Strona · s. 5strona oryginału ↗
LIST OTWARTY DO OLEKSANDRA MOROZA
Слово Просвіти, №05 за 2005 рік
DO PREZYDENTA UKRAINY WIKTORA JUSZCZENKI DO PRZEWODNICZĄCEGO RADY NAJWYŻSZEJ WOŁODYMYRA ŁYTWYNA DO PREMIER UKRAINY JULII TYMOSZENKO DO POSŁÓW-PATRIOTÓW UKRAINY Szanowni Państwo! Spoczywa na Was kolosalna odpowiedzialność za los i zachowanie państwa ukraińskiego. Zagrożenie dla jego istnienia wynika nie tylko z separatystycznych działań wrogów Ukrainy, ale także z ich prób zniszczenia języka ukraińskiego. Nie ma potrzeby przekonywać Was o tym, że dopóki istnieje język, istnieje naród i jego państwo. Nienawistnicy Ukrainy organizują atak za atakiem na język ukraiński. A cóż wart jest chytry manewr — podnoszenie hałasu o uciemiężeniu praw Rosjan, o zawężaniu możliwości rozwoju ich języka, o powstaniu konieczności nadania ich językowi statusu państwowego, chociaż każdy uczciwy Rosjanin wie, że w Ukrainie jest obdarzony takimi prawami w sprawie rozwoju jego kultury i języka, jakich nie ma żadna mniejszość na świecie. I hałas ten podnosi się nie w celu ochrony praw Rosjan, na które w Ukrainie nikt nie nastaje, a w celu podważenia języka, który przez stulecia był zakazywany, poniżany, wypierany ze wszystkich sfer użycia, a nawet wyśmiewany. W formalnie niepodległej Ukrainie nikt nie stosował działań siłowych wobec mniejszości narodowych, za to Ukraińcom nikt nie zwrócił ich długu moralnego. Język ukraiński nie otrzymywał ochrony od przywódców państwa, nie tylko nie stał się państwowym, ale wysiłkami „ojców” narodu otrzymała kontynuację totalna rusyfikacja, bo najwyraźniej takie zadanie stawiali przed sobą kierujący państwem. Nasze dzieci do dziś wychowują się na literaturze rosyjskojęzycznej, na rosyjskojęzycznych audycjach telewizyjnych, język rosyjski nie ustępuje ukraińskiemu nawet w urzędach państwowych. Jaki więc cel stawiają przed sobą ci (w tym Ołeksandr Moroz), którzy wnoszą do Rady Najwyższej projekty ustaw o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego? Ten sam: zadać niepowetowany cios odrodzeniu języka ukraińskiego, a tym samym — i państwowości naszego narodu. Nie możemy tych ludzi nazwać sojusznikami Prezydenta i nowej władzy, a tym bardziej patriotami Ukrainy. Dlatego wzywamy Was, naszych przywódców, do podniesienia odważnego głosu w obronie języka ukraińskiego, państwowości narodu ukraińskiego, do niedopuszczenia do wcielenia w życie złowieszczych planów wyparcia języka ukraińskiego ze wszystkich sfer użycia. Zwracamy się do wszystkich patriotów Ukrainy: bijcie na alarm, aby odwrócić zagrożenie, które nad nami zawisło! W imieniu członków Nowokachowskiego oddziału „Proświty” W. ŁYTWYNOWA, H. BIŻYK, P. SZMUHOWSKYJ VOX POPULI Maznyj Wołodymyr, kolejarz, obwód winnicki: — Uważam, że każdy język jest godny. To dlaczego by nie wprowadzić angielskiego jako języka oficjalnego lub drugiego państwowego? Myślę, że problemów na tle językowym w Ukrainie nie ma i kwestii języka rosyjskiego obecnie podnosić nie jest celowo. Ołena, projektantka mody, Lwów: — Każdy język ma prawo do istnienia, ale urzędnicy państwowi powinni posługiwać się właśnie ukraińskim. Uważam, że problemu językowego i ucisku rosyjskojęzycznego W e l m i s z a n o w n y Ołeksandrze Ołeksandrowiczu! Pośród określeń przyszłej Ukrainy, o której marzyło wiele pokoleń Ukraińców, mamy takie: niepodległa, soborna, jednolita, zamożna itd. Lecz jednym z najważniejszych jest — ukraińska. Niestety, nawet w czternastym roku swojej prawnej niepodległości Ukraina nie stała się ukraińską w pełnym tego słowa znaczeniu. Do tej pory nie przywrócono we wszystkich prawach języka ukraińskiego na jego odwiecznej ziemi. Jedną z przyczyn denarodowienia Ukraińców jest długotrwała bezpaństwowość naszego narodu, jego rozproszenie po różnych imperiach. Badacze doliczają się około 500 ukazów, okólników, rozporządzeń, przepisów, zaleceń, które zawężały granice rozpowszechnienia języka ukraińskiego. A nawet całkiem go zakazywały. Szczególnie ciężko było w Imperium Moskiewskim, gdzie naszemu językowi w ogóle odmawiano prawa do istnienia. I mimo wszystko Ukraińcy na swoich ziemiach etnicznych oraz w miejscach rozproszenia do 1917 roku rozmawiali w języku ukraińskim, bo nacisk na niego był tylko zewnętrzny. W imperium bolszewickim pod nazwą Związek Radziecki języka ukraińskiego oficjalnie nie