Strona · s. 13strona oryginału ↗
Nie będzie wsi — nie będzie chleba
Слово Просвіти, №04 за 2017 рік
Do naszej redakcji czytelnicy nie tylko piszą, czasem przychodzą, radzą się, opowiadają o tym, co boli. Niedawno odwiedził nas kandydat nauk rolniczych, wynalazca Ołeksij Onufrijowycz PROCENKO. Podzielił się swoimi wspomnieniami o rodzinnej wsi, gdzie „urodził się, pracował i żył” i gdzie „naród ukraiński całym sercem swoim pokochał…” Ta miłość dawała mu natchnienie do nauki, do pracy, z nią weryfikował wszystkie swoje myśli i czyny, a jego rodzinna wieś, rodacy byli dla niego zawsze „centrum ziemskiego przyciągania”. Obecnie mieszka w Kijowie, jest w podeszłym wieku, ale szczerze przeżywa losy swojej małej ojczyzny. Biografia naszego gościa świadczy o ogromnej sile ducha, dążeniu do wiedzy prostych Ukraińców, którzy w najcięższych czasach zdołali zrealizować swoje wybitne zdolności i przynieść korzyść swojemu narodowi. — Rok Pańskiego urodzenia przypadł na czas największej tragedii narodu ukraińskiego, a każde wspomnienie o tym jest bardzo ważne. Potem wojna, okupacja… Co zapadło w pamięć z dzieciństwa? — Urodziłem się 9 lutego 1932 roku we wsi Mychajliwka w rejonie hajsyńskim obwodu winnickiego w samym środku Hołodomoru, który urządzili na Ukrainie komuniści, byłem ósmym dzieckiem. Przeżyłem Hołodomor. Ojciec, wróciwszy z wojny 1914—1918 roku, miał oficerskie buty (był komisarzem dywizji), zaniósł je do żydowskiego sklepiku (torgzin) i otrzymał 6 kilo prosa. Opowiadano, że ci, którzy wydawali kaszę, zapisywali ludzi na listę, a wieczorem te listy przekazywali komunistom, którzy następnego dnia przychodzili i odbierali to, co wymieniono. Matka na piecu, kiedy miała mnie urodzić, schowała kaszę pod siebie, żeby nie zabrali. Jednak komuniści znaleźli kaszę i tam. Matka nie miała mleka, krowę zabrali. Przez sześć dni żyłem o samej wodzie. Potem ocieliła się młoda jałówka, pojawiło się mleko, zaczęli mnie karmić. Nadszedł 1941 rok, zaczęła się wojna, jestem uczestnikiem wojny. Brat był w partyzantce, a ja znałem wszystkie partyzanckie rodziny we wsi i ostrzegałem je przed niebezpieczeństwem, kiedy Niemcy wjeżdżali do wsi. Mojego ojca i siostrę zabrali do obozu koncentracyjnego za to, że brat poszedł do partyzantki. Potem partyzanci zdołali ich uwolnić, ukrywali się przed Niemcami. Podczas okupacji ludzie siali konopie i robili z nich tkaninę, szyli spodnie, koszule itp., farbowali bzem. Moje siostry przędły, potrzebowały wrzecion. Aby je wytwarzać, potrzebna była tokarka. Miałem 9 lat i w ciągu 4 dni ją zrobiłem. Za wzór wziąłem tokarkę, którą wykonał ojciec mojego kolegi. Poszedłem do niego, obejrzałem wyrób. On przy tym wykorzystał mechanizm maszyny do szycia, a ja obszedłem się bez maszyny, wykorzystując rozłupaną okrągłą kłodę i rzemienie. W wieku 9 lat już toczyłem wrzeciona i kądzielnice. W 1944 roku nas wyzwolili. Od tego czasu zacząłem chodzić do pracy w kołchozie, choć miałem tylko 11 lat (bo mężczyzn nie było, koni również). W szkole podczas okupacji był obóz koncentracyjny, tam Niemcy trzymali Żydów. Okna były wybite, ściany obdrapane. Wszystko wyremontowaliśmy, przygotowaliśmy szkołę do nauki, ale wszystkich zabrali na siewy. Pracowały dzieci, kobiety i starzy ludzie. Na zimę szedłem do szkoły. Pracowałem przy wszystkich pracach rolniczych. Kopaliśmy pole, zaprzęaliśmy się w szleje z bronami i tak bronowaliśmy. Wspominam, jak jakiś człowiek przyniósł płużek (szesteryk), zaprzęgliśmy się w niego i oraliśmy. Dzieciństwo minęło niespokojnie i ciężko, niczym prawdziwe piekło. W 1947 roku — znowu głód, jedliśmy niedojrzałe owoce, szczaw itp. Przeżyliśmy. Wszyscy chorowali, byli chudzi, głodni. Wieś wymierała. Potem stało się trochę lepiej. — Jak w tak niełatwych czasach udało się zdobyć wyższe wykształcenie? Jakie Pana