowszechnione na Ukrainie i Białorusi nie mają analogii w Europie. Z takiej sytuacji nie tylko można, ale trzeba zdecydowanie wyjść, opierając się na europejskich zasadach, normach, mechanizmach i wyobrażeniach w polityce językowej. Narzućcie dziś obcy język Anglikom, Francuzom, Niemcom, Austriakom, Włochom, Szwedom, Norwegom, Duńczykom, Polakom, Bułgarom, Czechom, Słowakom, Rumunom, Estończykom, Łotyszom, Litwinom i tak dalej — co otrzymacie? Wybuch! Dlaczego zatem Moskale tak cynicznie narzucali i nadal narzucają swój język swoim rzekomo „braciom” (chociaż nie byliśmy, nie jesteśmy i nie będziemy żadnymi braćmi; to już dawno ustalili genetycy i językoznawcy, a za nimi także historycy i etnolodzy)?! Zapewne dlatego, że Moskale pozostają agresorami z definicji, a nasi politycy państwowi jeszcze nie otrzymali szczepionki przeciw moskwofilstwu i ukrainofobii, i dlatego nadal prowadzą politykę informacyjną i kulturalną, wprost przeciwną narodowym interesom Ukrainy. Dlatego w Europie tylko Ukraina i Białoruś są przykładem brutalnej pogardy państwa dla języka narodu tytularnego, a korzeń problemu tkwi w tradycjach kolonializmu, od których nie uwolnili się nasi prezydenci, premierzy i spikerzy.
Dalej będzie.
Tłumaczenie maszynowe
Z ogólnoeuropejskiego trendu wydawania literatury pięknej wypadają Austria, Rosja, Ukraina i Białoruś. Być może, mając solidne i stabilne biblioteki, Austriacy pozwalają sobie na „rozluźnienie” i zmniejszenie udziału wydań literatury pięknej (w 2015 r. wydawanie tytułów literatury pięknej wynosiło tam 15,6 %). Rosja, Ukraina i Białoruś. Mimo kolosalnych zasobów papieru w Federacji Rosyjskiej2015 udział wydań literatury pięknej w liczbie tytułów wynosi zaledwie 14,5 %, a w sumarycznym nakładzie — 13,1 %. Mimo to, biorąc pod uwagę skalę rynku książki, pod względem liczby tytułów wydań literatury pięknej Rosja2015 dziś przewyższa Ukrainę2015 w 12,6 raza. Na skutek działania „zasady naczyń połączonych” do Ukrainy trafia (i, wychodząc z palliatywnych decyzji parlamentu, będzie trafiać dalej!) ogromna masa wydań literatury pięknej, wychodzących w byłej metropolii. Wreszcie Białoruś2015. Narodowa Izba Książki Białorusi odnotowuje, że wydawanie literatury pięknej w porównaniu z 2014 r. spadło: pod względem tytułów — o 42,1 %, pod względem sumarycznego nakładu — o 63,6 %. Ustalenie, jaki jest udział literatury pięknej w ogólnym strumieniu wydawnictw książkowych Białorusi, nie udało mi się. Udział wydań literatury pięknej na Ukrainie według wskaźnika ich sumarycznych nakładów w ciągu ostatniego ćwierćwiecza przybrał trzy postacie (lub zarazem poziomy) degradacji: 1) spadek na Ukrainie sumarycznego nakładu wszystkich książek i broszur (czyli we wszystkich działach tematycznych) w 3,1 raza (z 847 mln 522,4 tys. egzemplarzy w latach 1987—1991 do 269 mln 989,9 tys. egzemplarzy w latach 2011—2015); 2) spadek sumarycznego nakładu wszystkich wydań literatury pięknej we wszystkich językach w 11 razy (z 448 mln 278,5 tys. egzemplarzy w latach 1987—1991 w latach 1987—1991 do 40 mln 825,7 tys. egzemplarzy w latach 2011—2015); 3) spadek sumarycznego nakładu wszystkich ukrainojęzycznych wydań literatury pięknej w 22,4 raza (z 237 mln 171,5 tys. egzemplarzy za lata 1987—1991 do 10 mln 601,2 tys. egzemplarzy za lata 2011—2015). Zmniejszenie w niezależnej Ukrainie produkcji książek na jednego mieszkańca w 3,1 raza wykazało, że żaden z ukraińskich prezydentów, mimo gadania o narodowym odrodzeniu, nie miał i nie realizował programu przeciwdziałania pogrążaniu kraju w beznadziejnej epoce pierwotnej akumulacji, zaniedbaniu rozwoju języka, kultury, oświaty i nauki. O nieodpowiedzialnej i nieudolnej polityce wydawniczej Ukrainy można powiedzieć sarkastycznymi wersami Dmytra Pawlyczki: „Już trzysta lat siedzą pachołki, osaułowie, / Mali hetmaniątka, pragnący buławy, / I po kryjomu radzą, by ich świerszcze nie usłyszały, / Jak być wolnymi — i nie zdradzić Moskwy. / Jak mieć wszystko swoje: państwową budowę, / Granice, armię i nawet własny grosz, / Ale za to dobro oddać ojczystą mowę; / No cóż tu myśleć?! Dają — bierz szybciej!..” Przez wieki bezpaństwowości Ukraina zawsze była Państwem Słowa (brat Mykoły Zerowa, Michaił Orest, wydał w 1952 r. w Filadelfii zbiór o tej samej nazwie), a ukraińskie wydawnictwa książkowe XIX—XX wieku — aż do powstania państwa Ukraina — zawsze były literaturo- i językocentryczne. Dopiero w ostatnim ćwierćwieczu — na zamówienie Moskwy — tę literaturocentryczność zbrodniczo ignorowano. Moskwa przyczyniła się do tego wagonami i eszelonami swojej produkcji książkowej, bo wiedziała, że ukraińska literaturocentryczność to także językocentryczność, a zatem i ukraińska tożsamość, której moskiewski „imperializm kultury” nie uznawał i nie uznaje, obecnie już z maksymalną rosyjsko-faszystowską kategorycznością, aż do rozstrzeliwania ukrainojęzycznych obywateli na Donbasie — wyłącznie za ich ukrainojęzyczność. Spadek sumarycznego nakładu ukrainojęzycznych wydań literatury pięknej w niezależnej Ukrainie w 22,4 raza to oczywiście „zasługa” także prezydentów Ukrainy, którzy nie zdołali wyrosnąć z „małych hetmaniątek, pragnących buławy”, do roli państwowców na miarę Machiavellego, Garibaldiego czy de Gaulle’a. Ale w niszczeniu państwowości ukraińskiego słowa szczególną rolę zawsze odgrywała i odgrywa moskiewska książka. Zauważmy: w żadnym kraju Europy nie dopuszcza się takiego importu książek z innych państw, jaki dopuszcza się na Ukrainie i Białorusi, a który jest dla kultur i języków naszych krajów zgubny i katastrofalny, jak duchowy Czarnobyl. Z mnogości swoich refleksji i analitycznych wniosków dotyczących wojny na Ukrainie przeciwko jej literaturo- i językocentryczności przytoczę przynajmniej cztery moje komentarze do statystyki ukraińskiego wydawnictwa w sektorze literatury pięknej. 1. Gdyby władza ukraińska choćby tylko utrzymała tempo druku z ostatnich pięciu lat istnienia URSR (1987—1991) i dbała o język państwowy tak, jak to czyniła i czyni w odniesieniu do swojego języka państwowego władza Rosji, to na Ukrainie w ciągu 24 lat Niepodległości (1992—2015) wydrukowano by ogółem 2 mld 151,7 mln egzemplarzy wydań literatury pięknej, w tym w języku ukraińskim — 2 mld 87,2 mln egzemplarzy. Tymczasem Ukraina wydała w języku państwowym w sektorze literatury pięknej zaledwie 266,2 mln egzemplarzy książek i broszur, czyli nie dodrukowała 1 mld 885,5 mln egzemplarzy tych wydań w języku ukraińskim; oznacza to, że czytelnicy otrzymali ich ośmiokrotnie mniej, niż mogliby otrzymać przy hipotetycznej odpowiedzialnej, proukraińskiej polityce. Ale przecież realnie aparat państwowy, zafascynowany pierwotną akumulacją, nie zamierzał bronić konstytucyjnego statusu języka ukraińskiego, stosunek ról języka ukraińskiego i rosyjskiego w sferze druku nie był świadomie kontrolowany przez władzę, a rzeczywista sytuacja języka ukraińskiego okazała się znacznie gorsza, niż mogła być: po dwudziestu czterech latach niepodległości średnioroczny sumaryczny nakład ukrainojęzycznej literatury pięknej w ostatnich pięciu latach (2011—2015), w porównaniu z okresem 1987—1991, zmniejszył się w 22,4 raza — z 47 mln 434,3 tys. egz. do 2 mln 120,2 tys. egz. Jeśli w ostatnich latach istnienia URSR kraj wytwarzał średnio na jednego mieszkańca prawie jeden egzemplarz ukrainojęzycznej literatury pięknej, to obecnie — ledwie jeden egzemplarz na 20 osób. Jednym z najważniejszych czynników takiego „wyobcowania” ludności od ukrainojęzycznej literatury pięknej stało się zniszczenie sieci dystrybucji książek zarówno na prowincji, jak i w wielkich miastach. Przy tym władza nie uważała za potrzebne żadne poważne wysiłki zmierzające do odtworzenia takiej sieci. Drugim czynnikiem stało się niekontrolowane sprowadzanie literatury rosyjskojęzycznej z Rosji oraz brak jakichkolwiek regulatorów dotyczących wewnętrznej produkcji wydań rosyjskojęzycznych na samej Ukrainie. W rezultacie mnożnik antyukraińskiej polityki wydawniczej i handlowej działa na rzecz niszczenia ukraińskiego słowa, ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, a zatem i ukraińskiej państwowości. Zbrojna ekspansja współczesnego państwa rosyjskiego przeciwko Ukrainie przygotowywana była przez prawie ćwierć wieku, m.in. poprzez ekspansję kulturalną, informacyjną i językową. 2. Od prezydenta do prezydenta Ukrainy udział krajowej produkcji książkowych wydań ukrainojęzycznej literatury pięknej u nas konsekwentnie malał: jeśli w latach 1987—1991 wynosił 52,9 %, to za L. Krawczuka spadł do 39,6 %, za L. Kuczmy — do 30,1 %, W. Juszczenki — do 27 %, a za W. Janukowycza — do 23,7 %. Dopiero grzmot rosyjsko-ukraińskiej wojny jakby odwrócił ten proces: w ciągu dwóch lat wojny (2014—2015) udział ukrainojęzycznej literatury pięknej na Ukrainie wzrósł do 34,5 %. A ja jestem przekonany: gdyby w sektorze wydań literacko-artystycznych udział ukrainojęzycznej literatury pięknej w latach Niepodległości wzrósł z 52,9 % do 95 %, to nie musielibyśmy słyszeć grzmotu wojny. Ale w tym celu państwo ukraińskie musiałoby dobrze zadbać o dekolonizację swojego rynku książki i przestrzeni informacyjnej. 3. Szczegół szczególny. Jeśli przez pierwsze 12 lat Niepodległości ukraińska państwowa statystyka druku co roku podawała dane o wydaniach ukraińskiej literatury pięknej na Ukrainie, to przez kolejne 12 lat (2004—2015) takiej informacji w modelu statystyki druku zupełnie brakuje. (W wydaniu rocznika statystycznego „Druk Ukrainy” za lata 2001—2002 dane te zamieszczono w tabelach 13 i 14, a za 2003 r. — odpowiednio w tabelach 15 i 16. Dlaczego Izba Książki Ukrainy po cichu usunęła z wydawnictwa statystycznego wskazane tabele i dlaczego ukraińskie
Tłumaczenie maszynowe
Szanowna Pani Minister! Korzystając z zaproszenia Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy do „wzięcia udziału w dyskusji nad projektem Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 ogólnokształcących placówek oświatowych, opracowanego zgodnie z Planem bazowym Państwowego standardu podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego, zatwierdzonego uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 23.11.2011 r., nr 1392, w wykonaniu zarządzenia Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy z dnia 29.09.2016 r., nr 1167” (http://mon.gov.ua/citizens/zv’yazki-z-gromadskistyu/konsultacziyi-z-gromadskistyu/gromadske-obgovorennya-2016.html), uważamy za konieczne wyrażenie opinii dotyczących projektu Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11. Z UWAGI NA TO, ŻE 1) projekt Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 nie odpowiada Państwowemu standardowi podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego z 2011 r., w którym jasno określono przedmioty zapewniające edukację literacką w szkole podstawowej i starszej — literatura ukraińska, literatura obca (światowa), literatura mniejszości narodowych Ukrainy (wśród nich nie ma zintegrowanego kursu „Literatura (ukraińska i obca)”; „Obszar edukacyjny składa się z komponentów językowego i literackiego. Do komponentu językowego należą język ukraiński, języki mniejszości narodowych (język nauczania i język nauki), języki obce, a do literackiego — literatura ukraińska, literatura światowa i literatury mniejszości narodowych”. Państwowy standard podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego. Uchwała Gabinetu Ministrów nr 1392 z dnia 23. 11. 2011 r. // Zasób elektroniczny: http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1392-2011-п); 2) nowy Państwowy standard podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego, Koncepcja kształcenia profilowego oraz Państwowy standard kształcenia profilowego nie zostały jeszcze opracowane i nie przeszły konsultacji społecznych, a właśnie te dokumenty powinny być podstawą nowego Wzorcowego planu nauczania (a nie odwrotnie); 3) mechanizm integracji przedmiotów „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” w jedną dyscyplinę nauczania jest problematyczny i dyskusyjny, nie jest naukowo uzasadniony, empirycznie sprawdzony, a wyniki jego weryfikacji nie przeszły szerokich konsultacji społecznych; 4) zaproponowany w projekcie Wzorcowego planu nauczania nowy zintegrowany kurs „Literatura (ukraińska i obca)” nie przeszedł eksperymentu pedagogicznego w poszczególnych placówkach oświatowych Ukrainy, a wyniki eksperymentalnego nauczania tego nowego przedmiotu nie były porównywane z wynikami nauczania obecnie obowiązujących dyscyplin „Literatura ukraińska” i „Literatura obca”; 5) sama idea integracji przedmiotów „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” w jedną dyscyplinę nauczania wywołała szeroki negatywny rezonans w społeczeństwie oraz sprzeciw ze strony dziesiątek instytucji, stowarzyszeń społecznych, tysięcy nauczycieli, metodyków, naukowców (co potwierdzają liczne apele do MON); 6) na dzień dzisiejszy w środowisku eksperckim i szerokich kręgach społecznych nic nie wiadomo ani o nowym Państwowym standardzie, ani o jakichkolwiek projektach programów zintegrowanego kursu „Literatura (ukraińska i obca)”, a tym bardziej — o odpowiednich treściach edukacyjnych, naukowych i metodycznych do nich; 7) nie ma dyplomowanych specjalistów, którzy posiadaliby odpowiednie wyższe wykształcenie pedagogiczne do nauczania właśnie zintegrowanego kursu „Literatura (ukraińska i obca)”; 8) zgodnie z omawianym projektem Wzorcowego planu nauczania, ilość czasu przeznaczonego na nauczanie przedmiotu „Literatura (ukraińska i obca)” w klasach 10—11 planuje się skrócić faktycznie o połowę (w porównaniu z obowiązującymi planami i programami), co uniemożliwi skuteczne zachęcanie uczniów do czytania literatury pięknej Ukrainy i innych krajów, ponadto mechanizm podziału godzin między dwoma przedmiotami również nie został określony; 9) w Koncepcji nowej ukraińskiej szkoły nie uwzględniono krajowego doświadczenia edukacji literackiej czasów niepodległej Ukrainy — kształtowania kultury czytelniczej, kompetencji literackiej (czytelniczej) uczniów w procesie nauczania literatury ukraińskiej, literatury obcej, literatur mniejszości narodowych. „Celem obszaru edukacyjnego „Języki i literatury” jest rozwój osobowości ucznia, kształtowanie u niego kultury językowej i czytelniczej, kompetencji komunikacyjnej i literackiej, światopoglądu humanistycznego, świadomości narodowej, wysokiej moralności, aktywnej postawy obywatelskiej, gustów estetycznych i orientacji wartościowych”. Państwowy standard podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego. Uchwała Gabinetu Ministrów nr 1392 z dnia 23. 11. 2011 // Zasób elektroniczny: http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1392-2011-п; 10) projekt Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 nie jest spójny z obowiązującymi programami nauczania literatury ukraińskiej i literatury obcej dla klas 5—9 (2012 r. ze zmianami z lat 2015—2016), w związku z czym naruszona zostaje ciągłość w nauczaniu przedmiotów, wyobrażenia uczniów o procesie literackim Ukrainy i innych krajów nie zostaną należycie ukształtowane, cykl edukacji literackiej, obliczony na okres od klasy 5 do 11, nie będzie zakończony, a wymogi Państwowego standardu podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego z 2011 r. (w którym przewidziano rozwój w szkole starszej zdobytej wiedzy i kompetencji szkoły podstawowej) nie zostaną spełnione; „Nauka języka i literatury w szkole starszej polega na rozwijaniu zdobytych w szkole podstawowej umiejętności i nawyków we wszystkich rodzajach działalności językowej i czytelniczej, rozwijaniu kompetencji komunikacyjnej z języków obcych, zachęcaniu uczniów do poszerzania kręgu lektur, rozumienia wartości duchowej i poetyki dzieł literackich, pogłębianiu zainteresowań kulturowo-poznawczych uczniów, uświadamianiu przez nich roli języka i literatury we współczesnym świecie, kształtowaniu cech skutecznego mówcy i twórczego czytelnika z wysokim poziomem kultury ogólnej, aktywną postawą obywatelską, świadomością narodową, wychowywaniu u uczniów szacunku do tradycji kulturowych różnych narodów”. Państwowy standard podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego. Uchwała Gabinetu Ministrów nr 1392 z dnia 23. 11. 2011 // Zasób elektroniczny: http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/1392-2011-п „Literatura ukraińska w szkole podstawowej nauczana jest według swoistej całościowej fabuły, w której każdy z twórców ma swoją „niszę” w tym czy innym temacie, odpowiednio jego dzieło pełni określoną funkcję estetyczną i moralno-etyczną. <…> Od klasy 9 rozpoczyna się systematyczne nauczanie literatury ukraińskiej, czyli do treści materiału nauczania zastosowano podejście historyczno-chronologiczne jako główne”. Odpowiednio podejście historyczno-literackie powinno być pogłębione w klasach 10–11. Program literatury ukraińskiej dla klas 5–9 ogólnokształcących placówek oświatowych. 2012 r. ze zmianami z lat 2015-2016 // Zasób elektroniczny: http://mon.gov.ua/content/Діяльність/Навчальні%20програми/02-programa-5-9-klasi-utochn.-31-serpnya-2015.doc „W klasach 10–11 wyobrażenia o procesie literackim i jego składnikach zostaną pogłębione w wyniku specjalnej analizy tekstowej dość trudnych do zrozumienia dla nastolatków poszczególnych arcydzieł literatury światowej („Odyseja” Homera, „Boska komedia” Dantego, „Hamlet” W. Szekspira, „Faust” J. W. Goethego, powieści i dramaty społeczno-psychologiczne i filozoficzne XIX—XX wieku itp.). Podczas nauczania literatury w klasach 10—11 nauczyciel otrzyma więcej możliwości pogłębionej analizy dzieł szczytowych, ponadto początkową wiedzę o epokach, specyfice kierunków literackich, prądów, gatunków, stylów, wiedzę kulturoznawczą uczniowie już otrzymają w klasach 8—9. Powrót do poszczególnych etapów literatury i pisarzy w klasach 10—11 odbędzie się na nowym poziomie percepcji uczniów, którzy będą starsi wiekiem i lepiej przygotowani do rozumienia złożonych dzieł autorów zagranicznych”. Program literatury obcej dla klas 5—9 ogólnokształcących placówek oświatowych. 2012 r. ze zmianami z lat 2015—2016 // Zasób elektroniczny: http://mon.gov.ua/activity/education/zagalna-serednya/navchalni-programy.html 11) głównym zadaniem edukacji literackiej jest kształtowanie osobowości, jej świata duchowego, świadomości narodowej, wysokiej moralności, postawy obywatelskiej, a zgodnie z projektem Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11, naturalną będzie przewaga tych przedmiotów, z których przeprowadzane jest ZNO (Zewnętrzna Niezależna Ocena), dlatego nie tylko przedmioty „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” trafiają pod zagrożenie, ale także proces wychowawczy w ukraińskiej szkole w ogóle (kształtowanie osobowości uczniów zgodnie z omawianym projektem Wzorcowego planu nauczania będzie niepełnowartościowe w wyniku integracji przedmiotów „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” oraz znacznego skrócenia ilości czasu nauczania); REZULTATAMI wdrożenia omawianego projektu Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 staną się: ruina systemu edukacji literackiej Ukrainy; izolacja uczniów od osiągnięć literatury i kultury ukraińskiej oraz obcej, znaczne obniżenie zainteresowania czytaniem klasyki i dzieł współczesnych, a w konsekwencji — upadek duchowy i marginalizacja ukraińskiej młodzieży; zniszczenie tradycji ukraińskiej szkoły, w której edukacja literacka od dawnych czasów odgrywała wyjątkową rolę; utrata zaawansowanych technologii i metodyk nauczania literatury ukraińskiej oraz literatury obcej, które są ukierunkowane na zachęcanie uczniów do książki; zawężenie przestrzeni humanistycznej Ukraińców, ich kulturowe oderwanie od cywilizowanych krajów świata. UWAŻAMY: przedłożony do dyskusji projekt Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 (z zawartym w nim zintegrowanym kursem „Literatura (ukraińska i obca)”) jest naukowo-metodycznie nieuzasadniony i potencjalnie niebezpieczny zarówno dla ukraińskiej edukacji, jak i dla ukraińskiej państwowości. PROSIMY: 1) odłożyć rozpatrzenie zaproponowanego projektu Wzorcowego planu nauczania dla klas 10—11 do czasu opracowania, szerokich konsultacji społecznych oraz weryfikacji nowych dokumentów normatywnych — Państwowego standardu podstawowego i pełnego ogólnego wykształcenia średniego, Koncepcji kształcenia profilowego, Państwowego standardu kształcenia profilowego, nowych programów nauczania; 2) zrezygnować z idei integracji przedmiotów „Literatura ukraińska” i „Literatura obca” jako naukowo-metodycznie nieuzasadnionej i ideologicznie niebezpiecznej, która nie posiada ani odpowiedniej bazy normatywnej, ani poparcia wśród szerokiej opinii publicznej; 3) zaangażować do opracowania bazy normatywnej Nowej ukraińskiej szkoły (Państwowego standardu, programów nauczania, treści naukowo-metodycznych) uznanych na Ukrainie naukowców, metodyków, nauczycieli, którzy mają pozytywne doświadczenie w opracowywaniu, weryfikacji i wprowadzaniu programu szkolnego; 4) opracować i wprowadzić procedurę weryfikacji wszelkich nowości w dziedzinie edukacji w toku eksperymentu pedagogicznego z prezentacją jego wyników środowisku eksperckiemu i szerokiej opinii publicznej; 5) nie skracać liczby godzin na naukę przedmiotów literackich, a wręcz przeciwnie — opracować i wdrożyć szeroki Narodowy program wspierania czytelnictwa literatury pięknej (ukraińskiej i obcej) w średnich i wyższych placówkach oświatowych; 6) wprowadzić kompetencję czytelniczą (literacką) jako kluczową do Koncepcji nowej ukraińskiej szkoły, ponieważ bez czytania literatury pięknej nie da się ukształtować ani specjalistów, ani godnych obywateli Ukrainy. O potrzebie zachowania odrębnych przedmiotów „Język ukraiński”, „Literatura ukraińska”, „Literatura obca” w szkole podstawowej i starszej, o społecznym niebezpieczeństwie ich integracji wielokrotnie wypowiadali się naukowcy, nauczyciele, przedstawiciele szerokiej opinii publicznej w licznych apelach kierowanych do Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, w szczególności: Apel społeczności naukowo-pedagogicznej, przedstawicieli opinii publicznej oraz wszystkich osób zatroskanych do Minister Edukacji i Nauki Lilii Hrynewycz (zarejestrowano w MON 26 września 2016 r. nr І-4224) // Zasób elektroniczny: http://osvita.ua/school/reform/52858/; http://life.pravda.com.ua/society/2016/11/8/219877/ Rezolucja uczestników Ogólnoukraińskiego okrągłego stołu „Szkolna edukacja literacka: wczoraj, dziś, jutro” z dnia 25 listopada 2016 r. (zarejestrowano w MON 2 grudnia 2016 r. nr 30857) // Zasób elektroniczny: http://www.metod.iif.npu.edu.ua/23-uncategorised/133-vseukrainskyi-kruhlyi-stil
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Apel Rady Naukowej Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy z dnia 1 listopada 2016 r., protokół nr 8 // Zasób elektroniczny: http://www.ilnan.gov.ua/index.php/ item/265-zvernennia-vchenoi-rady- instytutu-literatury-imthshevchenka- nan-ukrainy-do-mon-ukrainy Apel Ukraińskiego Stowarzyszenia Nauczycieli Literatury Obcej, uczestników „XII Czernihowskich Spotkań Pedagogicznych” do Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy z dnia 25 czerwca 2016 r. // Wseswitnia literatura w suczasnij szkoli. — 2016. — nr 7-8. — s. 3. List otwarty do Minister Oświaty i Nauki Lilii Hrynewycz od nauczycieli z Czernihowa z dnia 25 sierpnia 2016 r. // Zasób elektroniczny: http://www.isaieva.kiev.ua/ important.html#statia-0 Tokmań H. Czy warto mieszać literaturę ukraińską z innymi // Literaturna Ukrajina. — 2016. — 8 listopada (nr 48); Zasób elektroniczny: http://osvita.ua/ school/reform/53416/ Tokmań H. Nie wymazujcie słowa UKRAIŃSKI w szkolnym planie lekcji. Boli // Słowo Proświty. — 2016. — 8 grudnia; Zasób elektroniczny: http:// svitua.org/index.php/kultura/ literatura/item/5033-ne-styraite- slovo-ukrainskyi-u-shkilnomu- rozkladi-urokiv-bolyt Pohrebennyk W. Do Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy, kopia — do Komisji Oświaty i Nauki Rady Najwyższej Ukrainy // Literaturna Ukrajina. — 2016. — 22 grudnia (nr 49). Wertij O. W sprawie rezonansowej inicjatywy MON List otwarty do Wicepremiera Ukrainy W. A. Kyryłenki // Literaturna Ukrajina. — 2016. — 22 grudnia (nr 49) oraz inne. Z poważaniem i nadzieją na zrozumienie Mykoła Hryhorowycz ŻUŁYŃSKI — doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, główny pracownik naukowy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki; Mykoła Matwijowycz SUŁYMA — doktor nauk filologicznych, profesor, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, zastępca dyrektora ds. naukowych Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kierownik działu historii literatury ukraińskiej; Olha Mykołajiwna NIKOLENKO — doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik katedry literatury światowej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. G. Korolenki, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, laureatka Nagród Państwowych im. Iwana Franki, Wiaczesława Czornowoła; Rajisa Wałentyniwna MOWCZAN — doktor nauk filologicznych, profesor, wiodący pracownik naukowy działu literatury ukraińskiej XX w. oraz współczesnego procesu literackiego Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Ołena Ołeksandriwna ISAJOWA — doktor nauk pedagogicznych, profesor, kierownik katedry metodyki nauczania literatury światowej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa;
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr Mykołajowycz AWRAMENKO — docent Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki, laureat Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—1996” w nominacji „Język i literatura ukraińska”; Jurij Iwanowycz KOWBASENKO — profesor, kierownik katedry literatury światowej Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki, prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Wykładowców Literatury Obcej; Mychajło Kuzmowycz NAJENKO — doktor nauk filologicznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, laureat Nagrody imienia Tarasa Szewczenki; Żanna Wałentyniwna KLYMENKO — doktor nauk pedagogicznych, profesor katedry metodyki nauczania literatury światowej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa; Łesia Fedoriwna MIROSNYCZENKO — doktor nauk pedagogicznych, profesor katedry metodyki nauczania literatury światowej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia M. P. Drahomanowa, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy; Ludmyła Petriwna JULDASZEWA — nauczycielka języka ukraińskiego, literatury i literatury obcej Liceum Ekonomiczno-Matematycznego w Talnem Rady Rejonowej w Talnem obwodu czerkaskiego, nauczyciel-metodyk, laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—2014” w nominacji „Literatura obca”, przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Związku Nauczycieli-Polonistów; Wiktorija Heorhijiwna TURYANYTSYA — nauczycielka literatury obcej, dyrektor Gimnazjum w Swalawie obwodu zakarpackiego, nauczyciel-metodyk, laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—2014” w nominacji „Literatura obca”; Olha Ołeksandriwna HUZ — nauczycielka literatury obcej placówki komunalnej „Wyspecjalizowana ogólnokształcąca placówka oświatowa I–III stopnia nr 26 — przedszkole — dziecięce centrum młodzieżowe „Zorecwit” w Kropywnyckim obwodu kirowohradzkiego, laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—2004” w nominacji „Literatura obca”; Ołena Wiaczesławiwna PITERSKA — nauczycielka literatury obcej Białocerkiewskiej szkoły ogólnokształcącej nr 18 obwodu kijowskiego, nauczyciel-metodyk, dyplomantka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—2014” w nominacji „Literatura obca”; Tamara Petriwna SEHEDA — nauczycielka literatury obcej Gimnazjum nr 117 imienia Łesi Ukrainki w Kijowie, nauczyciel-metodyk; Ołena Ołeksandriwna SEMENIUK — nauczycielka języka ukraińskiego, literatury i literatury obcej Gimnazjum Skandynawskiego w Kijowie, nauczyciel-metodyk, laureatka Ogólnoukraińskiego konkursu „Nauczyciel roku—2008” w nominacji „Literatura obca”. I jeszcze ponad 2000 podpisów nauczycieli, metodyków, naukowców, rodziców (Załącznik do Listu otwartego, lista stale się poszerza). Numer rejestracyjny listu w MON Ukrainy: S — 201/0 z dnia 19.01.2017 r. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Społeczeństwo jest zmęczone upolitycznieniem kwestii językowej: projekt ustawy „O zapewnieniu wsparcia państwowego dla działań na rzecz rozwoju, popularyzacji i ochrony języka rosyjskiego oraz innych języków w Ukrainie”, wniesiony przez deputowanego ludowego Je. W. Bałyckiego, jest potępiany przez Ukraińców, ale praktycznie brak jest jakiejkolwiek analityki. Mówi się, że taka ustawa nie może zostać uchwalona. Jednak w parlamencie i wśród wpływowych osób mogą znajdować się jej lobbyści. Komponent lobbingowy projektu ustawy jest nie mniejszy niż językowy. Dlatego projekt zasługuje na bardzo wnikliwą analizę, aby zrozumieć realne zagrożenie dla społeczeństwa w przypadku jego uchwalenia przez Radę Najwyższą. Przytoczę tekst dwóch artykułów w całości. „Artykuł 1. Przyznać w latach 2017—2020 z Budżetu Państwowego Ukrainy coroczne wsparcie państwowe dla działań na rzecz rozwoju i popularyzacji języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych w Ukrainie. Artykuł 2. Podstawą wsparcia państwowego dla działań na rzecz rozwoju i popularyzacji języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych w Ukrainie jest zespół środków prawnych, ekonomicznych, społecznych, organizacyjnych i innych, skierowanych na realizację praw obywateli do swobodnego korzystania z języka ojczystego poprzez: tworzenie i zapewnienie funkcjonowania szkół, specjalnych klas, kursów, kółek i seminariów z nauki języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych w Ukrainie, podnoszenie poziomu znajomości tych języków przez różne kategorie obywateli, w tym urzędników państwowych; tworzenie informatorów, słowników różnego typu i przeznaczenia, podręczników do języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych, ich wydawanie w masowych nakładach; przygotowanie i wydawanie akademickich zbiorów dzieł klasyków literatury ukraińskiej oraz folkloru ukraińskiego w języku rosyjskim i innych językach mniejszości narodowych; przygotowanie wydawnictw naukowo-informacyjnych w języku rosyjskim i innych językach mniejszości narodowych; kompletowanie zbiorów bibliotecznych literaturą rosyjskojęzyczną, literaturą w innych językach mniejszości narodowych; organizację regularnych audycji radiowych i telewizyjnych oraz publikacji popularnonaukowych o języku rosyjskim, innych językach mniejszości narodowych w środkach masowego przekazu; tworzenie warunków dla popularyzacji i wykorzystania języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych za pomocą współczesnej sztuki (teatr, kino, twórczość ludowa); obniżenie kosztów konsumpcyjnych produktów informacyjnych, drukowanych, poligraficznych, stworzonych z wykorzystaniem języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych, poprzez regulacje podatkowe, taryfowe, celne, udzielanie bezzwrotnej pomocy finansowej; realizację działań skierowanych na swobodny rozwój i wykorzystanie języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych w różnych sferach życia społecznego”. Ustawa obiecuje nie tylko pełne finansowanie budżetowe zachowania i rozwoju podstaw tożsamości mniejszości (języka) niezależnie od potrzeb i wniosków tych społeczności, a dodatkowo zapewnia finansowanie budżetowe popularyzacji języków mniejszości, czyli ich publicznego rozpowszechniania w sferze języka państwowego. To ostatnie nie należy do działań na rzecz zachowania tożsamości mniejszości i jest interesem państw pochodzenia tych mniejszości. W rezultacie państwowa „popularyzacja” języka rosyjskiego oszczędza wydzielone na ten cel środki budżetu Federacji Rosyjskiej i wspiera rywalizację języka rosyjskiego z językiem państwowym w użyciu publicznym. Środki na wykonanie tej ustawy określa się w budżecie osobną linią, a Rządowi nadaje się prawo zmuszania budżetów lokalnych również do wydzielania odpowiednich środków, niezależnie od potrzeb i decyzji władz lokalnych oraz wbrew idei decentralizacji. To nasuwa myśl, że ustawa będzie wykonywana „żelaznie” i od dnia podpisania. Oprócz tego przepisy końcowe zawierają ciekawy punkt: „Gabinetowi Ministrów Ukrainy w terminie miesięcznym od dnia wejścia w życie niniejszej Ustawy dostosować do niniejszej Ustawy swoje akty normatywno-prawne; zapewnić przegląd i uchylenie przez ministerstwa oraz inne centralne organy władzy wykonawczej przyjętych przez nie aktów normatywno-prawnych, które są sprzeczne z niniejszą Ustawą”. Oznacza to, że ustawie bezprawnie nadaje się status fundamentalny i zmieniona zostanie cała podustawowa baza regulacji stosowania języków w społeczeństwie. Jest to w pewnym sensie sprzeczne z Konstytucją, która reguluje przyjęcie jednolitej ustawy o porządku stosowania języków, z którą powinny być uzgadniane inne ustawy i akty podustawowe w sferze stosowania języków. W Ukrainie istnieje kilka grup narodowych, które z powodzeniem zapewniają własną tożsamość językową środkami społeczności, z pomocą ojczyzny i, oczywiście, budżetu ukraińskiego. Najbardziej udane grupy mniejszościowe to ludność rosyjskojęzyczna, mniejszości żydowska, rumuńska, węgierska. Tutaj zamiast „mniejszość rosyjska” poprawniej jest używać terminu „ludność rosyjskojęzyczna”, ponieważ w Ukrainie mniejszość rosyjską zidentyfikować jest bardzo trudno, gdyż wielu przedstawicieli innych mniejszości, a nawet niektórzy etniczni Ukraińcy, wolą przyjmować rosyjską tożsamość i język. To wielki problem, gdyż państwo nie może pomóc mniejszości narodowej zachować tożsamość językową, jeśli ta mniejszość swojej tożsamości zachować nie pragnie i asymiluje się w tak zwaną ludność rosyjskojęzyczną. Projekt Ustawy proponuje pełne finansowanie przez podatników zachowania i rozwoju tożsamości mniejszości narodowych, choć skorzystają na tym tylko te mniejszości, które obecnie mogą robić to samodzielnie i z pomocą państw pochodzenia. W ten sposób finansowy interes lobbingowy może dotyczyć właśnie udanych i dobrze finansowanych społeczności mniejszościowych. Któż odmówi okazji przerzucenia finansowania swoich własnych potrzeb na budżet ogólny? Interes lobbingowy państw sąsiednich również jest oczywisty — przerzucają one lwią część swoich wydatków na wspieranie diaspor i promowanie interesów w Ukrainie z ich wsparciem na biedny, wojenny budżet ukraiński. Na lobbingowy charakter projektu ustawy wskazuje również fakt, że w państwie już istnieje pełnowartościowy system wsparcia i finansowania działań mniejszości na rzecz zachowania tożsamości, które mniejszości narodowe pragną zrealizować, ale nie mają wystarczająco własnych zasobów. W żaden sposób w projekcie ustawy nie wspomniano o działaniach państwa na rzecz integracji mniejszości w społeczeństwie obywatelskim na gruncie publicznego stosowania języka państwowego i przyjęcia ukraińskich zasad kulturowo-humanitarnych państwowości. A od tego zależy komfortowe, samodzielne życie społeczności mniejszościowych oraz dobrobyt, spokój i bezpieczeństwo wszystkich obywateli Ukrainy. Wnioski: 1. Proponuje się całkowite przerzucenie finansowania projektów zachowania i rozwoju tożsamości na biedny budżet ukraiński, choć realnie zdecydowana większość mniejszości jest wspierana przez ojczyzny i ma jeszcze wystarczające do tego zasoby społeczności. Dotyczy to wszystkich przyszłych budżetów Ukrainy niezależnie od stanu gospodarki, gdyż Konstytucja nie pozwala na zmiany ustawodawstwa w kierunku pogorszenia przywilejów. 2. Pod marką państwowej popularyzacji tożsamości językowej mniejszości, językowi rosyjskiemu państwowo gwarantuje się pełnoprawne stosowanie publiczne, co jest sprzeczne z Konstytucją Ukrainy, która nadaje tylko językowi państwowemu niepodzielny priorytet stosowania publicznego. Tworzy to zalegalizowaną konkurencję języka państwowego i rosyjskiego, który i tak rozprzestrzenia się ponad potrzeby zachowania tożsamości mniejszości rosyjskiej. Wzmocni to istniejący proces zawężania stosowania języka państwowego i będzie stymulować asymilację mniejszości narodowych w ludność rosyjskojęzyczną. 3. Biorąc pod uwagę argumenty przytoczone w punkcie 2, zważając na to, że prognozowane zawężenie stosowania języka państwowego, który jest również językiem etnosu ukraińskiego, ustawa będzie skutkować ograniczeniem istniejącego zagrożonego stanu tożsamości etnosu ukraińskiego, który stanowi przeważającą liczbę ludności państwa. Skutkiem jest hamowanie procesów państwowotwórczych i słabość społeczeństwa ukraińskiego w osiąganiu należytego dobrobytu oraz gwarantowanego bezpieczeństwa. 4. Z uwzględnieniem punktów 1, 2, 3 uchwalenie projektu jako Ustawy jest sprzeczne z Konstytucją Ukrainy, komplikuje możliwości budżetu państwowego, tworzy dodatkową sytuację rywalizacji między dużymi lub wpływowymi mniejszościami a etnosem ukraińskim — przeważającą większością ludności, nie sprzyja asymilacji mniejszości w jednolite społeczeństwo ukraińskie i prowokuje konflikt społeczno-etniczny, który w warunkach agresji zewnętrznej i spadku dochodów ludności może mieć niszczycielskie skutki dla państwa. Uchwalenie tego projektu jako Ustawy ogólnie jest sprzeczne z interesami społeczeństwa ukraińskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy. Początek w nr 2, 3 z 2017 r. Rozległa ukraińska pieśń unosiła się w spokojniejsze wieczory pod apenińskim niebem, niepokojąc duszę i przywołując bolesne wspomnienia… Kozacy zdołali w niedługim czasie nawiązać niezłe stosunki z włoskimi antyhitlerowskimi partyzantami, w porozumieniu umówili się przeciąć najważniejszą linię kolejową, co sparaliżowałoby hitlerowskie plany, ale najpierw alianci bali się działać wspólnie, mówiąc, że może wypłynąć informacja, potem Niemcy gwałtownie ruszyli do ataku — tak i zerwała się ich współpraca… A z prokomunistycznymi partyzantami pod dowództwem katolickiego księdza nie wyszło, ci spalili do cna kozacki szpital, spalili razem z wieloma rannymi i chorymi. Od razu delegacja trzech włoskich oficerów zażądała, aby Kozacy natychmiast złożyli broń i oficjalnie skapitulowali. Tymczasem układ jałtański we Włoszech również stał się obowiązujący… Oni opuścili włoską ziemię o północy, to była jeszcze jedna droga pełna cierpień, najpierw ulewy lały na górskich drogach, a potem śnieżna bezprześwitna nawałnica, jedni ginęli od partyzanckiej kuli, inni z zimna i przeziębień… Tak właśnie tutaj, na brzegach Drawy, się znaleźli… Teraz Wira stała się mimowolnym świadkiem echa sporów: komu się poddawać, Anglikom czy Amerykanom. Wszystkim tutaj wiadomo było, że niekoronowany głowa dońskich Kozaków Piotr Krasnow łudził się myślą o pomocy angielskiego feldmarszałka Alexandra, który był głównodowodzącym Brytyjczyków we Włoszech. Kiedyś razem walczyli przeciwko bolszewikom, Alexander wciąż nosił order wręczony mu przez rosyjskiego generała Judenicza, a Krasnow miał za to samo angielski krzyż wojskowy. A oto od feldmarszałka Alexandra przyszło zaproszenie dla oficerów i generalskiej wierchuszki na konferencję i spotkanie z nim. Długo odprowadzało wzrokiem kolumnę ciężarówek z ich przywódcami pospolite kozactwo i ich rodziny, nie rozchodzili się, dopóki nie osiadł kurz za tymi autami. Do Wiry przyzwyczajono się dość szybko i znajome kobiety nie kryły się przed nią ze łzami — ich mężowie pojechali, ale czy wrócą? …Obozowicze nie mogli, oczywiście, widzieć, że zamiast feldmarszałka kozacką wierchuszkę przywitał dowódca brygady Geoffrey Musson. — Panowie — żałośnie pokręcił głową — mam bardzo niedobrą misję… Otrzymałem rozkaz, zgodnie z międzynarodowym porozumieniem, przekazać was Sowietom… Podjechał pierwszy samochód i już inny angielski oficer zarządził ładowanie. Nikt nawet nie drgnął z miejsca. — Daję tylko dziesięć minut — zagroził Anglik. Wtedy Kozacy usiedli na ziemi i wzięli się za ręce; jeszcze Anglik chwycił jednego kozackiego oficera za kołnierz, lecz w tej samej chwili dziko wrzasnął: Kozak mocno ugryzł go w rękę…
W końcu w ruch poszły kolby automatów i kilofy, brytyjscy strażnicy bili, nie zważając na wiek i rangę, nie jeden kozacki oficer padał bez przytomności, kilku zadano rany bagnetami. Kiedy mimo wszystko załadowano ludzi i kolumna ruszyła przez most do radzieckiej strefy, jeńcy w pośpiechu wyrzucali dokumenty, a nawet jakieś cenne rzeczy, byle tylko nie dostały się sowietom; angielscy konwojenci mieli przy tym niezły interes: złoty zegarek Brytyjczycy wymieniali za jednego papierosa. W chowanego w obozie Anglicy już się nie bawili, obozowym kazano zebrać się na siódmą rano. Usłyszawszy to, kozacki ksiądz poprosił, by wszystkim przekazać: zebrać się na modlitwę na szóstą, zbiórka na placu obozowym. Wira i w Kijowie chodziła do cerkwi, co prawda potajemnie, bo wyrzuciliby ją z pracy, jeździła w inne końce miasta i za każdym razem do innej niż poprzednio świątyni. Ale na takim nabożeństwie, pod otwartym niebem, w wielotysięcznej wspólnocie, głęboką modlitwą zjednoczonej, nie zdarzyło jej się być. Aż robiło się przerażająco i krew, zdawało się, w żyłach zastygała, kiedy ludzie o krok od grobu prosili Najwyższego nie dla siebie: — O dobre powietrze, o urodzaj owoców ziemskich i o czasy spokojne Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Za podróżujących na wodzie, na ziemi i w powietrzu; za chorych, cierpiących i zniewolonych oraz za zbawienie ich Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Abyśmy wyzwolili się od wszelkiego smutku, gniewu, niebezpieczeństwa i niedoli, Pana prośmy. — Panie, zmiłuj się. — Broń, zbaw, zmiłuj się i chroń nas, Boże, Twoją łaską. — Panie, zmiłuj się. — Przenajświętszą, przeczystą, błogosławioną, chwalebną Władczynię naszą Bogurodzicę i Wszechdziewicę Maryję ze wszystkimi świętymi wspominając, samych siebie i siebie nawzajem, i całe życie nasze Chrystusowi Bogu oddajmy. — Tobie, Panie… Wira żegnała się i myślała, że rzeczywiście w bliskim czasie wszyscy obecni na tej modlitwie oddadzą Panu swoje dusze, tyle tylko, że ciała ich zabierze wieczny wróg Najwyższego i nie ma na to rady…. Jeszcze trwała służba Boża, gdy na teren obozu wjechały ciężarówki. Tłumacz przez megafon ogłosił: — Na zakończenie nabożeństwa macie dziesięć minut. Wira w życiu nie słyszała, żeby tak zgodnie śpiewał chór, w którym chórzyści zebrali się zrządzeniem losu, to były pieśni duszy, tak śpiewać można było raz w życiu, śpiewać po raz ostatni, żegnając się z tą ziemią, z bliskimi, którzy są obok i których wywabiono podstępem na rzekome spotkanie, posyłając błogosławieństwo i tej ziemi, którą mozolnie wyhodowali dziadowie-pradziadowie i z której w niebyt wygnało nieszczęście; to były pieśni pożegnania i zarazem spotkania z tymi wysokimi i bezchmurnymi niebiosami. Tłumacz znów podszedł do mikrofonu: — Daje się wam jeszcze pięć minut. Ale minęło i piętnaście, służba Boża wciąż trwała i wtedy rozległo się jak strzał: — Ładować! Szeregi Anglików ruszyły na ludzką gromadę, a ta podświadomie grupowała się w koło, młodzi i silni stawali na zewnątrz, chowając za plecami dzieci i kobiety; Anglicy napierali coraz mocniej — i wtedy ludzie padli na kolana, chwytając się za ręce i tworząc jedną całość, prawdziwie nierozerwalną na wieki… — Wklinować się i część odciąć! — rozkazano pierwszemu plutonowi. Zamachnęły się kolby i saperki, żołnierze wżerali się krok po kroku w grupę i już udało się odciąć od gromady kilkaset dusz… Nagle dołączyły jeszcze dwa plutony, zaczęła się prawdziwa rzeź bezbronnych i nieosłoniętych, a służba Boża nie ustawała, chór cerkiewny prosił o zmiłowanie wysokie niebo, bo na tej ziemi nie było na nie nadziei, ludzie coraz ciaśniej się skupiali, zaczynała się panika, jeden po drugim pełzali i deptali, krzyki rozpaczy i bólu mieszały się z wysokimi pieśniami. Tę siekierę na gałązkę, co mogła kiedyś do rodzimego drzewa przyrosnąć, siekierę naostrzoną w Jałcie, przebiegli w inne ręce teraz przekazali. Wirę za zranione przy upadku z wagonu ramię chwyciły chwytne palce Anglika, piekący ból wykrzesał iskry w oczach, lecz jej mimo wszystko udało się wykręcić i zanurkować do środka, za innych. Ale nie mogli wytrzymać wyczerpani długim marszem ludzie przeciwko młodym i silnym, dobrze odżywionym żołnierzom, wrzucali ich jak drwa na paki, oto szarpie się matka, nie oddaje trzyletniego dziecka, a żołnierz ciągnie do siebie, jakby to nie żywe dziecię, a bezduszny przedmiot — w końcu matka traci przytomność; przewrócony ołtarz polowy, podarte szaty księdza… Wywieźli ich przez ten sam most na Drawie, nie tak znowu głębokiej, ale dość rwącej o tej porze. Wira wiedziała, co zrobi, tylko błagała Boga, żeby nie odepchnęli jej od brzegu paki, żeby nie przeszkodzili w zamiarze. Obejrzała się jeszcze, rzucając pożegnalne spojrzenie tam, gdzie miał być jej Hryhorij, jej miłość i męka, niebem darowana nagroda i takie samo cierpienie; nie miała do niego żalu, że tak się ułożyło, że życie jej poszło, powiedzmy, z jego winy właśnie tą drogą i los wiezie na śmierć tą maszyną. Dziękuję, że byłeś, dziękuję za światło, które szło z tobą… Wira przez ścisk nawet przeżegnać się nie mogła, tylko rzuciła spojrzenie błagalne w wysokie niebo i wstąpiła na burtę ciężarówki… 17 Nad Rzymem stała noc. Wcale nie wojenna, z wyludnionymi ulicami, z oknami domów, które, spóźnione, gasły jedno po drugim: chyba tylko nocne motyle krążyły wokół latarni, prowadząc jakiś szczególny swój owadzi taniec. Biskup Iwan Buczko stał na kolanach przed papieżem rzymskim Piusem XII. — O tej nocnej porze, synu mój, chyba skrajna potrzeba do mnie przywiodła — rzekł papież, kładąc biskupowi rękę na ramieniu. — Wasza Świątobliwości, rachuba idzie nie na dni czy tygodnie, rachuba poszła na godziny — biskup mówił szybko, ale czasami się zacinał i w tych pauzach panicznie dobierał i przebierał potrzebne słowo czy wyrażenie. — Chodzi o ratunek tysięcy moich rodaków cierpiących, wiernych Chrystusowi, których może zabrać i niewinnie zniszczyć bezbożna Moskwa. I zaczął chaotycznie, śpiesząc się, jakby ktoś był w stanie tutaj przerwać mu i przeszkodzić w wyjawieniu tego, co potrzebne, opowiadać, dlaczego i za co walczyły ukraińskie dzieci w dywizji „Galicja” i jakie nieurojone zagrożenia zawisły nad nimi.
— A chciałbym jeszcze podziękować za waszą duchową pomoc, tak terminowo i niezwłocznie udzieloną — mówił biskup. Iwan Buczko niedawno wracał pociągiem do Rzymu. I nagle pośrodku tego czyściutkiego włoskiego pola, w pobliżu miasta Bellaria, słyszy wieczorną modlitwę w języku ukraińskim, a do tego tysiącgłosowe „Boże wielki, jedyny, nam Ukrainę chroń…”. Wygląda przez okno i widzi jakieś wielkie zgromadzenie w modlitwie: to nie przesłyszało się i nie przywidziało, to rzeczywiście odbywało się nabożeństwo. Na pierwszym przystanku biskup wysiada i jakoś dociera do wiernych. Był to obóz internowanych kombatantów z dywizji „Galicja”, którzy nawet tysiące wiorst od domu nie wyrzekli się odwiecznego zwyczaju. — Pozwólcie mi odprawić mszę świętą, jestem biskupem — prosi Iwan Buczko. Jemu, rzecz jasna, nie pozwoliła administracja obozu, nawet słowa nie dali zamienić z rodakami. Wróciwszy do Rzymu, biskup niezwłocznie prosi o pomoc Papieża — już następnego dnia dwóch księży z Watykanu przybyło do obozu. Kilka godzin temu biskup otrzymał list od Pawła Szandruka ze szczegółowym opisem wydarzeń i sytuacji, które zaistniały, i wyciągnął wniosek: Papież Rzymski zrozumie go i nie potępi, jeśli nawet biskup poprosi o tak późną, faktycznie już nocną audiencję. W rzeczywistości Pius XII nie zamierzał potępiać ani okazywać jakiegokolwiek niezadowolenia, nawet skrytego, w duszy, mówiono mu już o losie tych cierpiących wiernych. Mało tego, dochodziły wieści, że i żona amerykańskiego prezydenta Eleanor Roosevelt przejęła się tymi losami i czyni starania, aby ci młodzieńcy nie trafili w przerażający moskiewski gułagowski młyn. Rzecz wcale nie w tym, przekonywał biskup świętego ojca, że tysiące ludzi zrzucono po prostu w polu, pod prostopadłym południowym słońcem, bez dachu nad głową czy nawet bez ogrodzenia — dokąd oni tam uciekną i nie mają dokąd uciekać! — trzymają ich głodujących; na siedem osób na dobę jeden bochenek chleba, talerz rzadkiej zupy, jedna łyżka cukru, jedno ciastko i jedna łyżka mleka — młodzi jakoś przeżyją, inne jest niebezpieczeństwo. Sowieckie komisje dość bezczelnie zjawiają się w takich obozach, na podstawie sfałszowanych zeznań chwytają ludzi i znikną ci nieszczęśnicy w wiecznej zmarzlinie… Święty ojciec wiele z tego, co opowiedział Iwan Buczko, już wiedział: informowano go o negocjacjach Pawła Szandruka z Władysławem Andersem, o tym, co czyni profesor Arlt na polecenie Szandruka. Tak jak wiedział Pius XII o pozycji Stalina. Kremlowskiego namiestnika z jakiegoś powodu mniej martwiły trzy węgierskie dywizje SS, milionowa armia własowska, dwie chorwackie dywizje, dwie łotewskie, albańska, białoruska, walońska, holenderska, estońska, włoska, norweska, francuska dywizje SS oraz wiele innych, Stalin najbardziej przejmował się 1. Ukraińską Dywizją i tylko ją wymieniał jako obowiązkową do repatriacji. …Kątem oka widział Iwan Buczko, jak denerwują się pomocnicy Piusa XII i niecierpliwe znaki biskupowi wysyłają — ludzie noc zarwą, gestami przypominali, grzech tak męczyć świętego ojca; tak jak widział to, że Pius XII wcale nie zamierzał go poganiać. I dopiero gdy biskup wyłożył w pełni swoją prośbę, święty ojciec smutno pokręcił głową: — Synu mój, jesteś zmęczony, zapewne, po dniu. Idź odpocznij, a ja zrobię wszystko, co pozwoli Najwyższy. I znakiem przywołał pomocnika, który brał udział w przygotowaniu międzynarodowych apeli i pism. Następnego ranka, ściślej mówiąc, tego samego, Pius XII podpisywał dokumenty do Departamentu Stanu USA w sprawie Ukraińców, którym było dane znaleźć się na Zachodzie, w szczególności dywizjonistów 1. Ukraińskiej; podobny dokument zawiozła niezwłocznie poczta dyplomatyczna do brytyjskiego rządu. Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Jabłoniowa miłość
Jabłoniowa miłość moja
Wiosną i upaja, i czaruje.
Niezemską niezwykłość daruje,
Rozkosz i natchnienie daje.
Czego trzeba, by być szczęśliwą?!
Bujnie kwitną pragnienia i myśli.
Ledwie dotknę twojej dłoni,
A już mam nadzieję i wierzę.
Uczucia jak sady owocują,
Dobieram najlepsze słowa.
W nich nadzieja moja ożywa,
One pieśń w serce przynoszą.
Jabłoniowa miłość moja,
Marzeń kwiatostan odurza i raduje.
Ja o wczoraj ci nie przypominam.
Jesteś dziś przy mnie.
Spotkanie
Schowało się słońce w żyta,
Zachmurzyło się bezkresne niebo.
Zmieniłam się — dawno nie ta,
I nie takiego spotkałam ciebie.
Deszczem sypnęła letnia noc,
Zamilkły słowiki-zuchwalce.
Lecz nie odejdę od ciebie precz, —
Uśmiechem mnie zwabiłeś.
Darmo, że wiatr się rozgniewał,
Do rana spokoju nie będzie.
Weź mnie… I, jak kiedyś,
Pocałunkami rozpieść piersi.
Przez mrok wyrwało się ciepło,
Rosa rosę obejmuje.
Jak dobrze znów nam było.
Lecz niech o tym nikt nie wie.
Nie do śpiewu mi
Tak, jestem tym ptaszkiem,
Który drżał w twoich dłoniach.
Serce którego
Zdołałeś zniewolić słowami.
Nie do śpiewu mi:
Gorzką łezką,
Po losie twoim przebiegnę.
Opuść ty mnie —
Zgubię się między chmurami
Zasmucona.
Mam skrzydła w duszy,
Tylko serce miłością zranione.
Nie do śpiewu mi:
Bolesnym wspomnieniem
Zaczepię się o sumienie twoje.
Bądź — co będzie.
Sentymentalna pora
Sentymentalna pora
Łamie w rozpaczy ręce.
Czyż winna ona,
Że między sercami rozłąka.
Że opada liść
Na niedopowiedziane w porę.
Gwiazdy zrywają się w dół,
Gasną.
Sentymentalne
Przy spotkaniu uśmiechnę się do ciebie przyjaźnie:
Nie, nie zapomniałam, nie, nie odkochałam.
To tylko jesień ponura niepostrzeżenie
Nasze serca łzami zrosiła.
To tylko jesień niełaskawa, uparta,
Mgłami pojawiła się między nami.
A ja wtedy byłam taka szczera,
Sentymentalna — płakałam nocami.
Żeby cię wiatr nie poniósł,
Gdybym za chmury nie poleciała.
Możliwe, że nie zwiędłoby, a zmartwychwstało
Wszystko to, czego pragnęliśmy i chcieliśmy.
Ale po co przeszłością tak chorować,
Niepokoić, budzić stare niepowodzenia.
W marzeniach ja wciąż kocham:
Sentymentalna, ale już nie płaczę.
Chłody
Pierwsze wrześniowe chłody…
Ty ogrzej mnie czułym słowem.
Ty mnie ze smutku wybudź,
Szczerze prowadź swoją rozmowę.
Widzisz, jestem zagubiona i smutna,
I nie wiem, co mam robić —
Bo miłość twoja — taka ziemska,
A ja chciałabym za chmury polecieć.
Coś ze mną dzieje się nie tak,
Lecz darmo ja „szturmuję” niebo.
Pierwsze wrześniowe chłody:
Ach, przebiegłe, co, powiedzcie, wam trzeba?
Zbiera świeży miód słodkie lato
Zbiera świeży miód słodkie lato,
W słonecznikach całują się trzmiele.
A obok od wojny umierają dzieci.
I płaczą zabite żalem matki.
Cierpią ludzie, przeklinają los,
Junackie marzenia giną w dymie.
I ja swojemu synowi nie pozwolę
Choćby nawet po prostu bawić się w wojnę.
Nie rusz
Światy mamy różne, nie jeden mamy cel,
I przeciwne marzenia oraz pragnienia.
Mi, jak chcesz — wierz albo nie wierz,
Ale nie rusz, nie rusz w duszy miłości.
Niech żyje, niech sobie rośnie,
Kwitnie i nabiera siły.
Ja wiem — całkiem różni jesteśmy, jednak,
W myślach o tobie ja zawsze szczęśliwa.
Kiedy zaś ze mną ty nie jesteś za jedno —
Obróć w śmiech żarliwe listy-wyznania,
Rzuć gwiazdą w smutne okno…
Ale nie rusz, nie rusz w duszy miłości!
Jak ciepło w rodzicielskiej chacie
Jak ciepło w rodzicielskiej chacie
Chichoczą drwa w piecu.
Na dworze zaś mrozy kudłate
Trzeszczą w dzień i w nocy.
I pachnie twój dom pierogami,
Zapomniawszy o wszystkim i o wszystkich.
A styczeń — to w szybę wiatrami,
To śniegiem spadnie na próg.
Sąsiedzi zachodzą. Rozmowy
Ciekawe, końca im nie ma.
Ja słucham szczerej ich mowy,
Dzielę się wyznaniem sama.
W duszy mojej tak, jakby święto.
Nie ma ani trosk, ani niepokojów.
Chwała tobie, rodzicielska chato,
Niech strzeże ciebie Bóg.
Iwanowa żona
We wsi śmieją się wszyscy z Iwana:
Przywiózł sobie z miasta piękność.
Patrz, napudrowała się, rumiana,
Najprawdziwsza witrynowa lalka.
„Taka krowy nie wydoi,
Z rana śniadania nie przygotuje”, —
Sąsiedzi chłopakowi mówią.
Lecz rozmów Iwan nie słyszy.
Jego jak słońce grzeje żona,
Niepokoją duszę oczy niebieskie.
Ćwierka coś do niego dźwięcznie
Jego żona, jego bogini.
A ludzie? Niech sobie mówią —
Żeby dla rozmów była przyczyna.
Świta… Przy piecu chodzi
Miejska Iwanowa żona.
Zimne lato
A lata jakby i nie było…
Deszczami umyła się wieś,
W chmurach słońce zabłądziło.
Milczą zasmucone gaje,
Dokąd podziały się słowiki?
Depcze wiatr delikatne trawy.
To jakby jesień. Chłód zły.
Zrywa gruszki wichura,
Na dół rzuca zielone.
W nocy ktoś ukradł gwiazdy,
Przycichły błękitne stawy
I liście smucą się na klonie.
Wokół niepowodzeń gęste mgły
Wokół niepowodzeń gęste mgły,
Przez chmury jasny księżyc nie wyjdzie.
Przyjdź do mnie, daj radę, mamo.
Mi potrzeba widzieć ciebie.
Ja tyle razy niepowodzeniami chorowałam,
Studiując życia smutne kąty.
Mi zostawiały czasem szczęście i siła,
Ale nigdy nie zostawiałaś ty.
Zaplątałam się w nadziejach znów,
Ślepy bezwylot przejmuje we śnie.
Tak chce się twoją usłyszeć mowę
I uśmiech twój, i oczka jasne.
Remont
Pozdejmowali stare fotografie ze ścian, ręczniki wyszywane,
Na których słowiczo brzmiał dzwon kolorami miłości.
Na podłogę podłoga sosnowa legła i tapety na ściany.
Już chata nie ta, co wcześniej była u starej Maryny.
Wyszła cicho na dwór, żeby myśli rozgonić niespokojne, niepocieszone.
A do niej jeszcze świeżymi gałęziami szeleszczą rano ścięte wiśnie.
Dzieci robią remont, wnuki robią remont. Nie pytają o radę.
A w starczej duszy trzecią noc — rozwór,
i ani kropli pociechy.
Może, trzeba cieszyć się troskami rodziny — odnowili przecież chatę.
Lecz, zdaje się, położyli potomkowie ją jeszcze żywą do trumny.
A tata brał mnie na ręce
A tata brał mnie na ręce
I cicho bajkę opowiadał.
O tym, jak szczęście w drzwi puka,
Niesie ze sobą tyle cudów.
Kotygoroszki, Kopciuszki
Mi ukazywały się we snach.
Ja spałam, jakby na poduszkach,
Małą u taty na rękach.
Często wspomnieniami płynę
W dzieciństwa bajkę czarowną.
Tam tata z dobrymi oczami
Kołysze na rękach wiosnę.
Wiosna ściele kwiatem łąki,
W kwiatach gubią się lata…
Bierze tatuś na ręce wnuka,
Opowiadając bajki.
Dusza
Nie prawa we wszystkim i nie święta.
Jej byt postawiony na kartę.
A żarzy się ona jak ognisko —
Piękna, szczera, delikatna i prosta.
W różowych snach żyje, w kwiatostanie marzeń,
W dobru ludzkim czerpie rozkosz.
Ona za prawdę — i w ogień, i w wodę.
Rozdzieli z całym światem spokój swój.
Jej nie zniszczyć, jej nie spopielić,
Nieśmiałą, niepohamowanie-szczerą.
Żeby nie robili jej — taka już uparta —
Za wszystkich cierpi i za wszystkich boli.
Do jesieni, płynie życie do jesieni
Do jesieni, płynie życie do jesieni,
Drżąco jęczy na drzewach liść.
W lecie gościliśmy, mało proszeni,
Lecz mieli siłę, honor mieli, talent.
Żyliśmy, jak umieliśmy: pragnęliśmy czy marzyliśmy,
Cieszyliśmy się i smuciliśmy zarazem.
W najświętsze naprawdę szczerze wierzyliśmy,
A lato po prostu nie przyjmowało nas.
Pora w inną porę, inne wymiary,
Gdzie będzie deszcz, pożółkłość cichych traw.
Lecz choćby co — my wierzymy w to, w co wierzyliśmy.
Nam i bez lata Bóg po słońcu dał.
Wieś
Zaśnieżyło, zamieło…
Tak wokół biało-biało.
Spotykaj mnie, wieś,
Miła.
Od codzienności ucieknę
Ja, zwątpiona, do ciebie.
Jakby ptaszkiem wzlecę
W niebo.
Bądź zdrowa, bądź zdrowa, rodzinny kraju,
Ty mi darujesz siły.
Obok ciebie, wiedz,
Jestem szczęśliwa!
m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZAHNITKO, publicysta. Zakończenie. Początek w nr 3 z 2017 r.
Mówiąc o patriotyzmie, jego znaczeniu w postępie społecznym poszczególnego narodu i narodów w ogóle, O. Tychyj proponuje do obserwacji głębokie myśli W. von Humboldta: „Językowi nie ma nic równego, oprócz ducha. Wraz z duchem wznosi się on do boskiego początku” (s. 359), które i dziś są funkcjonalnie obciążone, wszak podkreślono w nich niepowtarzalność języka, jego wagę w kształtowaniu się narodu, jego ducha. Nie mniej ważne są proponowane czytelnikowi sentencje D. Jawornyckiego z głębin historii kozactwa, które mistrzowsko wyodrębniają znaczenie języka ukraińskiego w formowaniu kozackiego braterstwa: „Lecz każdemu, kimkolwiek by on był, skądkolwiek i kiedykolwiek by nie przyszedł na Zaporoże, dostęp był wolny do Siczy pod następującymi pięcioma warunkami: być wolnym i nieżonatym człowiekiem, mówić małoruską mową, przysiąc na wierność rosyjskiemu carowi, wyznawać prawosławną wiarę i przejść określonego rodzaju naukę… Według drugiego zobowiązania wymagano, aby przybyły do Siczy, jeśli nie był Rosjaninem, zapomniał swoją naturalną mowę i mówił kozacką, tj. małorosyjską, mową” (D. Jawornickij / Ewornickij. „Istorija zaporożskich kazakow”, t. 1. S.- Petersburg, 1892, s. 184—185) (Tamże, s. 336). Od wypowiedzi do wypowiedzi stopniowo rozwija się zadeklarowany w tytule rozdziału temat, nabierając logicznie umotywowanego zakończenia w ostatnich myślach. Wzmacnia brzmienie liniowo uporządkowanych wypowiedzi obecność myśli nie tylko znanych krajowych (Taras Szewczenko, Amwrosij Metłynśkyj, Sydir Worobkewycz, Maksym Rylśkyj, Pawło Tychyna i in.), zagranicznych (Aleksander Puszkin, Nikołaj Dobrolubow, Rabindranath Tagore, Lew Tołstoj, Dawid Lordkipanidze i in.) mistrzów słowa artystycznego, ale i liczne naukowe sentencje, wydobyte przez Ołeksę Tychego z monografii, wydawnictw popularnonaukowych, pomocy naukowych, podręczników, co w swojej sumie wzmacnia argumentację wypowiedzi, nadając im naukową wagę, wiarygodność, zgodność z tą sytuacją, która i powołała do życia wypowiedź. W „Słowie układającego” O. Tychyj konstatuje, że z niektórymi cytowanymi w książce wypowiedziami i poglądami układający się nie zgadza, „ale dla obiektywizmu i pełności wniósł i je do książki. Niektóre wypowiedzi otwarcie wrogie językowi ukraińskiemu, kulturze i samemu narodowi ukraińskiemu, również znalazły sobie miejsce…” i kontynuuje: „Temat o języku i jego znaczeniu w życiu narodu jest praktycznie niewyczerpany (w życiu duchowym, artystycznym, produkcyjnym itd.)” (s. 4). Analizując praktyczną pracę Ołeksy Tychego nad obroną pełnowartościowości ukraińskiego słowa, odrodzeniem jego naturalnego brzmienia, należy wspomnieć przede wszystkim jego „Słownik słów nieodpowiadających normom ukraińskiego języka literackiego (słowa obce, zniekształcone słowa, kalki itd.)” (Donieck: Towarzystwo im. Ołeksy Tychego, 2009), historię zachowania i opublikowania którego krótko scharakteryzowała L. Ohniewa (Tychyj Ołeksa. Nie mogę dłużej milczeć / Oprac. Wasyl Owsijenko, Ludmyła Ohniewa, Jewhen Fiłko, Jewhen Szapowałow. — Donieck: Towarzystwo im. Ołeksy Tychego, 2009, s. 157—159). Mimo aresztowania autora Słownika, uwięzienia i długotrwałego pobytu w łagrach, rękopisowi rzeczywiście pisany był dobry los. Od 1977 do 2004 roku przez 27 lat jeden jedyny jego egzemplarz ukrywali i przechowywali różni ludzie (Wasyl Skrypka, Inna Filippowa), którzy martwili się o niego, aż wreszcie teczka z materiałami została przekazana do Towarzystwa imienia Ołeksy Tychego. Po 5 latach podczas Drugich Czytań, poświęconych Ołeksie Tychemu, jak wspomina L. Ohniewa, ona „zaproponowała obecnym kontynuować pracę nad „Słownikiem” … i, niespodziewanie, znalazło to odzew … Wołodymyr Tychyj (syn Ołeksy) wyraził zgodę na osobne wydanie „Słownika”. Wasyl Owsijenko wziął na siebie obowiązki redaktorskie, ja — wykonanie komputerowego makiety, a Towarzystwo im. Ołeksy Tychego, któremu przewodniczy Jewhen Szapowałow, — finansowanie” (tamże, 157—159). O Słowniku Ołeksy Tychego podczas jego pierwszego druku autor tych wierszy już pisał (tamże, s. 65—69). I choć minęło prawie 8 lat, można z pewnością stwierdzić: leksykograficzna praca Ołeksy Tychego nie straciła swojej aktualności. Słownik jest interesujący nie tylko w planie prześledzenia ewolucji zasad układania tego typu prac, ale i w przekroju wagi dobranego i należytego czywica, snizznycia, wichola, churtowyna, churdyha, churtecza, metil, chwyszcza, zameta (s. 60), myslenno — dumkoju, dumkamy, u dumci, u dumkach (s. 61), mysłymyj — hadanyj, ujawnyj, możływyj, imowirnyj (s. 60). Niestety, „Słownik słów nieodpowiadających normom ukraińskiego języka literackiego (słowa obce, zniekształcone słowa, kalki itd.)” Ołeksa Tychyj nie zdążył ukończyć (doprowadził tylko do litery M), dlatego trudno mówić o całości jego leksykograficznej koncepcji, analizować strukturę artykułu słownikowego według aktualnych dla pracy słownikarskiej zasad. Większość z przytoczonych nieodpowiadających normom ukraińskiego języka literackiego słów (obcych słów, zniekształconych słów, kamowa: W 11-tu t.” (Z listów do siostry Szury: „Ja prenumerowałem „Słownik języka ukraińskiego” w 11 tomach w księgarni „Podpisnyje izdanija”. Wykupiłem 5 tomów. Zdaje się, wyszedł szósty — wykupię obowiązkowo” (Tychyj Ołeksa. Nie mogę dłużej milczeć / Oprac. Wasyl Owsijenko, Ludmyła Ohniewa, Jewhen Fiłko, Jewhen Szapowałow. — Donieck: Towarzystwo im. Ołeksy Tychego, 2009. — S. 101). Znamienne jest i to, że Ołeksa Tychyj Słownika nie uważał za normatywny i taki, który jest obliczony na naukowców, redaktorów, pisarzy, ponieważ głównych użytkowników widział wśród nauczycieli, uczniów, a także tych, którzy zaniedbali język ojczysty lub stracili kontakt z nim. Tego typu prace i dziś są skrajnie niezbędne, ponieważ umożliwiają głębokie przeniknięcie w niuanse słowa, jego związki z innymi, odzwierciedlają wmontowanie słowa w pamięć ludową. Najstraszniej, kiedy „słowa milczą” (Lina Kostenko). Ołeksa Tychyj swoją aktywną postawę w obronie ukraińskiego słowa oraz pionierską działalność praktyczną kierował na utwierdzenie słowa ojczystego, jego rozwój. Jednocześnie należy podkreślić niezwykle wysoki poziom wymagań autora w doborze odpowiedników do słów, frazeologizmów itd. w każdej z analizowanych rubryk-uwag. Swoją pojemnością treściową model Słownika jest dość wyczerpujący, jest on całkowicie konkurencyjny z szeregiem współczesnych słowników tego typu. Jak twierdzi Ludmyła Ohniewa, przewodnicząca donieckiego oddziału ukrainistek w latach dziewięćdziesiątych XX w. i początku XXI w., w opowieści z 2009 roku: „Zadeklarowany słownik autor ułożył w 1976 roku do litery „M” włącznie, maszynopis obejmuje 64 s.” (L. Ohniewa. Inicjatywy Towarzystwa im. Ołeksy Tychego [7, 157—159]). Słownik i dziś jest aktualny, funkcjonalnie obciążony. Jego materiały powinny być szerzej wprowadzane do praktyki leksykograficznej podczas przygotowywania podobnych prac słownikarskich, a także wykończenie przemyślane we współczesnej przestrzeni, kiedy niezwykle ważną staje się ciągłość narodowo-językowych norm leksykalnych i gramatycznych itd. Przegląd i przeczytanie różnorodnego materiału, nad którym pracował Ołeksa Tychyj, pozwalają wykryć ewolucję jego postaw światopoglądowych, formowanie świadomej postawy w obronie samowystarczalności języka ukraińskiego, jego statusu w społeczeństwie. Skrupulatna praca, aktywna postawa obywatelska świadczą o niepokoju O. Tychego o język ukraiński, dążeniu autora do odnalezienia najwartościowszych argumentów na korzyść nie tylko nauki języka ukraińskiego, jego znajomości, ale i utwierdzenia w ojczystym państwie jako pełnowartościowego, pełnoprawnego dla swojego narodu. Pomimo złożoności okoliczności, ciągłego poszukiwania wrogów wśród tych, którzy walczyli o swoje ojczyste, narodowe samoodrodzenie, Ołeksa Tychyj kontynuował swoją pracę — pracę zaiste pionierską nie tylko wtedy, ale i dziś. Ołeksa Tychyj analizował wymowne fakty historyczne, śledził przebieg wydarzeń, które warunkowały stan użycia języka ukraińskiego w latach 70. XX wieku, gruntownie rozważał wskaźniki ilościowo-statystyczne spisu ludności w granicach byłego ZSRR, USRR, obwodu donieckiego, jednocześnie zbierając wszystko to, co niszczyło melodykę ojczystego słowa, zaświadczało dążenie całego szeregu „troskliwych” do internacjonalizacji zasobu leksykalnego wszystkich języków Związku Radzieckiego i wprowadzania w języku ukraińskim niewłaściwych, nienaturalnych dla niego form (potwierdzeniem tutaj może być niemal wykluczenie formy wołacza i stopniowa zamiana formą mianownika, zakaz używania litery ґ, narzucanie niewłaściwych językowi ukraińskiemu słów itd.), nie mówiąc już o formowaniu wspólnego zasobu terminologicznego dla wszystkich języków byłego ZSRR itp. Nawet dziś, na tle tych współczesnych licznych wydawnictw normatywno-leksykograficznych, odradzanych słowników początku i pierwszej połowy XX wieku (zwłaszcza lat 30. XX w.), słownik Ołeksy Tychego przyciąga gruntownością naświetlanego materiału, dążeniem do podania jak najpełniej słów, które odpowiadają normom ukraińskiego języka literackiego, a dopiero potem propozycją tych czy innych dialektyzmów, zapożyczeń. Świat językowy Ołeksy Tychego przyciąga swoją ewolucją, dążeniem do rozszerzenia funkcjonalnie silnych przejawów języka ukraińskiego. Paradoksalne jest to, że w 26. roku Niepodległego Państwa Ukraińskiego cała spuścizna Ołeksy Tychego jest niezwykle aktualna, zmienili się tylko adresaci oficjalnych apeli. Jeśli chodzi o normowanie bogactwa leksykalnego, gramatycznego i innego języka ukraińskiego, to tutaj niezwykle cenne są i zasady leksykografowania materiału przez autora, i wyróżnienie przez niego słów-potworków, ocena wagi i wartości brzmienia ojczysto-ukraińskiego itd. Znaczące jest formowanie kierunków rozszerzenia pola siłowego ukraińskiego słowa, akumulacja pamięci ludowej w nim. W świecie językowym Ołeksy Tychego prześledzono ewolucję — od zbierania faktów historycznych, wydarzeń o języku, naukowej analizy rozwoju języka ukraińskiego, wypowiedzi genialnych badaczy słowa, znanych działaczy kultury i literatury o języku do zasadniczej obrony praw języków narodowych i języka ukraińskiego w szczególności, ustalenia kierunków pełnowartościowego funkcjonowania w tworzeniu państwa. Taka działalność spowodowała dążenie Ołeksy Tychego do samodzielnego zebrania i uporządkowania tego licznego materiału, który odzwierciedlał kierunki i cechy rusyfikacji we wszystkich sferach życia społecznego i administracyjnego, kulturalno-artystycznego. Czas nie tylko na naukę poglądów językoznawczych Ołeksy Tychego z głęboką analizą jego propozycji i inicjatyw językowo-ustawodawczych, językowo-politycznych i językowo-oświatowych, ale i na formowanie całościowego Eksperymentalno-badawczego korpusu tekstów środków masowego przekazu, literatury naukowej i popularnonaukowej, naukowo-dydaktycznej dla ustalenia obecności w języku ukraińskim zarejestrowanych przez niego zjawisk. _________________ 1 We wszystkich cytatach Ołeksy Tychego zachowano autorskie użycia form gramatycznych, konstrukcji składniowych, a także cechy pisowni.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...uporządkowanego materiału. Dla wygody użytkownika autor w swojej pracy podzielił cały leksykograficznie opracowany materiał na trzy rubryki: „Pokrucz, obce słowo, kalka, zapożyczone słowo” (por. np.: diament, ołtarz, ołtarz, niezdarnie, skład, antynomie), „słowa odpowiadające normom ukraińskiego języka literackiego, dialektyzmy, zapożyczenia” (odpowiednio: diamant, diament (narzędzie), diament; ołtarz, ołtarz; niezgrabnie, niedorzecznie, grubo, niezgrabnie; spiżarnia, gamazeja, spichlerz, sypaniec, szopa, skład; gadanina, łasy, bzdury, bałysy (toczyć, poprawiać itd.)) oraz „Słowo rosyjskie, do którego znaczenia dobierano pokrucze, obce słowa, kalki, zapożyczenia” (odpowiednio: diament, ołtarz, niezdarnie, skład, antynomie) (Tychy Oleksa. Słownik pokruczy językowych. — Donieck: Towarzystwo im. Oleksy Tychego, 2009, s. 9). Zazwyczaj do jednego pokrucza autor dobiera kilka ukraińskich odpowiedników, ukazując w ten sposób bogactwo przestrzeni rodzimego języka: kraska — farba, farbiarz, (liczba mnoga) barwy, kolory, rumieniec, kraska (s. 51), łabacz — gamazej, gamazeja, gamazin, magazej, magazeja, szpichlerz, podest, budka, szypka, szypczyna (s. 53) lub marannia — maźnięcie, brudzenie, ubrudzenie, plamienie, mazanie, chlapanie, bagrowanie, mazanina, bagranina (s. 58), mielkanie — migotanie, mrugnięcie, migotanie, błyskanie, majorzenie (s. 60); zamieć — zawierucha, zaśnieżenie, zamiatanie, zadymka, zawieja, zadymiarka, śnieżyca itd.) można spotkać także dziś w środkach masowego przekazu oraz w niektórych popularnonaukowych i podręcznikowych wydawnictwach, co świadczy o talencie Oleksy Tychego jako stylisty, leksykografa, purysty oraz jako zestawiacza materiału, potrafiącego dostrzec to, co nienormatywne, i odnaleźć w ogromnym leksykalnym, gramatycznym i stylistycznym zasobie języka ukraińskiego odpowiedniki pełne naturalnego brzmienia, o wysokiej sile związku z podobnymi im w przestrzeni językowej narodu. We Zasadach budowy Słownika autor podkreśla, że na początku podaje się słowo niezgodne z normami ukraińskiego języka literackiego: słowo zniekształcone — stulka, bomaga; kalka — dorosłiwat, wobrażało, obce słowa — bashkowity, lubopytstwo; zapożyczone słowa, które weszły do języka literackiego, — anulacja, bezbidno; następnie podaje się słowa odpowiadające normom ukraińskiego języka literackiego, a na końcu te słowa, na podstawie których, według trzytomowego słownika rosyjsko-ukraińskiego, dobierano słowa-pokrucze. Oleksa Tychy podkreśla praktyczne znaczenie proponowanej pracy: „Słownik nie jest pracą naukową, nie odkrywa niczego nowego i jest niemal w całości opracowany na podstawie trzytomowego Słownika rosyjsko-ukraińskiego AN URSR, wydawnictwa „Naukowa Dumka”, Kijów — 1970”. Nawet na zesłaniu O. Tychy nadal rozmyślał nad słownikiem, martwiąc się o otrzymanie kolejnego tomu „Słownika języka ukraińskiego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ale niemało… Mogę tylko powiedzieć, że te długie dziesięć lat moich tułaczek „po przestrzeniach Ojczyzny cudownej” były latami upokorzenia ludzkiej godności, łamania woli, niszczenia dusz, prób wybicia z człowieka wszystkiego, co ludzkie”. Tutaj człowiek w sposób skoncentrowany przeżywał to, co, ozdobione faryzejskimi frazami, było gęsto zasiane w wielkiej strefie łagrowej. Hryhorij Hołub powrócił z zesłania na swoje rodzinne Podole w 1985 roku. Było tak samo głucho, jak to powiedziano u Szewczenki: „we wszystkich językach wszystko milczy, bo błogosławi”. Hryhorijowi Trochymowyczowi pozwolono zarządzać co najwyżej szkolną kotłownią: „Jesteś niepewny politycznie i dopuszczanie cię do dzieci jest niebezpieczne” — i to dzięki dobremu i mądremu dyrektorowi szkoły Mykole Petrowyczowi Pawłence, którego ten system również próbuje wypchnąć na margines. Tymczasem „ludzie byli zupełnie zastraszeni i w rozmowy z niedawnym więźniem politycznym wchodzić nie chcieli”. Zresztą sam Hryhorij Trochymowycz stał się ostrożniejszy niż dziesięć lat temu, choć i wtedy, pod presją wszelkich podejrzeń i donosów, szczególnej odwagi nie okazywał. „Dlaczego więc jestem tylko lękliwym gołębiem, a nie nieustraszonym, dumnym sokołem?” — pyta sam siebie Hryhorij Trochymowycz. Przecież Łukjanenkowie, Czornowoły, Horyni, Morozi walczyli i walczą przeciwko systemowi, idą za swoje poglądy na katorgi, na zesłania. Lecz zasiewany totalny strach wżera się w mózg człowieka i niełatwo się go pozbyć. U niektórych działa on jeszcze teraz, gdy bezpośrednie zagrożenie minęło. Jak niebezpieczny atawizm. I mimo wszystko poświęcenie jednostek przynosi swoje skutki: założono Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki, stworzono Ludowy Ruch na rzecz Przebudowy. W miasteczku na samym szczycie komina fabrycznego ktoś jednak wywiesił żółto-błękitną flagę. Wreszcie Ukraina staje się niepodległa. Hryhorijowi Trochymowyczowi pozwalają pracować jako nauczyciel historii, jednak wymagają, by nadal szkalował Mazepę, Hruszewskiego, Banderę, UPA oraz zamącał w głowach dzieci „wspólną kołyską bratnich narodów”. Bo w czyich rękach jest władza? Czy nie w tych samych nomenklaturowców, kolonialnych sługusów, tylko nieco podmalowanych? Taki sobie wykrętny Mokrycki za tamtej władzy dobierał drużynowych pionierskich do partyjnych orgii, do wydziału oświaty „woził drogie łapówki”, od których i sam nie stronił, organizował donosy i pilnie śledził ideologiczną czystość wśród nauczycieli — a teraz jest wśród kierowników rejonu. A nowy kierownik wydziału oświaty Darmohraj — to w sumie tylko były instruktor komitetu rejonowego partii, „chłopiec na posyłki”, z takim samym, niezmienionym totalitarnym myśleniem. „Dopóki demokraci cieszyli się tryzubem, śpiewali „Jeszcze nie umarła Ukraina”, wymachiwali niebiesko-żółtymi flagami, byli partyjni nomenklaturowcy stopniowo ochłonęli i zaczęli brać w swoje ręce wszystko, co tylko mogli”. I nie tylko dobro, nabyte niewolniczą pracą milionów ludzi, ale i władzę oraz wszystkie narzędzia władzy. „I każdy grabi, grabi, stara się urwać jak najwięcej” — rezolutnie zauważa Mykoła Petrowycz Pawłenko, były partyjny nomenklaturowiec, ale człowiek uczciwy, jeden „z tych niewielu prawdziwych komunistów, którzy jeszcze w młodości uwierzyli w bajkę o przyszłym komunistycznym raju”. I teraz mądrzy ludzie nie są potrzebni naszemu państwu, wyciąga wniosek nauczyciel historii Hryhorij Hołub. Z tamtej epoki do niepodległej Ukrainy wypełzły szarzyzna i bezczelność. A ludzie, a naród? „Czas płynie, kraj żyje, ludzie rodzą się, żenią, wychowują dzieci, szukają każdy swojego szczęścia, i przeważającej większości z nich nie ma żadnego interesu ani do tych problemów, ani do tych społecznych kataklizmów, ani do naszej przeszłości, ani do przyszłości, prawie każdy żyje dzisiejszym dniem, dzisiejszymi przeważnie bytowymi problemami”. Naród przyzwyczajony jest przeważnie do niemoty. Mamy to, co starannie wychowywała i wychowała wśród nas szowinistyczna kolonialna władza. Ale reżim kolonialny nie tylko miażdżył żywą ukraińską myśl, ale i fizycznie niszczył w piwnicach, w Sandarmochach, na Syberii ukraińskich uczonych, pisarzy, pracowników sztuki, polityków, księży, pracowitych i myślących rolników, tak zwanych „kułaków” — najlepsze siły intelektualne narodu, aby go pozbawić głowy, zadeptać, zatrzeć pamięć o nim, uczynić Ukrainę bezprawną rosyjską prowincją. Hołodomor-ludobójstwo 1932—1933 lat miał ostatecznie dobić Ukraińców. Plenum KC WKP(b) w listopadzie 1933 roku tak właśnie określiło, że „na Ukrainie głównym niebezpieczeństwem jest ukraiński burżuazyjny nacjonalizm”, czyli narodowa samoświadomość Ukraińców. Tej wytycznej jeszcze teraz przestrzega niemało polityków (ukraińskich?) na Ukrainie. Strach przed nacjonalizmem — uświadamianiem sobie bycia Ukraińcem — jeszcze teraz przenika jak przerzut nasze społeczeństwo. Choć kto ma chronić ukraińskie dla przyszłości, dbać o nie, jeśli nie Ukraińcy? Powieść „Dlaczego nie jestem sokołem” Mykoły Sołtysa to poważne artystyczne badanie jednej z przyczyn narodowej niepamięci części naszego współczesnego ukraińskiego społeczeństwa, która przeszła w spadku po reżimie kolonialnym. Poznawcze i wychowawcze znaczenie tego dzieła (wydanego, nawiasem mówiąc, w minimalnym nakładzie — zaledwie 200 egzemplarzy) trudno przecenić. Jego wychowawczy potencjał wzmacniają dodatki — „wybrane wypisy, które robił Hryhorij Trochymowycz Hołub w różne okresy swojego życia”. Dla przykładu — wypis z rosyjskiego historyka M. M. Karamzina: „Tatarsko-mongolska horda, założona przez chana Batyja, nie zniknęła jak rosa na słońcu, jej bogactwo i jej wojownicza energia wcieliła się w Moskwie”. Oto wam i cały „ruski mir”. Język utworu jest bogaty, napisany on został po mistrzowsku, czyta się go lekko. Gdybyż tylko nasze (?) państwo zainteresowało się nim — i choćby półmilionowym nakładem wydać go, żeby ludzie czytali i wiedzieli, jak nas chcieli i teraz jeszcze chcą zrobić ludźmi bez korzeni, odszczepieńcami.
Tłumaczenie maszynowe
Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
„Mamy to, co mamy” – powiedział kiedyś jeden z naszych prezydentów. A mamy wszechobecną korupcję na szczytach, czy raczej złodziejstwo, i troskę o sprawy materialne na dole. Bezduchowość, hipokryzję, kłamstwo, egoizm, chciwość z jednej strony, a narodową niepamięć, zmęczenie, obojętność, brak zasad, służalczość (udawaną czy prawdziwą?) – z drugiej. Symptomy niewolnika i pana. Ale od razu należy poczynić istotne zastrzeżenie – dotyczy to ogólnej masy mieszczańskiej, bo ostatnio gwałtownie rośnie liczba nieobojętnych jednostek: Rewolucja Godności, Niebiańska Sotnia, ofiarne wolontariaty na wschodzie Ukrainy, akcje protestacyjne. Odrodzenie ukraińskiej godności narodowej, nie tak dawno bezlitośnie prześladowanej, tłamszonej, nabiera sił, rozprzestrzenia się w ukraińskim społeczeństwie. Wszak, jak jeszcze w pierwszej połowie XVII wieku pisał Francuz Guillaume de Beauplan, „Kozacy strasznie kochają wolność, śmierć uważają za lepszą od niewolnictwa”. Potwierdził to inny Francuz, dyplomata Jean Baluze na początku XVIII wieku: „W Kraju Kozackim… lud jest wolnomyślny i dumny i nie lubi, żeby ktokolwiek nad nim panował”. Tylko w 1930 roku, według danych GPU USRR, w USRR doszło do 4098 wystąpień, w tym zbrojnych powstań przeciwko rosyjsko-bolszewickiemu jarzmu, w których wzięło udział 956 587 uczestników, a może i więcej. Powstaje pytanie: skąd zatem wzięło się to, co mamy? Skąd ten upadek, niepamięć? To pytanie artystycznie i przekonująco bada Mykoła Sołtys, emerytowany nauczyciel języka ukraińskiego i literatury, aktywny uczestnik „Proświty” na Chmielniczyźnie, w powieści „Dlaczego nie jestem sokołem” (Chmielnicki: Wydawca FOP Ciupak A.A., 2016). To już jego druga powieść, pierwsza (również istotna, badawcza) nosi tytuł „Oj biada tej czajce” i dotyczy życia Ukraińców w warunkach obcego panowania oraz narodowowyzwoleńczej walki w połowie ubiegłego wieku. Główny bohater powieści „Dlaczego nie jestem sokołem”, nauczyciel historii Hryhorij Trochymowycz Hołub, to nietuzinkowa osobowość o dociekliwym, ostrym i krytycznym umyśle. Przeważnie w jego imieniu autor prowadzi narrację. Urodził się w tragicznym roku wielkiego głodu, ciężko przeżył w dzieciństwie wojnę i powojenne niedostatki, jak większość jego rówieśników, osierociał. A jego dalsze pole życiowe „nie było wyścielone miękką trawką”, stąpał po nim, „raz po raz natykając się to na cierniowe krzewy nieprawdy, to na brudne kałuże pogardy, a to na śmierdzące śmietniki obojętności”. I próbował wytrwać, zachować swoją ludzką godność. Już jako uczeń Hryhorij w szkole zetknął się z kłamstwem o wojnie, która zabrała mu i ojca, i matkę. Będąc studentem wydziału historycznego Uniwersytetu Lwowskiego, dowiaduje się od starego wykładowcy-historyka, emeryta, który pamiętał jeszcze Petlurę i Ohiłenkę, o tym, jak ukraińscy patrioci musieli w latach 20. XX wieku ratować „przed bolszewicką hordą” książki z biblioteki Uniwersytetu Kamieniecko-Podolskiego. W jego domu czyta te ocalone książki, w których wyłożona jest prawdziwa historia stosunków między Ukrainą a Rosją, a które oficjalnie były surowo zakazane. Robił z nich wypisy. Później przeczyta pracę Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. Tymczasem na wykładach na uniwersytecie „słyszał fałsz, kłamstwo i hipokryzję, niestety, i sam był zmuszony hipokryzować na różnych seminariach, kolokwiach, przy pisaniu prac zaliczeniowych czy odpowiadając na egzaminach”. Jednak nieostrożnie wypowiedział się przed kolegą, a ten doniósł, gdzie trzeba. Tutaj już nie patrzą na to, że jesteś sierotą i że jesteś prymusem, bo im potrzebni są ludzie „oddani ideom partii”, którzy będą posłusznie służyć kolonizatorom i donosić na innych, na tych, którzy wątpią w ich wyższość i prawo do panowania. Zatem, chcesz nie chcesz, trzeba „być dwulicowym”. Nawet uczciwy człowiek, stary historyk, radzi młodemu Hryhorijowi: „Ty, Hryciu, bądź mądry, udawaj, kłam, jak trzeba, jak życie zmusza, ale tylko nie przyzwyczajaj się do takiego życia, bo jak przywykniesz – przepadniesz jako człowiek”. Takie warunki stworzono dla człowieka. Jak je nazwać, jakie określenie im nadać? Cel jest zrozumiały. Na egzaminie państwowym Hryhorij Hołub dostaje trójkę za to, że nie potrafił odpowiedzieć na bezsensowne, ale „ideowe” pytanie przedstawiciela komitetu obwodowego partii, „ile sztuk jaj na kurę nioskę przewidziano w dyrektywach XX zjazdu partii na szósty pięcioletni plan rozwoju gospodarki narodowej”. Wymyślone, niedorzeczność? Nie, taką była totalitarna rzeczywistość, skierowana na poniżenie osobowości, człowieka, na jego otumanienie. Nie myśl, nie rozważania, a ślepa wiara i posłuszeństwo były potrzebne systemowi kolonialnemu. Hryhorijowi Trochymowyczowi dali skierowanie do pracy w wiejskiej szkole. Tutaj uczniów zamiast na lekcje wysyłają zbierać ziemniaki. I dzieci też już są zarażone chorobą fałszowania. Dwóch chłopców wyrwało się do przodu: „jedną kartoflę na inną sąsiednią grządkę przerzucili, inną butem w ziemię wtłoczyli” – i wyszli na przodowników. Tak samo nauczyciele wystawiają dzieciom fałszywe oceny – „uczniowie, prawda, od tej metody mądrzejsi nie stawali, za to w raportach wszystko było w porządku”. Prawie wszyscy nauczyciele „mieli w kołchozie normę buraków”, a podczas letnich wakacji „pracowali w kołchozie, to było mile widziane i zachęcane… A że nauczyciel przez całe lato nie przeczytał żadnej książki – to nikogo nie interesowało”. Rozumnych ten system nie potrzebował, potrzebni byli bezwolni niewolnicy w kufajkach, jedynym nosicielem rozumu miała być partia, właściwie władza okupacyjna. „A wy mniej myślcie, a więcej pracujcie!” – takie było hasło, taka była wytyczna. Z goryczą bohater utworu później wspomina: „W klasie uczniom kłamałem, na zajęciach politycznych kłamałem, choć sam nie wierzyłem w to, co mówiłem, nawet w prywatnych rozmowach z kolegami kłamałem, bo bałem się, żeby nie donieśli”. A donosy kwitły i w szkole. „Pewnego razu powiedziałem na lekcji w 8 klasie, że za Bohdana Chmielnickiego Ukraina była o wiele bardziej wykształcona i kulturalna od Rosji. Już na drugi dzień wezwał mnie do siebie do gabinetu sekretarz partkomu kołchozu i zaczął wychowywać”. Aborygeni nie powinni wątpić w wyższość kolonizatorów. Człowiek walczy o siebie, próbuje przeciwstawić się nieludzkiemu systemowi. „Ja przecież, wydaje się, jestem całkiem adekwatnym człowiekiem, dość oczytanym, wiele rzeczy wiem, rozumiem przyczyny wszystkich tych niegodziwości, które towarzyszą naszemu życiu, widzę nieskończone kłamstwo i fałsz, płaszczenie się przed zwierzchnictwem, a jednak godzę się z tym wszystkim”. Z kłamstwem godzono się i przyzwyczajano do niego jak do normalnego stanu rzeczy. Bo trzeba było, żeby przeżyć. Spróbował Hryhorij Trochymowycz na rejonowym zespole metodycznym przekazać kolegom swoją opinię o tak zwanym „zjednoczeniu” Ukrainy z Rosją – nawet większość nauczycieli przyjęła ją całkiem przychylnie – jak mało nie doszło do wyciągnięcia konsekwencji organizacyjnych, kiedy człowieka pozbawia się prawa do pracy intelektualnej, a nawet wtrąca za kraty. Właśnie to, że Hryhorij Trochymowycz był, jak sam mówi, dość oczytany i próbował znać prawdę, doprowadziło do nieszczęsnego skutku, jak to stało się nie z jednym ukraińskim myślącym inteligentem w tamtych czasach. Miał „nieostrożność” odpowiedzieć na list swojemu koledze z roku, którego dwaj bracia zostali skazani „za antysowiecką działalność” – i zaczęła się za nim drobiazgowa obserwacja. Okazało się, że przechowywał jeszcze w domu „materiały dysydenckie”, które bez wątpienia czytał. „O tym, co było dalej – pisze w swoich wspomnieniach bohater utworu – bardzo ciężko, boleśnie i obrzydliwie nawet wspominać, a co dopiero pisać, tym bardziej, że o obozowym życiu więźniów politycznych już napisano”
Tłumaczenie maszynowe
