Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 16strona oryginału ↗

Słowo o Jewhenie Hucale

Слово Просвіти, №04 за 2017 рік

Jurij SZCZERBAK Minęły 22 lata od dnia przedwczesnej śmierci Jewhena Hucała. Wydawałoby się, że to niedługi okres w kategoriach historycznych. Ale to czas życia całego pokolenia. To czas ogromnych zmian na Ukrainie i w świecie. Przeżyliśmy trzech prezydentów, dwie rewolucje; trwa wojna, rozpętana przez Rosję, która pochłonęła tysiące istnień. A dzisiaj, kiedy na urząd prezydenta USA wchodzi Trump, cały świat zamiera w niepokoju o przyszłość. Demony niepewności, chaosu, szowinizmu, nowych wojen i zniszczeń zagrażają ludzkości. Nowe rodzaje broni, nowe sposoby bombardowania ludzi weszły w praktykę przez te lata. Wiele dawnych bożyszcz odeszło w niepamięć, mnóstwo utworów ukraińskiej literatury radzieckiej zostało zapomnianych, zatarły się w pamięci nazwiska ukraińskich literatów-karierowiczów i ukraińskich literackich możnowładców, a twórczość Jewhena Hucała, jego czułe, kochające, gniewne słowo, pełne bólu o los narodu, nie zostało zapomniane, nie straciło swojego uroku i siły. Twórczość Jewhena Hucała jawi mi się jako wiecznie zielona ukraińska wyspa, pełna cudownych kwiatów, pośrodku ponurego oceanu zrusyfikowanej popkultury, surżykowych odłamków języka i dzikokapitalistycznych podróbek postmodernizmu. Ta wyspa Hucała przechowuje w sobie jeszcze nieprzyswojone przez nas skarby języka ukraińskiego i różnorodność ukraińskich charakterów, na wyspie tej panuje pogańska, wzruszająca miłość do ukraińskiej przyrody — jako do żywego stworzenia, które wymaga szacunku i współczucia. Nazwałbym to szczególną ekologią — ekologią pamięci i serca pisarza. Miałem szczęście znać Jewhena Hucała i przyjaźnić się z nim. Nasze pierwsze opowiadania zostały opublikowane dzięki lekkiej ręce Pawła Zahrebelnego w jednym z numerów „Literaturnej Ukrajiny” z 1961 roku. W 1965 roku Jewhen redagował moją pierwszą powieść „Jak na wojnie”, a później często spotykaliśmy się z nim w Irpieniu, w Domu Pracy Twórczej. W pamięci brzmi jego głos, jego zwrot „Doktorze”, jego nagłe gniewne monologi z powodu jakichś świńskich wydarzeń w Związku Pisarzy. Formalnie nie był dysydentem, wybrał inną drogę. To droga milczącego wewnętrznego oporu wobec bandyckiej władzy, droga walki przeciwko niszczeniu Ukrainy — jej języka, historii, narodu. Nie bez powodu pewien wysokiej rangi funkcjonariusz KGB podczas profilaktycznej rozmowy-przesłuchania pouczał mnie, bym nie brał przykładu z Hucała. Byłem wtedy ogromnie zdziwiony, bo nie rozumiałem, dlaczego Hucało wywołuje u władzy takie rozdrażnienie swoimi lirycznymi i, wydawałoby się, dalekimi od polityki utworami? Ale kagebiści i partyjni aparatczycy nie mylili się co do Hucała. Jewhen wykazywał głębokie historyczne zrozumienie tragizmu sytuacji, w której znalazła się Ukraina, zniewolona przez Moskwę. Jewhen Hucało mawiał: „Zdaje się, że nikt nie ośmiela się rzucać kamieniami w więźniów Oświęcimia czy więźniów Sachsenhausen; więc czy trzeba aż tyle rzucać kamieni w pisarzy, którzy ocaleli z pieców gazowych socjalistycznego realizmu? A czy nie lepiej pomilczeć w żałobie i smutku?.. W końcu cały naród obecnie nie istnieje w swojej idealnej postaci po czterystuletnich uściskach, więc co — to nie ten naród? Nie, ten — i nie inny, i my wszyscy w literaturze — ci, a nie inni, więc chyba i o samych sobie wypada pomilczeć w żałobie i smutku”. Oprócz wielkiego dorobku prozatorskiego, który łączył lirykę, czułość i okrutny realizm w opisach nędznych powojennych czasów, Jewhen