wynalazki zostały wdrożone w życie? — W swojej wsi skończyłem siedem klas, potem uczyłem się w małym miasteczku w szkole średniej w Hraniwie. Wstąpiłem do Umańskiego Instytutu Rolniczego. Po ukończeniu uczelni w 1957 roku zaproszono mnie do pracy w Czerkaskiej Państwowej Stacji Doświadczalnej w miejscowości Werchniaczka w rejonie chrystyniwskim. W 1960 roku wynalazłem pierwszą na świecie maszynę do zmechanizowanego zbioru grochu. W 1961 roku przeszła ona państwowe testy i została rekomendowana do wdrożenia. Do mnie zaczęli przyjeżdżać ze wszystkich zakątków Ukrainy oraz z innych krajów inżynierowie, agronomi, kopiowali rysunki maszyny. Czerkaskie wydawnictwo wydrukowało plakat, w czasopiśmie „Mechanizacja” jest o tym artykuł z 1962 roku. Od Wystawy Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG) otrzymałem wielki srebrny medal. W 1961 roku mój wynalazek uruchomiono w produkcji. Obecnie taka maszyna pracuje na całym świecie. Po tym sukcesie sekretarz komitetu obwodowego zapytał, czy jestem kandydatem nauk. Odpowiedziałem, że nie i nie mogę wstąpić do aspirantury, bo jestem bezpartyjny. Ówczesne prawo zabraniało wstępowania bezpartyjnym do aspirantury na studia stacjonarne, a na zaoczne nie wychodziło mi. Po pewnym czasie sekretarz opowiedział, że był w Moskwie, omawiał z wyższym kierownictwem moją sytuację. Mianowano mnie głównym agronomem stacji ds. kierowania gospodarstwami nasiennymi, zastępcą dyrektora. A później ówczesny Pierwszy Sekretarz KC KPZR Nikita Chruszczow w swoim wystąpieniu powiedział, że trzeba znieść prawo zabraniające bezpartyjnym wstępowania na dzienne studia aspirantury. Prawo zniesiono i jesienią 1962 roku wstąpiłem do aspirantury. Ukończyłem ją, napisałem pracę kandydacką. Potem ze względów rodzinnych przeprowadziłem się do Kijowa. Mianowano mnie kierownikiem działu Instytutu Informacji Naukowo-Technicznej. Ale mnie bardziej interesowała praca w terenie. Po przejściu konkursu zacząłem pracować jako starszy pracownik naukowy Instytutu Buraka Cukrowego, w dziale mechanizacji. Zajmowałem się technologią i kompleksami maszyn do uprawy buraków cukrowych. Obecnie jestem na zasłużonym odpoczynku. — Co Pan myśli na temat obecnej sytuacji na wsi? — Obecna sytuacja na ukraińskiej wsi jest opłakana. Ginie nauka, kultura, edukacja, produkcja. Dzieje się to sztucznie. Sztucznie wywołano Hołodomory w latach 1932—1933 oraz 1946—1947. Kiedy w Czechosłowacji był bunt, Chruszczow wygadał się: mianowicie, w 1946 roku zabraliśmy chleb na Ukrainie i oddaliśmy wam, a wy teraz buntujecie się… Sam puchłem z głodu w 1947 roku. Wtedy robili i teraz robią to samo, bo nami rządzą „chruszczowy”. A Europejczycy nie bardzo śpieszą się z pomocą. Byliśmy najbardziej produktywnym narodem na świecie: rozwinęliśmy rolnictwo, my jako pierwsi na świecie napisaliśmy alfabet literowo-dźwiękowy, mieliśmy gramatykę. Napisaliśmy księgę Wedy. Staliśmy u początków cywilizacji indoeuropejskiej. Pierwsi na świecie wymyśliliśmy pług, koło. O tym trzeba wszystkim opowiadać. Przecież koło to największe odkrycie techniczne. Aby uratować Ukrainę przed ostatecznym zniszczeniem Ukraińców, musimy zmądrzeć, odzyskać wielkie osiągnięcia naszego narodu, być świadomymi, stać się ludźmi, którzy rządzą na swojej ziemi, a nie żeby ktoś nami rządził. Studiować i znać swoją historię. Inaczej nie wytrzymamy konkurencji z silnymi państwami. Rola wsi jest w tym bardzo ważna: nie będzie wsi — nie będzie chleba, produktów żywnościowych. Zgubić wieś — to urządzić nowy Hołodomor. Musimy zmobilizować całą naszą wiedzę i siły do samoobrony. Tylko wtedy Ukraina będzie odnosić sukcesy, gdy wszyscy będą rozumieć, że są Ukraińcami, narodem, który stał na czele cywilizacji indoeuropejskiej. Rozmawiała Nadija KYRIAN
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