Nadia SWYSZCZEWSKA, przewodnicząca Sarneńskiego Oddziału Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki w obwodzie rówieńskim. Wydarzenie rozpoczął przewodniczący organizacji obwodowej Iwan Wetrow. Poinformował on, że swego czasu w miejscowości Niewowicze mieszkał aktywny działacz „Proświty” Ołeksandr Wołoszuk, którego rocznica śmierci przypada właśnie w tych dniach. Pracował on w wydziale oświaty rejonu sarneńskiego, opiekował się krzyżem pamiątkowym w Niewowiczach, gdzie tuż przed konferencją odbyło się jego poświęcenie, którego dokonał ojciec Wołodymyr. Na wydarzenie przybyli goście z całego obwodu rówieńskiego, władze wiejskie, uczniowie, nauczyciele, mieszkańcy wsi. Uczestnicy konferencji uczcili pamięć Ołeksandra Wołoszuka minutą ciszy, a Iwan Wetrow udzielił głosu Ołeksijowi Nahorniukowi, wiodącemu pracownikowi naukowemu Instytutu Badań Wołynia – oddziału Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, który poinformował o swoich badaniach na temat „Kamienne krzyże Rówieńszczyzny. Analiza porównawcza”. Naukowiec, który od wielu lat pracuje nad tym tematem, stwierdził, że zabytki są chronione w sposób przeważnie niewłaściwy. Ciekawe badanie „Krzyże jako obiekt dziedzictwa historyczno-kulturowego” przeprowadził Ołeksij Czernecki – pracownik naukowy wydziału ochrony dziedzictwa kulturowego Rówieńskiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego. Naukowiec zaznaczył, że w tej sferze istnieje wiele problemów: zabytków jest dużo, ale nie są one ewidencjonowane, nie przeprowadzono paszportyzacji. Te pomniki powinny być pod ochroną UNESCO. Prelegent zwrócił uwagę na to, że nie może ktokolwiek malować dawnych kamiennych krzyży i nagrobków, grodzić ich, restaurować znalezionych zabytków, czyścić dawnych monet – powinni to robić tylko specjaliści. Opracowaniami obwodowego muzeum krajoznawczego na temat kamiennych krzyży w miejscu pochówku uczestników bitwy pod Beresteczkiem z 1651 r. podzielił się dyrektor placówki Ołeksandr Bułyha, w szczególności o kamiennych krzyżach na cmentarzach przy cerkwiach św. Michała i św. Jerzego. „Krzyże jako amulety w sztuce sakralnej” to temat badań naukowych Raisy Tyszkewycz, która opowiedziała, że krzyże stawiano jako amulety rodziny przed nieszczęściem. Mieszkańcom Saren znane są krzyże-krucyfiksy rodziny Kulczyckich ze wsi Selyszcze, które są eksponowane w muzeum, gdzie znajdują się również inne eksponaty opowiadające o ludowych zwyczajach i wierzeniach. Kierownik Instytutu Badań Wołynia oddziału Rówieńskiego Muzeum Krajoznawczego Ihor Marczuk zapoznał z badaniem „Pochówki bojowników o wolność Ukrainy XX wieku”. Mowa była w szczególności o tym, że w latach władzy radzieckiej zniszczono wiele pochówków żołnierzy UPA. Ich rejestrację i identyfikację prowadzi Rówieńskie Muzeum Krajoznawcze. W 1947 roku reżim bolszewicki rozpowszechnił tajną instrukcję, która zakazywała chowania powstańców na cmentarzach. Dlatego dziś niełatwo jest określić miejsca ich pochówków. Powstańców, których krewni w nocy chowali na cmentarzu, wykopywano i nikt nie wiedział, gdzie są ich groby. Ciekawa była opowieść „Krzyże przydrożne” Mykoły Fedoryszyna, dyrektora rezerwatu historyczno-architektonicznego „Peresopnycia”. Opowiedział on, że za systemu bolszewickiego krzyże na rozstajach dróg ścinano, ale ludzie je ponownie stawiali, gdyż są to amulety wsi. Wiadomo, że na rozstajach dróg koncentruje się negatywna energia, dlatego stawiano tam krzyże w celu zdjęcia negatywu. I obecnie można zobaczyć, jak kobiety przywiązują do krzyża wstążki lub chustkę, aby pozbyć się jakiejś choroby. Iwan Wetrow zwrócił uwagę na znaczenie badań naukowych nad zachowaniem zabytków dziedzictwa historycznego i kulturowego. A ja chciałabym przy okazji zauważyć, że odczuwam ból i winę za to, że w jednej ze wsi Polesia świątynię, która ma ponad 500 lat, obito boazerią, skazując w ten sposób zabytek historyczny na zniszczenie. Choć nawet za czasów totalitarnego reżimu bolszewickiego parafianie nie pozwolili jej zniszczyć. Bardzo chciałabym, aby młodzież włączała się do pracy nad badaniem i ochroną zabytków. Wielką pracę stale wykonuje szef obwodowej „Proświty” Iwan Wetrow, pochodzący z rejonu sarneńskiego. Mądry, doświadczony kierownik, zdolny organizator, jest znany na terenie obwodu. Na jakimkolwiek stanowisku by nie pracował, wkłada w pracę cały talent, wiedzę, cząstkę serca. Wśród gości konferencji był również znany pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Szmorhun. Z Iwanem Wetrowem współpracują od wielu lat. Są organizatorami corocznego tradycyjnego konkursu „Perła wielocenna”. Iwan Wetrow podczas wydarzenia wręczył dyplomy i podziękowania najlepszym działaczom „Proświty” w rejonie. Wśród nagrodzonych są mer miasta Switłana Usyk, kierowniczka muzeum Raisa Tyszkewycz, p.o. redaktora naczelnego „Sarnenskich Nowyn” Switłana Laszko, pracownicy oświaty, kultury. Wspaniały był program kulturalny. Zespół wokalny „Namysto”, wzorowy zespół amatorski „Żurawka”, ludowy amatorski zespół folklorystyczny pod kierownictwem Wiktora Torczyka, prowadząca Tetiana Naływajko, soliści Lubow Soroka, Wałerija Zabołotna, Jana Kuryszko oraz Ludmyła Mirko i inni pokazali swoją sztukę. Switłana Usyk w imieniu administracji rejonowej, rad rejonowej i miejskiej podziękowała Iwanowi Wetrowowi, pracownikom naukowym, wszystkim działaczom „Proświty”. Przewodniczący Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Ołeh Tiahnybok podkreślił, że dziś Ukraińcy muszą wziąć pod uwagę błędy przeszłości, które prowadziły do utraty państwowości, aby uniknąć ich powtórzenia obecnie. „Nasze państwo stanęło przed groźnymi wyzwaniami, które kształtowały się przez wieki, i tylko razem Ukraińcy będą w stanie godnie na nie odpowiedzieć i zbudować silne państwo w sercu Europy, kończąc naturalny proces ukraińskiego państwowotwórstwa” – zaznaczył lider nacjonalistów. Uczestnicy akcji rozwinęli flagi państwowe oraz czerwono-czarne, a także banery z wizerunkami wielkich Ukraińców, którzy dokładali starań do budowy niepodległego sobornego państwa ukraińskiego. „Ukraina w ciągu swojej historii demonstrowała dążenie do stworzenia własnego państwa. Historycznie tak się złożyło, że rozrywali nas okupanci i dziś ta wojna trwa, obecnie mamy utracone, okupowane terytoria, a zadaniem naszego pokolenia jest ich odzyskanie. Ten dzień to nie tylko dzień zjednoczenia Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej i Ukraińskiej Republiki Ludowej, on symbolizuje jedność narodu ukraińskiego!” – oświadczył lider WZ „Swoboda” Ołeh Tiahnybok. Służba prasowa Kijowskiej Organizacji Miejskiej WZ „Swoboda”. Niedawno działacze „Proświty” z Rówieńszczyzny odwiedzili Sarneńskie Muzeum Historyczno-Etnograficzne. Z niekłamaną ciekawością oglądali ekskluzywne eksponaty regionu Polesia, fotografowali, przejmowali doświadczenie, którym hojnie dzieliła się Raisa Tyszkewycz, kierowniczka tego duchowego, historycznego i kulturowego ośrodka. A zebraliśmy się na rozszerzone posiedzenie prezydium Rówieńskiej Obwodowej Organizacji „Proświty”, poświęcone 148. rocznicy jej powstania, które odbyło się w Miejskim Domu Kultury „Zaliznycznyk” w formie konferencji naukowo-praktycznej „Problemy badania i zachowania zabytków sztuki memorialnej”.
W przeddzień Dnia Jedności, 19 stycznia, w Ługańskiej Obwodowej Bibliotece imienia O. M. Gorkiego zebrali się starobielscy studenci na wykład „Jedność Ukrainy: droga do Europy”, który prowadził kandydat nauk historycznych, wykładowca Ługańskiego Uniwersytetu Narodowego Mychajło Mychajłowycz Czumak. Wykład obejmował szerokie pole problematycznych zagadnień. W szczególności omówiono istotę pojęcia „jedność” oraz jej historyczne znaczenie dla obecnego pokolenia. Dyskusja dotyczyła osobistego stosunku studentów do wydarzeń ówczesnych i obecnych. Młodzież mówiła o konieczności aktywniejszego przeprowadzania podobnych wydarzeń edukacyjnych, aby obiektywniej oceniać wydarzenia historyczne. Do wykładu dołączyła działaczka społeczna, dziennikarka Daria Prokaza. Główny cel 22 stycznia 2017 roku WS „Swoboda” wspólnie z WGO „Sokił” oraz innymi organizacjami nacjonalistycznymi przeprowadziły akcję z okazji Dnia Jedności Ukrainy. W wydarzeniu, które odbywało się na Moście Metra, wzięło udział około 500 aktywistów, którzy połączyli żywym łańcuchem prawy i lewy brzeg Dniepru. Na akcji był obecny lider WS „Swoboda” Ołeh Tiahnybok.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
celu — maksymalnie pobudzić myślenie młodzieży, wysłuchać jej i dać możliwość ujawnienia potencjału obywatelskiego. W Ługańskiej Obwodowej Bibliotece planowana jest platforma dyskusyjna poświęcona znaczącym wydarzeniom lutego.
Centrum prasowe Ługańskiej Obwodowej Naukowej Biblioteki im. O. M. Gorkiego
Tłumaczenie maszynowe
Do naszej redakcji czytelnicy nie tylko piszą, czasem przychodzą, radzą się, opowiadają o tym, co boli. Niedawno odwiedził nas kandydat nauk rolniczych, wynalazca Ołeksij Onufrijowycz PROCENKO. Podzielił się swoimi wspomnieniami o rodzinnej wsi, gdzie „urodził się, pracował i żył” i gdzie „naród ukraiński całym sercem swoim pokochał…” Ta miłość dawała mu natchnienie do nauki, do pracy, z nią weryfikował wszystkie swoje myśli i czyny, a jego rodzinna wieś, rodacy byli dla niego zawsze „centrum ziemskiego przyciągania”. Obecnie mieszka w Kijowie, jest w podeszłym wieku, ale szczerze przeżywa losy swojej małej ojczyzny. Biografia naszego gościa świadczy o ogromnej sile ducha, dążeniu do wiedzy prostych Ukraińców, którzy w najcięższych czasach zdołali zrealizować swoje wybitne zdolności i przynieść korzyść swojemu narodowi. — Rok Pańskiego urodzenia przypadł na czas największej tragedii narodu ukraińskiego, a każde wspomnienie o tym jest bardzo ważne. Potem wojna, okupacja… Co zapadło w pamięć z dzieciństwa? — Urodziłem się 9 lutego 1932 roku we wsi Mychajliwka w rejonie hajsyńskim obwodu winnickiego w samym środku Hołodomoru, który urządzili na Ukrainie komuniści, byłem ósmym dzieckiem. Przeżyłem Hołodomor. Ojciec, wróciwszy z wojny 1914—1918 roku, miał oficerskie buty (był komisarzem dywizji), zaniósł je do żydowskiego sklepiku (torgzin) i otrzymał 6 kilo prosa. Opowiadano, że ci, którzy wydawali kaszę, zapisywali ludzi na listę, a wieczorem te listy przekazywali komunistom, którzy następnego dnia przychodzili i odbierali to, co wymieniono. Matka na piecu, kiedy miała mnie urodzić, schowała kaszę pod siebie, żeby nie zabrali. Jednak komuniści znaleźli kaszę i tam. Matka nie miała mleka, krowę zabrali. Przez sześć dni żyłem o samej wodzie. Potem ocieliła się młoda jałówka, pojawiło się mleko, zaczęli mnie karmić. Nadszedł 1941 rok, zaczęła się wojna, jestem uczestnikiem wojny. Brat był w partyzantce, a ja znałem wszystkie partyzanckie rodziny we wsi i ostrzegałem je przed niebezpieczeństwem, kiedy Niemcy wjeżdżali do wsi. Mojego ojca i siostrę zabrali do obozu koncentracyjnego za to, że brat poszedł do partyzantki. Potem partyzanci zdołali ich uwolnić, ukrywali się przed Niemcami. Podczas okupacji ludzie siali konopie i robili z nich tkaninę, szyli spodnie, koszule itp., farbowali bzem. Moje siostry przędły, potrzebowały wrzecion. Aby je wytwarzać, potrzebna była tokarka. Miałem 9 lat i w ciągu 4 dni ją zrobiłem. Za wzór wziąłem tokarkę, którą wykonał ojciec mojego kolegi. Poszedłem do niego, obejrzałem wyrób. On przy tym wykorzystał mechanizm maszyny do szycia, a ja obszedłem się bez maszyny, wykorzystując rozłupaną okrągłą kłodę i rzemienie. W wieku 9 lat już toczyłem wrzeciona i kądzielnice. W 1944 roku nas wyzwolili. Od tego czasu zacząłem chodzić do pracy w kołchozie, choć miałem tylko 11 lat (bo mężczyzn nie było, koni również). W szkole podczas okupacji był obóz koncentracyjny, tam Niemcy trzymali Żydów. Okna były wybite, ściany obdrapane. Wszystko wyremontowaliśmy, przygotowaliśmy szkołę do nauki, ale wszystkich zabrali na siewy. Pracowały dzieci, kobiety i starzy ludzie. Na zimę szedłem do szkoły. Pracowałem przy wszystkich pracach rolniczych. Kopaliśmy pole, zaprzęaliśmy się w szleje z bronami i tak bronowaliśmy. Wspominam, jak jakiś człowiek przyniósł płużek (szesteryk), zaprzęgliśmy się w niego i oraliśmy. Dzieciństwo minęło niespokojnie i ciężko, niczym prawdziwe piekło. W 1947 roku — znowu głód, jedliśmy niedojrzałe owoce, szczaw itp. Przeżyliśmy. Wszyscy chorowali, byli chudzi, głodni. Wieś wymierała. Potem stało się trochę lepiej. — Jak w tak niełatwych czasach udało się zdobyć wyższe wykształcenie? Jakie Pana wynalazki zostały wdrożone w życie? — W swojej wsi skończyłem siedem klas, potem uczyłem się w małym miasteczku w szkole średniej w Hraniwie. Wstąpiłem do Umańskiego Instytutu Rolniczego. Po ukończeniu uczelni w 1957 roku zaproszono mnie do pracy w Czerkaskiej Państwowej Stacji Doświadczalnej w miejscowości Werchniaczka w rejonie chrystyniwskim. W 1960 roku wynalazłem pierwszą na świecie maszynę do zmechanizowanego zbioru grochu. W 1961 roku przeszła ona państwowe testy i została rekomendowana do wdrożenia. Do mnie zaczęli przyjeżdżać ze wszystkich zakątków Ukrainy oraz z innych krajów inżynierowie, agronomi, kopiowali rysunki maszyny. Czerkaskie wydawnictwo wydrukowało plakat, w czasopiśmie „Mechanizacja” jest o tym artykuł z 1962 roku. Od Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG) otrzymałem wielki srebrny medal. W 1961 roku mój wynalazek uruchomiono w produkcji. Obecnie taka maszyna pracuje na całym świecie. Po tym sukcesie sekretarz komitetu obwodowego zapytał, czy jestem kandydatem nauk. Odpowiedziałem, że nie i nie mogę wstąpić do aspirantury, bo jestem bezpartyjny. Ówczesne prawo zabraniało wstępowania bezpartyjnym do aspirantury na studia stacjonarne, a na zaoczne nie wychodziło mi. Po pewnym czasie sekretarz opowiedział, że był w Moskwie, omawiał z wyższym kierownictwem moją sytuację. Mianowano mnie głównym agronomem stacji ds. kierowania gospodarstwami nasiennymi, zastępcą dyrektora. A później ówczesny Pierwszy Sekretarz KC KPZR Nikita Chruszczow w swoim wystąpieniu powiedział, że trzeba znieść prawo zabraniające bezpartyjnym wstępowania na dzienne studia aspirantury. Prawo zniesiono i jesienią 1962 roku wstąpiłem do aspirantury. Ukończyłem ją, napisałem pracę kandydacką. Potem ze względów rodzinnych przeprowadziłem się do Kijowa. Mianowano mnie kierownikiem działu Instytutu Informacji Naukowo-Technicznej. Ale mnie bardziej interesowała praca w terenie. Po przejściu konkursu zacząłem pracować jako starszy pracownik naukowy Instytutu Buraka Cukrowego, w dziale mechanizacji. Zajmowałem się technologią i kompleksami maszyn do uprawy buraków cukrowych. Obecnie jestem na zasłużonym odpoczynku. — Co Pan myśli na temat obecnej sytuacji na wsi? — Obecna sytuacja na ukraińskiej wsi jest opłakana. Ginie nauka, kultura, edukacja, produkcja. Dzieje się to sztucznie. Sztucznie wywołano Hołodomory w latach 1932—1933 oraz 1946—1947. Kiedy w Czechosłowacji był bunt, Chruszczow wygadał się: mianowicie, w 1946 roku zabraliśmy chleb na Ukrainie i oddaliśmy wam, a wy teraz buntujecie się… Sam puchłem z głodu w 1947 roku. Wtedy robili i teraz robią to samo, bo nami rządzą „chruszczowy”. A Europejczycy nie bardzo śpieszą się z pomocą. Byliśmy najbardziej produktywnym narodem na świecie: rozwinęliśmy rolnictwo, my jako pierwsi na świecie napisaliśmy alfabet literowo-dźwiękowy, mieliśmy gramatykę. Napisaliśmy księgę Wedy. Staliśmy u początków cywilizacji indoeuropejskiej. Pierwsi na świecie wymyśliliśmy pług, koło. O tym trzeba wszystkim opowiadać. Przecież koło to największe odkrycie techniczne. Aby uratować Ukrainę przed ostatecznym zniszczeniem Ukraińców, musimy zmądrzeć, odzyskać wielkie osiągnięcia naszego narodu, być świadomymi, stać się ludźmi, którzy rządzą na swojej ziemi, a nie żeby ktoś nami rządził. Studiować i znać swoją historię. Inaczej nie wytrzymamy konkurencji z silnymi państwami. Rola wsi jest w tym bardzo ważna: nie będzie wsi — nie będzie chleba, produktów żywnościowych. Zgubić wieś — to urządzić nowy Hołodomor. Musimy zmobilizować całą naszą wiedzę i siły do samoobrony. Tylko wtedy Ukraina będzie odnosić sukcesy, gdy wszyscy będą rozumieć, że są Ukraińcami, narodem, który stał na czele cywilizacji indoeuropejskiej. Rozmawiała Nadija KYRIAN
Tłumaczenie maszynowe
Ja, jako artysta i zwykły człowiek, wiele widziałem i przeżyłem w mojym państwie. Przez swoje 86 lat — dużo się napatrzyłem… Dlatego zwracam się do młodego pokolenia — uczcie się historii, aby znać prawdę o naszych wielkich przodkach, aby przywrócić utraconą chwałę wielkiej cywilizacji naszego ukraińskiego etnosu! Bo jeszcze nie było na świecie ani Europy, ani Moskwy — jak tu stały białuteńkie chatki i chrabąszcze brzęczały nad wiśniami. Budujmy nasze Państwo!
Mykola MUDRYJ, artysta ludowy Ukrainy, członek NSCHU
Dziś ludzie chcą wiedzieć, co wtedy naprawdę działo się w 1933 roku? Dlatego wypytują dziadków i babcie, bo prawdę ukrywano, trzymano ją w wielkiej tajemnicy! A dlaczego? Więc ludzie chcą wiedzieć, za co radzieccy komunarzy niszczyli Ukraińców jako naród, jako etnos, który przez wiele wieków był nosicielem wysokiej kultury. Europejscy królowie pragnęli mieć nasze dziewczyny za żony. Sam papież prosił Jarosława Mądrego, by wydał Annę za francuskiego króla. Ona na dokumentach podpisywała się cyrylicą, podczas gdy król Henryk jedynie stawiał krzyżyk. W Europie nie było jeszcze jednej demokratycznej myśli. Niektóre europejskie państwa miały kolonie, z tego skorzystali moskiewscy łotrzykowie. Wszystko niszczyli wojnami i hołodomorami, fałszywymi ideami „starszego brata”! Ten „brat” i dziś szarpie Ukrainę, a Europa tylko się przygląda — kto kogo?