Hucało zostawił nam nieśmiertelną publicystykę, której imię to „Mentalność Ordy”. Przejrzał na oczy w kwestii rosyjskich „braci” i sąsiadów znacznie wcześniej niż wielu polityków i przedstawicieli tak zwanej twórczej inteligencji. Pamiętamy, jak szaleli z miłości do Rosji wszyscy ci szufrycze, tyhipki i olijnyki, jak modliła się do Rosji cała kamaryla pretendentów do ukraińskiego tronu, jak jeździli oni do Moskwy pocałować pantofel pana Ordy — który już snuł plany zniszczenia Ukrainy, rozczłonkowania jej, jak tuszy zabitego jelenia, okupowania jej orkami ruskiego miru — czernią, przepełnioną niewolniczą nienawiścią do wolnej Ukrainy. Oto prorocze słowa Hucała, wypowiedziane prawie 20 lat temu: „Siłą agresji, siłą broni, siłą patologicznej brutalności i patologicznego rozboju nam nieustannie narzucano kult narodu rosyjskiego, nam nieustannie narzucano cywilizację kłamstwa, pijaństwa, nienawiści do pracy, narzucano cywilizację niegospodarności, chaosu, braku perspektyw, cywilizację maruderstwa”. Jewhen Hucało — wielki prozaik, wielki poeta, klasyk naszej literatury, wielki nieśmiertelny Ukrainiec. On żyje z nami naszymi bólami i nadziejami, on wzywa nas do przyszłości, on wzywa nas, byśmy byli dumni i niezłomni, byśmy byli Ukraińcami. * * * Jewhen HUCAŁO List ziemi Żyjemy tutaj, na ziemi, przy Drodze Mlecznej bitej, na poboczu, gdzie pachnie piołun i błękitny macierzanka, gdzie pokrzywa głucha wyrasta z kosmicznego prochu, gdzie w pył obraca się Księżyca srebrny wieniec. Przy Drodze Mlecznej żyjemy — w gwiazdach pszenicy, żyjemy w owsianych, jęczmiennych i żytnich gwiazdach. Z błękitu niebieskiego mamy ciosane twarze. Żyły, niczym progi dnieprowe, huczą na rękach. Za krewną mamy scytyjską, z piaskowca, babę, — Ileż mieliśmy i mamy krewnych w stepach ostnicowych! Tę rodzinę nie zabić nikomu, i tego stepu nie zagrabić, i nie zetrzeć kurhanów, usypanych w naszych sercach. Każdy z nas — niczym kurhan przy Drodze Mlecznej bitej, gdzie pochowano włócznie, tarcze i obosieczne miecze, Gdzie pochowano konie, woły, gdzie pochowano ptaki, co pochowane, pragną jednak zebrać się w klucze. Krew, jak magma kipi w żyłach. Ciemnieją twarze, błyskawicami wije się żal na słonych wargach, — bo kometa z ogonem przelatuje, niczym kobylica, Po ewszanem przesiąkniętych dalekich niebieskich wzgórzach. Nasze czoła wysokie, niczym stepowe nieboskłony, i po tych nieboskłonach, co kryją zagadkę bytu, czas-kania leci na twardych przepracowanych skrzydłach, czas-kania leci, i nie ma dla niego powrotu. Nasze piersi — to gniazda dla greckich mitycznych gryfów, co uparcie dla wieczności nasze serca strzegą. Przestrzeń ma granice. Lecz czas był zawsze bezgraniczny — w przyszłość z przeszłości nasza ściele się droga. Nasza chwila — to kropla, w której odbiła się wieczność. Wieczność — wyrok przyrody, któremu podlegają wszyscy. Przy Drodze Mlecznej żyliśmy i żyjemy na poboczu, w galaktycznym pyle, na galaktycznej rosie…", "20 stycznia w Ukraińskim Domu odbył się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony 80. rocznicy urodzin wybitnego pisarza Jewhena Hucała. Wspomnieniami o koledze podzielili się pisarze Dmytro Pawłyczko, Jurij Szczerbak, Iwan Dracz, Lubow Hołota. Swoje występy Jewhenowi Hucale poświęcili znani wykonawcy: siostry Telniuk, zespół „Szpylasti Kobzari”, Taras Kompanyczenko i zespół „Choreja Kozacka”, bard Ihor Żuk. Własne piosenki do słów ojca wykonał Dmytro Hucało. Wieczór prowadziła pisarka Łesia Woronyna. Publikujemy wystąpienie Jurija Szczerbaka.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn