Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №05 за 2005 рік

16 s. · 47 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nr 5 (278) 3–9 lutego 2005 r. TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Dzisiaj w numerze: Droga do Europy

Borys Hrinczenko to bardzo drogie mi imię, które towarzyszy mi przez całe moje świadome życie — jeszcze od lat studenckich, kiedy go dla siebie odkryłem. Odczuwam wzruszenie również z tego powodu, że otrzymuję to wyróżnienie w znamiennym dla każdego Ukraińca dniu czczenia Bohaterów Krut. Jak tu nie podkreślić, że między tym „ukraińskim kwieciem” (P. Tychyna), zniszczonym przez moskiewskiego okupanta, między tymi zwycięskimi, czystymi i jasnymi chłopcami, którzy zmarli „ze sławą świętych” (znowu P. Tychyna), a Borysem Hrinczenką istniał bezpośredni związek. Jaki? Taki, że byli to młodzieńcy — ukraińscy patrioci, których swoimi utworami wychowywał nasz wybitny oświeceniowiec. Jego „Słoneczny promień”, „Spotkanie”, „Stepowy gość”, poezje oraz liczne książki popularnonaukowe — to była ważna i nieodłączna część tej lektury, na której wychowywało się ówczesne ukraiństwo. I jak dobrze rozumiała niebezpieczeństwo wpływu B. Hrinczenki na młodzież bolszewicka system! Tak też donosił na niego w latach 20. jeden z wulgarnych krytyków socjologicznych: „(...) Pisma Hrinczenki odwróciły wielu młodych z socjalistycznej na nacjonalistyczną drogę, której apoteozą była petlurowszczyzna”. No tak, to prawda: „nacjonalistyczna droga” — to droga ukraińskiego patriotyzmu, a „petlurowszczyzna” — zmagania o ukraińską niepodległość, i zasługi B. Hrinczenki są tutaj doprawdy ogromne. Jak tu nie wspomnieć przy okazji jeszcze o tym szczególe, że B. Hrinczenko był pochodzenia szlacheckiego, wychowywał się jako wyłącznie rosyjskojęzyczny, a jego pierwsze, jeszcze dziecięce utwory, to właściwie nie były utwory, lecz „wypracowania”. Jednakże — przejrzał. Jeszcze w wieku trzynastu lat. „Trup wstali i oczy otworzyli” — jak sam scharakteryzował słowami Kulisza przeżyty przez siebie zbawienny wstrząs od przypadkowo odkrytych utworów T. Szewczenki. I oto, wspominając to, ja, przyjaciele, męczę się: dlaczego i utwory T. Szewczenki, i B. Hrinczenki, oraz wielu, wielu innych naszych światłych postaci, i wyczyn Bohaterów Krut, i wyczyny innych ukraińskich zwycięzców — dlaczego nijak nie mogą one obudzić taką jeszcze dosłownie ogromną rzeszę naszego obecnego zrusyfikowanego, aczkolwiek ukraińskiego ludu? Czy nie dlatego, że przejrzeć, narodowo-językowo uświadomić sobie w czasach B. Hrinczenki było, zapewne, jednak łatwiej, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę, że mimo zakazu języka ukraińskiego, mówił nim wtedy cały nasz naród. Obecnie zaś, przez lata kompartyjnego totalitarno-imperialnego reżimu, jak i przez lata krawczukokuczmińskiej „niezależnej” służalczości, choroba zrusyfikowania Ukrainy dała już tak przerażające przerzuty, że do jej wyleczenia potrzebne są już po prostu niezwykle uporczywe wysiłki państwa, jak i niezwykle uporczywa oraz niezłomna praca całej ukraińskiej patriotycznej społeczności, każdego ukraińskiego patrioty. Jeśli zaś wspomnieć, że zdjęcie G. Oborskiej nawet dzisiaj niektórzy działacze przepychają projekty ustaw na wzór tego, który niedawno złożył O. Moroz o oficjalnym statusie języka rosyjskiego na Ukrainie, to jak nie skonstatować: musimy nie zaprzestawać, nie osłabiać czujnej warty ukraińskiego słowa i dzisiaj, po zwycięstwie naszej pięknej Pomarańczowej rewolucji. Przeciwnie — musimy dołożyć wszelkich starań, aby sztuczne tamy, które powstrzymują pełnosilne objęcie naszym językiem wszystkich sfer życia, zostały na zawsze zburzone, aby krok po kroku w kraju utrwalał się taki ład językowy, w którym ukraińskie słowo poczułoby wreszcie ogólnopaństwowe i ogólnonarodowe wsparcie, zachętę i miłość. W każdym państwie narodowym istnieje kult języka narodowego. Więc pytanie tutaj może być chyba tylko retoryczne: czyżbyśmy nie byli w stanie zbudować państwa narodowego i czyż nie jesteśmy w stanie utrwalić kultu swojego języka państwowego! Mamy my, Ukraińcy, dzisiaj Prezydenta, którego chcieliśmy. Faktycznie mamy także i Premiera, którego chcieliśmy. Więc musimy wszyscy się zjednoczyć, wszyscy połączyć w imię tego, aby wkrótce i Ukrainę mieć taką, jakiej chcemy — zamożną, szanowaną przez każdego u siebie w domu i na świecie, z prawdziwie rozkwitłą, wyrwaną z pazurów „jediniedielimszczyków” i mankurtów ukraińską kulturą. ANATOLIJ POHRIBNYJ ORAZ OŁEKSANDR PONOMARIW — NOWI LAUREACI PROŚWITAŃSKIEJ NAGRODY IMENIA BORYSA HRINCZENKI 29 stycznia, w dniu czczenia Bohaterów Krut, w wypełnionej ludźmi sali Kijowskiego Domu Oficerów odbyło się wręczenie dyplomów laureatów Ogólnoukraińskiej nagrody im. Borysa Hrinczenki za 2004 rok, która przyznawana jest „za znaczący wkład w budowę Niepodległej Ukrainy, w utrwalenie państwowości języka ukraińskiego, rozwój kultury narodowej, odrodzenie pamięci historycznej, kształtowanie świadomości narodowej, działalność oświatową i pionierską w imię Ukrainy”. Obecnie laureatami tej nagrody zostali szeroko znani naukowcy, działacze Proświty, działacze kulturalno-społeczni profesorowie Anatolij POHRIBNYJ oraz Ołeksandr PONOMARIW. Nagrody wręczył im deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło MOWCZAN. Zakończył ceremonię wręczenia koncert zespołu pieśni i tańca Sił Zbrojnych Ukrainy, poświęcony pamięci Bohaterów Krut. Dzisiejsza publikacja w „Słowie Proświty” (zob. s. 5) jak najlepiej charakteryzuje postawę społeczną akademika Wyższej Szkoły Ołeksandra Ponomariwa, którego badania naukowe i książki, poświęcone kulturze języka, dawno już stały się językowymi bestsellerami. Sekretarz NSPU oraz przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego im. Hryhorija Waszczenki Anatolij Pohribnyj zaznaczył: str. 2—3 Pamiętajmy o Krutach str. 4 Jaki język, takie i myśli str. 5 Nagroda narodowa str. 8—9 „Proświta” — to los str. 10 Broda Włodzimierza Wielkiego str. 10 Ukraińcy na „Faradayu” str. 13 Tok-show dla aniołów str. 15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

DROGA DO EUROPY

PERSPEKTYWY Pomarańczowa rewolucja otworzyła przed światem narodziny nowego demokratycznego państwa, nowego narodu na wschodzie Europy. Już sam fakt, że wydarzenia w naszym kraju w ciągu kilku ostatnich miesięcy znajdowały się w epicentrum głównych światowych firm informacyjnych, dał Juszczence bezgraniczny potencjał do popularyzacji Ukrainy, do rozszerzenia jej rynku eksportowego i przyciągnięcia potężnych inwestycji zagranicznych w ukraińską gospodarkę. Na ile uda się Juszczence z nowym zespołem rządowym wykorzystać ten potencjał, zobaczymy już we wrześniu 2005 roku, kiedy w związku z reformą konstytucyjną możliwy jest nowy podział uprawnień władzy. Europejskie tournée prezydenta Wiktora Juszczenki, które rozpoczęło się zaraz po jego wizycie 24 stycznia w Moskwie, trwało pięć dni i stało się prezentacją nie tylko nowej władzy na Ukrainie, ale także, w pewnym stopniu, deklaracją nowej Ukrainy — z kategorycznymi zamiarami wstąpienia w jak najkrótszym czasie do Unii Europejskiej. Nowe oblicze ukraińskiej władzy w Europie, w szczególności w strasburskim Pałacu Europy, przyjęto nadzwyczaj przychylnie. Dotychczas, jak pamiętamy, najwyższych przedstawicieli Ukrainy europejska elita w osobach przywódców państw i instytucji międzyrządowych przyjmowała podkreślenie chłodno i krytycznie, oskarżając o hamowanie demokratyzacji kraju, o korupcję, o naciski na media itp. Przewidywalność i prostota Juszczenki, jego proeuropejskość oraz obietnice radykalnej zmiany systemu władzy na Ukrainie, uczynienia gospodarki przejrzystą i atrakcyjną inwestycyjnie, stopniowo zmieniają stosunek Europejczyków do tego państwa, które dotąd pozostawało dla nich częścią Rosji, niemal zamkniętą strefą. Chociaż niektóre koła polityczne na Ukrainie negatywnie oceniły fakt, że swoją pierwszą wizytę roboczą Juszczenko złożył w Moskwie, właśnie ta wizyta stała się dla Europy czynnikiem uspokajającym. Przecież kłócić się z powodu Ukrainy z Rosją (byliśmy dotąd najważniejszą sferą wpływów tej ostatniej) dzisiaj nie zaryzykuje wielu przywódców państw zachodnich, a kierownictwo Rosji, jak wiadomo, najmniej chciało widzieć prezydentem Ukrainy Wiktora Juszczenkę, nie bezpodstawnie obawiając się jego działań w kwestii wstąpienia Ukrainy do NATO i UE. Po wizycie Juszczenki w Moskwie stało się jasne, że jest on gotowy na pewne kompromisy w imię zachowania stabilnych stosunków z Rosją: dopuszcza pewien format Jednolitej Przestrzeni Gospodarczej, w najbliższym czasie nie będzie rewidował rewersyjnego wykorzystania ropociągu „Odessa—Brody” itp. Takie swoiste „pojednanie” zamiast możliwej konfrontacji Juszczenki z Putinem ucieszyło zarówno Europę, jak i USA. Psychologicznie dla wielu czołowych urzędników, z którymi spotykał się Juszczenko w Strasburgu, Polsce i Szwajcarii (w Davos), złagodziło to kompleks strachu przed Rosją, spadkobierczynią nadimperium. Mimo to wystąpienie Wiktora Juszczenki 25 stycznia na sesji parlamentarnej Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy zawierało wiele programowych momentów nowej polityki państwowej Ukrainy. Przede wszystkim Wiktor Andrijowycz podziękował ZPRE za konstruktywną krytykę działań ukraińskiej władzy w poprzednich latach, co stymulowało demokratyzację Ukrainy. Po drugie, przypomniał udział przedstawicieli zgromadzenia w kontroli przebiegu wyborów prezydenckich na Ukrainie. Prezydent Ukrainy oświadczył, że uważa za swój moralny obowiązek maksymalne wspieranie śledztwa w sprawie G. Gongadzego i innych głośnych spraw, które dotyczą aktów przemocy wobec dziennikarzy, oraz pociągnięcie winnych do odpowiedzialności. Na pytanie delegatów ZPRE o przewlekanie śledztwa w sprawie zabójstwa G. Gongadzego Juszczenko odpowiedział, że będzie wymagał, aby zakończyło się ono do kwietnia 2005 roku. Główne wartości Europy — wolności i prawa człowieka — od dzisiaj stały się głównymi wartościami programu państwowego na Ukrainie. Istnieje jasny plan przekształceń na następne 5 lat, w którego podstawie leży „realizacja strategicznego celu polityki zagranicznej — członkostwa w Unii Europejskiej”. To prosta i zrozumiała formuła dobrobytu i bezpieczeństwa Ukraińców, podsumował Juszczenko. Ponadto powitał on zamiar UE opracowania nowej strategii stosunków z Ukrainą, wyrażając przekonanie, że ta strategia powinna przewidywać perspektywę członkostwa Ukrainy w UE. „Już w najbliższym czasie liczymy na uzyskanie statusu kraju o gospodarce rynkowej, a do końca 2005 roku przyłączyć się do WTO i zawrzeć z Unią Europejską Umowę o utworzeniu strefy wolnego handlu” — nakreślił perspektywy Juszczenko. Wyraził również życzenie uproszczenia reżimu wizowego między Ukrainą a państwami Unii Europejskiej, obiecując, że wraz z poprawą życia na Ukrainie fala migracji zarobkowej ukraińskich obywateli do krajów Zachodu zawróci, i będą oni jeździć do Europy na wypoczynek, naukę, wymianę doświadczeń. „Inicjatywa »Europa — przestrzeń bezwizowa dla krajów członkowskich Rady Europy« stanie się najbardziej przekonującym humanistycznym dowodem żywotności procesów jednoczeniowych na kontynencie” — apelował do europarlamentarzystów prezydent Ukrainy. Były też osobiste zobowiązania Wiktora Juszczenki wobec Europejczyków. Tak, na konferencji prasowej w Strasburgu obiecał nauczyć się języka angielskiego w ciągu 2005 roku, dodając, że jest dość zdolnym uczniem. Oprócz tego Wiktor Andrijowycz zaznaczył, że plan działań Ukraina—UE w 2007 roku powinien zakończyć się konkretnymi zobowiązaniami dotyczącymi stowarzyszonego członkostwa Ukrainy w UE. Z drugiej strony, kiedy pan Juszczenko z żoną przebywali w Polsce na forum z okazji 60. rocznicy wyzwolenia hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, więźniem którego był ojciec Wiktora Andrijowycza, przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Durão Barroso oświadczył, że „perspektywy nowych przyjęć do Unii Europejskiej obecnie nie istnieją”. Ta wypowiedź wybrzmiała w przeddzień zaplanowanej krótkoterminowej wizyty Juszczenki w Bruksela, która jednak z powodu śnieżycy została przełożona na drugą połowę lutego. Przewodniczący Komisji Europejskiej oświadczył, że Ukraina i program jej Prezydenta są wszechstronnie wspierane, w szczególności w kwestii przystąpienia do Światowej Organizacji Handlu, jednocześnie Ukraina musi przeprowadzić wiele reform gospodarczych i politycznych… Sceptycyzm wobec przystąpienia Ukrainy do UE w najbliższym czasie, jak również wobec możliwości uproszczenia reżimu wizowego dla obywateli Ukrainy, wyraził dla radia “Deutsche Welle” także kanclerz Niemiec Gerhard Schröder, wspominając parlamentarną komisję śledczą, która bada nadużycia przy wydawaniu wiz w Kijowie. W ten sposób szybki zryw Ukrainy do Unii Europejskiej w pewnym stopniu przestraszył stabilną, konserwatywną Europę. Warto przypomnieć, że oprócz Niemiec, wśród krajów europejskich, które dość “ostrożnie” odnoszą się do gwałtownych euroaspiracji Ukrainy, jest tradycyjnie prorosyjska Francja i wreszcie większość krajów UE. Jedynymi, którzy otwarcie i wytrwale zalecają przyjęcie Ukrainy do UE, pozostają Polska, w mniejszym stopniu — Węgry, okresowo — państwa bałtyckie. Czyli większość specjalistów i analityków prognozuje, że do UE w najbliższym czasie przystąpią, jak przewidywano, Bułgaria i Rumunia (w 2007 roku), oraz będą prowadzone negocjacje z Chorwacją i Turcją. Jeśli chodzi o Ukrainę, to prognozuje się jej realne możliwości przystąpienia do UE najwcześniej za 10—15 lat. Potwierdza to również niedawno opublikowana tak zwana “nowa strategia stosunków Ukraina—UE”, która, według komentarzy ukraińskich ekspertów, tylko w dwóch punktach zawiera realne, choć nieznaczne, pozytywne zmiany. Tymczasem Wiktor Juszczenko miał wiele spotkań także w Polsce. Z Prezydentem Polski Aleksandrem Kwaśniewskim omówili zarówno aktywizację współpracy handlowo-gospodarczej między krajami, jak i sytuację wokół prywatyzacji polskiego kombinatu metalurgicznego “Huta Częstochowa”, do którego pretendowała firma “Przemysłowy Związek Donbasu” (Juszczenko poparł stanowisko “PZD”). Mowa była także o poszukiwaniu możliwości bezpośredniego wykorzystania ropociągu “Odessa—Brody”, o zakończeniu roku Polski na Ukrainie i ogłoszeniu roku Ukrainy w Polsce… Ostatnim punktem był Davos w Szwajcarii, który raz w roku, jak to mówią, staje się centrum świata dzięki Światowemu Forum Ekonomicznemu. Juszczenko spotkał się tu z elitą polityczną i biznesową, rozmawiał z kanclerzem federalnym Niemiec Gerhardem Schröderem, prezesem EBOR Jeanem Lemierre’em, premierem Republiki Tureckiej Recepem Erdoğanem, byłym prezydentem USA Billem Clintonem, dyrektorem generalnym Światowej Organizacji Handlu Supachai Panitchpakdi, przewodniczącym rady dyrektorów firmy “Microsoft” Billem Gatesem… Film dokumentalny o Pomarańczowej rewolucji, jak i samo przemówienie Wiktora Juszczenki, wywarły jednak wrażenie na światowej elicie. “Reprezentuję jeden z największych krajów Europy. Na Ukrainie znajduje się jej geograficzne centrum, Ukraińcy to jeden z najbardziej wykształconych narodów na świecie. Mamy wszystko, aby stanąć w jednym rzędzie z liderami współczesnego globalnego świata. Mój kraj długo był mądrym i silnym, ale śpiącym słoniem. Dziś się budzi. Demokracja otwiera drogę do realizacji jego potencjału. Jestem przekonany, że na Ukrainie dziś formuje się najnowocześniejszy rynek europejski,” — natchnienie i bardzo optymistycznie mówił Juszczenko. A dalej wyłożył konkretne najważniejsze kroki w kierunku rozwoju gospodarki Ukrainy i zaproponował aktywne inwestowanie w nią. Na spotkaniu z szefem WTO Juszczenko wyraził pewność, że do listopada 2005 roku Ukraina będzie gotowa przystąpić do tej organizacji. Po spotkaniu z dziesiątkami czołowych biznesmenów w Davos Juszczenko oświadczył dziennikarzom, że w 2005 roku w Kijowie będzie miał miejsce “swego rodzaju mały Davos”, czyli spotkanie wszystkich potencjalnych inwestorów zainteresowanych pracą na Ukrainie. Prezydent Ukrainy obiecał, że w kijowskim forum wezmą także udział przedstawiciele ukraińskiego rządu, struktur siłowych i organów władzy lokalnej. Ołeksandr SOŁONEC Zdjęcie ze strony: www.yuschenko.com.ua SPOŁECZEŃSTWO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

OŚWIADCZENIE W SPRAWIE OBCHODÓW 60. ROCZNICY KONFERENCJI JAŁTAŃSKIEJ „WIELKIEJ TRÓJKI”

Bez wątpienia Konferencja Jałtańska, podobnie jak konferencje Wielkiej Trójki w Teheranie i Poczdamie, odegrała swego czasu pewną rolę w rozstrzyganiu kwestii powojennego ładu w Europie i na świecie. Prawdą jest także to, że Józef Stalin, dążąc do zwiększenia liczby głosów kontrolowanych przez siebie w tworzonej Organizacji Narodów Zjednoczonych, nalegał na włączenie wszystkich republik związkowych do składu ONZ. W tym celu w 1944 roku we wszystkich republikach związkowych formalnie i prawnie wprowadzono ludowe komisariaty spraw zagranicznych i obrony. Jednak manewry Stalina zostały zdemaskowane i alianci zgodzili się wyłącznie na przyjęcie do ONZ Ukraińskiej SRR i Białoruskiej SRR, które najbardziej ucierpiały od działań wojennych. Jeśli chodzi o Ukrainę, takimi działaniami Stalin zabezpieczał się także przed uznaniem przez świat ruchu powstańczego ukraińskiego narodu, na czym mogła nalegać dość potężna ukraińska diaspora. Warto przypomnieć, że właśnie w celu zmylenia opinii znany ukraiński pisarz Ostap Wysznia został zwolniony właśnie w 1944 roku po 10-letnim uwięzieniu i mianowany redaktorem rzekomo satyrycznego czasopisma „Perec”. W wyniku uznania rezultatów wojny Ukraińcy pozostali jeszcze przez długie 46 lat w szponach moskiewskiego imperium. Właśnie po wojnie miliony Ukraińców zostały deportowane na Syberię. Przez wszystkie powojenne lata imperium starało się asymilować Ukraińców, pozbawić ich języka ojczystego i kultury. Najmniejsze przejawy miłości do Ukrainy potępiano jako nacjonalizm; warto wspomnieć choćby o nagonce na Wołodymyra Sosiurę za wiersz „Kochajcie Ukrainę”. Sytuacja, w jakiej znajdują się obecnie ukraiński język i kultura na Ukrainie, jest skutkiem asymilacyjnych działań imperium przez te 46 powojennych lat. Dlatego Ukraińcy nie mają szczególnych powodów, by hucznie obchodzić tę datę. Właśnie dlatego przewodniczącym komitetu organizacyjnego został mianowany kierownik krymskiego rządu S. Kuniczyn. Tym samym nawet rząd L. Kuczmy, który zawsze znajdował jakikolwiek pretekst, by pokłonić się Moskwie, jednoznacznie określił poziom obchodów tej daty jako czysto regionalne wydarzenie w Autonomicznej Republice Krymu. Poza tym system jałtański dla Europy należy już do przeszłości. Do wspólnoty europejskiej weszły już kraje Europy Wschodniej, które w Jałcie wydano na pastwę Józefa Stalina. Do Wspólnoty Europejskiej weszły nawet kraje Bałtyckie, które w wyniku wojny znajdowały się pod okupacją przez te same 46 lat. Zamiar zaś podniesienia obecnie rangi tych obchodów — poprzez ustawienie pomnika uczestnikom Konferencji Jałtańskiej — doprowadzi jedynie do pogorszenia stosunków z krajami Bałtyckimi i Europy Wschodniej, które do dziś nie zapomniały i raczej nigdy nie zapomną, podobnie jak naród ukraiński, wszystkiego, co musiały przeżyć pod władzą imperium zła. Na Ukrainie huczne świętowanie tej daty da zbędną sposobność, by za państwowe pieniądze propagować te siły polityczne, które poniosły całkowitą klęskę podczas ostatnich wyborów prezydenckich. Dlatego zwracamy się do Prezydenta Ukrainy W. A. Juszczenki, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. M. Łytwyna, p.o. Premiera Ukrainy J. W. Tymoszenko z żądaniem niedopuszczenia do ustawienia w Jałcie pomnika „wielkiej trójcy”, ponieważ Józef Stalin uosabia dla Ukraińców, Tatarów krymskich i wielu innych narodów zbrodniczy terrorystyczny reżim, który wyniszczył miliony ludzi. Jurij RUDENKO, przewodniczący KRO „Batkiwszczyna”; Ołeh FOMUSZKIN, przewodniczący Krymskiej Organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej; Leonid PYLUNSKYJ, przewodniczący Krymskiej Krajowej Organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy; Włodzimierz JERMAKOW, przewodniczący Krymskiej Republikańskiej Organizacji UPP „Sobor”; Serhij SAWCZENKO, przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; Piotr WOLWACZ, przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa Naukowców

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

GRY WOKÓŁ TYMOSZENKO

PREMIERIADA. Mianowanie Julii Tymoszenko pełniącą obowiązki premiera Ukrainy wywołało falę politycznych intryg, kombinacji, domysłów i insynuacji. Sytuację zaostrzył fakt, że nominacja ta odbyła się dość nieoczekiwanie i operatywnie, tuż przed wyjazdem W. Juszczenki do Moskwy. Odniosło się wrażenie, że Wiktor Andrijowycz zdecydował się na błyskawiczny i zdecydowany improwizowany krok, autorytatywnie przecinając skomplikowany węzeł premieriady i nowej koalicji politycznej, a jednocześnie demonstrując wolitywny gest polityczny wobec Moskwy… Tygodniowa nieobecność Wiktora Juszczenki na Ukrainie zaostrzyła namiętności wokół premiera i formowania nowego rządu, ale jednocześnie dawała czas uczestnikom nowej koalicji władzy na podyskutowanie i porozumienie się jeszcze przed interwencją Prezydenta Ukrainy. Tymczasem, gdy Julia Wołodymyriwna od razu zaczęła zaprowadzać porządek w dawnej włości Wiktora Janukowycza, niektórzy przedstawiciele „Naszej Ukrainy” ogłosili swoje „fe” wobec zachowania i ambicji rodzimej Joanny d’Arc. Dziwnym wydało się również to, że pisemnego rozporządzenia Prezydenta o mianowaniu Petra Poroszenki, jednego z faworytów walki o fotel premiera, sekretarzem RBNiO nie było, i Petro Ołeksijowycz, jak to mówią, zawisł w próżni. Jedyne, co mu pozostawało, to publicznie deklarować, powtarzając słowa Juszczenki, że uprawnienia RBNiO zostaną rozszerzone i będzie ono odgrywać kluczową rolę w bezpieczeństwie państwa. Z drugiej strony w mediach pojawiły się oświadczenia przedstawicieli partii „Solidarność”, której przewodzi pan Poroszenko, że „Solidarność” nie będzie głosować w parlamencie za kandydaturą Tymoszenko na stanowisko premiera. Co prawda później poseł Skomorowski zdementował swoją wypowiedź, twierdząc, że został źle zrozumiany i „Solidarność” jeszcze nie określiła się w sprawie Julii Tymoszenko. Jednocześnie w nowej koalicji wybuchają jeszcze inne bomby. Po pierwsze, faktycznie zatrzymuje się proces tworzenia jednolitej partii koalicyjnej „Nasza Ukraina” pod wybory—2006. Tak, Jurij Kostenko ze swoją Partią Ludową Ukrainy faktycznie odmawia wejścia w przy- Rewolucyjne wydarzenia na Ukrainie i ich bezpośredni skutek — prezydentura Wiktora Juszczenki, jego wizyta w Rosji i tournée po Europie — nie mogły pozostać poza uwagą światowych mediów. Przez długi czas wiadomości z Ukrainy znajdowały się na liście najpopularniejszych wydarzeń światowych. Podczas konferencji prasowych Wiktor Juszczenko, Julia Tymoszenko oraz inni przedstawiciele obozu opozycyjnego gromadzili wokół siebie niewiarygodną liczbę dziennikarzy światowych agencji informacyjnych. W stosunkowo krótkim czasie Europejczycy i mieszkańcy innych kontynentów mieli okazję uświadomić sobie, że “Ukraina to nie Rosja”. Pomarańczowa rewolucja stworzyła na Zachodzie pozytywny obraz Ukrainy jako państwa, które posiada jednak oznaki demokratyczności i w przyszłości, pod warunkiem postępowego ruchu naprzód, może pretendować do członkostwa we Wspólnocie Europejskiej. Z drugiej strony, rosyjskie mass media, które podczas kampanii prezydenckiej otwarcie wspierały Wiktora Janukowycza i często wspominały Juszczenkę w negatywnym kontekście, znacząco [tekst urwany] “NU”, najwyraźniej zważając na to, że NPU jest najbardziej skuteczną, opracowaną i autorytatywną partią na prawocentrowym skrzydle. Z drugiej strony, sądząc po wszystkim, “wlewać się” trzeba będzie do dość niepozornej PRP Wiktora Pynzenyka, która pretensjonalnie przemianowała się na partię “Nasza Ukraina” (właśnie z tego powodu pana Pynzenyka skrycie “nie lubi” wielu przedstawicieli frakcji “Nasza Ukraina”)… Czy nie przypadkiem właśnie pan Roman Bezsmertny, któremu powierzono koordynowanie tworzenia partii “Nasza Ukraina”, stał się publicznym wyrazicielem innego konfliktu — konfliktu części bloku “NU” z Julią Tymoszenko w związku z jej mianowaniem na p.o. Premiera. Pan Bezsmertny, przypomnijmy, w swoim obszernym wystąpieniu na “5 kanale” oskarżył Tymoszenko o to, że dopięła swego mianowania otwartym szantażem Juszczenki i w końcu sama pragnie zostać pierwszą osobą w państwie. Nazwał nawet Julię Wołodymyriwnę “aferzystką”, wspominając także o operowaniu umową między Juszczenką a Tymoszenko, którą on oraz większość ludzi zobaczyli zaledwie kilka dni temu i która, jego zdaniem, nie odpowiada zasadom tworzenia nowej koalicji. Co więcej, uważa on, że Tymoszenko nie wypełniła swoich zobowiązań dotyczących zabezpieczenia kampanii wyborczej w sześciu regionach. Nazywając tę kobietę dobrą trybunką rewolucji, Bezsmertny oświadczył, że może ona rzucać ludzi pod kule, ale nie odpowiada za organizację i technologiczne zabezpieczenie rewolucji… Mało przyjemnych dla pani Tymoszenko wypowiedzi Bezsmertnego nie potępili inni wpływowi członkowie “NU”. Potem pojawiła się krytyka umowy Juszczenki i Tymoszenko w artykule deputowanego ludowego i członka frakcji “Nasza Ukraina” Ołeksandra Morozowa, opublikowanym w wydaniu internetowym “Ukraińska Prawda”. Pan Morozow również uważa umowę, w której rozdzielane są kwoty we władzy i zaznacza się, że cała frakcja “NU” zagłosuje za Tymoszenko, za niezbyt etyczną, zaznaczając, że deputowani to nie po prostu “naciskacze przycisków”. Z drugiej strony, Morozow stawia inne ostre pytania. Chodzi także o Borysa Bieriezowskiego, który według plotek nazywa Tymoszenko swoją “kreaturą” i obiecuje przeprowadzić się do Kijowa… Oprócz tego Tymoszenko oskarża się o “bardzo bliskie stosunki biznesowe” z Nestorem Szufryczem, mówi się o zbliżeniu do niej Ołeksandra Wołkowa, byłej osoby z orbity pana Kuczmy. Swoje komentarze dotyczące nowego mianowania Julii Wołodymyriwny wyraził także członek frakcji “NU” Taras Steckiw. W szczególności zaznaczył, że “mianowanie Tymoszenko odbyło się w zamian za jej zgodę na nieprowadzenie własnego projektu politycznego” i wyraził przypuszczenie, że w wyborach parlamentarnych w 2006 roku zostanie zaproponowana wspólna lista w formie koalicji “Naszej Ukrainy” i BJuT. Z drugiej strony, wszystkie te procesy świadczą o tym, że w istocie istnienie wspólnej koalicji wokół Juszczenki i Tymoszenko stoi dziś pod wielkim znakiem zapytania. Niektórzy wątpią nawet, “czy w ogóle był chłopiec”? Razem z tym Juszczenko, jeszcze przebywając w Davos, powiedział, że spokojnie odnosi się do polemiki wewnątrz zespołu dotyczącej podziału stanowisk w rządzie. 28 stycznia wniósł do Rady Najwyższej kandydaturę Julii Tymoszenko do zatwierdzenia na stanowisku Premiera. Do tego, przypomnijmy, potrzeba co najmniej 226 głosów deputowanych. Zatem 3 lutego, w czwartek, Rada Najwyższa ostatecznie wyjaśni stan spraw dotyczący nowej koalicji rządzącej, rozpatrując nowy program rządu Tymoszenko i zatwierdzając ją na stanowisku Premiera. Juszczenko zaznaczył, że ma nadzieję, iż do czwartku koalicja znajdzie kompromis. Najwyraźniej Julia Tymoszenko będzie miała najwięcej szans, jeśli odmówi udziału jej bloku partyjnego w wyborach—2006. Z kolei czy znajdą porozumienie z Tymoszenko w kwestii podziału stanowisk władzy inni członkowie koalicji — przedstawiciele “NU”, socjaliści, PPPU Kinacha, agraryści Łytwyna — pozostaje otwartym pytaniem. Socjaliści poszli na otwarty szantaż, żądając w zamian za poparcie Tymoszenko i Juszczenki najpierw trzech ministerstw (co więcej kluczowych — finansów, paliw i energetyki, spraw wewnętrznych), potem — czterech ministerstw plus szóstej części miejsc w pionie władzy. Logiczne, że ten szantaż skończy się na niczym, a socjaliści odmówią głosowania za Tymoszenko i mogą stać się nową opozycją, przeciągając ludzi z byłych frakcji i partii rządzących (już to obserwujemy z SDPU (o)), z KPU itd. rys. Władysława Kozaka z Ołeksandr SOŁONEC reakcję ze strony Rosji. Przecież Kreml już wiele razy bezskutecznie próbował pociągnąć Bieriezowskiego do odpowiedzialności. Ukraińskie MSZ poinformowało o tym, że rosyjski polityk nie zwracał się do ukraińskich placówek konsularnych w celu uzyskania wizy. Sam Borys Bieriezowski jest pewien tego, że Ukraina nie wyda go Rosji i traktuje swoją przeprowadzkę na Ukrainę jako test demokratyczności nowej ukraińskiej władzy. Wiktor Juszczenko podczas tournée po Europie oświadczył, że władza wobec rosyjskiego magnata medialnego będzie działać zgodnie z ukraińskim i międzynarodowym ustawodawstwem. Krok Bieriezowskiego nie przyczyni się do poprawy zepsutych wyborczymi bataliami stosunków z Federacją Rosyjską, będzie dodatkowym czynnikiem irytacji Kremla. Najwyraźniej pan Bieriezowski będzie testował nie tylko ukraińską władzę, ale i cierpliwość Rosjan, oraz stworzy wiele precedensów podsycania antyukraińskiej karty w rosyjskich mediach. z Bohdan HDAŁ PARLAMENT

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OD SESJI DO SESJI

Przewodniczący Rady Najwyższej Wołodymyr Łytwyn otworzył siódmą sesję Rady Najwyższej Ukrainy czwartej kadencji. Zaznaczył, że jej główne cechy będą uwarunkowane niedawną kampanią prezydencką i jej wynikami. W. Łytwyn zaapelował, aby nie tyle mówić o nowej władzy, co tworzyć ją taką, by maksymalnie odpowiadała nastrojom, nadziejom i oczekiwaniom przebudzonego społeczeństwa. Dlatego dzisiaj, według jego słów, parlamentarzystom jak nigdy potrzebne są najszersze zaufanie społeczne, wsparcie i zrozumienie Głowy państwa. I jak nigdy potrzebne jest sformowanie odpowiedzialnego Rządu — prawdziwie Rządu zaufania społecznego. Ponadto, zdaniem W. Łytwyna, należy zrezygnować z targów o teki rządowe, dając Prezydentowi możliwość wzmocnienia potencjałem kadrowym realizacji swojego programu. „W systemie władzy, życiu społeczno-politycznym należy utrwalić znaczącą i konstruktywną obecność Rady Najwyższej, wzmacniając w jej działalności funkcję kontroli politycznej. I przenieść na płaszczyznę praktyczną takie pojęcie, jak ustrukturyzowana współpraca gałęzi władzy. Musimy wyjść na prawną harmonizację ich stosunków już w najbliższym czasie, przynajmniej na obecnej sesji” — powiedział spiker. W. Łytwyn zaapelował o budowanie wyważonej polityki zagranicznej, zwrócenie uwagi na regiony i rozwój samorządu lokalnego. Ponadto ostrzegł przed rozgrywaniem „niebezpiecznej gry” na tle reformy konstytucyjnej, aby nie podważać legitymizacji samych wyborów, nie sprzyjać fali nowych konfrontacji, reanimacji tendencji odśrodkowych w regionach. Z USA Dostojny Panie Prezydencie! Drogi Wiktorze Andrijowyczu! Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (TUM) w Chicago, USA, szczerze wita Pana na stanowisku Prezydenta Ukrainy. Jesteśmy bezgranicznie szczęśliwi, że naród Ukrainy wreszcie doczekał się ukraińskiego Prezydenta, choć jak nie próbowali wrogowie Ukrainy sfałszować woli narodu. Nasze Towarzystwo od 1990 roku ściśle współpracuje z „Proświtą” we wszystkich obwodach Ukrainy, pomagając ukraińskimi książkami i środkami na działalność wydawniczą. Wiemy, że proświcianie we wszystkich obwodach niestrudzenie pracowali, aby Prezydentem Ukrainy została wybrana osoba godna, na korzyść narodu ukraińskiego i Ukrainy. Życzymy Panu, Panie Wiktorze, sukcesów w Pana pracy i wierzymy, że naród Ukrainy zobaczy wielkie pozytywne zmiany na lepsze pod Pana sterami. Szczęść Boże! Z poważaniem prof. Wira BODNARUK, przewodnicząca Towarzystwa, m. Chicago KONDOLENCJE Wyrażamy szczere kondolencje Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence z powodu śmierci matki Warwary Tymofijiwny, wielkiej ukraińskiej pracownicy, wiejskiej nauczycielki, godnego człowieka. Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rosyjskie media — zwierciadło Kremla

nie zmieniły swojego stanowiska. Jak wiadomo, w Rosji nie ma „wybujałego wolnomyślicielstwa” w sferze środków masowego przekazu. Dlatego stanowisko wielu centralnych kanałów telewizyjnych i prasy można uznać za wspólne stanowisko rosyjskiej elity politycznej z ośrodkiem na Kremlu. Mimo że spotkanie prezydenta Rosji Putina z Juszczenką odbyło się w akompaniamencie pozytywnej retoryki z obu stron, prasa rosyjska dość sucho i skąpo zacytowała wypowiedzi najwyższych urzędników obu państw. Po wyjeździe Juszczenki z Moskwy gazety, na przykład „Izwiestija”, „Komsomolskaja Prawda”, kontynuowały forsowanie tez o amerykańskim eksporcie rewolucji, sceptyczne prognozy dotyczące rozwoju EWG, „bezczelność” niektórych ukraińskich urzędników, którzy wyrażają odmienne poglądy i nie liczą się z wolą Rosji. Odrzucając zbyt ostre momenty, można dostrzec nostalgiczno-bezradny charakter publikacji. Jeszcze na długo przed startem kampanii wyborczej niezależni rosyjscy politolodzy wyrażali opinie o utracie dominacji Rosji na przestrzeni postradzieckiej w razie porażki Janukowycza. Obecna sytuacja czymś przypomina je. W przeciwieństwie do zachodnich mediów, które po wizycie Juszczenki w Europie nieco wstrzymały aktywne relacjonowanie wydarzeń ukraińskich, rosyjskie media nadal „przeżuwają” temat ukraiński. Głównym „bohaterem” ostatnich publikacji stał się rosyjski magnat medialny Borys Bierezowski, który od dłuższego czasu, ze statusem „politycznego uchodźcy”, mieszka w Londynie. Niedawno niespodziewanie wyraził chęć przeprowadzenia się do Kijowa, czym wywołał negatyw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

służb, struktur, które zapewniałyby ochronę państwa we wszystkich sferach, w szczególności w informacyjnej, ideologicznej, duchowej — to jesteśmy skazani na porażkę. I dlatego temat Krut, który przechodzi w temat Hołodomoru, aż do ostatniego więźnia politycznego — to jedno ogniwo. Kiedy 15 lat temu my, członkowie Proświty, po raz pierwszy przyszliśmy do Mogiły Askolda, zabraniano nam nieść flagę narodową. Przez wszystkie te lata mówiliśmy te same słowa, nikomu nie schlebiając, i szliśmy do wojska, przekształcając czerwone kąciki w komórki „Proświty”. To było Kruty tego samego dnia, około południa. Garnizon studencki ochraniał najbezpieczniejszy dla ataku bolszewików odcinek. W trakcie bitwy przeważające siły Murawjowa (do 5 tys.) odepchnęły kursantów i studentów do stacji, dotarła też wieść o przejściu pułku szewczenkowskiego pod Kijowem na stronę bolszewików, i dowództwo (sztab sotnika Tymczenki) zdecydowało się wycofać do Nieżyna, aby połączyć się z wierną Centralnej Radzie częścią tego pułku i przegrupować się do obrony Kijowa. Około 5 godzin trwała bitwa — szalony atak rozwścieczonych, pijanych marynarzy-czerwonoarmistów, wściekłych z powodu tego, że nie mogli złamać oporu kilkuset młodzieńców. Kursancka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

PAWŁO MOWCZAN:

OD PIERWSZYCH OSÓB Pokusy na pewne stereotypy w społeczeństwie istniały zawsze. Kiedy przyjmowano chrześcijaństwo, kusili się tym, że to pokój i łaska na Ziemi. Ukraińcy je przyjęli. Chociaż mogli narazić się na wielkie starcia w społeczeństwie na tle religijnym, jak to było w Europie Zachodniej. Przywódcy Ukraińskiej Republiki Ludowej uwierzyli w słowa „demokracja”, „Europa”, „wartości europejskie” i zamiast tworzyć tarcze i ostrzyć miecze, otworzyli bramy i powiedzieli: „Wiatry europejskie, przybywajcie do nas”. Europa nie zareagowała, zamiast tego przyleciały do nas śniegi i zamiecie północne. Łatać dziurę zmuszeni byli młodzi chłopcy, którzy właściwie stali się ogólnonarodowym wyrzutem sumienia na 87 lat. I dopiero teraz naród zrozumiał, że nie może stać z boku własnych problemów i swojego losu nie wiązać z narodowym. Kruty to ogromna lekcja. Nie sformowawszy wojska, nie wyodrębniwszy tej tezy obronnej, ponieśliśmy miliony strat podczas wojny domowej, wielkich głodów, II wojny światowej. I otrzymaliśmy morze ofiar przez nieudolną politykę ówczesnych przywódców. Jeśli będziemy wierzyć, że obroni nas Europa, że naszym strategicznym sojusznikiem są USA, jeśli nie wychowamy wojownika-patrioty i wszystkie nasze wysiłki nie będą skoncentrowane na obronie przed globalnym rosyjskim szowinizmem — będziemy mieć kolejne problemy. Jeśli nie wychowamy własnych służb specjalnych, po tym jak do władzy doszedł Kuczma, rozprawa była szybka. Wszystko zostało zniszczone i teraz zaczynamy od zera. Jednak nasze wysiłki nie są daremne. Walczyliśmy całe swoje życie — i w końcu wywalczyliśmy zwycięstwo, mamy swojego lidera. To jest lekcja Bohaterów spod Krut. ROZMYŚLANIA NA TEMAT Trzecim Uniwersałem Centralnej Rady (CR) z 7 listopada 1917 roku proklamowano utworzenie Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL) — samodzielnego bytu politycznego w granicach nowej ogólnorosyjskiej federacji. Rząd W. Lenina odmawiał uznania CR i żądał przekazania całej pełni władzy Radom chłopskich, robotniczych i żołnierskich deputowanych. CR ze swojej strony również nie uznawała za legitymiczną władzy sowieckiej w Rosji, zatem odrzucała żądania sowietyzacji Ukrainy. 4—5 grudnia 1917 r. w Charkowie zwołano I Wszechukraiński Zjazd Rad. Równolegle ze zjazdem rząd Sowieckiej Rosji skierował 4 grudnia 1917 r. ultimatum, podpisane przez W. Lenina i L. Trockiego, z żądaniem wobec CR uznania władzy rad na Ukrainie, przekazania im swoich pełnomocnictw i samorozwiązania się. W dniu zakończenia zjazdu Sowiecka Rosja wypowiedziała wojnę CR i 6—7 grudnia rozpoczęła natarcie na Charków. 8 grudnia 1917 r. wojska sowieckie zajęły Charków i następnego dnia zebrały zjazd Rad deputowanych Krzyworoskiego i Donieckiego zagłębia, który 12 grudnia proklamował utworzenie Ukraińskiej Republiki Rad. Na początek wojny sowieckie siły zbrojne stanowiły około 60 tys. rosyjskich i do 100 tys. ukraińskich czerwonogwardzistów. Od razu główne siły zostały rzucone na zajęcie ekonomicznie ważnych regionów Krzyworoszczyzny i Południa Ukrainy. Powstanie 26 grudnia w Jekaterynosławiu, zorganizowane przez miejscowych bolszewików, pomogło zająć to miasto przez wojska sowieckie. Już w styczniu bolszewicy zajęli Aleksandrowsk (Zaporoże) — 10 stycznia 1918 r., 14 stycznia — Mikołajów, 17 stycznia — Odessę, 18 stycznia — Chersoń. 6 stycznia 1918 r. od natarcia na Łozową i Bachmacz rozpoczęła się ofensywa na Kijów. Prawdziwą tragedią stało się zajęcie Połtawy, gdzie na osobisty rozkaz M. Murawjowa zniszczono około 10 tysięcy mieszkańców. Na kierunku południowo-wschodnim ukraińskim wojskom nie udało się powstrzymać natarcia wojsk Bieriezina i Znamenskiego i 10 stycznia 1918 r. połączyły się one pod Bachmaczem. Wspólne natarcie pod ogólnym dowództwem M. Murawjowa rozpoczęło się w kierunku Nieżyna. Jednocześnie w Kijowie, podobnie jak w Jekaterynosławiu, wybuchło powstanie bolszewików w zakładzie „Arsenał”. Zostało ono stłumione przez wojska CR (22 stycznia 1918 r.), ale w tym celu CR zmuszona była wycofać regularne wojska z frontu, co otworzyło drogę bolszewikom na Kijów. Bitwa pod Krutami. Rano 27 (według starego stylu 14) stycznia do stacji Kruty przybyła naprędce sformowana grupa. Wrzesień 1917 r. doprowadził do niegotowości do obrony pod uderzeniami zewnętrznej agresji. Po trzecie, jeśli na początek rosyjsko-bolszewickiej agresji siły ilościowo były w przybliżeniu równe (po 160 tys. żołnierzy), to różniły się jakościowo — rosyjskie i nastawione przez nie ukraińskie wojska czerwonogwardyjskie były cztery razy lepiej uzbrojone i miały większy zapas broni oraz amunicji. Co więcej, wyszkolenie wojsk rosyjskich było również o wiele lepsze — dawał o sobie znać korpus oficerski byłej Armii Rosyjskiej, który przeszedł na służbę do bolszewików, oraz rzetelność w planowaniu natarcia na Ukrainę — potężnego, skoncentrowanego, wspólnego uderzenia na rozproszone po całym terytorium państwa ukraińskie formacje zbrojne. Po czwarte, skrajnie negatywnie wpłynęło również przeciąganie przez CR procesu tworzenia własnego państwa, co dawało możliwość Rosji bez przeszkód propagować swoje hasła i idee, podważając tym samym autorytet i poparcie dla władzy CR wśród ludności. Po piąte, zewnętrzna niekorzystna sytuacja, zrodzona w dużej mierze z nieudanej polityki międzynarodowej CR, kiedy państwa Ententy, pragnąc całkowitego zerwania z Rosją jako spadkobierczynią Imperium Rosyjskiego — ich dłużnika, nie chciały uznawać prawa Ukraińców do własnej państwowości. To popchnęło CR do szukania pomocy w Niemczech — co bez wątpienia jeszcze bardziej pogorszyło stosunki z Ententą. Bitwa pod Krutami, biorąc pod uwagę okoliczności tamtego czasu, realnego znaczenia militarnego nie miała, zwłaszcza zważając na odwrót Strzelców Siczowych w celu stłumienia powstania w „Arsenale”. Ale wyczyn ukraińskich młodzieńców pokazał najwyższy przejaw godności narodowej ukraińskich patriotów. Ten dzień, z pełnym prawem, można uważać za Dzień Godności Narodowej, przejaw siły i niepokonaności ducha narodowego. Kijów. Mogiła Askolda. 29 stycznia 2005 roku. Proświcianie składają kwiaty do grobu Bohaterów spod Krut za generała Mulawy. Zapisał Bohdan HDAL. Przygotował O. KONECZNYJ. Fragmenty obchodów wydarzenia historycznego w Krutach 29 stycznia 2005 roku fotografował Ołeksandr WAKULENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

KRUTY: HISTORIA I WSPÓŁCZESNOŚĆ

sformowana sotnia atamana Omelczenka ze 130 pospiesznie wyszkolonymi studentami Uniwersytetu św. Włodzimierza oraz Akademii św. Cyryla i Metodego. W walce po stronie ukraińskiej brało udział około 2–2,5 tys. osób, realnie jednak walczyły tylko kurień kursantów i sotnia studencka — łącznie 730 żołnierzy. Tego samego dnia wojska pułkownika Murawjowa rozpoczęły natarcie, wypierając kurień kursantów z Bachmacza do głównych sił ukraińskich pod Niżynem. Główna bitwa rozegrała się w pobliżu stacji; sotnia była zmuszona bronić się, cofając się do Krut spod Bachmacza, i dlatego główne uderzenie otrzymała sotnia studencka, która miała odpierać natarcie murawjowców i jednocześnie osłaniać odwrót kursantów. Sotnik Omelczenko został ranny, a nie było nikogo, kto by go zastąpił, ponieważ sztab z głównymi oddziałami już odszedł do Niżyna. Sotnia studencka miała opuścić stację Kruty jako pierwsza. Jednak podczas odwrotu jeden oddział (30 osób) sotni studenckiej zawrócił na stację, rozebrał tory kolejowe, aby zatrzymać natarcie bolszewików. Rozebranie torów udało się im, ale zaraz potem wywiązała się walka z murawjowcami i wszyscy ukraińscy studenci zostali zabici. Ogólne straty wśród ukraińskich studentów, kursantów i gimnazjalistów wyniosły zabitych: 250 kursantów i gimnazjalistów, 30 studentów i 10 starszyzny. Dalsze wydarzenia rozwijały się jeszcze szybciej. Kilka dni później bolszewicy rozpoczęli szturm Kijowa, który faktycznie nie był broniony — z 5 wiernych Centralnej Radzie pułków pozostało 478 osób. Przez 4 dni trwał bezlitosny bolszewicki ostrzał miasta z ciężkich dział. Murawjow osobiście wydał rozkaz całkowitego zniszczenia domu przewodniczącego CR M. Hruszewskiego. Kijów został zdobyty w nocy z 9 na 10 lutego 1918 r. Oprócz ruin bolszewicy przynieśli ze sobą terror i grabieże. Murawjow donosił W. Leninowi o tysiącach rozstrzelanych burżuazyjnych nacjonalistów oraz o kontrybucji w wysokości 10 mln od mieszkańców Kijowa. Według danych austriackiego wywiadu w ciągu trzech dni grabieży i represji w Kijowie bolszewicy zniszczyli 2 576 starszyzny i około 10 tys. ludności cywilnej. Dlaczego ukraińskie wojska przegrały bitwę pod Krutami? Po pierwsze, niewystarczająca uwaga CR do problemów wewnątrzpolitycznych spowodowała utratę poparcia dla jej polityki wśród szerokich warstw ludności, narastanie kryzysu gospodarczego oraz niezdolność rządu CR do jego przezwyciężenia, co sprzyjało bolszewizacji Wschodu i Południa Ukrainy. Uchwalenie uniwersału o nacjonalizacji i przerzuceniu ziemi w drugiej połowie stycznia 1918 r. okazało się spóźnione — w rozgar niężonej wojnie ukraińsko-rosyjskiej, gdy bolszewicy kontrolowali większość terytorium Ukrainy. Po drugie, niechęć, z moralnych i zasadniczych względów, do rozpoczęcia tworzenia własnych sił zbrojnych bezpośrednio po proklamowaniu autonomii Ukrainy do ve-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PROBLEMU JĘZYKOWEGO NIE MA

Kontynuujemy dyskusję wywołaną projektem ustawy nr 3410-8 „O wprowadzeniu zmian do Ustawy Ukrainy »O językach w Ukraińskiej SRR«” i zapoczątkowaną w cz. 4 (277) „Słowa Proświty”. Korespondent naszej gazety zapytał na stołecznym dworcu kijowian oraz gości stolicy o tę inicjatywę ustawodawczą Ołeksandra Moroza (która przewiduje nadanie językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego na Ukrainie) oraz o problem językowy w ogóle. populacji w rzeczywistości nie istnieje. We Lwowie nie ma radykalnych przejawów: rozmawiam po rosyjsku i nikt nie zwraca mi uwagi. Kozyra Ołeh, przedsiębiorca, Mikołajów: — Jestem kategorycznie przeciwny projektowi ustawy Moroza. Ponieważ, moim zdaniem, rozpoczął on grę w przededniu parlamentarnych języka rosyjskiego i innych języków. Na referendum 1 grudnia 1991 roku ponad 90% mieszkańców Ukrainy opowiedziało się za niepodległością naszego państwa. Zważcie, nie tylko Ukraińcy, ale wszyscy, którzy żyją na ukraińskiej ziemi, nastawili się na to, by budować niepodległą Ukrainę ze wszystkimi jej atrybutami, wśród których jest jedyny państwowy język ukraiński. Stało się modne i prestiżowe rozmawiać po ukraińsku nie tylko w Kijowie, Lwowie, ale i w Charkowie, Sumach, Połtawie, nawet w Doniecku i Ługańsku. Odradzały się tradycje ludowe. Tworzono zespoły i grupy dawnej oraz współczesnej pieśni ukraińskiej wyborów, pragnąc uzyskać polityczne dywidendy. Mieszkam w Mikołajowie 19 lat, cały czas porozumiewam się po ukraińsku i mogę zapewnić, że problemu językowego tam nie ma. Sycz Wałerij, student, Kijów: — Problemu językowego na Ukrainie nie ma, ale trzeba wprowadzać język rosyjski Lecz oto nadszedł tragiczny dla naszej historii 1994 rok, kiedy urząd Prezydenta Ukrainy przypadł Ł. Kuczmie. Nie będę go charakteryzować, bo bez mnie już go wyzywano tak, jak na to zasłużył, i jeszcze bardziej będą wyzywać w przyszłości. W swoim przemówieniu inauguracyjnym p. Kuczma (za podpowiedzią D. Tabacznyka i W. Małynkowycza) obiecał uczynić język rosyjski oficjalnym obok państwowego ukraińskiego. Ukraina powstała przeciwko takiej perspektywie. We wrześniu tego roku odbyła się ogólnoukraińska konferencja naukowa „Język państwowy — język oficjalny”, gdzie naukowcy, poli-jako drugi oficjalny, aby zapewnić prawa rosyjskojęzycznej populacji. Ukraiński powinien być państwowym, ale rosyjski musi też mieć specjalny status. Hryhorij, emeryt, Fastów, obwód kijowski: — Jeśli jest Ukraina, to musi być jeden język. A komu chce się wprowadzać jeszcze kilka postawić Ukraińców w jednym rzędzie z przedstawicielami narodów, reprezentowanych na Ukrainie przez 20, 15, a nawet 3 czy 2 osoby. Według spisu z 2001 roku, Ukraińcy stanowią 76% populacji Ukrainy, 85,2% z nich uważa za ojczysty język języków, — proszę bardzo, byle to nie odbijało się na ludziach. A co do ucisku rosyjskojęzycznych, podam przykład: niedawno ludzie jechali z Doniecka i bali się rozmawiać po rosyjsku w Kijowie. Ale kiedy wyszli na dworzec, zrozumieli, że problem językowy jest wydumany, że po prostu się go rozdmuchuje. Pytał Bohdan HDAŁ, zdjęcia Hanny OBORŚKOJI z „agresywna” socjalistka podróżuje po południowo-wschodnich terenach i bezkarnie (gdzie patrzą Prokuratura i organy ścigania?!) wzywa do naruszenia integralności terytorialnej Ukrainy. Kilka projektów ustaw znów tasuje kartę językową. Do tego antyukraińskiego chóru postanowiliście dołączyć i Wy, Ołeksandrze Ołeksandrowyczu? Już w styczniu tego roku złożyliście projekt ustawy, w którym proponujecie ogłosić język rosyjski oficjalnym na całym terytorium Ukrainy. Czyż nie rozumiecie, że to wszystko jedno, jakby zrusyfikowani Polacy po odzyskaniu niepodległości ogłosili oficjalnym językiem rosyjski (obok polskiego), zniemczeni Czesi — niemiecki (obok czeskiego), sturczeni Grecy — turecki (obok greckiego) itd.? Te narody, ściślej ich przywódcy, tego nie zrobili. Oni odrodzili swoje języki i teraz w Warszawie i po całej Polsce dumnie brzmi język polski, w Pradze i po całych Czechach — czeski, w Atenach i po całej Grecji — grecki. Chociaż tam żyją też przedstawiciele innych narodów, którzy opanowali języki państwowe, nie zapominając o ojczystych. A Wy, Ołeksandrze Ołeksandrowyczu, chcecie, żeby na Ukrainie, jak i dotychczas, panował język byłej metropolii? Przy takim stanie rzeczy wielu przedstawicieli ukraińskiego społeczeństwa do dziś czuje się nie obywatelami Ukrainy, a średnioarytmetycznymi radzieckimi ludźmi. I to nie dziwi. Znany ukraiński pisarz, folklorysta, leksykograf i pedagog Borys Hrinczenko mawiał: „Jaki język, takie i nasze myśli będą: moskiewski język — moskiewskie myśli”. Więc niemało Ukraińców i teraz żyje z moskiewskim językiem. Z moskiewskimi myślami. Oni, w najlepszym razie, są obojętni, w najgorszym — wrodzy wobec wszystkiego, co ukraińskie. Ołeksandrze Ołeksandrowyczu, zabierzcie z powrotem swój projekt ustawy. Bardzo Was proszę. z Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, pisarz, proświcianin

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

LIST OTWARTY DO OLEKSANDRA MOROZA

DO PREZYDENTA UKRAINY WIKTORA JUSZCZENKI DO PRZEWODNICZĄCEGO RADY NAJWYŻSZEJ WOŁODYMYRA ŁYTWYNA DO PREMIER UKRAINY JULII TYMOSZENKO DO POSŁÓW-PATRIOTÓW UKRAINY Szanowni Państwo! Spoczywa na Was kolosalna odpowiedzialność za los i zachowanie państwa ukraińskiego. Zagrożenie dla jego istnienia wynika nie tylko z separatystycznych działań wrogów Ukrainy, ale także z ich prób zniszczenia języka ukraińskiego. Nie ma potrzeby przekonywać Was o tym, że dopóki istnieje język, istnieje naród i jego państwo. Nienawistnicy Ukrainy organizują atak za atakiem na język ukraiński. A cóż wart jest chytry manewr — podnoszenie hałasu o uciemiężeniu praw Rosjan, o zawężaniu możliwości rozwoju ich języka, o powstaniu konieczności nadania ich językowi statusu państwowego, chociaż każdy uczciwy Rosjanin wie, że w Ukrainie jest obdarzony takimi prawami w sprawie rozwoju jego kultury i języka, jakich nie ma żadna mniejszość na świecie. I hałas ten podnosi się nie w celu ochrony praw Rosjan, na które w Ukrainie nikt nie nastaje, a w celu podważenia języka, który przez stulecia był zakazywany, poniżany, wypierany ze wszystkich sfer użycia, a nawet wyśmiewany. W formalnie niepodległej Ukrainie nikt nie stosował działań siłowych wobec mniejszości narodowych, za to Ukraińcom nikt nie zwrócił ich długu moralnego. Język ukraiński nie otrzymywał ochrony od przywódców państwa, nie tylko nie stał się państwowym, ale wysiłkami „ojców” narodu otrzymała kontynuację totalna rusyfikacja, bo najwyraźniej takie zadanie stawiali przed sobą kierujący państwem. Nasze dzieci do dziś wychowują się na literaturze rosyjskojęzycznej, na rosyjskojęzycznych audycjach telewizyjnych, język rosyjski nie ustępuje ukraińskiemu nawet w urzędach państwowych. Jaki więc cel stawiają przed sobą ci (w tym Ołeksandr Moroz), którzy wnoszą do Rady Najwyższej projekty ustaw o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego? Ten sam: zadać niepowetowany cios odrodzeniu języka ukraińskiego, a tym samym — i państwowości naszego narodu. Nie możemy tych ludzi nazwać sojusznikami Prezydenta i nowej władzy, a tym bardziej patriotami Ukrainy. Dlatego wzywamy Was, naszych przywódców, do podniesienia odważnego głosu w obronie języka ukraińskiego, państwowości narodu ukraińskiego, do niedopuszczenia do wcielenia w życie złowieszczych planów wyparcia języka ukraińskiego ze wszystkich sfer użycia. Zwracamy się do wszystkich patriotów Ukrainy: bijcie na alarm, aby odwrócić zagrożenie, które nad nami zawisło! W imieniu członków Nowokachowskiego oddziału „Proświty” W. ŁYTWYNOWA, H. BIŻYK, P. SZMUHOWSKYJ VOX POPULI Maznyj Wołodymyr, kolejarz, obwód winnicki: — Uważam, że każdy język jest godny. To dlaczego by nie wprowadzić angielskiego jako języka oficjalnego lub drugiego państwowego? Myślę, że problemów na tle językowym w Ukrainie nie ma i kwestii języka rosyjskiego obecnie podnosić nie jest celowo. Ołena, projektantka mody, Lwów: — Każdy język ma prawo do istnienia, ale urzędnicy państwowi powinni posługiwać się właśnie ukraińskim. Uważam, że problemu językowego i ucisku rosyjskojęzycznego W e l m i s z a n o w n y Ołeksandrze Ołeksandrowiczu! Pośród określeń przyszłej Ukrainy, o której marzyło wiele pokoleń Ukraińców, mamy takie: niepodległa, soborna, jednolita, zamożna itd. Lecz jednym z najważniejszych jest — ukraińska. Niestety, nawet w czternastym roku swojej prawnej niepodległości Ukraina nie stała się ukraińską w pełnym tego słowa znaczeniu. Do tej pory nie przywrócono we wszystkich prawach języka ukraińskiego na jego odwiecznej ziemi. Jedną z przyczyn denarodowienia Ukraińców jest długotrwała bezpaństwowość naszego narodu, jego rozproszenie po różnych imperiach. Badacze doliczają się około 500 ukazów, okólników, rozporządzeń, przepisów, zaleceń, które zawężały granice rozpowszechnienia języka ukraińskiego. A nawet całkiem go zakazywały. Szczególnie ciężko było w Imperium Moskiewskim, gdzie naszemu językowi w ogóle odmawiano prawa do istnienia. I mimo wszystko Ukraińcy na swoich ziemiach etnicznych oraz w miejscach rozproszenia do 1917 roku rozmawiali w języku ukraińskim, bo nacisk na niego był tylko zewnętrzny. W imperium bolszewickim pod nazwą Związek Radziecki języka ukraińskiego oficjalnie nie zakazywano, ale wskazywano, które słowa uważać za ukraińskie, a które za nieukraińskie, „burżuazyjno-nacjonalistyczne”, nakazywano pisać tak, jak piszą Rosjanie, a nie tak, jak tego wymagają prawa fonetyczno-morfologiczne języka ukraińskiego. Tworzono „nową historyczną wspólnotę” — naród radziecki z jednolitym językiem rosyjskim. Pod koniec istnienia imperium radzieckiego granice używania języka ukraińskiego (jak i języków większości etnicznych składników narodu radzieckiego) były zawężone do oporu. Ale wszystko to było za czasów naszego kolonialnego statusu. Pod koniec lat 80. — na początku lat 90. ubiegłego wieku rozpoczęło się odrodzenie językowo-narodowe zniewolonych narodów, pojawiły się ustawy o państwowości estońskiego, łotewskiego, litewskiego, ukraińskiego, białoruskiego (pamiętam wspaniały zespół „Z żywych źródeł” w Mariupolu). W przedsiębiorstwach, w urzędach i organizacjach rozpoczynano kursy nauki języka ukraińskiego dla tych, którzy go nie znali lub niedoskonale nim władali. Mieszkańcy zrusyfikowanych południowo-wschodnich miast Ukrainy przyjaźnie uśmiechali się, słysząc język ukraiński, próbowali odpowiadać w nim, przepraszając za błędy. Wieśniacy, przyjeżdżając do miast, przestawali wstydzić się ojczystego języka, rozmawiali w nim, a nie w zniekształconej rosyjszczyźnie w rodzaju „my, matiera”, „paszoł da wracza”, „kudoju ty jdosz?”, „w majewo Igora siwodnia pierwyj ekzamin” i tym podobne. Gdyby tak wszystko szło dalej, nie mielibyśmy już żadnych problemów w komunikacji językowej. Przecież lojalni Ukraińcy nie wymagali od przedstawicieli innych narodów zapomnienia języków ojczystych. My chcieliśmy i chcemy przywrócić do łona ojczystego języka tych Ukraińców, których tak długo od niego odłączano. A znajomość języka państwowego — to obowiązek wszystkich obywateli bez względu na ich przynależność narodową. To prawo życia cywilizowanych krajów. Na początku lat 90. XX w. tę prawdę, wydawało się, uświadomiła sobie przeważająca większość ludności Ukrainy. tolodzy i mężowie stanu udowodnili, że dla Ukrainy taka kompozycja nie jest odpowiednia. Ł. Kuczma nie spełnił swojej obietnicy prawnie, ale w praktyce siły antyukraińskie przyjęły ją jako wytyczne do działania. Natchnieni jeszcze jednym „aforyzmem” Ł. Kuczmy „ukraińska idea nie zadziałała” (który w usta nieprzeciążonego mądrością prezydenta włożył tenże D. Tabacznyk), przeciwnicy Ukrainy zabrali się do działania zarówno w centrum, jak i zwłaszcza w terenie. Podnieśli wrzask o ucisku ludności rosyjskojęzycznej, a sami w tym czasie zamknęli ukraińską szkołę nr 36 w Doniecku, lekceważąc protesty rodziców i społeczności. Pomimo artykułu 10 Konstytucji Ukrainy oraz orzeczenia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, niektóre rady miejskie podejmują bezprawne decyzje o państwowości języka rosyjskiego w poszczególnych miastach. Doniecczyznę i Ługańszczyznę, Charkowszczyznę i Odeszczyznę, gdzie pomimo wszelkich działań odnarodowienia przeważa ludność ukraińska, nadal rusyfikują metodami jeszcze bardziej agresywnymi niż w dobie zastoju w byłym Związku Radzieckim. Biorąc na uzbrojenie mit o polietniczności Ukrainy, próbują ukraińską. Zatem Ukraina jest państwem monoetnicznym. Oprócz Ukraińców, rdzennymi narodami Ukrainy są zwarcie skupieni Tatarzy krymscy, Karaimi, Krymczacy oraz Gagauzi (ci ostatni częściowo, ponieważ większość z nich mieszka w Mołdawii). Reszta to przedstawiciele narodów, które mają swoje etniczne ojczyzny. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, jedynym językiem państwowym u nas jest ukraiński. Reszcie języków zagwarantowano ochronę i warunki do wszechstronnego rozwoju. Konstytucję Ukrainy, przyjętą w 1996 roku przez Radę Najwyższą pod przewodnictwem Ołeksandra Moroza, uważa się za jedną z najlepszych w Europie. Trzeba tylko jej przestrzegać, a nie rozgrywać kartę językową podczas wyścigu wyborczego. Konstytucję Ukrainy naruszają także w stolicy, ale zwłaszcza w Doniecku, Ługańsku, Odessie oraz w innych obwodach Południa i Wschodu. A wyobraźcie sobie, co będzie, kiedy język rosyjski ogłoszą oficjalnym (to to samo, co państwowy). Nie zdążyliśmy odpocząć od wielokrotnie sfałszowanych wyborów 2004 roku, a już rozpoczyna się wyścig o miejsca w Radzie Najwyższej w wyborach roku 2006. Każdy stara się jak może. Egzaltowana „prog-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

WIERSZE Z LISTÓW obowiązków, które potem przykrywaliśmy kłamstwem; — w każdym wykorzystywaniu stanowiska dla własnego zysku. Nie chodzi o bandytów, a o nas, ogólnie uczciwych ludzi. Niestety, dawno przyzwyczailiśmy się żyć z tym hipokryzją, głęboko ukrytą w sobie, widzieć ją u innych i usprawiedliwiać przed wymówkami: „Inaczej nie da się przeżyć, wszyscy tak robią”, „Głupi, nie skorzystał z okazji”, „Tak czy inaczej, to mi się należy, zasłużyłem na to”. Przytoczę masowe przykłady państwowego roztrwaniania budżetu, majątku, zasobów naturalnych: — do 30% producentów znajduje się w szarej strefie albo płaci podatki kilkakrotnie mniejsze, niż powinni płacić od swojego obrotu; — znaczna część tak zwanych „bezrobotnych” pracuje w szarej strefie i rejestruje się w urzędach pracy (powiedzmy, przyjeżdża z kijowskiej budowy, odmeldowuje się tutaj w urzędzie i nocnym pociągiem tego samego dnia wraca do pracy); — wielu ludzi otrzymuje zasiłki mieszkaniowe, chociaż mąż lub żona za granicą zarabia niezłe pieniądze, a figuruje jako niepracujący emeryt; — na wsiach nie ma komu pracować, a nierobom bardziej opłaca się pić i stać w urzędzie pracy lub zbierać dziennie na 40—50 hrywien złomu; — połowa ludności nie opłaca usług komunalnych, chociaż wielu ma nowoczesne auta lub ładne mieszkania. Przyczyna — niedoskonałość praw, korupcja i nasza nieuczciwość. A dlatego musimy zniszczyć korzenie tego zła. Niech każdy w swoim sercu, przed Bogiem, przed bliźnim postanowi sobie: nie będę dawać ani brać łapówek, nie będę kraść i wykorzystywać stanowiska dla zysku, będę sumiennie wypełniać swoje obowiązki przed Bogiem i Ukrainą. Musimy w budowaniu państwa myśleć tak, jak nasz Prezydent, pomagać mu i postawić sobie za cel zacząć od siebie i powiedzieć: „Uczciwą Ukrainę zaczynam od siebie”. Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk Z KOLEGAMI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

MŁODE WYDAWNICTWO

Dla mieszkańców miasteczka Bóbrka w obwodzie lwowskim Wasz tygodnik jest źródłem patriotycznej inspiracji i codziennym impulsem do działań społecznych. Właśnie pod wpływem „Słowa Proświty” 28 listopada ubiegłego roku w naszym miasteczku zaczął ukazywać się tygodnik „Pohlad”. To daleka od doskonałości gazeta, ale prawdziwa i szczera. Pierwsze sześć jej numerów ukazało się pod hasłem: „Juszczenko — nasz wybór!”. W tych gazetach opowiadano o mieszkańcach Bóbrki, którzy brali udział w akcjach nieposłuszeństwa w Kijowie, byli organizatorami i inspiratorami Pomarańczowej Rewolucji, zwoływali ludzi oraz przeprowadzali wiece i zebrania na rzecz prawdziwej ukraińskiej suwerenności i wolnej demokracji. Będziemy Państwu szczerze wdzięczni za wsparcie. Jaropełk CARYK, redaktor naczelny gazety „Pohlad”, m. Bóbrka z TAK MYŚLĘ Wyborcy, moim zdaniem, w wyborach prezydenckich zadali druzgocącą klęskę komunistycznej strategii i ideologii, ponieważ większość mimo wszystko oddała swój głos za gospodarką rynkową. Tylko smuci ten fakt, że bardzo wielu okazało się wyborców, którzy chcą budować tę gospodarkę według „pojęć”… Nowemu prezydentowi i rządowi trzeba będzie dołożyć wiele wysiłku, aby dowieść atrakcyjności gospodarki rynkowej, zbudowanej z przestrzeganiem praw Ukrainy. R. POTOKA, m. Zmijiw, obwód charkowski z SZUKAM PRZYJACIÓŁ!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PRAWDA GŁOSI

Z najmniejszego na Ukrainie miasteczka Bóbrka w obwodzie lwowskim redakcja otrzymała duży pakiet listów, które napisali uczniowie klasy 4-B miejscowej szkoły. Dzieci wraz z dorosłymi przeżywały wszystkie wydarzenia Pomarańczowej Rewolucji, a po wybraniu Wiktora Juszczenki na Prezydenta Ukrainy postanowiły zwrócić się do niego z gratulacjami i życzeniami. Proponujemy fragmenty tych dziecięcych listów. Szanowny Wiktorze Andrijowyczu! Każdego wieczoru z rodzicami oglądam wiadomości. Pańskie wystąpienie i zwrócenie się do narodu ukraińskiego daje nam możliwość wierzyć w piękną przyszłość mojego pokolenia. Niech wszystkie Pańskie słowa, umiejętne kierownictwo, Pański rozum i powołanie dotrą do samego Boga. Za Pana my — dzieci, będziemy modlić się do Matki Boskiej, aby Panu dał Pan Bóg zdrowie i odwrócił całe zło, które nadchodzi od złych ludzi. Marija ROŻKOWA * * * Chcę życzyć Panu przede wszystkim silnego zdrowia, życzę Panu owocnej pracy na stanowisku Prezydenta Ukrainy. My — wszyscy Ukraińcy, szczerze mamy nadzieję na Pańską uczciwość i sprawiedliwość. Sofija SABALA * * * Jestem małym chłopcem, mam tylko 9 lat. I tylko przez to nie jestem dzisiaj na Majdanie w Kijowie, a przy ekranie swojego telewizora. Widzę miasto, które triumfuje, widzę plac wypełniony ludźmi w pomarańczowych ubraniach — setki tysięcy ludzi. Pokojowy, radosny, dobry, zjednoczony naród. I co najważniejsze — wolny! Wolny! Nazar CZEPIŻAK * * * Z całego serca chcę życzyć, aby Pan nigdy nie chorował i zawsze był wesoły i pełen radości. Oprócz tego, pozwólcie życzyć Panu spełnienia wszystkiego tego, czego Pan sobie życzy. Sukcesów w Pańskiej niełatwej pracy! Bądźcie szczęśliwi! Marjana IWANOWA * * * Jest Pan uczciwym, porządnym, dobrym i mądrym człowiekiem. Wierzę Panu i wiem, jak Pan został Prezydentem, teraz nasza Ukraina będzie naprawdę wolna, demokratyczna. Anastasija DAJKO * * * Chcę wyrazić Panu podziękowanie i szacunek w imieniu dorastającego pokolenia Ukrainy za Pańskie wsparcie Ukraińców w ich zmaganiach o prawdę i sprawiedliwość. W swoje 10 lat jeszcze wiele rzeczy nie wiem i nie potrafię, ale mam poczucie własnej godności, wpojone mi od dzieciństwa przez rodziców. I dzisiaj, obserwując to, co dzieje się w moim państwie, jestem rada i dumna z tych, którym również jest bliskie takie poczucie. Chce się życzyć wszystkim ludziom Ukrainy i Panu osobiście, przede wszystkim, pokoju i zrozumienia. Aby wszystkie oczekiwania i nadzieje, które Pan podarował obywatelom naszego państwa na istnienie demokratycznej Ukrainy, — spełniły się. Życzę Panu silnego zdrowia, szczęścia i wszelkiej pomyślności. Orysia BIŁENKA Chcemy pozbyć się państwowego bezprawia w naszym państwie i dlatego nasz naród wyszedł na majdany. Zwyciężyliśmy, zadaliśmy klęskę złu, mamy uczciwego prezydenta, będziemy mieć nadzieję na taki sam rząd. Ale to tylko część sprawy: musimy zrobić wszystko tak, aby z czasem ono się nie powtarzało. Pomimo różnych przyczyn, które skłaniały do negatywnych działań w budowaniu państwa, korzeń tego bezprawia jest w nas — w każdym z nas: — w każdej łapówce, którą dawaliśmy, braliśmy lub żądaliśmy; — w każdej nieuczciwej sprawie, którą uczyniliśmy lub, widząc, jak ją czynią, przemilczeliśmy; — w każdej kradzieży wspólnego lub państwowego mienia; — w każdym bezsumiennym wykonywaniu swoich ŚWIĄTECZNE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

WESOŁY KOLĘDNICY

Uczniowie Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 w Berysławiu w obwodzie chersońskim po mistrzowsku kolędowali i szczodrowali, zbierając niemałą torbę prezentów. Odwiedzili wydział oświaty, urząd skarbowy, radę miejską, nie ominęli też administracji państwowej, której aparat na czele z przewodniczącą rady rejonowej i rejonowej administracji państwowej T. Alabową szczerze witał dzieci — Katię Pawłuń, Wikę Hajdaj, Natalię Doroszenko, Marynę Bożko, Julię Szczerbak, Nadię Kowalczuk oraz Rusłana Hłazyrina. Serhij HEJKO, Chersońszczyzna KORESPONDENCJA My w redakcji z wyrozumiałością odnosimy się do zbyt jednostronnej i dalekiej od pełnej poinformowania mieszkańców Donbasu oraz południa Ukrainy. Jednak nie możemy zgadzać się z wypowiedziami zbyt kategorycznymi, zwłaszcza jeśli nie mają one pod sobą żadnych podstaw. Jako przykład zacytuję fragment listu, który na dniach nadszedł na imię szefa redakcji „Słowa Proświty”, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: „Drogi Pawle Mychajłowiczu! Wybaczcie, że was niepokoję. Jestem zaniepokojony tą okolicznością, która zagraża naszemu państwu w związku ze zbrodniczą działalnością Julii Tymoszenko. I, moim zdaniem, nikt nie podejrzewa tego zagrożenia. Możliwe, że przesadzam? Nie, ja nie dramatyzuję. Już pisałem listy takiej treści do J. Karmazina i W. Jaworiwskiego… W żadnym wypadku nie można nawet blisko dopuszczać jej do premierostwa. Ktokolwiek — tylko nie ona… Prawdziwe moje nazwisko… i adres… To dla konspiracji. Wiecie, jaka tu jest sytuacja…” WSPOMNIENIE Wczesna wiosna 1934 roku. Głodny i zimny Krzemieńczuk. Nas, kilku uczniów technikum budowlanego, nagle wezwano do dyrektora. „Oto wam zaświadczenia — powiedział dyrektor — musicie pilnie wyjechać do stacji Iskiwka, która jest między Połtawą a Charkowem, dotrzeć do wsi (wskazał jej nazwę) i oddać się do dyspozycji partyjnego pełnomocnika ds. skupu ziarna na wiosenne siewy”. Wieś przywitała nas martwą ciszą. Ani ludzi, ani zwierząt. Pustka. Na wzgórzach, bez ogrodzeń i drzew, stały chaty, w większości których już nie było gospodarzy. Kogoś wywieźli, inni — pomarli. Zadanie, które

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Zrozumcie mnie

Wspomniana zostaje grecka legenda, którą opowiedziała pani M. Ch. Dżansiz: „Gdy Bóg stworzył Ziemię i wszystko na niej, obdarował zwierzęta językami, tak że każde miało swój. A Świstaka dodatkowo nagrodził ogromnymi zębami. Pewnego razu idzie Świstak smutny-smutny, a naprzeciw niemu Wilk. „Co się stało?” — pyta. Jeszcze bardziej Świstak spuścił głowę i odpowiedział: „Zęby przeszkadzają mi jeść ziarno”. „To oddaj mi je”, — rzekł Wilk. „A co mi za nie dasz?” „Mój język”, — i Wilk zagwizdał tak, jak teraz gwiżdżą Świstaki. Świstakowi taka wymiana wystarczyła. Wilk otrzymał nowe zęby, a Świstak, zagwizdawszy, schował się w norze. Po jakimś czasie Wilk upolował Zająca. Najadł się do syta i chciał był z radości zagwizdać, ale ot — gwizdu nie było. „Ау-у-у!” — zawył Wilk. Od tego czasu wyje, bo swój język stracił”. Więc nie traćmy swojego języka, my, Ukraińcy! Co do klubu znajomości „Jednomyślnik”. Ja, Jakiw Zinczenko, wiek — 27 lat, wykształcenie — średnie ogólne, uważam się za narodowo świadomego. Prawie doskonale znam język białoruski. Lubię słuchać radioodbiornika, szczególnie białoruskiej redakcji „Radia Swoboda”. Piszę wiersze. Wśród nich są utwory w języku ukraińskim, a także napisane w językach białoruskim i rosyjskim. Choć po wydarzeniach wokół Tuzli po rosyjsku nie piszę. Chcę jeszcze powiedzieć, że jestem inwalidą I grupy z resztkami wzroku i mam marzenie nawiązać korespondencję z osobą, która by mnie rozumiała. Mój adres: Zinczenko Jakiw, wieś Iskra, rejon wielkonowosiółkowski,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

OPIERAJMY SIĘ NA FAKTACH!

Dla większej konspiracji autor listu użył dwóch różnych adresów i aż trzech różnych nazwisk: jednego na kopercie, drugiego na zacytowanym liście, trzeciego na dodatkowym liście w postaci ksero­kopii. No cóż, to jaskrawe świadectwo strachu w stylu z roku 1937, który charakteryzuje poziom świadomości mieszkańców wschodnich obwodów, i odzwierciedla przesiąknięte kłamstwem antydemokratyczne (jeśli nie powiedzieć: zbrodnicze) porządki, których utrzymania tak gorąco bronią najbardziej agresywni aktywiści zupełnie nie ukraińskiej, nie narodowej i nie soborowej idei. Strach, przerażenie, brak informacji i tuż obok — kategoryczny negatywny sąd o osobie, którą Prezydent wysunął na pierwsze po sobie stanowisko w państwie. Dlaczego W. Juszczenko wysunął na stanowisko premiera rządu właśnie J. Tymoszenko — wiadomo: ponieważ była już jego prawą ręką w jego rządzie i znakomicie wykonywała postawione zadania. Znając J. Tymoszenko ze wspólnej pracy, W. Juszczenko jest pewien, że także po wprowadzeniu reformy z 1 września 2005 roku, kiedy część obecnych uprawnień Prezydenta zostanie przekazana Szefowi Gabinetu Ministrów, pani premier nie będzie „przeciągać koca na siebie”, lecz nadal będzie pracować w zespole, w zgranym ansamblu, gdzie znaczenie mają nie tylko litera i paragraf ustawy, ale także zwykła ludzka przyzwoitość. Właściwie przyzwoitości zabrakło tym, którzy nie tylko sfałszowali wybory, ale i do dziś nadal rozbudowują sferę strachu i oszustwa. A żeby lepiej zrozumieć, co mogłoby, nie daj Boże, się wydarzyć, wyobraźcie sobie, jak przed wojskiem, ustawionym pod Pałacem Maryjskim, stoi nie W. Juszczenko, lecz inny człowiek — ów, z kryminalną przeszłością nie tylko. A wy mówicie: zagrożenie. z Jewhen Hołybard

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Komsomolska delegacja

Co do tego, co otrzymaliśmy, było całkowicie jasne. Trzeba było rozlokować się w jednej z pustych chat, a wieczorem zwołać tam na zebranie (tak właśnie powiedziano) starszych mężczyzn, którzy jeszcze żyli. W jednej chacie znajdowało się miejsce zbiórki ziarna na siew. Na stołach, jak na wystawie próbek produktów rolnych, leżały jedna obok drugiej garstki różnego zboża. Głodni ludzie, na granicy śmierci, oddawali ostatnie okruszki. Jakkolwiek się staraliśmy, wieczorem do pełnomocnika przyszło może z dziesięciu mężczyzn — więcej zapewne we wsi już nie było. Stali w milczeniu. Ludzie wysocy wzrostem i kiedyś zapewne o mocnym zdrowiu. A teraz byli to skrajnie przygnębieni ludzie o spuchniętych twarzach. Nie reagowali już ani jednym słowem, ani ruchem na mowę pełnomocnika, a ten stukał w stół i krzyczał, domagał się zboża. Następnego dnia nikt już niczego nie przyniósł. Nie mieliśmy też czego jeść, więc postanowiliśmy uciec. Rano, gdy wyruszyliśmy do technikum, na podejściach do niego spotkał nas dyrektor. Pierwsze, o co zapytał, brzmiało: „Co tu robicie?” Według naszej wersji puścił nas pełnomocnik. W nocy „czarny woron” zabrał naszego dyrektora i już nikt nigdy go nie widział. A nami już nikt się nie interesował. z Oleh TRYKASZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na przyrost produkcji wyrobów na okres pierwszych 1—2 lat. To znaczy, zachęcić w ten sposób do zwiększenia wolumenu produkcji i sprzedaży wyrobów. Albo można zmniejszyć (lub anulować) podatek, na przykład, od przyrostu zysku przedsiębiorstwa w porównaniu z poprzednim okresem (kwartałem, rokiem). Będzie to sprzyjać nie tylko aktywizacji inicjatywy przedsiębiorczej, ale także wyjściu przedsiębiorców ze sfery szarej strefy biznesu. Wymieniłem tylko niektóre z elementów racjonalnej zachęty ekonomicznej aktywności przedsiębiorczej, a jest ich dziesiątki. — A jakie, Pana zdaniem, istnieją obiektywne podstawy dla realizacji tych wariantów? — Podstawy? Ukraina to Klondike. Potencjał Ukrainy jest zdolny zapewnić roczne wolumeny produkcji wyrobów w granicach jednego biliona dolarów USA. Oto, na przykład: ukraińska ziemia jest zdolna wyżywić około 350 mln osób, licząc po 100 dolarów USA na głowę mieszkańca miesięcznie. To znaczy, maksymalnie możliwe wolumeny produkcji wyrobów tylko w kompleksie rolno-przemysłowym Ukrainy są możliwe w granicach 420 mld dolarów USA, podczas gdy obecnie cały roczny produkt krajowy brutto, stworzony w legalnym sektorze gospodarki państwa, jest ośmiokrotnie mniejszy. — A czy jest kogo żywić, czy jest stały popyt na taki wolumen produkcji rolnej? — U nas obecnie spożywa się około 12—14 kilogramów mięsa na głowę mieszkańca, w czasie gdy mi- POGLĄD Nasze pola już piętnaście lat nie widziały nie tylko pestycydów i herbicydów, ale i nawozów chemicznych…. Pod warunkiem rozsądnej, przemyślanej polityki zagranicznej, znaczne zwiększenie produkcji rolnej nie będzie zahamowane problematycznym zbytem. Po prostu do przyrostu produktów żywnościowych równolegle należy przygotowywać rynki zbytu. A nie odwrotnie. — Co oznacza — odwrotnie? — U nas umieją stawiać wóz przed koniem. Podam przykład. Niedawno zwiększono wysokość emerytury dwukrotnie, bez analogicznego zwiększenia pensji. To niby dobrze. Ale po raz pierwszy w światowej praktyce pensję dla pracującego pozostawiono na poziomie niższym niż minimalna emerytura dla niepracującego. Taka decyzja jest koniunkturalno-polityczna, a nie ekonomiczna. — Oczywiście, tak nie należy robić. A jak należy? — Jest kilka możliwych dróg. Pierwsza: trzeba zapewnić warunki dla przyrostu produkcji na rynku. W rezultacie przyrostu wydajności pracy — podwyższać-no” powtórzyli niektóre błędne kroki na wzór lat 1992—1994. Zatem, opracowanie scenariusza wzrostu gospodarczego i podniesienia dobrobytu ludzi leży wyłącznie w sferze intelektualnej. — My ciągle słyszymy: inwestycje, inwestycje, wkładanie pieniędzy… — Można przyciągnąć setki miliardów dolarów i one pójdą jak woda w piasek, albo zostaną ukradzione, jak było dotychczas… Racjonalne, efektywne rozwiązanie problemu przyrostu inwestycji leży nie tylko w płaszczyźnie intelektualnej, ale i etycznej! Chociaż ta ostatnia to kategoria niby nieekonomiczna. Kiedy stworzymy na Ukrainie odpowiedni klimat etyczny i intelektualny, kiedy uformujemy przejrzysty i niezawodny mechanizm obrotu towarowo-pieniężnego, wtedy pieniądze inwestorów na otwartej podstawie konkursowej popłyną do nas rzeką. Dlatego że pieniądze płyną tam, gdzie jest korzystniej i bardziej komfortowo. Gdzie przestrzega się granic, zasad i jasno określonych warunków. Trzeba wnikliwie studiować i wyważenie podejmować decyzje dotyczące tych organizacyjno-politycznych działań. Na przykład, jest znane postanowienie, że Prezydent Ukrainy jest gwarantem Konstytucji, gwarantem konstytucyjnych praw i wolności człowieka. Ależ, ludzie kochani, on nie ma struktury, która wykonywałaby gwarantowanie, nie ma mechanizmów realizacji tej ważnej funkcji gwaranta. Obecnie jest pani Karpaczowa — ombudsman, a dokładniej — ombudswomen. W stolicy. Na samym szczycie, przy Radzie Najwyższej. A powinna być prezydencka struktura i sieć gwarantowania na całej Ukrainie — od Kijowa do każdej rady wiejskiej. Właśnie na dole powinno być zapewnione gwarantowanie praw człowieka. A inaczej znowu z całej Ukrainy będą szli „chodacy” do „cara” — bronić sprawiedliwości. Gwarantowanie praw musi być zapewnione w trybie przedsądowym i sądowym. Zapewnione na poziomie powstania problemu w wiosce, mieście. A nie tylko w Kijowie. — W Niemczech jest agencja ochrony Konstytucji… — Opracowałem projekt ustawy o gwarancie i mechanizmie gwarantowania konstytucyjnych praw obywateli. To całościowy system odpowiednich jednostek strukturalnych, ich funkcji, powiązań ze społeczeństwem, instytucjami państwowymi itp., który gwarantuje zapobieganie i likwidację naruszeń konstytucyjnych praw człowieka, a także kontrolę działalności tych organów ze strony każdego obywatela. W tym systemie przewidziana jest pełna przejrzystość tego, co robi Prezydent jako gwarant. Przewidziano sprzężenie zwrotne i naświetlanie skutków. To instytucja, o której dotąd nikt nigdzie nie mówił. Państwa gazeta będzie pierwszą, która o tym poinformuje ukraińskie społeczeństwo… Na temat przeprowadzenia pierwszorzędnych zmian można mówić nie mniej niż 48 godzin bez przerwy. Przecież problem podniesienia gospodarki Narodu i dobrobytu ludzi jest ściśle związany z problemami zapewnienia praw człowieka, moralności aparatu państwowego, profesjonalizmu władz, samorządu lokalnego itd. Odczytanie samej tylko listy sfer, w których trzeba wprowadzić zmiany, prawdopodobnie wymagałoby nie mniej niż godziny. A jeszcze trzeba podać listę zmian niezbędnych w tych sferach, potem jeszcze odkryć ich istotę, mechanizmy realizacji tych zmian, a dalej — ustawy i odpowiednie dokumenty instruktażowe, w których powinny być zapisane wszystkie normy, drogi i metody ich zapewnienia… — Obawiam się, że przestraszył Pan naszych czytelników ogromem tej pracy… — Demokracja nierzadko potyka się i upada na nieopisanych w ustawie drobnostkach. Bo nie tylko ten ma ponosić odpowiedzialność, kto naruszył prawa obywatela, ale i obywatel, który nie zareagował na to naruszenie. Oto piszą listy do Prezydenta. Worki listów, których Prezydent nie czyta i większość z których przesyłają na adres tych, na których skarżą się obywatele. A trzeba, żeby odpowiednia struktura gwarantująca rejestrowała sygnał o naruszeniu, operatywnie sprawdzała ten fakt i, w razie potwierdzenia sytuacji konfliktowej, podjęła decyzję o usunięciu naruszenia w trybie przedsądowym i przywróciła prawo obywatela. A do tego niekoniecznie trzeba pisać listy do Prezydenta. — I to wszystko jest zapisane w Pana projekcie? — Zapisane do najmniejszych szczegółów — jako całościowy dynamiczny system realizacji funkcji gwaranta konstytucyjnych praw obywateli Ukrainy. — Życzę Panu, Wołodymyrze Mefodijowyczu, jak najszybszego przyjęcia tych opracowań do solidnego rozpatrzenia i wdrożenia w praktykę. Rozmawiał Jewhen HOLYBARD

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

«GWARANT POTRZEBUJE MECHANIZMU GWARANTOWANIA»

— Wołodymyrze Mefodijowyczu, od tego pamiętnego 1993 roku, kiedy przygotowaliśmy z Panem projekt ustawy o nowym porządku gospodarczym na Ukrainie, dokument ten, moim zdaniem, do dziś nie stracił na aktualności. Czy dzisiejsza sytuacja gospodarcza jest w stanie przyjąć niezrealizowane propozycje sprzed dwunastu lat? — Zgadzam się. Według moich obliczeń, w ciągu najbliższych 6—7 lat Ukraina jest w stanie podwoić wielkość PKB. Oczywiście, w tym celu należy stworzyć szereg warunków legislacyjnych, strukturalnych, gospodarczych i kadrowych. Trzeba demonopolizować gospodarkę, zlikwidować państwowy rakiet, wstąpić do WTO (Światowej Organizacji Handlu), obecny system zezwoleń na prowadzenie działalności gospodarczej zastąpić systemem zgłoszeniowym, zawiadamiającym. — Czyli tak jak w Polsce: przedsiębiorca otwiera rachunek w banku i zawiadamia państwo oświadczeniem o tym, że rozpoczyna działalność gospodarczą, a organ samorządu wprowadza imię przedsiębiorcy do bazy danych urzędu skarbowego i nadaje mu status prawny? — Tak. I po tym państwo ingeruje w działalność biznesmena tylko na jego prośbę lub w przypadku faktycznego, a nie hipotetycznego, wyjścia poza ramy prawne. A póki co, u nas, aby rozpocząć własny biznes, trzeba mieć wujka-biznesmena, polityka, oligarchę lub, mówiąc prosto, „dach”. Wspominałem także o demonopolizacji gospodarki. Wzrost cen, który obserwujemy, jest wynikiem nie tylko błędnej polityki pieniężnej, ale także skutkiem wysokiego poziomu monopolizacji produkcji towarów, usług, robót lub niezdywersyfikowanych źródeł ich dostaw czy zbytu. Na przykład wzrost cen surowców węglowodorowych (ropa, gaz), produktów naftowych, metali kolorowych, zboża itp. jest spowodowany monopolizacją tych rynków przez poszczególnych „graczy” i zmowami między nimi. — Miejscami monopolizacja jako zbiorowa forma przeciwdziałania jest także reakcją biznesmenów na działania urzędników. Państwo naciska podatkami, a biznesmeni odpowiadają cenami… — Państwo naciska na przedsiębiorcę tak zwanymi „kontrolami” ze strony urzędników skarbowych, organów ścigania, organów nadzorczych, kontrolnych itp., które obecnie można zmniejszyć o połowę i zmienić formy kontroli przedsiębiorców wyłącznie na „bezstykowe” — przez pocztę elektroniczną. Zatem kroki ku sukcesowi są następujące: znaczne obniżenie stóp kredytowych, stawek i norm opodatkowania, zastąpienie systemu zezwoleń systemem zgłoszeniowym, likwidacja państwowego rakietu, demonopolizacja gospodarki. To jest to, co nie wymaga żadnych inwestycji, aby ukraińska gospodarka mogła swobodnie i konkurencyjnie rozwijać się i w ciągu siedmiu lat podwoić swoje rozmiary. — To, Wołodymyrze Mefodijowyczu, wymienił Pan środki mające na celu usunięcie ograniczeń dotyczących działalności gospodarczej. A gdyby jeszcze jakoś stymulować, zachęcić przedsiębiorców? — Wtedy sukces będzie jeszcze bardziej znaczący. Potrzebny jest całościowy scenariusz rozwoju wydarzeń w czasie i przestrzeni, który przewiduje realizację określonych kolejnych kroków w ścisłym porządku technologicznym — co po czym. — Czyli chodzi o jasny scenariusz wzrostu ukraińskiej gospodarki… — …który przewiduje wzajemny związek i wzajemne uwarunkowanie tych kroków. Czyli ważne jest, aby wiedzieć „co” robić i „w jakiej kolejności”. — Czy mógłby Pan wymienić choć jeden z elementów zachęty dla przedsiębiorców? — Na przykład, jako jeden z potężnych bodźców, można wprowadzić znaczne zmniejszenie (lub nawet całkowite zniesienie na pewien okres) podatków, naukowo uzasadniona norma wynosi 74—80 kg. Czyli zwiększenie własnej produkcji mięsa i przetworów mięsnych sześciokrotnie jest w pełni uzasadnione z punktu widzenia potrzeb wyłącznie rynku wewnętrznego. — Ale zwiększenie wolumenu w przeliczeniu na 350 mln konsumentów to zupełnie co innego, bo póki co nie jesteśmy postrzegani jako równorzędni partnerzy na rynku UE. Choćby ze względu na wysokie wymagania certyfikacji według standardów europejskich i kontroli jakości na wszystkich etapach technologii produkcji i przetwórstwa. — I tak, i nie. Po pierwsze: na całym świecie corocznie zwiększa się deficyt produktów żywnościowych o 1%. Głównie dotyczy to krajów trzeciego świata — Afryki, Azji. Te państwa nie mają dolarów, ale mają pod dostatkiem potrzebnych nam surowców. Przy czym potrzebnych nie tylko nam, ale i rozwiniętym krajom Europy — ropy, gazu, rud metali kolorowych, rzadkich, szlachetnych, diamentów, lateksu itp. Po drugie: kraje wysokorozwinięte, w tym europejskie, rzekomo nie potrzebują importu produktów żywnościowych. To jeśli chodzi o ilość. Ale jeśli mówić o jakości, o czystości ekologicznej? pensję, a potem — emerytury. Przy czym podwyżki płac nie powinny być wystrzeliwane salwą, a płynnie, nawet miesięcznie, ale w tempie nie wyższym niż wzrost wydajności pracy. A Fundusz Emerytalny otrzymywałby wzrost wpływów na zwiększenie emerytur automatycznie, ale później, miesiąc po podwyżce pensji, jako wynik naliczeń od niej. Drugi: znacząco podnieść udział pensji i emerytur w dochodzie narodowym, ale zalegalizowawszy płatność za rzekomo bezpłatne obecnie usługi. Jednak nie tak, jak w Rosji, kiedy poziom dopłat dla emerytów zrobiono znacznie niższym od wartości zlikwidowanych ulg. Trzeci — mieszany: pierwszy plus drugi. Tylko w takich warunkach będziemy w stanie uniknąć wzrostu cen towarów i dewaluacji pieniądza. — Tę naukę już przerabialiśmy jeszcze w czasach pierwszych lat niepodległości Ukrainy… — Tak, ale odnosi się wrażenie, że doświadczenia nie nabraliśmy. Wtedy w rezultacie wypaczeń w zarządzaniu regulatorami makroekonomicznymi wszyscy stali się milionerami, — ale i kogut na targu kosztował milion. Jesienią 2004 roku „udanych, którzy chcą wejść w przestrzeń gospodarczą Ukrainy. Należy nauczyć się wychodzić nie z prywatnych interesów urzędników i wysokich rangą funkcjonariuszy, a z interesów narodowych. Interesów Narodu. — Tutaj dotykamy problemu patriotyzmu urzędników i wysokich rangą funkcjonariuszy. — Ten problem, oczywiście, ma także aspekt moralno-etyczny, ale rozwiązuje się go w sposób całkowicie racjonalny: poprzez wyraźne oddzielenie władzy od biznesu. Właściwie jest to jeden z punktów programu działań zespołu Prezydenta Wiktora Juszczenki. — Na ile realne jest odebranie urzędnikowi możliwości przyjmowania łapówek? — Od czasu do czasu dowiadujemy się z prasy o urzędnikach-łapownikach na Zachodzie. Dowiadujemy się właśnie dlatego, że tam łapówka jest wyjątkiem. Wierzę w to, że łapówka będzie wyjątkiem także u nas. — Jakie, Pana zdaniem, jako niezależnego eksperta, należy podjąć priorytetowe działania, aby naród uwierzył w uczciwą pomarańczową władzę, w uczciwych ekonomistów? — Obok gospodarczych, zdecydowanie rozpocząłbym realizację pew- O takich ludziach jak Wołodymyr Mefodijowycz mówi się: „wolny i produktywny profesjonalista”. W produkcji przeszedł drogę od zwykłego inżyniera do dyrektora zakładu. W nauce — od zwykłego naukowca do profesora, akademika Akademii Nauk Ekonomicznych Ukrainy. W polityce — od radnego rady rejonowej do członka Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczącego Komisji. W reprezentacji zewnętrznej Ukrainy — od delegata Ukrainy w Zgromadzeniu Parlamentarnym OBWE do wiceprzewodniczącego jednego z jej Komitetów Generalnych. W 1998 roku opuścił wielką politykę ze słowami: „W gospodarczą przepaść Ukrainę wrzucono sztucznie. Z kryzysu wyprowadzać ją też nie chcą specjalnie. Nie chcę być współwinny znęcania się nad własnym narodem”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Tegoroczna lista kandydatów do tytułu laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki w 2005 roku zadziwia liczbą i różnorodnością. A to już po drugiej turze! Ciekawe, że do tej pory nie ma konkretów w wymaganiach wobec osób pragnących zdobyć najbardziej prestiżową krajową nagrodę. Z jakiegoś powodu obok siebie stoją nazwiska tych, którzy już niemało zrobili dla ukraińskiej kultury, oraz tych, których projekt znany jest jedynie małej grupie koneserów. Jury będzie musiało dobrze się zastanowić. A my tymczasem będziemy opowiadać wam, czytelnicy, o tych, którzy pretendują do zaszczytnego tytułu. Dzisiaj jest to lirnik Iwan Neczepa, z którego twórczością będzie można zapoznać się podczas wieczoru autorskiego, który odbędzie się 8 lutego w Sali Kolumnowej, oraz wszystkim znana Mychajłyna Kociubynśka. — Czy w Pańskiej rodzinie byli kobziarze i lirnicy? — Pochodzę ze starego rodu kozackiego. Moi przodkowie walczyli w Nosowskiej sotni kozackiej na Czernihowszczyźnie. Teraz pozostała tylko grobla Nechepy, prastary dwór kozacki, w którym teraz mieszkam, oraz niemało nierozkopanych kurhanów w kozackim miasteczku Nosówka na Czernihowszczyźnie. Moi pradziadowie byli czumakami, a w rodzinie śpiewano tak, że kaganki gasły. Kobziarz i lirnik — ja jestem pierwszy. Mam syna — Romana — śpiewaka-bandurzystę, który kończy 4. rok konserwatorium. — Kobziarz we współczesnym społeczeństwie: Pańskie rozumienie swojego powołania i talentu. — Kontynuowałem twórczość sławnego czernihowskiego kobziarza-lirnika Terentija Parchomenki, przedstawiciela staroświeckiej czernihowskiej szkoły kobziarskiej. Naśladując Parchomenkę, skonstruowałem sobie kobzę, którą wykonał dla mnie znany mistrz Mykoła Jeszczenko. A kobzę Parchomenki jeszcze w 1906 roku wykonał niezrównany mistrz instrumentów muzycznych Ołeksandr Kornijewski. Ja niczego nie wymyślam, tylko doskonalę kunszt wykonawczy, diatoniczną kobzę i chromatyczną lirę. — Czy dąży Pan do modernizacji swojego wykonania, zgodnie ze współczesnymi wyobrażeniami o nowoczesnej kulturze muzycznej, czy przeciwnie — opowiada się Pan za autentycznością, przestrzegając kanonów i wyobrażeń, zgodnie z istniejącymi nagraniami i wspomnieniami współczesnych? Kogo z poprzedników i współczesnych Pan szanuje? — Gry na kobzie i lirze uczyłem się u samego Kornijewskiego, który przeżył niespełna 100 lat. Władał on starodawnym kozackim sposobem gry na bandurze — odbojem. To ten Kornijewski, który wynalazł półtonowe przełączniki do kobzy i znacznie rozszerzył jej zakres, wprowadzając przyrząd. Jestem dumny z tego, że miałem możliwość uczyć się u tego kobziarza-wirtuoza i niezrównanego mistrza. W zeszłym roku zorganizowałem wiele koncertów poświęconych pamięci nauczyciela, z okazji 115. rocznicy jego urodzin. Głęboko szanuję starszych i młodszych kobziarzy oraz bandurzystów. Robimy wspólną sprawę — odradzamy prastarą ukraińską sztukę, która nie ma odpowiedników na świecie. — Jak komunikuje się Pan z publicznością: przed i po wykonaniu utworu? (Istnieją tradycyjne sposoby kobziarskie, w szczególności odtworzone przez T. Szewczenkę w „Perebendii”). To znaczy, czy wyjaśnia Pan swoje nadzadanie? — Komunikacja z publicznością w kobziarstwie jest bardzo odpowiedzialna. Trzeba, żeby dzieci i dorośli uwierzyli w to, o czym im opowiadasz. W moim programie jest 7 monowidowisk po jednej godzinie. Najważniejsze — przez wieki i serca — wspomnienia o Tarasie Szewczence. Z tym i innymi programami objechałem cały świat i twardo wiem, że żaden naród nie ma takiego ojca, proroka i nauczyciela, jakiego mamy my, Ukraińcy. W monowidowiskach: „Pieśni z brzegów zaczarowanej Desny”, „Gwiezdna wieczność” (to o czumakach), „Byliśmy i my kozakami”, „Pieśni matczyne” (z głosu matki O. Dowżenki), „Było kiedyś na Ukrainie”, — opowiadam o sławnej historii naszego narodu. Od Kamiennej Mogiły do czarnobylskiego reaktora… W programie „Dlaczego we łzach kalina” — nasze dzisiejsze życie. Tutaj brzmią pieśni kompozytorów O. Biłasza, A. Paszkewycza, I. Zażytka do słów współczesnych poetów. — Objeździł Pan świat, dużo występował na Ukrainie. Jaka publiczność jest Panu najbardziej bliska, jakie występy i spotkania zapadły w pamięć? — Jestem już 35 lat na scenie. W 1969 roku śpiewałem w wojskowym zespole pieśni i tańca w Niemczech. Śpiewałem z chórami, orkiestrami i zespołami, a 22 ostatnie lata pracuję jako kobziarz-lirnik. Bardzo dużo jeżdżę po świecie. Przejechałem ponad 30 państw z kobzą i lirą i wierzę, że Ukraińcy wezmą się za ręce. Bo moim zdaniem mieliśmy wszystko i mamy wszystko do szczęśliwego życia, oprócz jedności. O moich występach można napisać całą książkę. Ponad 10 lat poza granicami Ukrainy zarabiam środki dla dzieci Czarnobyla. Przejechałem całą Czernihowszczyznę i całą Ukrainę — a to tysiące koncertów solowych. Przedszkola i fermy, szkoły i teatry operowe, jednostki wojskowe i ambasady. 22 stycznia 1990 roku, kiedy od Lwowa do Kijowa stworzono żywy łańcuch, śpiewałem w kanadyjskim parlamencie. Byłem dwukrotnie na Kamczatce i dwukrotnie w Australii. Odbyłem podróż koncertową dookoła świata i wszędzie widziałem jeden problem: trudno Ukraińców zebrać do kupy. Ale jeśli jest widz, wtedy mogę śpiewać do rana. Z wielkim zainteresowaniem i uwagą słuchają naszej pieśni obcokrajowcy. — Czy istnieją odpowiedniki sztuki kobziarskiej w innych kulturach słowiańskich? — W zeszłym roku zostałem zaproszony do Norwegii na 24. międzynarodowy festiwal folklorystyczny. Bardzo starannie przygotowywałem się do występów — 4 koncerty solowe odbyły się w wypełnionych salach. Jak się okazało, na dzień dzisiejszy na świecie nie ma koncertującego kobziarza-lirnika, chociaż na Ukrainie pojedynczy lirnicy są. Europejska Unia Nadawców nagrała mój koncert i teraz we wszystkich rozgłośniach radiowych Europy można słuchać prastarej ukraińskiej sztuki. — Perspektywy i stan kobziarstwa na Ukrainie. Jak rozróżnia Pan lirnictwo i kobziarstwo? — Związek Kobziarzy Ukrainy 15 lat temu stworzyliśmy z wielkim trudem: niewielu kozaków brało się za struny. W zeszłym roku odbył się III zjazd Narodowego Związku Kobziarzy. Z każdym rokiem widzimy coraz więcej chłopców w szkołach muzycznych. Zawsze zwracam się do dziewcząt z prośbą, aby uczyły chłopców grać na bandurze. Już rozpościerają skrzydła czernihowskie „Sokołyki” — zespół bandurzystów. Ponad 50 chłopców przechodzi tę naukę w szkołach, szkołach muzycznych i konserwatoriach. W kobziarstwie jest siła i duch narodu ukraińskiego. Z bandury, przy chęci, bardzo szybko można przejść na kobzę. Mamy wielu kobziarzy. Cztery lata temu, w noc świętego Wasyla, pierwszej nocy tysiąclecia, występując, mówiłem premierowi W. Juszczence, że będzie prezydentem i hetmanem, że w czasach, które nadchodzą, wszystkie delegacje wysokich gości będą witać kobziarze i kozacy na całej Ukrainie. Część moich życzeń już się spełniła. — Jakie są poprzedniki liry i kobzy w kulturach europejskiej i azjatyckiej? Czy interesuje się Pan historią swoich ulubionych instrumentów? — Całe swoje życie artystyczne zbieram wszystko o kobzie i lirze. Zebrałem i przywiozłem na Ukrainę zewsząd wiele nagrań audio i wideo kobziarzy. Do radia i telewizji teraz przyjdą kobziarze i lirnicy — mam taką nadzieję. Musimy mnożyć sławę naszej sztuki, a nie cudzej. Jestem głęboko przekonany, że kobza i lira nie przychodziły na Ukrainę z obczyzny. To nasza prastara muzyka. W wyrytych znakach Kamiennej Mogiły i Księgi Welesa opiewaliśmy ziemię naszą, wody, niebo i słońce lirą. — Charakternictwo i kobziarstwo. Punkty styczne i różnice. — Kobziarz i lirnik, kozak i charakternik — to wszystko jest pokrewne. Nasz naród musiał przetrwać. W dawnych czasach charakternictwo było w każdym człowieku. Nasi przodkowie wiedzieli, jak uzdrawiać i oczyszczać ciało oraz duszę. Zapomnieliśmy o duszy. Obce wiary wycięły z nas wszystko, co święte. A najważniejsze to nie ciało, lecz dusza. Czysta dusza nie zechce kiedykolwiek opuścić czystego ciała. Cały czas staram się odkrywać możliwości swojego organizmu i duszy — wtedy możesz śmiało chodzić boso po ogniu, tłuczonym szkle, w medytacjach stawiać diagnozy chorym i uzdrawiać ich. Żeby szable nie brały, Żeby kule mijały Główki nasze… Człowiekowi, który się nie boi, wszystko się podporządkuje. Cały naród ukraiński jest charakternikiem. Weźcie choćby minione stulecie. Rewolucja, wojna domowa, trzy wielkie głody, wszystkie rodzaje represji, dwie wojny światowe — niszczyły nas. A my jesteśmy żywi. Wraz z wiosną rozpocznie się bujny rozkwit Ukrainy. Nadszedł nasz czas. Czas ukraińskiego renesansu. Teraz, po 500 latach od odrodzenia włoskiego, rozpoczynamy nowy zwój cywilizacji my — Ukraińcy. Na Majdanie Niepodległości, Majdanie Odrodzenia pokazaliśmy całemu światu, kim jesteśmy. — Co robi lirnik W. Neczepa w MAUP? — O MAUP wiedziałem od dawna. To ta akademia, z której wzgórz już od 15 lat wieje czysty wiatr. Nigdzie nie wyczytałem takich prognoz politycznych, jak te, które daje rektor akademii Heorhij Wasylowycz Szczokin. Byłem asystentem u ludowego deputowanego dwóch kadencji Anatolija Jermaka. Jermaka zabito, lecz pozostał jedyny na świecie instytut kozacko-wojskowy w MAUP — spełniła się idea Jermaka. W akademii jest ponad 50 tysięcy studentów — u nas na Ukrainie i daleko poza jej granicami. Co robię w akademii? W akademiach się naucza. Tutaj utworzono katedrę ukrainoznawstwa, którą kieruje mój ziomek, akademik Petro Kononenko. Kieruję sekcją ludoznawstwa i będę pracował we wszystkich instytutach akademii na Ukrainie oraz w 24 państwach, gdzie są filie akademii. Będziemy zaszczepiać miłość do Ukrainy naszym dzieciom i studentom z innych państw. Cała historia świata przechodzi przez Ukrainę. I tylko my, Ukraińcy, pomnożymy pradawną sprawę naszego narodu. Zwracam się do rodziców. Przyjedźcie do akademii, dobrze się rozejrzyjcie i przygotowujcie swoje dzieci do egzaminów wstępnych. Nam dzisiaj, jak nigdy, potrzeba jak najwięcej świadomych Ukraińców. — Nagroda im. Szewczenki dla kobziarza — mamy nadzieję, że ją Pan otrzyma — to pierwszy raz, czy były już takie przypadki? — Narodowa Nagroda im. Tarasa Szewczenki to najbardziej prestiżowa nagroda na świecie. Przez kilka lat nie byłem gotowy podpisać swoich programów koncertowych do zdobycia nagrody. Wciąż czekałem na nowe czasy dla Ukrainy i nowych przywódców, bo nagrodę mogą przyznawać i mnie, a ja chcę otrzymać ją z czystych rąk. Teraz to się stało. Żaden członek Narodowego Związku Kobziarzy nie został jeszcze uhonorowany tą nagrodą. Samo wysunięcie już zobowiązuje mnie do pracy i życia według nauki Wielkiego Tarasa. — Jak rodzina znosi Pana kobziarskie wędrówki? Czy wychował Pan następcę w rodzinie? — Moja rodzina, poczynając od rodziców, a teraz żona i dzieci, pomagają w mojej niełatwej pracy. Życie kobziarskie było straszne we wszystkich czasach. A ja kontynuuję tradycję kobziarzy Ukrainy. Kobziarze zawsze szli przed wojskiem, nieśli ludziom prawdę i wolność. Przez całe życie koncertowe w filharmonii — 23 lata pracy — byłem jakimś dysydentem. To do Kornijewskiego jeździłem, to do innych kobziarzy w całej Ukrainie. To z Danyłem Narbutem przeszedłem wszystkie wyprawy kozackie, a potem jeszcze z Jermakiem, jak mówiono, „zbratałem się”. Odpowiadałem zawsze, że nigdy nie będzie mi wstyd opowiedzieć swoim dzieciom i wnukom o tych sławnych synach Ukrainy, którym już dzisiaj trzeba nadawać tytuł Bohatera Ukrainy. Kilka razy wyrzucano mnie z filharmonii przed Niepodległością i kilka razy po Niepodległości. U nas nic się nie zmieniało aż do dzisiaj. Ukrainą rządziła Moskwa. Ona tutaj co chciała, to robiła. Wyznaczała nam prezydentów, narodu w ogóle za naród nie uważała. Miesiącami nie bywałem w domu. Iryna urodziła mi troje dzieci. Tyle chcieliśmy: dwie córki i syna. Moja żona wycierpiała wszystko. Nam, oprócz jej starej matki, dzieci nikt nie wychowywał. Wszystkie moje dzieci ukończyły szkołę muzyczną. Starsza Tania gra na fortepianie i już ukończyła uniwersytet. Roman ukończył szkołę, szkołę średnią i teraz, jako śpiewak i bandurzysta, będzie kończył konserwatorium. Ma wszystko, by kontynuować dzieło ojca. Zobaczymy. Marusia ukończyła szkołę muzyczną jako bandurzystka. Zwyciężczyni międzynarodowego konkursu bandurzystów w Dniepropietrowsku. Po ukończeniu szkoły muzycznej powiesiła bandurę na gwoździku i zwróciła mi wszystkie nuty. Teraz jest studentką w MAUP. Dzieci dobrze jeżdżą konno. Znają i uczą się wielu języków. Rozmawiają tylko po ukraińsku. Moje dzieci to Ukraińcy. Nigdy im niczego nie zabraniałem. Objeździłem z nimi całą Ukrainę, wszystkie nasze świętości. Dobrze wiedzą, gdzie jest Chortyca, Kamienna Mogiła, liczne kurhany — rozkopane i jeszcze nie rozkopane. Pytacie o Majdan. Na Majdan przyjechałem z kobzą 22 listopada. Dobrze przemyślałem to wcześniej. Dzieci moje na Majdan same przybiegły. Nikt ich tam nie wysyłał. Pierwsze dni byłem na Bankowej. Do nocowywałem w Związku Pisarzy. Kiedy czekaliśmy na jakiś szturm, od razu myślałem, czy nie schować kobzy. Postanowiłem, że kobza musi być ze mną. Kto na niej zdoła grać, kiedy mnie nie będzie? Tam, na Bankowej, z kobzą byłem i w 2001 roku. Lecz namioty wtedy przestały tylko do rana. Mało nas wtedy było. A gdybym na Majdan nie przyszedł i ja, to byłoby o jednego kozaka mniej. A gdyby nie przyszli inni, to w ogóle nikogo by tam nie było i żylibyśmy do dziś tymi „kozłami”, za których nasi gwaranci mieli naród. Po kilku dniach zapisałem się do pierwszej sotni w Ukraińskim Domu. Nasz sotnik Andruszczenko. Śpiewałem w wielkiej sali dla bojowników. Nocami chodziłem po Majdanie, dumny z tego, że jestem nie tylko świadkiem, ale i uczestnikiem tych wielkich wydarzeń. Zwykłym, szeregowym uczestnikiem… — mnie tam nie wysyłali i nikt mi za to nie płacił. Po Ukraińskim Domu przeszedłem do namiotu na Chreszczatyku. W pierwszym namiocie do nocowywałem, tam przechowywały się moje instrumenty i kostiumy. Tam śpiewałem na weselach i imieninach. Po prostu śpiewałem ludziom, wzywając wszystkich na Majdan. Majdan to odrodzenie miłości i wolności. My teraz tę miłość musimy mnożyć w całej Ukrainie. W dniu 22 stycznia, w Dniu Zjednoczenia, wybraliśmy naszego ludowego Prezydenta Wiktora Juszczenkę hetmanem Ukrainy. Wszystkie pułki kozackie na placu Sofijskim skłoniły sztandary. Prosili o zgodę na bycie hetmanem — no i wybrali. Teraz trzeba zamienić jedno słowo w Konstytucji. Nie wyszło z prezydentami u nas. Naród wybrał hetmana. Kiedy wróciłem z placu Sofijskiego, obśpiewawszy wszystkie pułki kozackie, na Majdanie sprzątnięto pierwszy namiot. Zrobiło mi się trochę smutno. Tam niektóre rzeczy moje zostały… Przywitałem się z kozakami, uśmiechnąłem się — i poszedłem do kozackiej Tałalaiwki. Pod Konotopem czekało na nas wielu ludzi. Śpiewaliśmy pieśni wesołe, kozackie, pieśni optymistyczne. Przyszedł nowy czas na Ukrainę. Nowa era naszego narodu. Kończę słowami Mykoły Nechody: Dąbrowo zielona, odezwij się do mnie. Oodezwij się do syna. Cała moja rodzina. Rozmawiała Lubow HOŁOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i był wykorzystywany do uświęcania politycznych ambicji i celów, w rzeczywistości nieprzystających do jego interesów i woli. Ale w te dni na Majdanie widzę naród — nie jako hipotetyczny imperatyw, nie jako wirtualną rzeczywistość, nie jako propagandowe hasło, a w swoim ciele i krwi, w prawdziwym znaczeniu tego słowa. Mam możliwość zajrzeć w jego oczy — i są to dobre oczy, powiem wam. Rozumne, żywe, z iskierką ironii, zdolne zapłonąć prawym gniewem i zwilgotnieć od łez w najświętszych momentach. Jestem wdzięczna losowi za to, że dotknęłam tego wielkiego katharsis, jakim jest Majdan. Nie raz solidaryzowałam się z ironiczną uwagą Jurija Szewelowa, że z uwagi na masową dewaluację świętego pojęcia Ukraina w nieprawych ustach politykierów i konformistów, aż chce się nałożyć moratorium na używanie tego słowa. Tak więc dzisiaj to „moratorium” zostało zdjęte! To słowo napełnia się sensem i wreszcie brzmi w godnym kontekście. Już dzisiaj można powiedzieć, że zasługa Majdanu w najnowszej ukraińskiej historii jest nieoceniona. Po pierwsze. Majdan złamał mieszczańskie stereotypy zarówno dotyczące naszej młodzieży — rzekomo apolitycznej, cynicznej, jak i dotyczące nas samych. Gdyby nie Majdan, reakcja na nasze wydarzenia w tej samej Rosji byłaby inna. Chociaż i tak nie jest ona wcale tożsama z putinowską. Występując na „5 kanale”, znany rosyjski rockman Jurij Szewczuk powiedział, że teraz u nich coraz rzadziej słychać dowcipy o chytrym „chochle” i słoninie, a zamiast tego słychać zdziwienie: „A oni, okazuje się, są fajnymi chłopakami!”. Nie mówię już o reakcji demokratycznej (choć, niestety, nielicznej) rosyjskiej inteligencji. I w ogóle, jak wyraził się na tym samym kanale znany projektant mody, dzisiaj staje się modne bycie Ukraińcem. Po drugie. Zburzono jeszcze jeden bolesny stereotyp — o rzekomo Zdjęcie Ołeksandra Wakulenki ci. Tak bardzo chce się, abyśmy w swojej najnowszej historii utwierdzali się nie tyle poprzez Kruty i „hołodomor”, co „jako gospodarz zaradny w swoim domu i na swoim polu” (Franko). I oto przede mną konkretni ludzie, zdolni tworzyć konkretne rzeczy, stawiać konkretny cel i osiągać go. I takich ludzi jest wielu. W różnych przejawach odczuwam tę życiodajną stałą, którą poeta nazwał „prostostaniem” i „wyprostowaniem siebie”. Na tym tle tak przykro obserwować aktywność demagogów i zdrajców, zwłaszcza tych, którzy zaryzykowali położenie na ołtarzu politycznej koniunktury swoje szanowane imię — odbieram to boleśnie, jako rozróżnianie dobra i zła. Rozpatruję tę zdrową reakcję społeczną na fakty zdrady, czymkolwiek by one nie były sprowokowane — sprzedajnością, konformizmem czy herostratycznym kompleksem — jako jeszcze jedną oznakę rodzącego się społeczeństwa obywatelskiego. Bez jedności, całości, soborowości nie zaistnieje ani człowiek, ani naród, ani państwo. Więc w imię tego celu, tej idei, bez względu na wszystko, nie poddawać się oszalałości, nie doprowadzać do absolutu wzajemnych oskarżeń. Nie rozdrapywać tego, co różni — ono i tak jest uderzające. Choć jak to niełatwo, nie zdradzać rozumnej obiektywności i samokrytycyzmu. Kierować krytycyzm nie tylko na zewnątrz, ale i do siebie — tutaj również jest co wykorzeniać. To z jednej strony nutki samoapologetyki, a z drugiej — tanie, a nawet niedozwolone chwyty polemiki, a tego trzeba unikać nawet w odpowiedzi na analogiczny ton — dla szacunku do samego siebie. Siergiej Awierincew, mówiąc o godnej postawie obywatelskiej, uważał za jej przesłankę „nie wycie z wilkami żadnej z konkurujących watah”. Tak więc — wystrzegać się przemiany w „konkurującą watahę”… Często mnie pytają, czy odczuwam jakąś więź między dzisiejszymi radościami i niepokojami a duchem renesansu lat sześćdziesiątych i dysydentyzmu lat siedemdziesiątych. Odpowiem: tak, odczuwam. Jasna sprawa, wtedy — inne skale, nieporównywalnie mniejsze parametry ilościowe, o wiele bardziej realne zagrożenia dla każdego i mniej odczuwalne rezultaty. Chociaż jak powiedzieć — czyż wypowiedzenie na głos, że król jest nagi, w czasie gdy wszyscy śpiewają mu hosannę, to nie jest wybór i nie jest odwaga? I nie rezultat? To samo poczucie ramienia i prostego kręgosłupa, co na Majdanie, pomimo chłodu strachu i rzeczywistości represji, gotowość „napisać” swoje życie w poprzek zaproponowanej tobie wyliniowanej kartce. Razem przyjść na sąd nad Czornowołem i na znak solidarności rzucić mu kwiat. Wstać na znak protestu przeciwko aresztowaniom podczas premiery „Cieni zapomnianych przodków” w kinie „Ukraina”, wstać na koncercie w filharmonii podczas wykonywania na wpół zakazanego wtedy Szewczenkowego „Testamentu”. Co roku 22 maja uparcie i świadomie składać kwiaty pod pomnikiem Szewczenki — na oczach „historyków sztuki” w cywilu, w świetle fleszy, wiedząc, że jutro wyrzucą cię z instytutu, zwolnią z pracy. Na sądzie koleżeńskim w zakładzie pracy podnieść rękę za kolegą, którego nakazano wyrzucić z pracy. Wystąpić jako świadek w sądzie i w oczy nieprawym sędziom powiedzieć Prawdę. Wywieźć z obozu w najbardziej nieprawdopodobnych schowkach napisane drobnym maczkiem przez twojego męża czy brata oświadczenie. A nawet po prostu pisać listy do swoich przyjaciół tam, gdzie „nie wolno”. To także Majdan. Majdan wewnętrznej wolności. Majdan niepodległości w naszych sercach. Ziarna, które nabierały siły, kiełkowały, objawiły się światu referendum w 1991 roku, a teraz wybuchły Majdanem Niepodległości w 2004 roku. Odbieram go jako naturalny rozwój i kontynuację szestdziesiatnyckiego Odrodzenia i ruchu obrony praw człowieka. I jakkolwiek dalej by się nie potoczyło, dziękuję losowi za to, że dane mi było usłyszeć i zobaczyć, jak skanduje Majdan swoje hasła, jak dyryguje tysiącgłosowym chórem pasjonarny Taras Czubaj, jak Majdan śpiewa Hymn Ukrainy (okazuje się, że wszyscy znają słowa!), a dzieci w pomarańczowych czapeczkach przyciskają do serca swoje rączki… z przypadek kliniczny. Nie do zniesienia jest słuchanie, jak bluźnierczo eksploatuje Taras Czornowił w swoich nieczystych technologiach politycznych godne imię swojego ojca. Boli dusza także za Łarysę Skoryk, którą znam z bardzo szlachetnych i jasnych przejawów jako osobę utalentowaną i świadomą — tym boleśniej obserwować te po prostu niezrozumiałe, złośliwe, moralne mutacje osobowości. I nie ukryć się tym ludziom za parawanem „inności”, przykrywając tym świadome i cyniczne kłamstwo. Jak sprawiedliwie zauważył Myrosław Marynowycz, „być »innym« wobec prawdy — oznacza być kłamcą, ponieważ antytezą słowa »prawda« jest »fałsz«”. I społeczny ostracyzm, ostre odrzucenie takiej postawy — to nie świadectwo rzekomej „nietolerancji” i „niedemokratyczności” oponentów, jak o tym lubią mówić wyżej wymienieni apologeci Janukowycza w unisonie z Leonidem Krawczukiem, a po prostu zdolność społeczeństwa roz- Mychajłyna KOCIUBYŃSKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

I MAJDAN W NASZYCH DUSZACH

STANOWISKO. Nie jestem politykiem i w żadnym wypadku nie pretenduję do jasnej, a tym bardziej bezapelacyjnej analizy i prognozy sytuacji. To rozważania na głos osoby przejętej losem Ukrainy, organicznie „wmontowanej” w ukraińską kulturę, osoby z pewnym życiowym i moralnym doświadczeniem. Nie należę do „cielęcych” optymistów — raczej przeciwnie, mam odporność na „pokorny entuzjazm tłumu” (Hercen), jednak nie mogę nie zauważyć pokrzepiających zmian w świadomości społecznej, które można zakwalifikować jako narodziny społeczeństwa obywatelskiego. Słowa klucze: „wiem”, „pora”, „ode mnie zależy”… Odejście od zbawiennego „moja chata z kraja”. Niech nawet nie burzą się ostatecznie, ale podmywane są stereotypy: „rosjęzyczni”, „wschodniacy”, ale z Juszczenką; niby uszczęśliwieni przez Janukowycza, ale niekupieni emeryci; apolityczni literaci i muzycy, którzy wychodzą ze swojej „wieży z kości słoniowej”. Dlatego że „pora”… Coraz rzadziej brzmi pojęcie „niezaangażowania”, tak modne w środowisku młodej twórczej inteligencji w pierwszych latach niepodległości, kiedy wydawało się, że już, wreszcie, można żyć w normalnych ludzkich wymiarach, nie wywalczając ich codziennie. Przecież „nieuczestnictwo” w większości mimowolnie obracało się w „uczestnictwo”, tylko z innym znakiem. Nie mamy luksusu stania ponad pojedynkiem, taki, być może, jest nasz ukraiński los — „ogrzewa nas ogień od samospalenia”, jak mawiał Stus. W społeczeństwie coraz wyraźniej zarysowują się zmiany strukturalne, wyraźniejsza staje się polaryzacja. W postaciach dwóch kandydatów spersonifikowały się dwa kierunki rozwoju, dwa modele cywilizacyjne — społeczno-ekonomiczne, kulturowo-narodowe, moralno-psychologiczne. Z jednej strony, kontynuacja i uwiecznienie w różnych wymiarach naszego postsowieckiego, postkolonialnego statusu. Jak prognozował uszczypliwy Sasza Irwaneć, „za takimi idąc ludźmi, przez Mongolię i Koreę do Europy dojdziemy my…” Z drugiej — organiczne, świadome pielęgnowanie siebie w Europie i Europy w sobie. Dążenie do wyodrębnienia siebie, wyciągnięcia siebie za włosy z tego skorumpowanego kryminalno-popowego społeczeństwa, w którym żyjemy. Takie rozumienie, takie pobudki — są realne. …Ten tekst napisał się na kilka dni przed wybuchem Pomarańczowej rewolucji. I oto w nasze życie wtargnął Majdan. Na Majdanie w centrum Kijowa „rewolucja idzie”. Przed nami nie „tłuszcza”, nie „tłum”, nie „ulica”, jak lubił wyrażać się Kuczma, a naród. W ostatnim czasie jakoś unikałam bezpośredniego odwoływania się do tego pojęcia, w znacznej mierze zdewaluowanego i zdyskredytowanego demagogicznymi nadużyciami: „naród” nierzadko brzmiał jak pseudonim „władzy” i bezduchowej, tak i co do przepaści między pokoleniami. Wszystko okazało się nie tak. Ofiarność — i rozwaga, trzeźwość (nie tylko w przenośnym, ale i w bezpośrednim znaczeniu) oraz entuzjazm, nie tylko zdolność do odpowiedzi na wezwanie, ale i nastawienie na konkretne działanie. Z jaką czułością karmiły te „dzieci” z przeziębionymi głosami jabłkami i pierożkami starsze kijowianki, z, wydawałoby się, zupełnie nieuprzedzonych warstw. Moja swatowa, niemłoda osoba, mimo złamanej ręki, codziennie chodziła na Majdan, jak do pracy, i nosiła tym dzieciom wszystko, co, jako osoba oszczędna, zachowywała na czarną godzinę — jeszcze całkiem dobre futro, ciepłą czapkę, koc… Wszystko to trzeba było w i d z i e ć! I gdyby rosyjskie kanały telewizyjne nie ograniczały się do pokazywania wywiadów z wyselekcjonowanymi deputowanymi, niebiesko-białych wieców i blokowania Administracji Prezydenta, a pokazały choć na chwilę panoramę Majdanu, zatrzymując obiektyw na przepaści i wrogości między rosyjsko- a ukraińskojęzycznymi. Z ust tak zwanych rosyjskojęzycznych z pomarańczową symboliką nasłuchałam się przez te dni tyle słów miłości do Ukrainy! Zawsze wiedziałam, że nie należy śpieszyć się z kategorycznym wykluczaniem z kategorii Ukraińców wszystkich ludzi, którzy przyzwyczaili się posługiwać w życiu codziennym językiem rosyjskim. A w te dni została wypowiedziana i uświadomiona bardzo ważna teza, która jest mi bliska: w takiej Ukrainie — prawdziwej, ciepłej, normalnej — c h c e s i ę przejść na język ukraiński tym, którzy go znają, i nauczyć się go tym, którzy nie znają. To nie przymus, nie koniunktura, a wewnętrzny impuls. Trzecie. Na oczach burzy się wyobrażenie o „wiecznie embrionalnej”, według słów Stusa, Ukrainie, która demonstruje potężne i piękne porywy, wieczny syndrom Feniksa — samoodrodzenie (i dlatego jest niezniszczalna!) i jednocześnie niezdolność do „spokojnej” codziennej samorealizacji w konkretnym państwowym bycie. Zdjęcie Anny Oborskiej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Bez takich ludzi życie duchowe, zwłaszcza w prowincji, w ogóle by nie istniało. Wtedy, pod koniec lat 80., pracy nie brakowało… Członkowie Proświty brali udział nie tylko w obchodach szewczenkowskich, odnawianiu mogił strzelców i powstańców. Szliśmy od wsi do wsi, od szkoły do szkoły z nowym słowem, które wzywało do stworzenia Ukraińskiego niezależnego państwa. Były to nie tylko ulotki agitacyjne, ale uzasadnione rozmowy o konieczności zmian, które opierały się na tradycjach historycznych, naukowych i kulturowych. Przemianowywaliśmy ulice. Kiedy wybrano mnie na miejską— POSTĘP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

CENA PRZEŁOMOWEGO MOMENTU

— Z żoną Marią czytamy „Wspomnienia” Jewhena Czykałenki, „Indoaryjskie tajemnice Ukrainy” Stepana Naływajki, „Srebrnego pająka” Wasyla Kożelanki… — Jesteście wszędzie razem, zatem i gusta literackie macie tożsame? — Połączyły nas ponad 20 lat temu wspólne myśli i marzenia. Cieszymy się swoją rodziną, dwoma synkami. Radujemy się z tego, że mamy ulubioną pracę. Maria jest redaktorem gazety „Hałyćkyj wisnyk”. Dwóm dziennikarzom w jednej rodzinie nie jest ciasno, jednak wszystkie spory dotyczą pracy. Gusta literackie trochę się różnią: żona lubi klasyczne kryminały (pod- Procesy światowe przyspieszają, a chwilowe uspokojenie w przełomowym momencie ukraińskiej historii może drogo kosztować. Teraz rozstrzyga się nasze przeznaczenie: być z odnoszącym sukcesy światem w ekspresie nowej epoki, czy znaleźć się w roli siły pociągowej cudzych szybkich pociągów, przed czym ostrzegał prorok Iwan Franko. Minął kolejny historyczny kamień milowy pracy społecznej. Staliśmy się uczestnikami i świadkami historycznego przejawu fenomenu „Proświty”. Pomarańczowa rewolucja przerosła wszelkie oczekiwania i zadziwiła świat zwycięstwem siły narodu. Warto już teraz myśleć o kolejnych krokach. Przecież ukraińska historia daje niemało przykładów, kiedy szlachetne poruszenia nie znajdowały niezawodnej konstruktywnej kontynuacji i przygasały. Mamy wszystkie oznaki formowania się ukraińskiego społeczeństwa obywatelskiego. Ale dalej formować je będą mogły nie partie polityczne za pomocą ruchu społecznego, a raczej odwrotnie: wyjście na afisz organizacji społecznych jest decydujące. Rola satelitów w blokach politycznych może po raz kolejny zgubić postęp woli narodu. Jeśli przejdziemy drogę formowania nowoczesnego, zorganizowanego i systemowego ruchu obywatelskiego, kwestia ukraińskiej niezależnej i stabilnej polityki rozstrzygnie się logicznie. W tym gwarancja tego, że nigdy nie będzie nam zagrażać rola biednej ludności, zwyczajna dla światowej kolonii. Istota nie w tym, kto jest dla nas niebezpieczny jako siła kolonizująca — Rosja czy Ameryka. Ukraiński historyczny fenomen aktywności społecznej i samoorganizacji społecznej nieuchronnie przekształci Ukrainę w potężnego światowego konkurenta i prosperujące państwo. Taki przejaw idei narodowej dokona tego, czego nie są w stanie dokonać zagraniczne inwestycje i projekty wspierania rozwoju demokracji. Działalność „Proświty” i innych organizacji społecznych nie może ograniczyć się do triumfu uczciwych wyborów. Fałsz spowodowany był okupacją ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Dlatego zaprowadzenie demokratycznego porządku w sferze informacji i ochrona prawdy jest głównym warunkiem, bez którego heroizm uczestników Pomarańczowej rewolucji okaże się po prostu żywiołowym protestem ukraińskiej duszy, co może dać początek jedynie ciężkiej walce pozycyjnej. Ależ nam perspektywa wiecznego zmagania o godne życie wcale nie jest potrzebna — my już chcemy żyć dobrze. Ochrona przestrzeni informacyjnej jest kluczowym momentem, bez którego nie da się przezwyciężyć żadnego problemu na Ukrainie, w szczególności problemów języka i inspirowanego separatyzmu. Nasza przestrzeń informacyjna powinna promieniować żywą wiarą Ukraińców we własne siły i światowe przeznaczenie Ukrainy. Priorytetami programu „Proświty” powinno stać się szeroko zakrojone wyjaśnianie strategii ukraińskiej drogi z punktu widzenia rywalizacji narodów świata, konkurencji w osiąganiu wysokiego standardu życia i stabilnego pokoju, duchowej harmonii w społeczeństwie. Powinna rozwijać się nauka i praktyka samoobrony prawnej, działalność na rzecz ochrony praw człowieka jako sposób dialogu z władzą. Realne możliwości ochrony praw człowieka to najsłabszy moment działalności organizacji społecznych. Ważny jest właśnie skoordynowany ruch społeczny, zdolny bronić fundamentalnych wolności obywatela, stanowić przeciwwagę dla władzy działaniem jedynego nosiciela całej pełni władzy — narodu. „Proświta” powinna stać się troskliwym ogrodnikiem, który nie tylko tradycyjnie pielęgnuje żywe drzewo narodu, ale i przepędza od jego korzeni zachłanne świnie, które narzucają nam fałszywe programy rozwoju społeczno-ekonomicznego i pouczają, jak żyć. Dla kontynuacji współdziałania „Proświty” ze współczesnymi zrzeszeniami społecznymi musi ona się zmodernizować, stać się nowoczesną organizacją oświatowo-prawną, duchowym amuletem zalążków unikalnego społeczeństwa obywatelskiego, które narodziło się w Pomarańczowej rewolucji. Wydarzenia z 1989 i 2004 roku są podobne i uwarunkowane. To naturalny rozwój dawno rozpoczętego, ale niedokończonego przez ukraińską elitę. To znak tego, że pora zrezygnować ze starych nawyków politycznych i szkodliwych kompromisów. Trzeba to przyjąć jako sygnał historii o zdolnym do działania ukraińskim narodzie. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

PRACA SPOŁECZNA TO PO-

POSTAĆ — W naszym kraju „Proświtę” założono prawie ćwierć wieku po tym, jak powstała we Lwowie — opowiada Petro Dowhoszyja. — Ta organizacja już w zarodku była ogólnonarodową strukturą, skazaną na wstąpienie do niej każdego świadomego Ukraińca. Co więcej, miała znamiona elitarności, gdyż to właśnie narodowa ukraińska elita stała u jej kolebki. — Panie Piotrze, co skłoniło Pana do zajęcia się przeszłością ruchu proświtańskiego? — A co jesteśmy warci bez naszej historii, bez chwalebnych czynów dziadów-pradziadów? Ważne, aby nasi współcześni ją docenili. Historia otwiera się przed tymi, którzy chcą ją zrozumieć. Organizatorami ruchu proświtańskiego na Borszczowszczyźnie stali się księża, diacy kościoła greckokatolickiego. Najpierw komórka „Proświty” pojawiła się w Skale nad Zbruczem dzięki staraniom proboszcza miejscowej świątyni, księdza Ołeksandra Łewyckiego, szwagra żony Mychajła Hruszewskiego. Ojciec Ołeksandr, jak i diak Hryhorij Starycki (ojciec sławnego śpiewaka Myrosława Skały-Staryckiego), dobrze znał się z Iwanem Franką. Do stworzenia „Proświty” we wsi Cyhany dołożył starań ojciec Omelan Hlibowycki, przyjaciel Iwana Franki, Bohdana Łepkiego, Wasyla Szczurata. Szereg czytelni założył ojciec Ołeksandr Kapustynski, poseł do Sejmu Krajowego. U źródeł organizacji stali nauczyciele, lekarze, adwokaci — Mychajło Dorundjak, Jarosław Szałauta, Kost Bojarskyj, Dmytro Nykołyszyn, Petro Bojczuk, Wołodymyr Hołubec, artystka Lwowskiego teatru „Ruska Besida” Ludmyła Smał-Petrowycz. W historię Borszczowskiej „Proświty” weszły rodziny Dribniuków, Drozdowskich, Szymańskich, Paszkowskich, Ruszczyckich, Kobyleckich… Dzięki pracy oświatowej młodzieńcy i dziewczęta ciągnęli do wyższych szkół. Z niewielkiej wsi Skowiatyn wyższe wykształcenie zdobyło 11 osób, 16 nauczycieli wyszło ze wsi Iwankiw, wśród których — Dmytro Nykołyszyn, profesor gimnazjum w Kołomyi, pisarz, autor zbiorów poetyckich, wielu utworów dramatycznych, rozpraw naukowych. Idee proświtańskie żyły wśród narodu i po 1939 roku, kiedy wielu czołowych działaczy zginęło w więzieniach, w obozach koncentracyjnych. — Lwią część w Pana książce zajmuje opowieść o współczesności „Proświty” na Borszczowszczyźnie. Pewnie dlatego, że był Pan inicjatorem jej odrodzenia? — Nie to jest najważniejsze. Chciało się zachować dla przyszłości imiona borszczowian, którzy wzięli na siebie ciężar odrodzenia ducha narodowego. W czasie, gdy wierzchołek władzy grabił państwo, Borszczowska „Proświta” wznowiła swoją działalność w 1988 roku. To były niełatwe czasy, trzeba było stawać do walki z systemem, szczególnie ciężko przychodziło to prowincji. Ależ my staliśmy! Dziennikarze, bibliotekarze, nauczyciele, lekarze, inżynierowie — Bohdana Wasyliw, Marija Fafrunyk, Herasym Kostecki, Wasyl Stećko, Lidija Majuk, Petro Stepan, Hałyna Onyszko, Marta Kuźmycz, Jewhen Ołeksiuk, Wołodymyr Osadczuk, Marija Tymoczkiw, Iwan Stecewycz, Stefanija Doskoczynśka, Ołena Tarnawśka, Wołodymyr Dutczak, małżeństwa Serwetnyków, Sahanów, Rejdów… — Wymienił Pan znane w naszym kraju imiona. Co za nimi stoi — z punktu widzenia działalności „Proświty”? Prawie 16 lat kieruje Borszczowską rejonową „Proświtą” Petro DOWHOSZYJA. Inicjator jej odnowienia i niezmienny przewodniczący, wytrwale pracuje dla duchowego rozwoju tego nadzbruczańskiego kraju, który leży na południu tarnopolszczyzny. Działalność na rzecz odnowienia tradycji narodowych przyniosła rejonowej „Proświcie” sławę ośrodka duchowości, patriotyzmu i twórczego źródła, a panu Piotrowi — proświtańską nagrodę „Budowniczy Ukrainy”. Podsumowaniem pracy stała się książka Petra Dowhoszyi „Borszczowska „Proświta”: przeszłość i teraźniejszość”, która ujrzała światło dzienne w ubiegłym roku w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura”. jako przewodniczącym, w Borszczowie pojawiły się ulice hetmana Mazepy, Mychajła Hruszewskiego, Stepana Bandery, Symona Petlury… Społeczność przyczyniła się do tego, że w centrum Borszczowa stanął majestatyczny pomnik Tarasa Szewczenki. W osiedlu cukrowni — popiersie Łesi Ukrainki, Mychajła Hruszewskiego (na wniosek aktywnego proświcianina Wołodymyra Dutcziaka). Rejonowa „Proświta” była współzałożycielem „Hałyćkoho wisnyka”. Sześcioro naszych prośwician zostało radnymi miejskimi i rejonowymi. W 1991 roku wybrano mnie na zastępcę przewodniczącego rejonowego komitetu wykonawczego ds. humanitarnych, a od 1992 roku — na przewodniczącego rady rejonowej. Proświcianie aktywnie współpracują z organizacjami narodowo-patriotycznymi, z duchownymi i wspólnotami kościelnymi, a także z władzami — w kwestiach dotyczących odrodzenia narodowej duchowości. U zarania ukraińskiej niepodległości, gdy nie było odpowiednich podręczników, proświcianie pomagali nauczycielom opracowywać materiały z literatury ukraińskiej, historii, przygotowywać scenariusze dla pracowników kultury. Kupowaliśmy we Lwowie podręczniki i darowaliśmy je szkołom oraz bibliotekom. Od 1996 roku nadawany jest proświatowo-informacyjny program radiowy „Borszcziwśkyj hołos”. — Dzisiaj w rejonie żadne znaczące wydarzenie artystyczne nie odbywa się bez „Proświty”… — Jest to dla nas sprawa zasadnicza. Często występuję z referatami na wieczorach szewczenkowskich, na imprezach poświęconych pamięci Łesi Ukrainki, Wasyla Stusa, uroczystościach z okazji rocznic ZURL, Jedności. Organizowaliśmy wieczory pamięci bohaterów Krut, Bazaru, braliśmy udział w wydarzeniach upamiętniających Mychajła Hruszewskiego, Bohdana Chmielnickiego, Ołenę Telihę, Sołomiję Kruszelnycką, Bohdana Łepkiego. W czytelni centralnej biblioteki rejonowej organizowaliśmy dyskusje nad Pani, Hanno Mychajłiwno, książkami — „Zełeni swiata”, „Czerwoni korali”, „Hołhofa”, „Strastna doroha”, a także Nestora Myzaka „Za tebe, swiata Ukrajino”, dziecięcego zbioru „Perszi łastiwky”. Studio literackie dla młodzieży „Steżeczka” również zorganizowali proświcianie — Pani oraz dyrektor biblioteki dziecięcej Bohdana Wasyliw. Chcę osobno powiedzieć o tradycyjnej lekcji szewczenkowskiej, która już od dziesięciu lat odbywa się 9 marca w centrum miasta przy pomniku Tarasa Szewczenki dla uczniów szkół, szkół zawodowych, agrotechnikum. Zwycięzcy konkursu literackiego czytają poezję Szewczenki, otrzymują nagrody od „Proświty”. Znaczny rezonans wywołały wieczory poświęcone jubileuszom metropolity Andrzeja Szeptyckiego, kardynała Josyfa Slipyja, które przeprowadzono przy aktywnym wsparciu ojca Bohdana Bodnara. — Borszcziwskich prośwician znają nie tylko w rejonie… — Śmiem mieć nadzieję na taką dobrą sławę. Występowaliśmy z programem literacko-artystycznym, poświęconym ukraińskiemu wojsku, w Kamieniecko-Podolskiej Szkole Wojskowej, z promocją Pani twórczości — w sąsiednim rejonie czortkowskim. Ciekawy i niezapomniany był udział w konferencji naukowo-praktycznej, która odbyła się we Lwowskim Muzeum Iwana Franki: mam badania nad literackim i życiowym losem ukraińskiej poetki, uczennicy Iwana Franki Kłymentyny Popowycz, pochowanej na Borszcziwszczyźnie. W sali Związku Pisarzy Ukrainy opowiadałem o tradycjach literacko-artystycznych naszego regionu oraz o naszym wybitnym rodaku, pisarzu, laureacie Nagrody Szewczenkowskiej Romanie Andrijaszku. — Pani schludne i przytulne, skromne mieszkanie zdobi duża biblioteka. — Książka zawsze była oznaką duchowego bogactwa. Nie moda, a intelektualna potrzeba prowadziła człowieka do księgarni czy biblioteki. Księgozbiory dzisiaj nie są bogate, zwłaszcza prowincjonalne. Nowości literackich próżno tam szukać. Trzeba odrywać środki od skromnego dziennikarskiego zarobku, aby nabyć to, co cię interesuje. — Skąd czerpie Pani wieści o świeżych książkach? — Takich informacji nie otrzymasz ani z ogólnej prasy, ani z telewizji. O nowościach literatury dowiaduję się ze specjalistycznych wydawnictw — prenumerujemy „Literaturną Ukrajinu” i czasopismo „Knyżnyk”. Pomagają „Knyhonosza”, „Klub simejnoho dozwillia”. — Ostatnie nowości w Pani domowej bibliotece? przygotowywała do druku zbiór własnych krótkich powieści przygodowych). Ja zaś ostatnio daję pierwszeństwo opublikowanym wspomnieniom, dziennikom wybitnych Ukraińców. Wspólne zamiłowanie — dobra poezja, w szczególności Liny Kostenko. Jej powieści poetyckie „Marusia Czuraj”, „Beresteczko” znamy niemal na pamięć. Podzielamy zachwyt naszych krajan również Pani poezją, Hanno Mychajłiwno. Żona przygotowała ciekawy poemat o Stepanie Banderze. Szukamy sponsorów, aby książka ujrzała światło dzienne. — Mimo pracy społecznej znajduje Pani czas na twórczość… — Pierwsza moja książka — „Pesymistyczni monolohy optymista” — wyszła w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura” pod koniec 2002 roku. Zawiera ona materiały literaturoznawcze o Tarasie Szewczence, Iwanie France, Łesi Ukraince, publicystykę. Wkrótce w jednym z kijowskich wydawnictw wyjdzie obszerna praca historyczno-publicystyczna o rodzinnej wsi „Moji Czornokinci”. Pracuję jeszcze nad dwiema książkami. W gazecie rejonowej prowadzę rezonansową cotygodniową kolumnę „Subotnij lyst czytaczam”. — W czym czerpie Pani natchnienie, skąd nabiera sił do pracy społecznej? — Spokój ducha daje rodzina, odpoczynek w Czornokinciach. Należę do tych, dla których przyroda jest jak uzdrawiająca woda, zwłaszcza wczesnojesienna. Żeby nie zwiędnąć w prowincjonalnej głuszy, zmuszam się do dużo czytania. A praca społeczna zawsze była domeną dziwnych ludzi (jeśli spojrzeć na nich oczami mieszczanina). Ja bym powiedział, że to los wszystkich, którzy poświęcili się pracy proświatowej. Hanna KOSTI W-HUSKA, poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Borszczów, obwód tarnopolski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nowego ukraińskiego Słowa. Zwrócę uwagę czytelnika choćby na powieść-epopeję „Wołyń”. Już w latach 30. ubiegłego wieku los-opatrzność postawił Samczuka w pierwszych szeregach prawdziwej, bez żadnych „izmów”, ukraińskiej literatury. Wtedy też pisarz stanął obok Knuta Hamsuna i Reymonta. Europejska krytyka odnotowywała: „Ten pierwszy jego utwór jest potężnym hymnem na cześć piękna i radości życia. Przez tę mgiełkę nieustannie przebijają się promienie łagodnie ciepłego słońca, co czyni całą książkę dziwnie ciepłą, a opisane w niej życie naprawdę pięknym i radosnym”. („Nazustricz” — 1.11.1934). Często mała prawda rozrastała się w jego wyobraźni w niezrównany wymysł — i tutaj wszystko zniewalało: i wypukłość detali, i najsubtelniejszy humor, i życiowe prawdopodobieństwo oraz bezlitosna siła metafor. Był uważny wobec każdego rozmówcy, być może naprawdę interesowało go to, co mu opowiadano. Uprzejmie się uśmiechał, jakby przepraszając, nagle żegnał się i niespiesznie oddalał, nie uroniwszy ani jednego słowa. Zawsze pochłonięty myślami, Samczuk nie znał ani sekundy „przestoju”, ani chwili spokoju, a to oznaczało, że wyobraźnia jego nie miała ani końca, ani brzegów. Nieustannie przebywał w stanie pracy. Nieustannie prześladowały go rozmyślania, wątki, obrazy, metafory, charaktery i charakterystyki, znaki oraz spostrzeżenia. On pracował. Takim też zapamiętałem go. Takim pozostał do ostatniej godziny, która nadeszła 9 lipca 1987 roku. Talent, który wzbogacił nasze piękne piśmiennictwo, nie podlega śmierci. On i dziś żyje wywyższony-tęsknie i szczęśliwie dla następnych pokoleń w swoich wspaniałych dziełach. Wieczna mu chwała! Iwan HRYSZYN-HRYSZCZUK, m. Wyżnica (na Bukowinie)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