W listopadzie 1933 roku miałem cztery lata. Urodziłem się we wsi Piszczane pod samym Krzemieńczukiem w obwodzie połtawskim. Oczywiście moje wspomnienia z dzieciństwa są wybiórcze, ale miejscami bardzo dobrze pamiętam, co widziałem i słyszałem, wszystkie szczegóły, nawet pogodę tego ranka i dnia. Zazwyczaj, kiedy mama zostawiała mnie samego w domu, siedziałem na ławie przy oknie i mówiłem do siebie: „Mama przyniesie chleba, mama przyniesie chleba”. Bo ona chodziła do „Torgsinu” i oddawała złote pięciorublówki i dziesięciorublówki za chleb. Ale tym razem wszystko się zmieniło. Wtem wpada mama i mówi: „No już, szybko ubieraj się, zakładaj butki, czapkę i palto, jedziemy teraz do tatusia!” Mój tata był oficerem wojskowym, wtedy służył w rosyjskim mieście Iwanowo (tak zwanym „mieście tkaczy”). Przez cały rok prosił przełożonych o przepustkę dla mamy i dla mnie. I oto się zbieramy: mama chwyta jakąś torbę i wpycha tam ubrania, ale jest ona mała, więc mama zdejmuje z poduszek dwie poszewki i wpycha tam jeszcze ubrania. Pierze fruwa po chacie jak śnieg. Mama owija mi na plecach pod pachami dużą wełnianą chustkę i wiąże z tyłu. Potem bierze na ramię dwa tobołki, chwyta mnie za rękę i mówi: „Nie gap się, szybko idziemy na pociąg!” Zeszliśmy z góry i już widać dworzec, a przy nim tysiące ludzi. Dworzec z dwóch stron obstawiony wojskiem, do pociągów nikogo nie wpuszczają. Ludzie zbili się w gromadę, starzy i dzieci. Jedni stoją, inni leżą na tobołkach. Mama z karteczką podeszła do budki, stamtąd wyszedł oficer i poprowadził nas do straży, która stała w długich szynelach korytarzem z karabinami. Kiedy przyglądałem się tłumowi, zobaczyłem, jak na wóz grabarzy rzucano za nogi i ręce zmarłych ludzi. Mama znowu szarpnęła mnie za rękę, żebym szybko szedł za nią. Wojskowy doprowadził nas do wagonu, pokazał przepustkę — i weszliśmy do wagonu. Przy każdym wagonie stało wojsko. Jechaliśmy kilka dni, pociąg często się zatrzymywał i odbywała się wojskowa kontrola dokumentów. I oto już Moskwa. Na Dworcu Kijowskim mama kogoś poprosiła, żeby popilnował naszych rzeczy, a my poszliśmy po chleb do sklepu. Przed sklepem mama wzięła mnie na ręce i weszliśmy do środka. I wtedy po raz pierwszy zobaczyłem: na półkach leżał chleb i bułeczki-sajki, i z radości zawołałem: „Mamo, zostańmy tu, nie trzeba nigdzie jechać, widzisz, ile tu chleba!!!” Ludzie, którzy byli wtedy w sklepie, jakieś sześć kobiet, usłyszeli moją ukraińską mowę i zaczęli pytać mamę: — Co, na Ukrainie nie ma chleba? Przecież to chleb z Ukrainy? Mama jakoś się speszyła i cichutko powiedziała: — U nas głód, ludzie mrą jak muchy, nie nadążają chować. — Tak nie może być! To prowokacja! I tu po kilku minutach wchodzi kobieta-milicjantka. — To wy, obywatelko, tu wywołujecie panikę? Jeśli nie przestaniecie, aresztuję was! Mama przeżegnała się, że mówi prawdę. I wtedy nadchodzi nasza kolej, sprzedawca daje jeden bochenek, a mama mówi: — A na dziecko? Milicjantka: — Dajcie jej na dziecko i odchodźcie natychmiast, bo aresztuję! My, gnani wiatrem i ludźmi, poszliśmy… Dlatego i dziś jeszcze Moskale nie wierzą, że komisarze zabierali cały chleb co do okruszka, sprzedawali za granicę, a w porcie zboże pleśniało i gniło w stertach. Ta drapieżna niedowiarkowatość siedzi niemal w każdym Moskalu i choćbyś mu czoło przebił, on i tak powtarza swoje, bo innego nie słyszy i znać go nie chce.
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl RIABYJ, m. Kołomyja
Tajemniczy poetycki klucz Przychodzisz na świat — i niczego nie rozumiesz. Rośniesz — zagadek jest jeszcze więcej. Nadchodzi dojrzałość — znów próbujesz wniknąć w tajemnicę przedmiotów i zjawisk. Daremny trud. Za siedmioma zamkami mechanizm bytu. Ślizgasz się powierzchownie wzrokiem i masz jedyną szansę uspokoić się, obcując ze słowem współbrzmiącym z duszą, jeśli ona jeszcze żyje, nie wypalona codziennymi troskami, ciągnie się do fantazji, ogarnia rzeczywistość. Mgła. Mżawka. Ciemność. Mrok. A może i całun, jak nazwał drugi zbiór wierszy Wasyl Kliczak, urodzony we wsi Rudniki w rejonie śniatyńskim na Pokuciu, niemal na granicy z Bukowiną, co jest umowną miarą przynależności do regionu. Nawet w przypadku, gdy poeta, wdychawszy karpackiego ozonu, od siedemnastego roku życia mieszka w Kijowie, gdzie ukończył uniwersytet, pracował w wydawnictwach „Mołodź”, „Weselka”, kieruje Centrum Wydawniczym „Proświta”, skąd też wyleciała długo wyczekiwana, pełna czternastoletniego milczenia, poetycka jaskółka. Zatem nieprzypadkowo wypłynął symbol całunu, który odkrył autor, niespodziewanie pisząc utwory w formie wierszy prozą. Cichy poeta, przedstawiciel nowej świadomości artystycznej, ważąc światopogląd i szlifując myśl, dał naręcze kliczakowskich sprozaizowanych wierszy jeszcze w poprzednim zbiorze „Deszczowy zegar” (1989, „Mołodź”). Ten zbiór, szczodry na rymy, bogaty w barwną metaforę, nie traci i dziś wartości artystycznej. Oto jego rdzeń: „Tydzień pobyłem u mamy… Chatę pokryli, studnię wyczyścili, rów przekopali, choć padał deszcz — chciał nie dać skończyć się temu tygodniowi. My zmuszeni byliśmy przestawić wskazówki deszczowego zegara na las. Czy nie dlatego tak długo (pisała matka) on nie czerwieniał?..” I ten klucz, zachowując cechy językowo-stylistyczne, ujawnia swoją siłę, otwierając drzwi domysłów, porównań, olśnień, przejrzań, wstrząsów, przestrogi, uwagi, aluzji — i w „Całunie”. Jednak tutaj już panuje groteska, która odcina barwy słońca, bo na pierwszym planie jest namysł nad czasoprzestrzenią kryzysu, który zamyka radość postrzegania świata. Autor widzi apokaliptyczny obraz, kiedy „przerzedziły się karpackie lasy. Obniżył się poziom karpackich rzek”, i prosi: „Nie dotykajcie huculskich dusz”. A ciemność odpowiada: „Wuju, nie pytajcie mnie o nic. Ja nic nie wiem. Gazet nie czytam. Radio nie gra. Telewizor zepsuty. Oto nauczyli mnie grać na cymbałach — to wszystko, co umiem i wiem”… Oto taka gorzka prawda, całun cierniowej doliny w bezlitosnym czasie, który zerwał wichrem krajan z miejsca i pognał jak turlacz w obce światy na niewolniczą próbę: „Było takie cudowne słońce. I znów całun. Całun. Całun”; „Degraduje wieś. Przeważają tymczasowe wartości. Często brzmią takie słowa, jak Grecja, Włochy, Hiszpania. Małoletnie wychodzą za mąż. Młodzież się upija”; „Skąd to się bierze, co to za mara?”; „Pojawiła się we wsi kawiarnia… A obiecywano, że będzie mleczna kawiarnia dla dzieci… Właściciel kawiarni — duchowny, ojciec duchowy…”; „Nasza przyszłość… Kto odpowie za ich przyszłość?”; „Moja Ukraino, czy oczyścisz się z mułu, który śmierdzi zdechłą rybą?..” Mowa prozy jest specyficzna, czasem wręcz jakby potoczna, ale tak cudownie zbudowana, że związki wyrazowe tworzą prąd mentalnej paradygmatu, zamaskowanej w niby faktograficznej informacji o przygodzie bez alegorii i „dlaczego”. Poeta, szukając naturalnej autentyczności wyrazu, nie ma zamiaru szokować czytelnika ani epitetem, ani porównaniem — jakimkolwiek tropem, neologizmem. To wiersz wolny, ale z niezwykłym ruchem, inną manierą wierszowania, niepodobną do poprzednich, bo ma swoje syntagmy, oryginalne rytmy narracyjne w prozopoetyckim żywiole noweli, ciąży ku miniaturze z realistyczną wielopłaszczyznową sytuacyjnością, w której przebywa liryczny bohater.
W biegu czasu, chcesz czy nie, a jubileusz stoi na progu tradycyjnie z najlepszymi życzeniami dla Wasyla Kliczaka — znanego poety i wydawcy, laureata wielu nagród. Czarodziejski zegar w styczniu wybije mu aż sześćdziesiąt lat, które osiedliły się i żyją w jego poezjach, nie starzeją się, zachowują energię duszy, oczarowują niepowtarzalnym słowem.
Autor świadomie unika kwiecistych poetyzmów, przyziemniając wyobraźnię. On raczej może rytmicznie wyrazić się, chroniąc piękno odczucia: „Góra, wieś i my — taki kolaż na wszystkie wieki — z księżycem w parze”; „jak pięknie turkoczą wozy na sierpniowej drodze”; „trzymaliśmy w rękach przeżyty dzień”; „w trawach srebrzystych ciemną ścieżkę zrobią ślady naszych nóg”; „i niech mnie jutro nie stanie, ty nie smuć się, ja listkiem do ciebie wzbiję się”. Jednak poecie chce się podzielić odkryciem, kiedy zbadał analogie wydarzeń, szczerze podszedł do rozważań o okrutnych realiach bytu, w którym przeważa proza: to zatrucie gazem paralitycznym, to „przejaśnienie istoty ludzi w Czarnobylu”, to obecność „szarych, bezbarwnych nauczycieli”, to straty, to jakieś niezrozumiałe zaćmienie, to przemijalność. A jeszcze przez migotanie oddali czasu rozpoznajemy obrazy ojca, cioci Wasyliny, diaka Hrycia, sąsiadów Mykoły Iwanczuka z jego Katrusią, hafciarki Marusi, rzeki dzieciństwa Rybnicy, niedaleko niewielkiej chaty pod samym lasem, który zagląda w okna, aby zobaczyć starą kobietę z niebieskimi oczami, która wypatruje syna Wasyla. Ten malowniczy zakątek wyśpiewują ptaszki, radują się poecie leszczyna, listek mięty, fiołek, motyl i stary kruk, który kreśli na niebie koła na cześć przyjazdu swojego dawnego znajomego z zamyślonym czołem. Poeta obdarzony jest szczególnym wzrokiem, słuchem, czuciem, objawiając ludziom przeżyte słowo w całunie nieskończonej marności nad marnościami. W przedmowie Wasyl Herasymiuk zauważa: „Takich sprozaizowanych poezji jest większość. Jeśli już mówić o obrazach, to właśnie te wiersze — to metafory. Inna sprawa — kto i jak do tego podchodzi. Myślę, że nie każdy odbierze wiersze wolne Wasyla Kliczaka jako metafory bytu, ale już to, że z mnóstwa życiowych sytuacji i przygód autor wybrał właśnie te, że najczęściej są one — z krawędzi dzieciństwa i dorastania, potwierdzają ich nieprzypadkowość”. I rzeczywiście, przejście intuicyjnego olśnienia w wymiar racjonalnych pojęć tworzy oryginalną poetycką substancję z odcieniem mistyki: „On czekał… Cierpliwie oczekiwał w przeciągającym się całunie nocy. Nie doczekał się. Może, jeszcze i teraz gdzieś czeka. Kto on? Jak go nazwać? W jakim znaleźć słowniku? W jaki zanieść słownik?” Ta treść, umożliwiona dekodowaniem, niesie tajemnicę magicznego całunu, który, być może, powołany jest być ochronną przeszkodą na drodze do ukrytej prawdy, kiedy „każda niewidzialna nić cienko trzyma nasze zaniepokojone dusze, a jeśli rwie się jakaś, to bólem strasznym boli”.
W chórze poetyckich głosów można rozróżnić jego głos. Poeta długo weryfikował siebie, swoje słowo po pierwszej książeczce. Trzecia, „Wzdłuż darowanych Bożych dni”, zaszumiała stronami w 2015 roku. W istocie poeta kontynuuje swoje niepowtarzalne płótno, rozpoczęte od obrazowego zegara deszczu. Lecz jeśli poprzedni zbiór oczarowywał świtowym uczuciem, to ostatni poraża poznaniem stanu zderzenia białego i czarnego koloru, dobra i zła w czasoprzestrzeni krwawych konfliktów. Pod takim kątem obrazowania autorowi otworzyła się szczególna intonacja postawy obywatelskiej. On poprzez monolog mężczyzny z Kotowska przekazuje grozę wojny, opowiada o Kozaku nieukrzyżowanym, który „Był pobity. Świeciła w oczach // i w całej jego męskiej postawie // godność. Nią pokonano strach // i pokonano okrucieństwa podstępne”. Poruszającym utworem na aktualny temat, moim zdaniem, jest niewielki nowelistyczny poemat „Obecność Bożej ręki”. W Doniecku płonie lotnisko, przysypało odłamkami człowieka, który w kamiennym worku jedną ręką ledwie włącza telefon komórkowy, by zaznaczyć swoją obecność. Taka życiowa gorzka prawda bez artystycznego zmyślenia wywołuje łzę. Z przejęciem czyta się poezje Wasyla Kliczaka „Pies na koniu”, „Diptych: Gagarin. Sikorski”, „Ballada o mewie”, „A nad ranem przyśniła się mama”, „W jesieni tej szczególny urok”, „Przeprowadzę cię w myślach w noc”, „Nie pytam cię o nic”, „Pajęczynka cienka między nami”, „Kiedy przywykasz do rzeki”, „Szewczenko w Niżnym Nowogrodzie (1857—1858)” i in. Są one zamieszczone w rozdziałach „Stała się wyraźniejsza mowa” i „Słychać fali najcieńszy dźwięk”. Poemat „Nici rozmów i dróg” skupia się na wymiarach czasowych lat („Pod koniec lat czterdziestych”, „Na początku lat pięćdziesiątych”, „Jesień początku lat sześćdziesiątych”, „Połowa lat dziewięćdziesiątych…”, „Pod koniec 2014”). Poeta wystrzega się wielomówności, pilnuje tego, by ulewa emocji nie pochłaniała myśli. Wasyl Kliczak nie zdradza tradycyjnej maniery, bo jego szkoła twórcza zaczyna się od pięknego słowa wybitnego nowelisty Wasyla Stefanyka, na ziemi którego się urodził, przesiąkł jej duchem. W dorobku poetyckim Wasyla Kliczaka przeważa liryka. Czasami powstają prozy poetyckie, których najwięcej jest w zbiorze „Pielena”. A w nowym zbiorze jednak dominuje poetyckie obrazowanie. „Ten nieefektowny, ale efektywny poeta posiada sekret finałowych rozwiązań — zauważa we wstępie znany poeta i literaturoznawca Wołodymyr Bazylewski. — Końcówki jego wierszy często są nieprzewidywalne. Właściwie sekretu w tym nie ma. On po prostu myśli tak, jak myśli. Jednym ze skutków jego myślenia jest zagłębiony w głąb tekstu liryczny dreszcz”. Może ktoś nas bierze na śmiechy. Może patrzą i milczą. Lecz z tego im mało pociechy. Nie ugasić ognia począć. Kto porannym skrzydłem łzy otarł. Kto w ciemności nie zabłądził. Kto inaczej zobaczył wiatr, Ma coś ze zwykłych cudów. Dziwić się — to dla niego. Dziwić — to tym bardziej. Tacy mają swoją drogę Wzdłuż darowanych Bożych dni. Poeta zatem znalazł swój świat. I ten świat obdarował poetę niepowtarzalną metaforą, podarował możliwość w Wydawnictwie „Proświta” wydrukować trzecią książkę, której wydaniu dopomogła ukraińska rodzina Hłaholuków z Kołomyi i Kijowa. A do czytelników już idzie nowa książka wierszy „Kopana góra”, jak nazywają w Rudnikach pewne tajemnicze miejsce. Niewyczerpane źródło metafory Pielena ziemskiego bytu wciąga w swój wir tak, że bywa, iż niemożliwe jest wyrwać się z jej śmiertelnych objęć. I kiedy odczytuję dedykację na zbiorze „Pielena” („Drogiemu Wasylowi Riabemu, który skłonił mnie do stworzenia tej książki. Ze szczerą przyjaźnią Autor. 23 listopada 2003 r.”), za którą wraz z poprzednią autorowi wręczono dyplomy aż dwóch nagród — imienia T. Melnyczuka „Kniaź Rosy” w Czerniowieckiej Obwodowej Bibliotece Naukowej imienia M. Iwasiuka oraz imienia M. Czeremszyny w Śniatynie — przypominam sobie częste moje telefony, listy, którymi chciałem natchnąć poetę do pracy nad nową książką. A poznał nas pod koniec lat osiemdziesiątych w wydawnictwie „Mołod’”, kiedy mój pierwszy zbiór przygotowywał się do druku w redakcji poezji, Wasyl Herasymiuk. Wasyl Kliczak, w odróżnieniu ode mnie, nic nie mówił o poezji, odnosił się do tego tematu w sposób szczególny. Dowiedziałem się, że wsparł go w młodzieżowej gazecie obwodowej pisarz Stepan Puszyk. Pisał mało, unikał wszelkich bezpłodnych dyskusji o słowie. Uważał, że to sprawa krytyków. Co roku się spotykaliśmy, on zaglądał do wydawnictwa „Swit”, gdzie pracowałem, dzielił się doświadczeniem. Przyjęto go do Kołomyjskiego Towarzystwa Literackiego „Płyn”. W Kołomyi odbył się wieczór poetycki Wasyla Kliczaka, kiedy przyznano mu tytuł zasłużonego dziennikarza Ukrainy. Nasza przyjaźń jest bezinteresowna. Chyba tylko w domu poeta może czuć się jak w rajskim zakątku. Miał okazję przekonać się o tym niezapomniany nestor literatury Dmytro Biłous, którego Wasyl swego czasu zaprosił na spotkanie z przyrodą i rodakami. Dmytro Hryhorowycz był bardzo poruszony tą rudnikowską oazą. Wszystko dokądś znikło bezpowrotnie, tylko jeszcze nie wywietrzała pamięć odczuć. Jakbym widział małą drewnianą chatkę, którą kupił tata Wasyla w głębi Karpat, a obok niej osiemdziesięcioletnią mamę Wasyla, z smutnymi młodymi niebieskimi-przeniebieskimi oczami. I jak tylko syn stąpał na rodzinne podwórko, ona przyjmowała od niego oczekiwaną falę duchowego ciepła i szła odpoczywać, wsłuchując się w jego głos. Z jej ust nikt nie słyszał ani pytań, ani żalów, ani pouczeń, ani ostrzeżeń, ani wyrzutów. Tak cicho zgasła, że nie zdążyła wybiec łza. Szedłem obok Wasyla na pogrzebie jego mamy i myślałem: czyżby ja tak samo kiedyś osierocę?.. Samotnieje rodzinne gniazdo, którego już niemożliwe jest rozweselić, chociaż tutaj czasami nawiedza gospodarz. A ja znalazłem w swoim lirycznym dzienniku takie wersy: Czas przepływa-ucieka, Jakby pozbył się pęt. A ty go doganiasz To tam, to naprawdę tu. Przestrzeni metamorfozy: Stolica, wieś — i las Pod bramą — chata i łzy, Które ze sobą przywiózł. I bardzo śpiewają ptaki W Rudnikach, i woda W studni gwiazdą pachnie I dzieciństwem Bożego Narodzenia. A Rybnycia falę goni, Płonie jej srebrna świeca… Spójrz na zegarek, Wasylu, Tam wskazówki zapomniały o czasie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
technikach: olej, akwarela, litografia, akwaforta, linoryt, ołówek, sepia, sangwina, węgiel, kreda i inne. Wśród planów artysty na 2017 rok jest przeprowadzenie wystaw indywidualnych w Czernihowie, Winnicy, Kaniowie i Żytomierzu, organizacja plenerów i świąt artystycznych, a także wydanie albumu prezentowego „Świętości Kijowa w akwafortach i rysunkach zasłużonego artysty Ukrainy Anatolija Marczuka”, który ma się ukazać za błogosławieństwem zwierzchnika Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta oraz ze wstępem doktora nauk o sztuce Dmytra Stepowyka. Oprócz tego w Muzeum Hetmaństwa działa wystawa dekoracji noworocznych Oksany Jahodki i Switłany Wawiłowej „Bożonarodzeniowa Ukraina”. Ludowe mistrzynie stworzyły wykwintne kompozycje świąteczne, wieńce bożonarodzeniowe i ozdoby choinkowe. Twórczy duet etnoflorystki S. Wawiłowej i artystki-dekoratorki O. Jahodki stał się platformą dla ciekawych eksperymentów twórczych i poszukiwania nowych rozwiązań artystycznych. Swoje myśli o wieczności Oksana Jahodka wcieliła w obrazach „Anioł wieczności”, „Na chwilę przed narodzeniem”, motywy ludowe subtelnie oddano na płótnie „Noc przed Bożym Narodzeniem”, a pracami „Malwy” i „Kalina” objawiła się jako oryginalna mistrzyni pejzażu. W pamięci pozostają wieńce z Prawobrzeżnej Ukrainy, stworzone przez Switłanę Wawiłową, oraz jej plecionki z winorośli.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora
Niedawno w Muzeum otwarto jubileuszową wystawę indywidualną prac malarskich prozaika, dramaturga, eseisty, artysty Mykoły Zakusyły, poświęconą 60. rocznicy urodzin twórcy. M. Zakusyło urodził się we wsi Małe Moszki w rejonie owruckim na Żytomierszczyźnie. Po ukończeniu szkoły średniej był pastuchem, ikonopisarzem, zajmował się ciesielstwem, służył w wojsku. Ukończył Kijowski Uniwersytet Państwowy im. T. H. Szewczenki oraz szkołę plastyczną przy Domu Artysty w Kijowie (pracownia W. Kawierina). Przez pewien czas restaurował świątynie Polesia, zbierał archaiczną pieśniowość Poleszuków, tak zwane północne „hołosjurky” pasterzy. Badacz poleskiej mitologii i demonologii, poszukiwacz folkloru noryczańskiego. Szczególne miejsce w jego twórczości zajmują mity, legendy, przypowieści, wierzenia. W tekstach dominują fantasmagoria, groteska, magia, metaforyka, symbolizm. Na tej podstawie wypracował nie tylko własny styl, ale także niepowtarzalny artystyczny język pisania. Dzieła malarskie znajdują się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, Białorusi, w Niemczech, Azerbejdżanie, Gruzji, Kirgistanie, Rosji, Muzeum Hetmaństwa oraz Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. „Wystawa ma bardzo wysoki poziom, dzieła artysty cechuje ciekawy podtekst, stworzył on wyraziste obrazy. Imponują realia, które są ukryte w głębi prac Mykoły Zakusyły. Mykoła posiada podwójny talent — oryginalnego artysty i pisarza. To właśnie on odrodził w swoich utworach utraconą poleską gwarę” — zaznaczył przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajło Sydorzewski. Na otwarciu wystawy wystąpili również członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy, nauczyciel M. Zakusyły Wiktor Kawierin, laureaci Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Wiaczesław Medwid i Wasyl Herasymjuk, ukraińscy pisarze Ołeksij Mykytenko i Mykoła Semeniuk, dyrektor Muzeum Hetmaństwa Hałyna Jarowa, przedstawicielka wydawnictwa „Bukrek” Ałła Kowtun oraz inni. Mówcy zwrócili uwagę na to, że Mykoła Zakusyło to prozaik-malarz, który ulega szczerej naiwności, prymitywizmowi, neofolkowi. Stale utrzymuje więź z duchem przodków, wierzy w wieczność i przeznaczenie. Wirtuozersko gra słowami-kolorami we wszystkich partyturach, rejestrach i barwach. Jako etnopisarz łączy prozę z malarstwem: napisał cykl płócien na podstawie własnej powieści „Noryczanka i ptak”. W pamięci zapadają pejzaże M. Zakusyły „Wczesna wiosna”, „Pełnia”, „Mgła opada”, „Późna jesień”; jego martwe natury — „Dary ziemi”, „Wewnątrz światła”, „Pod nieobecność lepszego”; a zwłaszcza płótna — „Strażnik”, „Tajemnica”, „Poleszucy w Oceanii”, „Sen niepokalanego ptaka” oraz „Na bagnach”, w których obecne są motywy mitologiczne. A zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Marczuk co roku na swoje urodziny prezentuje w Muzeum Hetmaństwa swoje nowe projekty twórcze. W minionych dwóch latach artysta przedstawiał własne akwarele i obrazy olejne, a w 2017 roku — wystawę portretu i karykatury „Krąg przyjaciół”.
W ekspozycji można zobaczyć portrety znanych współczesnych: Bohatera Ukrainy Anatolija Palamarenki, zasłużonego działacza sztuki Wiktora Stepurki, zasłużonych artystów Mychajła Demcu i Mykoły Rodina (ten ostatni jest nauczycielem A. Marczuka), scenarzysty filmowego Władysława Taraniuka, a także ojca artysty Petra Hryhorowycza, jego siostry Tamary, łącznie ponad 60 prac. O ile portret babci A. Marczuka, Fedory, został stworzony jeszcze w 1976 roku, to Władysława Taraniuka już w tym roku. Wśród zaprezentowanych prac znajduje się 10 autoportretów Anatolija Marczuka, a także jego portrety namalowane przez artystów Ołeksandra Rożkowa, Ołhę Karpenko, Oksanę Karpus, Nataliję Mocak oraz popiersie stworzone przez znanego rzeźbiarza Wołodymyra Szczura. Portrety wykonane są w 15
Hałyna Jarowa i Mykoła Zakusyło Artysta Anatolij Marczuk
Tłumaczenie maszynowe
W agencji informacyjnej UNIAN odbyła się konferencja prasowa poświęcona Dniom Ukraińskiego Kina w Brukseli, które odbywały się w stolicy Belgii. W wydarzeniu wzięli udział: Anatolij Sołowiej – naczelnik wydziału dyplomacji publicznej MSZ Ukrainy, Pyłyp Illenko – przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina, Roman Bondarczuk – reżyser filmu „Ukraińscy szeryfowie” oraz Rymma Ziubina – odtwórczyni głównej roli w filmie „Gniazdo turkawki”. Eduard OWCHARENKO Festiwal otworzył film Ołeksandra Dowżenki „Ziemia”, który zaprezentowano przy akompaniamencie muzyki na żywo w wykonaniu ukraińskiego zespołu etno-chaos „Dacha-Bracha”. Do programu forum filmowego, połączonego tematem granic (Borderlines), weszły również: kandydat do nagrody „Oscar” z Ukrainy – film dokumentalny „Ukraińscy szeryfowie” Romana Bondarczuka, obraz Witalija Manskiego „Bliscy”, „Gniazdo turkawki” Tarasa Tkaczenki oraz „Mariupolis” Mantasa Kvedaravičiusa. Każdy pokaz był połączony z prezentacją uczestników ukraińskiej delegacji. Anatolij Sołowiej, naczelnik wydziału dyplomacji publicznej MSZ Ukrainy: „Bardzo miło, że rok twórczy rozpoczyna się od tak znaczącego i poważnego projektu, jak Dni Ukraińskiego Kina w Brukseli. Myślimy o tym, aby rozwijać ten sukces i kontynuować realizację projektu w innych krajach. Festiwal w Belgii otwiera się filmem Ołeksandra Dowżenki, zatem to wydarzenie jest powrotem ukraińskiego kina na mapę kulturalną Europy. Nie próbą zaistnienia tam, a właśnie powrotem – wszak ukraińskie obrazy, w tym „Ziemia”, należą do skarbca światowego kina. Mamy nadzieję, że w dającej się przewidzieć przyszłości będziemy mogli pokazać światu prace nowych reżyserów, które będą współmierne z wielkością Dowżenki”. Pyłyp Illenko, przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina: „Dni Ukraińskiego Kina w Brukseli tradycyjnie otwierają dla Ukrainy rok kinematograficzny. Uważam, że dyplomacja kulturalna jest jednym z najskuteczniejszych sposobów na zaprezentowanie swojego kraju i kultury. Filmy wybrane na ten festiwal są różne pod względem gatunkowym, ale wszystkie pokazują ciągłość ukraińskiej tradycji kinematograficznej i różnorodność wypowiedzi twórczych naszych artystów”. Coroczne Dni Ukraińskiego Kina w Brukseli prezentują najbardziej rezonujące współczesne obrazy, a także klasykę kina przy akompaniamencie na żywo znanych ukraińskich muzyków. W 2017 roku przegląd filmowy odbył się po raz drugi. Pokazy trwały w Centrum Sztuk Pięknych BOZAR, największej instytucji kulturalnej Belgii. Organizatorami festiwalu byli: Ministerstwo Spraw Zagranicznych Ukrainy, Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina, Centrum Sztuk Pięknych BOZAR, Arthouse Traffic, przy wsparciu Narodowego Centrum Ołeksandra Dowżenki oraz Towarzystwa Ukraińców w Belgii.
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej zakończyła się indywidualna wystawa „Na skrzydłach marzeń” członkini Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy oraz Związku Projektantów Ukrainy Haliny Diuhowskiej.
Tetiana CZEREP-PEROHANYCZ
W ekspozycji znalazły się zarówno nowe, jak i wcześniejsze prace. Wszystkie one niosą nie tylko szczególne autorskie spojrzenie na świat, przepojone miłością do ojczystej ziemi, kultury i ludzi – od czasów prastarych po dzień dzisiejszy – lecz także szczególną energię czystej i jasnej kobiecej duszy. „Przy każdym z eksponatów chce się zatrzymać, przystanąć i pobyć w samotności” – dzieli się wrażeniami po obejrzeniu wystawy narodowa artystka Ukrainy Swietłana Myrwoda. Artystka, natchniona tradycjami i miłością do rodzimej kultury, w autorskiej interpretacji stara się przekazać współczesnemu odbiorcy energię dawnej wiedzy o rodzimej ziemi. Bo, jak mówi, kolorystyka i geometryczny ornament – wszystko to ma głęboką symbolikę, ideę i treść. „Od wielu lat tworzę obiekty artystyczne z naturalnych materiałów – mówi mistrzyni – dusza sama odnajduje motywy i tworzy scenariusze”. Do twórczości inspiruje artystkę rodzina, wspiera ją mąż Wołodymyr Balyberdin – ukraiński jubiler, członek Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, narodowy mistrz dekoracyjno-użytkowej sztuki ludowej. A także współmyślący, przyjaciele, wśród których wiele interesujących twórczych osobowości. Podczas zamknięcia wystawy Halinie Diuhowskiej podziękowali narodowy artysta Ukrainy Oleh Dziuba, zasłużona artystka Iryna Persanowa, ukraiński kompozytor Leonid Niczyporuk, pisarze Oleksandr Balabko, Larysa Pietrowa oraz wielu innych.
Tłumaczenie maszynowe
Jurij SZCZERBAK
Minęły 22 lata od dnia przedwczesnej śmierci Jewhena Hucała. Wydawałoby się, że to niedługi okres w kategoriach historycznych. Ale to czas życia całego pokolenia. To czas ogromnych zmian na Ukrainie i w świecie. Przeżyliśmy trzech prezydentów, dwie rewolucje; trwa wojna, rozpętana przez Rosję, która pochłonęła tysiące istnień. A dzisiaj, kiedy na urząd prezydenta USA wchodzi Trump, cały świat zamiera w niepokoju o przyszłość. Demony niepewności, chaosu, szowinizmu, nowych wojen i zniszczeń zagrażają ludzkości. Nowe rodzaje broni, nowe sposoby bombardowania ludzi weszły w praktykę przez te lata. Wiele dawnych bożyszcz odeszło w niepamięć, mnóstwo utworów ukraińskiej literatury radzieckiej zostało zapomnianych, zatarły się w pamięci nazwiska ukraińskich literatów-karierowiczów i ukraińskich literackich możnowładców, a twórczość Jewhena Hucała, jego czułe, kochające, gniewne słowo, pełne bólu o los narodu, nie zostało zapomniane, nie straciło swojego uroku i siły. Twórczość Jewhena Hucała jawi mi się jako wiecznie zielona ukraińska wyspa, pełna cudownych kwiatów, pośrodku ponurego oceanu zrusyfikowanej popkultury, surżykowych odłamków języka i dzikokapitalistycznych podróbek postmodernizmu. Ta wyspa Hucała przechowuje w sobie jeszcze nieprzyswojone przez nas skarby języka ukraińskiego i różnorodność ukraińskich charakterów, na wyspie tej panuje pogańska, wzruszająca miłość do ukraińskiej przyrody — jako do żywego stworzenia, które wymaga szacunku i współczucia. Nazwałbym to szczególną ekologią — ekologią pamięci i serca pisarza. Miałem szczęście znać Jewhena Hucała i przyjaźnić się z nim. Nasze pierwsze opowiadania zostały opublikowane dzięki lekkiej ręce Pawła Zahrebelnego w jednym z numerów „Literaturnej Ukrajiny” z 1961 roku. W 1965 roku Jewhen redagował moją pierwszą powieść „Jak na wojnie”, a później często spotykaliśmy się z nim w Irpieniu, w Domu Pracy Twórczej. W pamięci brzmi jego głos, jego zwrot „Doktorze”, jego nagłe gniewne monologi z powodu jakichś świńskich wydarzeń w Związku Pisarzy. Formalnie nie był dysydentem, wybrał inną drogę. To droga milczącego wewnętrznego oporu wobec bandyckiej władzy, droga walki przeciwko niszczeniu Ukrainy — jej języka, historii, narodu. Nie bez powodu pewien wysokiej rangi funkcjonariusz KGB podczas profilaktycznej rozmowy-przesłuchania pouczał mnie, bym nie brał przykładu z Hucała. Byłem wtedy ogromnie zdziwiony, bo nie rozumiałem, dlaczego Hucało wywołuje u władzy takie rozdrażnienie swoimi lirycznymi i, wydawałoby się, dalekimi od polityki utworami? Ale kagebiści i partyjni aparatczycy nie mylili się co do Hucała. Jewhen wykazywał głębokie historyczne zrozumienie tragizmu sytuacji, w której znalazła się Ukraina, zniewolona przez Moskwę. Jewhen Hucało mawiał: „Zdaje się, że nikt nie ośmiela się rzucać kamieniami w więźniów Oświęcimia czy więźniów Sachsenhausen; więc czy trzeba aż tyle rzucać kamieni w pisarzy, którzy ocaleli z pieców gazowych socjalistycznego realizmu? A czy nie lepiej pomilczeć w żałobie i smutku?.. W końcu cały naród obecnie nie istnieje w swojej idealnej postaci po czterystuletnich uściskach, więc co — to nie ten naród? Nie, ten — i nie inny, i my wszyscy w literaturze — ci, a nie inni, więc chyba i o samych sobie wypada pomilczeć w żałobie i smutku”. Oprócz wielkiego dorobku prozatorskiego, który łączył lirykę, czułość i okrutny realizm w opisach nędznych powojennych czasów, Jewhen Hucało zostawił nam nieśmiertelną publicystykę, której imię to „Mentalność Ordy”. Przejrzał na oczy w kwestii rosyjskich „braci” i sąsiadów znacznie wcześniej niż wielu polityków i przedstawicieli tak zwanej twórczej inteligencji. Pamiętamy, jak szaleli z miłości do Rosji wszyscy ci szufrycze, tyhipki i olijnyki, jak modliła się do Rosji cała kamaryla pretendentów do ukraińskiego tronu, jak jeździli oni do Moskwy pocałować pantofel pana Ordy — który już snuł plany zniszczenia Ukrainy, rozczłonkowania jej, jak tuszy zabitego jelenia, okupowania jej orkami ruskiego miru — czernią, przepełnioną niewolniczą nienawiścią do wolnej Ukrainy.
Oto prorocze słowa Hucała, wypowiedziane prawie 20 lat temu: „Siłą agresji, siłą broni, siłą patologicznej brutalności i patologicznego rozboju nam nieustannie narzucano kult narodu rosyjskiego, nam nieustannie narzucano cywilizację kłamstwa, pijaństwa, nienawiści do pracy, narzucano cywilizację niegospodarności, chaosu, braku perspektyw, cywilizację maruderstwa”. Jewhen Hucało — wielki prozaik, wielki poeta, klasyk naszej literatury, wielki nieśmiertelny Ukrainiec. On żyje z nami naszymi bólami i nadziejami, on wzywa nas do przyszłości, on wzywa nas, byśmy byli dumni i niezłomni, byśmy byli Ukraińcami.
* * * Jewhen HUCAŁO List ziemi Żyjemy tutaj, na ziemi, przy Drodze Mlecznej bitej, na poboczu, gdzie pachnie piołun i błękitny macierzanka, gdzie pokrzywa głucha wyrasta z kosmicznego prochu, gdzie w pył obraca się Księżyca srebrny wieniec.
Przy Drodze Mlecznej żyjemy — w gwiazdach pszenicy, żyjemy w owsianych, jęczmiennych i żytnich gwiazdach. Z błękitu niebieskiego mamy ciosane twarze. Żyły, niczym progi dnieprowe, huczą na rękach.
Za krewną mamy scytyjską, z piaskowca, babę, — Ileż mieliśmy i mamy krewnych w stepach ostnicowych! Tę rodzinę nie zabić nikomu, i tego stepu nie zagrabić, i nie zetrzeć kurhanów, usypanych w naszych sercach.
Każdy z nas — niczym kurhan przy Drodze Mlecznej bitej, gdzie pochowano włócznie, tarcze i obosieczne miecze, Gdzie pochowano konie, woły, gdzie pochowano ptaki, co pochowane, pragną jednak zebrać się w klucze.
Krew, jak magma kipi w żyłach. Ciemnieją twarze, błyskawicami wije się żal na słonych wargach, — bo kometa z ogonem przelatuje, niczym kobylica, Po ewszanem przesiąkniętych dalekich niebieskich wzgórzach.
Nasze czoła wysokie, niczym stepowe nieboskłony, i po tych nieboskłonach, co kryją zagadkę bytu, czas-kania leci na twardych przepracowanych skrzydłach, czas-kania leci, i nie ma dla niego powrotu.
Nasze piersi — to gniazda dla greckich mitycznych gryfów, co uparcie dla wieczności nasze serca strzegą. Przestrzeń ma granice. Lecz czas był zawsze bezgraniczny — w przyszłość z przeszłości nasza ściele się droga.
Nasza chwila — to kropla, w której odbiła się wieczność. Wieczność — wyrok przyrody, któremu podlegają wszyscy. Przy Drodze Mlecznej żyliśmy i żyjemy na poboczu, w galaktycznym pyle, na galaktycznej rosie…", "20 stycznia w Ukraińskim Domu odbył się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony 80. rocznicy urodzin wybitnego pisarza Jewhena Hucała. Wspomnieniami o koledze podzielili się pisarze Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Iwan Dracz, Lubow Hołota. Swoje występy Jewhenowi Hucale poświęcili znani wykonawcy: siostry Telniuk, zespół „Szpylasti Kobzari”, Taras Kompanyczenko i zespół „Choreja Kozacka”, bard Ihor Żuk. Własne piosenki do słów ojca wykonał Dmytro Hucało. Wieczór prowadziła pisarka Łesia Woronyna. Publikujemy wystąpienie Jurija Szczerbaka.
Tłumaczenie maszynowe
Ogłoszenie 29 stycznia 2017 roku Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z siłami narodowo-państwowymi oraz społecznością stolicy tradycyjnie przeprowadzają uroczyste obchody 99. rocznicy czynu Bohaterów spod Krut. Program obchodów przewiduje: 12.15—12.45 żałobny pochód od stacji metra «Arsenałna» do parku «Askoldowa Mohyła». 12.45—13.30 panichida, wiec, honory wojskowe. 13.30—14.00 część artystyczna. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. Indeks gazety «Słowo Proświty» — 30617. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w styczniu — 14 700.
Tłumaczenie maszynowe