zakazywano, ale wskazywano, które słowa uważać za ukraińskie, a które za nieukraińskie, „burżuazyjno-nacjonalistyczne”, nakazywano pisać tak, jak piszą Rosjanie, a nie tak, jak tego wymagają prawa fonetyczno-morfologiczne języka ukraińskiego. Tworzono „nową historyczną wspólnotę” — naród radziecki z jednolitym językiem rosyjskim. Pod koniec istnienia imperium radzieckiego granice używania języka ukraińskiego (jak i języków większości etnicznych składników narodu radzieckiego) były zawężone do oporu. Ale wszystko to było za czasów naszego kolonialnego statusu. Pod koniec lat 80. — na początku lat 90. ubiegłego wieku rozpoczęło się odrodzenie językowo-narodowe zniewolonych narodów, pojawiły się ustawy o państwowości estońskiego, łotewskiego, litewskiego, ukraińskiego, białoruskiego (pamiętam wspaniały zespół „Z żywych źródeł” w Mariupolu). W przedsiębiorstwach, w urzędach i organizacjach rozpoczynano kursy nauki języka ukraińskiego dla tych, którzy go nie znali lub niedoskonale nim władali. Mieszkańcy zrusyfikowanych południowo-wschodnich miast Ukrainy przyjaźnie uśmiechali się, słysząc język ukraiński, próbowali odpowiadać w nim, przepraszając za błędy. Wieśniacy, przyjeżdżając do miast, przestawali wstydzić się ojczystego języka, rozmawiali w nim, a nie w zniekształconej rosyjszczyźnie w rodzaju „my, matiera”, „paszoł da wracza”, „kudoju ty jdosz?”, „w majewo Igora siwodnia pierwyj ekzamin” i tym podobne. Gdyby tak wszystko szło dalej, nie mielibyśmy już żadnych problemów w komunikacji językowej. Przecież lojalni Ukraińcy nie wymagali od przedstawicieli innych narodów zapomnienia języków ojczystych. My chcieliśmy i chcemy przywrócić do łona ojczystego języka tych Ukraińców, których tak długo od niego odłączano. A znajomość języka państwowego — to obowiązek wszystkich obywateli bez względu na ich przynależność narodową. To prawo życia cywilizowanych krajów. Na początku lat 90. XX w. tę prawdę, wydawało się, uświadomiła sobie przeważająca większość ludności Ukrainy.
tolodzy i mężowie stanu udowodnili, że dla Ukrainy taka kompozycja nie jest odpowiednia. Ł. Kuczma nie spełnił swojej obietnicy prawnie, ale w praktyce siły antyukraińskie przyjęły ją jako wytyczne do działania. Natchnieni jeszcze jednym „aforyzmem” Ł. Kuczmy „ukraińska idea nie zadziałała” (który w usta nieprzeciążonego mądrością prezydenta włożył tenże D. Tabacznyk), przeciwnicy Ukrainy zabrali się do działania zarówno w centrum, jak i zwłaszcza w terenie. Podnieśli wrzask o ucisku ludności rosyjskojęzycznej, a sami w tym czasie zamknęli ukraińską szkołę nr 36 w Doniecku, lekceważąc protesty rodziców i społeczności. Pomimo artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, niektóre rady miejskie podejmują bezprawne decyzje o państwowości języka rosyjskiego w poszczególnych miastach. Doniecczyznę i Ługańszczyznę, Charkowszczyznę i Odeszczyznę, gdzie pomimo wszelkich działań odnarodowienia przeważa ludność ukraińska, nadal rusyfikują metodami jeszcze bardziej agresywnymi niż w dobie zastoju w byłym Związku Radzieckim. Biorąc na uzbrojenie mit o polietniczności Ukrainy, próbują ukraińską. Zatem Ukraina jest państwem monoetnicznym. Oprócz Ukraińców, rdzennymi narodami Ukrainy są zwarcie skupieni Tatarzy krymscy, Karaimi, Krymczacy oraz Gagauzi (ci ostatni częściowo, ponieważ większość z nich mieszka w Mołdawii). Reszta to przedstawiciele narodów, które mają swoje etniczne ojczyzny. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, jedynym językiem państwowym u nas jest ukraiński. Reszcie języków zagwarantowano ochronę i warunki do wszechstronnego rozwoju. Konstytucję Ukrainy, przyjętą w 1996 roku przez Radę Najwyższą pod przewodnictwem Ołeksandra Moroza, uważa się za jedną z najlepszych w Europie. Trzeba tylko jej przestrzegać, a nie rozgrywać kartę językową podczas wyścigu wyborczego. Konstytucję Ukrainy naruszają także w stolicy, ale zwłaszcza w Doniecku, Ługańsku, Odessie oraz w innych obwodach Południa i Wschodu. A wyobraźcie sobie, co będzie, kiedy język rosyjski ogłoszą oficjalnym (to to samo, co państwowy). Nie zdążyliśmy odpocząć od wielokrotnie sfałszowanych wyborów 2004 roku, a już rozpoczyna się wyścig o miejsca w Radzie Najwyższej w wyborach roku 2006. Każdy stara się jak może. Egzaltowana „prog-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