WYOBRAŹNIA ORAZ STAROŻYTNOŚCI

DO 100-LECIA URODZIN UŁASA SAMCZUKA Z Ułasem Samczukiem poznaliśmy się we wrześniu 1945 roku w mieście Furth niedaleko Norymbergi w przeddzień otwarcia Międzynarodowego Trybunału nad hitlerowskimi zbrodniarzami wojennymi. Stało się tak, że przypadkowo trafiłem do środowiska ukraińskich uchodźców, którzy uciekali z Ukrainy przed bolszewikami. W Furth, w mieszkaniu niemieckiej pisarki i tłumaczki Elisabeth Kotmeier (przyszłej żony Ihora Kosteckiego), gdzie zebrali się ukraińscy inteligenci o twórczym zacięciu, aby położyć podwaliny pod artystyczny ukraiński ruch (MUR), zobaczyłem Ułasa Samczuka (jego dwie powieści „Wołyń” i „Maria” przeczytałem tuż przed spotkaniem). Pisarz wygłaszał bardzo interesującą mowę, której początku nie słyszałem. Był to jego referat — „Wielka literatura”. Los podarował mi na życiowych drogach ciekawe spotkanie z mądrym i szczerym człowiekiem, który odegrał dobroczynną rolę w mojej twórczości. Jest nim akademik Akademii Wyższej Szkoły Ukrainy, doktor nauk historycznych, profesor Wołodymyr Hrabowecki. Wołodymyr Wasylowycz włożył wiele wysiłku w uczczenie pamięci Ołeksy Dowbusza na Pokuciu, w odsłonięcie mu znaku pamiątkowego w Peczeniżynie, stworzenie filmu „Ołeksa Dowbusz”, w organizację na Iwano-Frankiwskim Instytucie Pedagogicznym (obecnie Uniwersytet Przykarpacki im. W. Stefanyka) katedry historii Ukrainy, gdzie działa przykarpacka szkoła historyczna akademika Wołodymyra Hraboweckiego. Prace naukowe uczonego znane są daleko poza granicami Ukrainy. Wymieńmy tylko niektóre z nich: „Narodowy bohater Ołeksa Dowbusz”, „Karpackie opryszkostwo XVI—XIX w.”, „Wódz chłopsko-kozackiego wojska Semen Wysoczan”. Pragnienie stworzenia historyczno-pamiątkowego muzeum Ołeksy Dowbusza u Wołodymyra Hraboweckiego zrodziło się jeszcze w latach 50., kiedy zaczął wytrwale badać życie oraz działalność swojego wybitnego rodaka. Podczas odsłonięcia w Peczeniżynie znaku pamiątkowego Ołeksie Dowbuszowi, z inicjatywy uczonego, otwarto również muzeum, do którego badacz przekazał szereg unikalnych dokumentów, książek, dzieł sztuk plastycznych. Były to niemałe wartości kulturowe, które przyciągały uwagę zainteresowanych zwiedzających, wywoływały w nich niezapomniane wrażenie, skłaniały do uogólniających refleksji. Z czasem, wskutek braku entuzjastów muzealnictwa w Peczeniżynie oraz w związku z grzybem, który podmywał ściany, muzeum podupadło, zaczęły nawet znikać eksponaty. Zniknęły książki W. Hraboweckiego o Dowbuszu, niektóre obrazy z plastycznej Dowbusziany i, wreszcie, bez śladu zniknął opryszkowski pistolet. Resztki eksponatów przeniesiono do sali muzealnej Domu Kultury, gdzie teraz tylko część eksponatów poświęcona jest Ołeksie Dowbuszowi. Jak nie próbował uczony wznowić pracy Muzeum w Peczeniżynie, jak nie starał się — jego apele do miejscowych urzędników od kultury nie odniosły skutku. Przyglądałem się Samczukowi. Miał jasne, bardzo bystre oczy, ostro zarysowane brwi, wyraźnie wykrojone usta, mocną, z dołkiem, brodę. Średniego wzrostu, niezbyt szeroki w ramionach, wysokoczoły, doszedł do połowy swojego wieku i, uwalniając serce i rozum z sieci-sidła ptasznika, swobodnie odwiewał plewy surowej rzeczywistości i kierował drogowskaz ku źródłom prawdziwego życia i prawdziwej literatury. Podczas przerwy w zebraniu rozmawialiśmy o wszystkim i o niczym, poruszyliśmy między innymi temat przywódców, w szczególności Dmytra Doncowa. — Spragniony Pokucia erudyta znalazł się obecnie w lesie bez dróg — powiedział Ułas Samczuk kategorycznym tonem. Nastawiłem się czujnie. Pośród ogólnych subiektywnych rozważań usłyszałem coś, co brzmiało zupełnie inaczej, niż bywa to w rzeczowej rozmowie ludzi o wspólnych interesach. Oszałamiał mnie do bólu doskonały obrazowy i jednocześnie metaforyczny język tego artysty, dawno oderwanego od rodzimego gruntu. I ta organiczna wrodzona maniera mówienia wołyniaka pozostawała u niego zawsze. Mówił, jak pisał, i pisał, jak mówił. Kto znał Ułasa Samczuka, ten potwierdzi, że zawsze ciągnęli do niego ludzie, żarliwie chwytając w niespiesznym zapale każde słowo. Łupiąc swój skalny kamień-krzemień, od młodych lat wstąpił twardym krokiem w wielki ślad rodu i narodu sobornej Ukrainy. W każdej rozmowie, zwłaszcza jeśli dotyczyła sztuki, zjawisk i nurtów literackich, podróży lub kolizji politycznych, przede wszystkim czarowała jego szczerość i niewyczerpana wyobraźnia. Pisarza zawsze pociągało pragnienie pomarzenia, wzmocnienia opowiedzianego lub usłyszanego, wniesienia do niego swojego, przez niego osobiście przemyślanego i wymyślonego wyobrażenia, pełnego sensu cierpienia i żądzy, darowanych przez Bożą siłę w oprawie kolorystycznej. Wyższe wykształcenie Samczuk zdobył na uniwersytetach we Wrocławiu i Pradze. Był wybitnym germanistą, doskonale znał antyczną i średniowieczną historię Europy. Cytował w oryginale łacińskich i greckich filozofów, Dantego, Szekspira, Twaina, Andersena. Czytając książki, nigdy nie był ich niewolnikiem. Umiał ich słuchać, rozmawiać z nimi, wyłapywać ich podwodne wzburzenia. Poznawał od pierwszego wejrzenia, czytał szybko, zakochując się w jednych i odrzucając inne. Całe jego życie było na wskroś natchnione twórczym światłem i ta jego zadziwiająca cecha przejawiała się we wszystkich wiodących utworach. Warto opowiedzieć, jak Ułas Samczuk myślał, jak rozumował — jest to bardzo interesujące i pociągające. Mógł godzinami siedzieć samotnie na odludziu, podniósłszy kołnierz płaszcza i nasunąwszy na czoło kapelusz z szerokim rondem. Widziałem, jak stał na moście przez Ren i patrzył na starą barkę, którą wlekł za sobą taki sam staroświecki parowiec. Zwiedzających w muzeum przyciąga makieta kosmackiej cerkwi św. Paraskiewy Dowbusza, w 1997 roku uroczyście poświęcona przez duchowieństwo Kościoła Greckokatolickiego i Prawosławnego Autokefalicznego. O tym, że cerkiew Paraskiewy we wsi Kosmacz należy do wczesnych budowli kultowych, świadczą między innymi akty pierwszej wizytacji dekanatu kołomyjskiego z 25 stycznia 1741 roku, które stwierdzają, że „Cerkiew św. Paraskiewy-męczennicy” zbudowana została w 1718 roku kosztem kosmackiego mieszkańca Matwija Batamanczuka. Cerkiew Paraskiewy — oryginalne dzieło ludowego budownictwa Ukrainy XVII—XVIII w. Podania świadczą, że Ołeksa Dowbusz pomagał cerkwi Paraskiewy, dlatego w ludzie nazywano ją Dowbuszową. W. Hraboweckiemu i jego kolegom-naukowcom nie udało się w latach strasznego kompartyjnego bezdroża uratować cerkwi Dowbusza, ani unikalnych relikwii z niej. Partia dyktatorska zbrodniczo zniszczyła ludowy zabytek, bo, według słów jej sługusów, „obok niej pochowani są banderowcy”, „w cerkwi przeprowadzano szkolenie banderowskich starszyn”… Nie ma już w Kosmaczu UŁAS SAMCZUK:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Replika w sprawie głosowania w Radzie Najwyższej Ukrainy nad uchwałą o obchodach 100-lecia urodzin Ułasa Samczuka, przypadających na luty 2005 roku.

Gorzką refleksją jest to, że w czternastym roku istnienia niepodległego państwa ukraińskiego znacznej części deputowanych ludowych nie wystarczyło mądrości, by zagłosować za taką uchwałą. Główny oponent w debacie, przedstawiciel frakcji komunistów, swoje „argumenty” wyraził w duchu tej nieludzkiej wrogości, która była właściwa stalinowskiej metodzie krwawych represji. Wybitny pisarz, „ukraiński Homer XX wieku”, został napiętnowany słowami „faszysta” i „pachołek”. Chciało się zapytać szanownego komunistę-oratora: „Co wspólnego z komunizmem, którego główną zasadą jest równość i braterstwo, ma tak wrogi duch Pańskiego wystąpienia przeciwko pisarzowi, który do żadnej partii nie należał, w żadnej walce zbrojnej udziału nie brał, a jedynie pracował jako mistrz słowa artystycznego i publicystycznego, opisując prawdziwą historię Ukrainy, broniąc zasad nie klasowej wrogości, lecz zdrowego rozsądku, mądrości i humanitaryzmu w połączeniu z oddaniem bliskiej mu Ukrainie?”. Ułas Samczuk urodził się na Wołyniu. Jego młodość i wczesne lata dorosłe upłynęły w warunkach władzy Polski na tej ziemi. W 1924 roku pod wpływem idei komunistycznych próbuje nielegalnie przedostać się do radzieckiego wówczas Kijowa, ale wpada w ręce polskich pograniczników. Trzy lata później pragnienie wiedzy i zamiar poznania kultury światowej popychają go do ucieczki z polskiego wojska, do którego został przymusowo powołany, oraz do przekroczenia granicy z Niemcami, za co odbywa krótkotrwałe więzienie. Pozostaje jednak w tym kraju. Wożąc węgiel do ogrzewania w mieście Beuthen, poznaje syna dyrektora miejscowego gimnazjum i dzięki ciekawości oraz uczciwości staje się bliski tej rodzinie. Studiując na uniwersytecie w mieście Breslau oraz na Ukraińskim Uniwersytecie Wolnym, który założyli ukraińscy emigranci w Pradze, przyswaja dorobek klasycznej kultury europejskiej. Głównym podsumowaniem jego nauki stało się zrozumienie, że walka zbrojna jeszcze nie daje pełnej wolności, a człowiek może stać się naprawdę wolny tylko wtedy, gdy osiągnie najwyższy poziom organizacji życia. Przed drugą wojną światową Ułas Samczuk jest już znanym w Europie pisarzem. Największą sławę przyniosły mu powieści „Maria”, „Kułak” – o zgubnych skutkach kolektywizacji na Ukrainie, oraz epicka trylogia „Wołyń”. Kiedy wojska radzieckie zostały wyparte z Ukrainy przez hitlerowską armię Niemiec, Ułas Samczuk wraz z Ołeną Telihą nielegalnie przybywa do Lwowa, aby uporządkować narodowe życie kulturalne w swojej Ojczyźnie. Od końca sierpnia 1941 roku pisarz z pomocą ukraińskiej społeczności organizuje wydawanie niezależnej ukraińskiej gazety w mieście Równe pod tytułem „Wołyń”. W gazecie często pojawiały się artykuły jej redaktora naczelnego Ułasa Samczuka, w których bronił praw narodu ukraińskiego, dawał rady dotyczące lepszego życia, nie usprawiedliwiał misji zdobywcy. Taka postawa redaktora „Wołynia” nie zadowalała władz niemieckich i w 1942 roku został aresztowany. Ułasowi Samczukowi udało się wyjść z więzienia dzięki wstawiennictwu niemieckich działaczy kultury. W dalszej kolejności otrzymuje pozwolenie na pracę jako zwykły korespondent, jeździ po Ukrainie i jako jej syn opisuje życie prawdziwie, choć dla kamuflażu lojalnie wobec władz okupacyjnych. Wraz ze zbliżaniem się wojsk radzieckich Ułas Samczuk z goryczą w duszy (gdyż nadzieje na wywalczenie niepodległości Ukrainy w trakcie wojny nie spełniły się) opuszcza Ukrainę. Emigracyjne drogi prowadzą go do Kanady, gdzie napisze jeszcze szereg bogatych artystycznie utworów o życiu Ukraińców w XX wieku. Przebywając na Ukrainie pod okupacją niemiecką, Ułas Samczuk nie służył hitlerowskiej ideologii nazistowskiej, służył Ukrainie. Do siebie i do swoich rodaków odnosił się krytycznie, uważał, że Ukraińcy sami są winni tego, iż znaleźli się w stanie stagnacji, nie odnowili swojej państwowości, nie zajmowali się handlem, a bogactwa naturalne oddali w użytkowanie obcokrajowcom. Leninowskiej teorii radykalnych przewrotów w społeczeństwie, które nieuchronnie prowadzą do rozlewu krwi, przeciwstawiał zasady wysokiej moralności, zdrowego rozsądku oraz doskonałości w organizacji ludzkiego życia, orientował Ukraińców na cywilizację światową. Społeczeństwo Ukrainy swoim sumieniem już czci pamięć o Ułasie Samczuku: w jego rodzinnej wsi Tylawka w obwodzie tarnopolskim funkcjonuje muzeum, archiwum pisarza zostało przewiezione z Kanady do Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, Czerniowiecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. O. Kobylańskiej przedstawił swoim widzom inscenizację „Łzy Matki Boskiej” na podstawie powieści „Maria”, jego utwory są studiowane w szkołach. Dmytro PALIJ, pracownik naukowy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, m. Kijów. Cerkwi Dowbusza. I jest to najstraszniejszy zabytek ówczesnego totalitarnego reżimu. Izba Dowbusza w Iwano-Frankiwsku stała się wizytówką do poznawania naszej heroicznej przeszłości. W muzealnych gablotach i na planszach eksponowane są ciekawe dokumenty w oryginałach i fotografiach (fotokopiach), w szczególności „Czarna księga” miasta Stanisław z lat 1738–1751, gdzie zapisane są zeznania schwytanych towarzyszy Ołeksy Dowbusza przed szlachecko-polsko-ormiańskim sądem w miejskim ratuszu, w katakumbach którego męczono opryszków, a potem ćwiartowano. Niemożliwe jest bez wzruszenia patrzeć na 12 wystawionych pudełeczek, w których kolekcjoner umieścił ziemię z tych miejscowości, gdzie ku przestrodze ludziom szlachta wywiesiła na palach szczątki porąbanego martwego ciała Ołeksy Dowbusza, czytać smutny napis na ścianie z apelem do zwiedzających o uczczenie pamięci bohatera narodowego Ukrainy minutą ciszy i modlitwą za spokój prawej duszy legendarnego ludowego mściciela. Hennadij BURNASZOW, członek NSPU, m. Iwano-Frankiwsk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ofiarny działacz

Akademik Wołodymyr Hrabowecki (w środku) podczas wycieczki ze studentami Wydziału Historycznego po znanych miejscach Iwano-Frankiwska. 1995 r. Dopiero w 1995 roku na utworzenie muzeum O. Dowbusza przydzielono dwa ciasne pokoiki, do których, oczywiście, nie zmieściła się bogata kolekcja akademika W. Hrabowieckiego. W pierwszej sali eksponowane są obrazy, schematy, dokumenty. Tu zwiedzający może zapoznać się z warunkami społeczno-ekonomicznymi, które zrodziły ten wielowiekowy ruch wyzwoleńczy, oraz z eksponatami odzwierciedlającymi ludową walkę antyfeudalną przykarpackich mieszkańców, od wystąpienia ludowego wodza Muchy (1490—1492 r.) po słynną halicką Chmielnicczyznę pod przywództwem narodowych bohaterów Semena Wysoczana i Iwana Hrabiwskiego (1648—1649 r.). Ekspozycja drugiej sali rozpoczyna się stoiskiem, na którym w porządku chronologicznym opowiada się o ruchu opryszków. A może największą uwagę

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

HISTORIA I PIENIĄDZE

Przez ostatnie dwa lata na ekranach telewizorów często można było widzieć ówczesnego prezesa Narodowego Banku Ukrainy, pana Serhija Tihipkę, który reklamował nowy design naszej waluty narodowej, wychwalając liczbę zabezpieczeń przed ewentualnym fałszerstwem, argumentując zmianę ich rozmiarów itd. Pierwsza reakcja na to była taka: człowiek pragnie przejść do historii, choćby stawiając swój podpis na nowych banknotach, jednocześnie usuwając z nich znienawidzone przez siebie nazwisko jednego ze swoich poprzedników na tym stanowisku. Nic szczególnego, pomyślałem, zwykła ludzka próżność. Pomyślałem i zapomniałem. Lecz oto nowe banknoty trafiły w moje ręce. Spojrzałem i rozczarowałem się. Dlaczegoś w pamięci wypłynęły okupacyjne marki z pierwszych miesięcy minionej wojny. Małe formatem, jak 20- i 40-rublowe banknoty Rządu Tymczasowego z 1917 roku, nazwane przez lud „kierenkami”, nie budziły żadnego zaufania. Rozumieli to, oczywiście, także okupanci, bo już w 1942 roku tak zwany Centralny Bank Emisyjny Ukrainy w Równem, ówczesnej stolicy Komisariatu Rzeszy „Ukraina”, wypuścił dwujęzyczne banknoty w karbowańcach o normalnym, „solidnym” rozmiarze. Zatem rozmiar banknotów to rzecz poważna i zanim zacznie się go zmieniać, należy dobrze pomyśleć. Lecz w pośpiechu na to, najwyraźniej, nie wystarczyło czasu. A potem, oglądając wizerunki Wielkich Książąt Kijowskich na nich, zdziwiłem się i oburzyłem. Napisano „Wołodymyr Wielki” czy „Jarosław Mądry”, a widzę młodych ludzi z luksusowymi kręconymi brodami, no, czysty ci moskiewski strzelec z XVI czy XVII wieku! A Wielcy Książęta Kijowscy mieli przecież zupełnie inny wygląd, utrwalony w dokumentach i wyryty na monetach tamtych odległych czasów. Oczywiście, ziemia nasza leży „przy bitej drodze” i przetoczyły się przez nią straszne wichry wojen i najazdów, niszcząc wszystko, co tylko było możliwe do zniszczenia. Zniknęły też wizerunki książąt. Zniknęły, ale nie wszystkie. Oto na przykład szczegółowy opis, czy jak powiedziałby współczesny prawnik, „portret pamięciowy” wyglądu ojca Wołodymyra Wielkiego, kijowskiego księcia Światosława Ihorewicza (957—972), sporządzony przez bizantyjskiego historyka Leona Diakona podczas spotkania Światosława z bizantyjskim cesarzem Janem Tzimiskesem nad Dunajem: „Wyglądał tak: wzrostu umiarkowanego, nie za wysokiego i nie za niskiego, z gęstymi brwiami. Oczy miał niebieskie, nos płaski, brody nie miał, ale znad górnej wargi zwisały w dół gęste, bujne włosy. Głowa była całkowicie ogolona, z jednej jej strony zwisał gęsty kosmyk (osełedeć), co oznaczało szlachetność pochodzenia, szyja mocna, pierś szeroka i cała postać bardzo dobrze zbudowana. Wydawał się ponury i posępny. W jednym uchu wisiał złoty kolczyk, ozdobiony dwiema perłami z rubinem pośrodku” (zob. „Istorija kultury drewnej Rusi”. — Moskwa-Leningrad, 1948, t. I, s. 244). O synu Światosława — Wołodymyrze tak szczegółowy portret pamięciowy nie pozostał. Ale zachowały się bite za jego czasów złote i srebrne monety, na których widzimy portret księcia, znowuż bez brody, z opadającymi wąsami. Te monety bito w latach 986—1015. Na monetach Jarosława Mądrego, bitych, najwyraźniej około 1015 roku, na awersie widzimy wizerunek świętego Jerzego, chrześcijańskiego patrona księcia Jarosława, a na odwrocie — herb tryzub. Ten herb, który po raz pierwszy pojawił się na monetach księcia Wołodymyra Wielkiego, wybito także na wielu innych monetach staroruskich książąt. W 1992 roku stał się on Małym herbem współczesnej Ukrainy. Wydaje się, że nadszedł już czas zatwierdzić także Wielki herb, którego projekt został już dawno opracowany i który tylko czeka na odpowiednią decyzję Rady Najwyższej. Bardzo ciekawy materiał ilustracyjny, wykonany na najwyższym poziomie artystycznym, to dwie miniatury z Psałterza Trewirskiego (1078—1087), na których przedstawiono księcia Jaropełka z żoną Iryną. I znowu widzimy książęcą twarz bez brody, tylko z wąsami, tym razem prostymi („Istorija ukrainśkoho mystectwa”. — Kijów, 1966, s. 352—354). Na nagrodzie — Orderze Jarosława Mądrego, widzimy historycznie zweryfikowany portret tego wybitnego męża stanu. Warto wspomnieć także o spojrzeniu na ten problem autora szeregu rysunków ukraińskich banknotów W. Łopaty, który głęboko przestudiował go przed rozpoczęciem pracy — kijowscy książęta, aż do wnuków Jarosława Mądrego, bród nie nosili. Ten szereg można by kontynuować dalej, ale warto byłoby zwrócić uwagę czytelnika na zwyczaje i tradycje Ukraińców późniejszych czasów, na przykład późnego średniowiecza. Kozacy nosili wąsy i osełedeć, a broda była wyjątkiem lub była charakterystyczna chyba tylko dla ludzi w podeszłym wieku. W XIX i XX wieku osełedeć już wyszedł z mody, męskie twarze zdobiły wąsy, zwłaszcza u młodych i w średnim wieku ludzi. Zatem mamy do czynienia z ludowym zwyczajem, prześledzonym przez ponad tysiąclecie, który świadczy o ciągłości, czy jak kiedyś mówiono i pisano, trwaniu naszej historii, samoidentyfikacji Ukraińców. I tu jest pies pogrzebany! Bo przecież wielkomocarstwowi rosyjscy szowiniści twierdzą, zwłaszcza na Ukrainie, że naród ukraiński uformował się gdzieś w XIV—XV wieku. Ot tak — nie było go i nagle urodził się ze „wspólnej kolebki”. Jeszcze teraz można usłyszeć spekulacje na temat jednolitego rosyjsko-ukraińsko-białoruskiego narodu. Brzmiały one także w murach Dumy Państwowej, prawda, z ust dość odrażających deputowanych. A jednak jesteśmy różnymi, choć bratnimi narodami. Oto charakterystyka, sporządzona przez wybitnego rosyjskiego pisarza, laureata Nagrody Nobla, Iwana Bunina, który wiele pisał na ukraińskie tematy: „Chachły bardzo mi się spodobały od pierwszego wejrzenia. Od razu zauważyłem ostrą różnicę, jaka istnieje między chłopem-wielkorusem a chachłem. Nasi chłopi — naród w większości wycieńczony, w dziurawych siermięgach, w łapciach i onucach, z wychudzonymi twarzami i kudłatymi głowami. A chachły sprawiają radosne wrażenie: postawni, zdrowi i silni, patrzą spokojnie i łagodnie, ubrani w czyste, nowe ubrania. (Cytowane za książką tłumaczeń z języka angielskiego i rosyjskiego H. Wysznewoho „Zołotyj szturm”. — Tarnopol, 2004 r.). Niedawno deputowany ludowy... W. Jaworiwski wystąpił z propozycją zakazu zmieniania projektu i rozmiarów ukraińskich banknotów, dostrzegając w tych działaniach prezesów Narodowego Banku chęć uwiecznienia na nich swojego nazwiska. Najwyraźniej i jego oburzył wygląd zewnętrzny nowacji Tyhipki. Nie wiem, o czym myśleli S. Tyhipko i jego pomocnicy, tworząc te fałszywe portrety, jednak zrozumiałe jest jedno — to jaskrawy przejaw ich psychologii niższości: mądrzy i mężni — z brodami, bo nosili je „tam”, a inni — ludzie drugiej kategorii. Wydaje się, że warto byłoby powrócić do pierwotnego projektu jedno- i dwugrywnowych banknotów, stworzonego przez Łopatę, i, być może, jeśli istnieje taka potrzeba, udoskonalić je wyższym poziomem zabezpieczeń. Ale to należy już do sfery działalności odpowiednich specjalistów. Wydaje się również, że to wszystko jest tylko wierzchołkiem góry lodowej. W rzeczywistości chodzi o próbę sfałszowania, podobnie jak wyników drugiej tury wyborów Prezydenta, naszej historii z wielkomocarstwowych, szowinistycznych pozycji, chodzi o zamach na samo istnienie państwa ukraińskiego. Prezesi Narodowego Banku niech dalej, jak to przyjęte na całym świecie, składają swoje podpisy na nowych wzorach banknotów. Proces odnawiania ich projektu, zabezpieczeń itd. jest ciągły i zatrzymać go nie sposób. Tylko robić to trzeba z naukowych, obiektywnych pozycji, bez politykierstwa. Borys KYRYCZOK Zapraszamy na naukę młodzieńców po 9 klasie, którzy posiadają odpowiednie zdolności muzyczne i pedagogiczne oraz chęć zostania wykształconym muzykiem, propagatorem ukraińskiej pieśni i muzyki, mistrzem gry na bandurze i kobzie. Okres nauki — 4 lata. W tym czasie studenci są zwolnieni ze służby wojskowej. Absolwenci otrzymują dyplom młodszego specjalisty w zawodzie: „NAUCZYCIEL MUZYKI ORAZ SZTUKI KOBZIARSKIEJ, KIEROWNIK MUZYCZNY”. Studenci zapewnieni mają akademik, bezpłatne wyżywienie. Przy wstępie kandydaci przechodzą rozmowy kwalifikacyjne z muzyki, języka ukraińskiego, historii Ukrainy. Konsultacje i wstępne przesłuchania kandydatów wykładowcy szkoły przeprowadzają w ciągu roku szkolnego! Adres szkoły: Ukraina, 09212, obwód kijowski, rejon kaharłycki, wieś Stritiwka. Szkoła Kobziarska. Tel.: (8-273-71) 2-38, 2-85, 2-95, 2-92. Tel./faks: (8-273-71) 2-38. SZKOŁA SZTUKI KOBZIARSKIEJ Wyższa Uczelnia I stopnia akredytacji — wyższa szkoła pedagogiczna sztuki kobziarskiej, położona w malowniczej wsi Stritiwka na Kijowszczyźnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

IKONA RODZIMEGO KRAJU

W Browarskim Muzeum Krajoznawczym prezentowana jest wystawa „Sztuka sakralna Ukrainy XIX — początku XX wieku”, na której przedstawiono ikony z prywatnej kolekcji młodego artysty, mecenasa, zwycięzcy ogólnomiejskiego konkursu „Patron kultury — 2003” Wołodymyra Koziuka z Winnicy. Ikona rodzimego kraju… Jest ona całkiem blisko, na ścianie w starym babcinym domu. Jednocześnie jest to jeszcze zupełnie niebadany nurt w sztuce, jasna karta jej historii. Często nie uznawał jej Kościół, niszczono ją w czasach komunistycznych, jednak przetrwała, zachowała się i dotarła do nas tylko dlatego, że traktowano ją jak najdroższą rzecz w biednym chłopskim domu. Ludowe ikonopisarstwo na Ukrainie nigdy nie traciło wielkiej wagi i szacunku wśród mieszkańców wsi — malowane przez lokalnych mistrzów obrazy zajmowały zaszczytne miejsce zarówno w domu, jak i w świątyni. Doświadczenie pracy z materiałem przełożyło się na stabilnie utrwalone środki budowy kompozycji, przestrzeni oraz rozwiązania kolorystyczne. „Ukwieconym” obrazom przypisana jest szczególna wspaniałość roślinnego ornamentu, co dodaje dziełu dekoracyjności i zachowuje sens naturalnego amuletu. Ikona była amuletem i świętością dla każdej rodziny, lokalnej wspólnoty czy narodu, jak na przykład „Bogurodzica Braiłowsko-Poczajowska” z żeńskiego klasztoru w Braiłowie. Krąg tematyczny ukraińskiego ikonopisarstwa obejmował alegorię religijną, wydarzenia z życia Chrystusa i Bogurodzicy, a także określony panteon świętych. Często spotyka się tematy z barokowego ikonostasu — „Zbawiciel nie ręką ludzką uczyniony”, „Trójca Święta”, „Ostatnia wieczerza”. W Sofii Kijowskiej znajdował się i częściowo zachował do dziś freskowy portret rodziny księcia Jarosława. Wizerunek samego księcia, jego żony i synów został utracony. Istnieje tylko dość przybliżony, jak uważają niektórzy autorzy, rysunek z tego portretu, umieszczony także w „Ilustrowanej historii Ukrainy” M. Hruszewskiego. Z tego rysunku widać, że Jarosław, a był on w tym czasie już człowiekiem w podeszłym wieku, miał oprócz wąsów także krótką bródkę, to, co teraz nazywa się zarostem. To samo można powiedzieć o wspomnianych miniaturach Psałterza Trewirskiego: owal twarzy Jaropełka obwiedziony jest nieco grubszą linią, z czego można przypuszczać, że to również był zarost; na innej miniaturze broda przedstawiona jest bardziej wyraźnie. Istnieje jeszcze jedno źródło, „Izbornik Światosława” (1073—1076 rr.), w którym umieszczono zbiorowy portret rodziny księcia. Rysunek jest niewyraźny, zachował się słabo, ale późniejsze przerysowania tego rysunku pokazują księcia tylko z obwisłymi wąsami. To, nawiasem mówiąc, wcale nie jest Światosław Igorowicz. Ówcześni książęta często nosili jednakowe imiona, co prowadzi współczesnych badaczy do błędów przy identyfikacji pewnych imion i dat. W 1999 i 2000 roku Ukrposzta wydała swoje papiery wartościowe, bloki pocztowe z wizerunkami Jarosława Mądrego i Włodzimierza Wielkiego, które wywołały krytykę w prasie fachowej. Należy jednak zauważyć, że na naszej, wyższej państwowej Artysta i mecenas Wołodymyr Koziuk Całościowy kompleks artystyczny, jakim jest ukraińska ikona ludowa, wraz ze wspólnymi cechami może być rozpatrywany także jako połączenie poszczególnych warsztatów, szkół i ośrodków z własnymi charakterystycznymi cechami — to obrazy z różnych rejonów obwodu winnickiego i sąsiednich regionów. W kolekcji artysty Wołodymyra Koziuka, zgromadzonej w ciągu prawie dziesięciolecia, przedstawione są zarówno typowe egzemplarze prezentacyjne, jak i rzadkie wzorce ikonopisarstwa różnych regionów Winnicczyzny, które godnie naświetlają tak unikalne zjawisko, jakim jest ukraińska ikona ludowa. Dzięki mecenasowskiej i kolekcjonerskiej działalności Koziuka zostały uzupełnione zbiory Winnickiego Obwodowego Muzeum Krajoznawczego, Winnickiego Obwodowego Muzeum Sztuki, muzeum centrum kulturalno-estetycznego Narodowego Uniwersytetu Technicznego w Winnicy. Mam nadzieję, że ten prywatny zbiór wniesie swój wkład w fundusz duchowy naszego miasta. Nina KRYWORUCZKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dni w Antarktyce ma bardzo ważne znaczenie. Niestety, nie widzimy wielkich sukcesów w ważnej sprawie rozpowszechniania informacji o naszym państwie poprzez placówkę pocztową na stacji antarktycznej. Przez pięć lat Ukrposzta wydała tylko jeden znaczek, poświęcony Pierwszej ukraińskiej ekspedycji antarktycznej. Uważamy, że nadszedł czas, aby wydać serię „znaczków antarktycznych” z okazji dziesięciolecia stacji „Akademik Wernadski”, które odtwarzałyby współczesne badania naukowe Ukrainy w Antarktyce, a także przyrodę wokół stacji. Według ostatnich danych, rejon stacji „Akademik Wernadski” to kluczowe miejsce dla badań fizyki strefy granicznej antarktycznej dziury ozonowej. Tutaj prowadzi się porównawczą analizę obserwacji hydrometeorologicznych, ozonowych oraz jonosferycznych na stacji „Akademik Wernadski” oraz na innych stacjach naukowych Półwyspu Antarktycznego. Wskaźnikami zmian klimatycznych jest także bezprecedensowy kolaps lodowców według obserwacji

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

6 lutego mija dziewięć lat, odkąd Ukraina wznowiła badania na lodowym kontynencie i podniosła narodową flagę na maszcie bazy „Faraday”, obecnie – „Akademik Wernadski”.

Od 1996 roku Ukraińskie Centrum Antarktyczne (UCA) wysłało do Antarktyki pięć ekspedycji samolotem, dwie za pomocą statku naukowo-badawczego „Ernst Krenkel” i dwie na SNB „Horyzont”. Kompleks ukraińskiej stacji składa się z dziewięciu budynków, które znajdują się na kamiennym podłożu wyspy Galindez w archipelagu Wysp Argentyńskich. W okresie od 1947 r. średnioroczna temperatura wynosi tu – 4,3°C, średniomiesięczna latem od -1°C do +2°C, zimą temperatura może silnie zmieniać się w zależności od stanu morskiego lodu – w granicach od -5°C do -20°C. Śnieg pada prawie 255 dni w roku, a liczba słonecznych godzin w roku wynosi 825. Rozmiary i rzeźba wysp nie pozwalają na wykorzystanie transportu powietrznego, z wyjątkiem helikopterów. W głównym korpusie stacji znajduje się dziewięć biur badawczych, pokój sportowy, fotolaboratorium, izolatka, dwie toalety, suszarnia. Obok pomieszczenia sypialne, laboratorium biomedyczne, pomieszczenie z odsalaczem, bojlerem i dwoma kotłami grzewczymi. Na drugim piętrze – kuchnia z kuchenką elektryczną i kuchenką na paliwo płynne. Kuchnia wyposażona jest w dwie kuchenki mikrofalowe, trzy lodówki, elektryczną wyrabiaczkę ciasta, frytkownicę, grill oraz inny sprzęt kuchenny, o jakim tylko może marzyć kucharz. Obok jadalni i kuchni znajduje się wspaniała świetlica; bar „Faraday” – zdaniem gości, najlepszy w Antarktyce. Nawiasem mówiąc, bar jest jedynym miejscem na stacji, gdzie wolno palić. W ogóle – palenie nie jest tu zachęcane. I nie tylko dlatego, że szkodzi zdrowiu. Wszystkie budynki są drewniane, a pożar w Antarktyce to najstraszniejsze, co można sobie wyobrazić. Dlatego palenie, zważywszy na niemal stały wiatr, jest bardzo niebezpiecznym nawykiem. Co ciekawe, okna na stacji zamknięte są specjalnym szkłem, które nie przepuszcza promieniowania ultrafioletowego. Służy to ochronie zimowników podczas występowania dziury ozonowej. Zazwyczaj wszystkie drzwi stacji otwierają się do wewnątrz – aby można było wyjść po opadach śniegu. Antarktyka to ważny barometr zarówno stanu środowiska w skali globalnej, jak i procesów w Oceanie Południowym, które wpływają na Ziemię jako całość. Antarktyka to kuchnia pogody, światowa lodówka, która powoduje cyrkulację w światowym oceanie, wzbogacając toń wodną w tlen. I chociaż 100 milionów lat temu temperatura na powierzchni Ziemi była o 6–7 stopni wyższa od obecnej, modelowanie prędkości globalnych zmian klimatu, które zachodzą obecnie, daje tysiące razy wyższe wartości prędkości tych zmian, niż miało to miejsce 100 milionów lat temu. To znaczy, że zmiany, które zachodziły na przestrzeni milionów lat, teraz dzieją się w ciągu stuleci! Dlatego prowadzenie badań geofizycznych i ekosystemowych – podzielono „na dwoje rzeką Dniepr jedyną starożytną, prawdziwą kozacką ojczyznę Małą Rosję”. Traktat wywołał ostre niezadowolenie praktycznie wszystkich warstw ukraińskiej ludności. Przeciwko niemu występowali rządy hetmanów Petra Doroszenki, Iwana Brzuchowieckiego, Petra Suchowija, później – Demiana Mnohohrisznego i Iwana Samojłowicza. Wiadomo, że już negocjacje Warszawy z Moskwą skłoniły Doroszenkę do zbliżenia z Turcją. A dalej ten hetman wystąpił z inicjatywą zwołania ogólnej rady wszystkich kozaków Ukrainy dla W 1686 r. Warszawa i Moskwa zawierają traktat o „Wiecznym pokoju”, zgodnie z którym Rzeczpospolita uznawała podległość Rosji Ukrainy Lewobrzeżnej, Kijowa z okręgiem, Siczy Zaporoskiej. Prawobrzeże miało należeć do Polski, z wyjątkiem jej spornej części, która musiała pozostać niezamieszkana. Tak po raz kolejny został utrwalony podział Ukrainy. Wiele wiadomo o działaniach Samojłowicza przeciwko temu traktatowi. Przez długi czas próbował on przeszkodzić zawarciu porozumienia. Samojłowicz chciał, aby za prawdziwego władcę uważano jego, a nie rosyjskich monarchów. W pracach historycznych wspomina się przypadek, gdy syn hetmana Hryhorij wyrażał swoje oburzenie wójtowi i mieszczanom Czernihowa, a nawet groził im karą śmierci za to, że chcieli ustanowić na ratuszu rosyjski symbol – dwugłowego orła. Hryhorij Samojłowicz groźnie ostrzegał: „Nie będziecie, chłopi, żyć na świecie, jeśli chcecie wyłamać się z poddaństwa władcy – ojca mojego i poddać się Moskwie”. Pomimo wszystkich oskarżeń o lojalność wobec Moskwy, znane są dążenia Iwana Mazepy do rozszerzenia swojej władzy na Prawobrzeże, co ostatecznie osiągnął na początku XVIII w., kiedy wkroczyły tam wojska lewobrzeżne. Teraz konieczne było wyrwanie się spod moskiewskiej zwierzchności, która zagrażała istnieniu Wojska Zaporoskiego. Wydawało się, że taka szansa pojawiła się wraz z przyjściem szwe- NAUKA DZISIAJ Niemiec ustanowić na stacji „Akademik Wernadski” permanentny dwuczęstotliwościowy odbiornik GPS, co przeniesie stację do rzędu pełnoprawnych geofizycznych obserwatoriów monitorujących i badawczych światowej klasy. Ta aparatura pozwoli również otrzymywać dane o ogólnej zawartości elektronów na drodze od stacji do satelity systemu GPS na potrzeby programu „pogoda kosmiczna”. W kolejnych latach jeszcze jednym ważnym kierunkiem badań Ukrainy w Antarktyce będzie kompleksowa analiza antarktycznych ekosystemów, badania czynników ich stabilności, a także osobliwości pracy człowieka w warunkach Antarktyki. Oczywiste jest, że problemy, które pojawiają się podczas badań ekosystemów, populacji, nie mogą zostać rozwiązane bez zaangażowania nowoczesnych metod genetycznych. Na przykład, bez użycia markerów genetycznych niemożliwe jest odpowiedzenie na pytanie o genetyczną izolację poszczególnych skupisk kryla, co ma zasadnicze znaczenie dla organizacji racjonalnego połowu. W ten sposób ukraińskie badania w Antarktyce są skierowane na rozwiązanie kluczowych problemów ludzkości i dość efektywnie rozwijają się zgodnie z najnowocześniejszymi tendencjami nauki antarktycznej. Antarktyka to miejsce pielgrzymek turystów. Na przykład w 1997 roku 9000 turystów odwiedziło Antarktykę, z nich około 5 tysięcy kieruje się do Półwyspu Antarktycznego. A już w 2004 roku tylko stację „Akademik Wernadski” odwiedziło prawie 4000 turystów! Tempo wzrostu – około 5 procent rocznie. Według prognoz w 2010 roku oczekuje się do 8 mln turystów. Najpopularniejszym rodzajem turystyki są wyprawy w niewielkich grupach po 4–6 osób. LEKCJE HISTORII dów… Jeden z uczestników wyprawy Karola XII na Rosję pisał, że kozacy „chcą być wolnym narodem, nie pod jarzmem ani Polski, ani Moskwy, dlatego zawsze walczą o swoje przywileje i prawa, co właściwie stało się przyczyną, że Mazepa przyjął stronę szwedzką”. Następca Mazepy w walce o niepodległość Pyłyp Orłyk jako pierwszy spośród ukraińskich polityków zaproponował tak zrozumiałą dziś ideę konieczności istnienia niepodległej Ukrainy jako gwarancji ogólnoeuropejskiego bezpieczeństwa. W słowach Orłyka brzmiało ostrzeżenie dla krajów europejskich, że muszą one pomóc w wyzwoleniu Ukrainy spod władzy Moskwy i utwierdzeniu jej niepodległości, bo inaczej same zetkną się z niebezpieczeństwem, gdyż Rosja „wkrótce może dążyć do obalenia europejskiej wolności. Ci, którzy dbają o interes całej Europy i każdego jej państwa z osobna, łatwo zrozumieją niebezpieczeństwo dla wolności Europy od tak agresywnego państwa”. Wszystko to musimy wiedzieć i pamiętać, aby wysiłki naszych przodków nie były daremne. Jeśli chodzi o sąsiadów, to wydaje się, że niektórzy wnioski już wyciągnęli, a komuś jeszcze tylko trzeba wejść na niełatwą drogę krytycznego przemyślenia swojej przeszłości. Wiaczesław STANISŁAWSKI, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, za pomocą obserwacji z satelitów, kiedy od szelfu lodowego Larsena na Półwyspie Antarktycznym oddzielają się góry lodowe o długości 150—200 km. Takie zjawiska, wraz z dziurą ozonową, fluktuacjami populacji pingwinów, zmianami klimatycznymi w przeszłości, które obserwuje się na podstawie próbek lodu sprzed setek tysięcy lat, przekształciły Antarktykę w ważny „barometr”, który opowiada nam o stanie środowiska w skali globalnej oraz o wpływie Oceanu Południowego na Ziemię. Rozpoczęto także prace nad budową nowoczesnego systemu informacji geograficznej (SIG) regionu Półwyspu Antarktycznego, przyległego do ukraińskiej stacji antarktycznej. Przeprowadzono kartowanie archipelagu Wysp Argentyńskich w celu uzyskania danych bazowych dla SIG. Wszystko to jest wykonywane w celu wsparcia badań geologicznych, ekologicznych i geodezyjnych, monitorowania parametrów małych lodowców jako wskaźników długoterminowych zmian klimatu. Z uwagi na to, że pojawiła się możliwość za pomocą organizacji Polski oraz Hennadij MILINEWSKI, doktor nauk fizyczno-matematycznych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

ANDRUSOWSKI TARG

Niedawne sztucznie wywołane regionalne przeciwstawienie na Ukrainie zmusiło analityków do poszukiwania przyczyn powstania tego niepokojącego zjawiska. Wśród licznych czynników jednym z istotniejszych uznano zewnętrzny, co przypomniało historykom o dramatycznych wydarzeniach, które również miały miejsce nie bez udziału bliskich sąsiadów… Wystąpienie Rosji przeciwko Rzeczypospolitej po zawarciu ugody perejasławskiej nie stało się gwarancją ochrony całej Ukrainy. Układ o zakończeniu wojny, która rozpoczęła się w 1654 r. między Rosją a Polską o posiadanie Ukrainy, został zawarty w 1667 r. Podpisano go we wsi Andrusowo pod Smoleńskiem. Układ był sprzeczny z umowami, które Ukraina zawierała z Rosją za hetmanowania Bohdana Chmielnickiego, jego syna Jurija Chmielnickiego oraz Iwana Brzuchowieckiego. Artykuły rozejmu andrusowskiego utrwalały podział sfer posiadania obu państw: Lewobrzeże, Siewierszczyzna, Kijów miały należeć do Rosji, a Białoruś i Prawobrzeże przechodziły do Polski. Zaporoże trafiało pod władzę obu państw. Za Lewobrzeże Moskwa zobowiązywała się wypłacić Warszawie 1 mln polskich złotych (około 200 tys. rubli). Znakomity kozacki kronikarz Samijło Wełyczko nazwał ten układ „andrusowskim targiem”. Pisał on, że na mocy warunków umowy wyboru jedynego władcy, rozpoczął przygotowania do wyprawy na ziemie zachodnioukraińskie, aby je przyłączyć. Tak rozpoczęło się nowe przeciwstawienie z Polską. Z drugiej strony, początkowo lojalny wobec Moskwy lewobrzeżny hetman Brzuchowiecki rozpoczął powstanie i wkrótce pozbył się rosyjskiej zwierzchności. Nie zważając na układ andrusowski, już w 1668 r. Doroszeńce udaje się zjednoczyć pod swoją władzą całą Ukrainę. Lecz niedługo. „…Pomnożyły się na Ukrainie (najpierw wśród znacznych, a potem i wśród pospolitych kozaków) gniewy, niezgody, władzolubstwa, rozdwojenia, zmiany, porywy, zazdrości, wrogości, swary z rozlewem krwi oraz inne, podobne do tych, złe przygody i niepotrzebności. Oprócz tego wycierpiała ta Mała Rosja, na skrajną swoją ruinę, osłabienie i wyczerpanie, i liczne zewsząd najazdy wrogów” — pisał Wełyczko. A chan krymski w uniwersale do kozaków polskiego stronnika Mychajła Chanenki pisał o bratobójczej walce na Ukrainie: „…jeden z drugim, miasto z miastem, jak nieprzejednani wrogowie wojujecie i sami własną krew pijecie, i ziemię pustoszycie”. Czortomłycka Sicz, XVII w. Rys. W. Łenczenka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

ORBI ET URBI

WIADOMOŚCI Mykoła SKYBA Zdjęcia Ołeksandra Wakulenka W ramach tradycyjnych Dni Nauki Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” 24 stycznia w pomieszczeniu Centrum Kulturalno-Artystycznego NaUKMA odbyła się doroczna wystawa-prezentacja Domu Wydawniczego „KM Akademia”. Tym razem została ona oznaczona jako „Książki Akademii — Ukrainie”. To motto wydaje się nieco głośne, jeśli oczywiście nie odbierać go jako pewnej deklaracji na przyszłość. Bo przecież „KM Akademia” ma niezbędny do tego potencjał. Jeśli chodzi o realny stan rzeczy, to jego wskaźnikiem jest fakt, że wydawcy i ich stali autorzy z kadry profesorsko-wykładowczej Akademii (Mychajło Bryk, Łarysa Masenko, Iwan Łysyj, Taras Chuchlib, Serhij Pawłenko i inni) składali sprawozdanie, w istocie, sami przed sobą, a także przed swoimi partnerami z MF „Widrodżennia” oraz „Lwowskiego Forum Wydawców”. Takie ograniczone grono obecnych być może jest sygnałem tego, że żwawiej i ciekawiej należy przeprowadzać prezentacje poszczególnych nowości książkowych, które, nawiasem mówiąc, poza centrum Kijowa trudno nabyć. A „mohylańczycy” mają z czym wyjść do szerokiego ogółu czytelników. W ciągu ośmiu lat swojego istnienia wydawnictwo wypuściło w świat około 200 tytułów książek. Są to wydania z zakresu filozofii, historii, ekonomii, kulturoznawstwa, prawa, socjologii, nauk przyrodniczych i innych dziedzin wiedzy. Bardzo ciekawą i już na pewno dostępną cenowo jest seria wydań w formacie broszurowym z tekstami dorocznych wykładów pamięci imienia Ołeńskiej-Petryszyn. A prelegentami byli tu takie osobistości jak Lina Kostenko, Serhij Krymski, Iwan Dziuba, Dmytro Pawłyczko. Znaczne miejsce w strategii domu wydawniczego zajmują wydania dydaktyczne, gdyż pracuje on zgodnie z planem edukacyjnym Akademii. Tylko w 2004 roku wydano 29 metodyk i 20 podręczników metodycznych, ich autorami są najlepsi specjaliści w swojej dziedzinie. Przywiązuje się uwagę w „KM Akademia” także do operacyjnego tłumaczenia najlepszych zagranicznych wydań edukacyjnych, gdyż skrócenie dystansu czasowego ma tu szczególne znaczenie w kontekście integracji europejskiej Ukrainy. Wśród wydań tego typu jest niemało unikatowych, jak na przykład niedawno wydana praca Paulo Freire „Pedagogika wolności: etyka, demokracja i odwaga obywatelska”. Pożądane byłoby, aby takie podręczniki aktywniej rozpowszechniano przynajmniej w największych uniwersytetach Ukrainy. Póki co są z tym pewne problemy. Ale najważniejsze, że są one uświadamiane i otwarcie artykułowane przez „mohylańczyków”. Zatem są podstawy, by mieć nadzieję, że potencjał Akademii — i domu wydawniczego, i Domu Nauki — zostanie pełniej zrealizowany w tym roku. W ubiegłym tygodniu w Sali Aktowej NaUKMA odbyła się prezentacja książki „Taras Szewczenko: imperatyw Ukrainy” Jurija Barabasza — laureata Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki. Autor, który specjalnie dla tego wieczoru przyjechał z Moskwy, skromnie wysłuchiwał komentarzy i pochlebnych opinii, a ogólnie milczał. Co prawda, panu Jurijowi uprzejmie pozwolono coś powiedzieć — na powitanie i na pożegnanie. Mówili inni. Zakładano, że Wołodymyr Panczenko, który moderował wieczór, treściwie scharakteryzuje nową książkę Jurija Barabasza. Ale i on musiał ograniczyć się do przedstawienia publiczności chętnych do wystąpienia, a takich było wielu. Pierwszego do głosu zaproszono Iwana Dziubę, który na tyle szczegółowo przeanalizował książkę, że tym, którzy byli po nim, pozostało jedynie mówić o samym Barabaszu. Hryhorij Kłoczek wspomniał, jak pan Jurij napisał mu kiedyś trzy listy, co dla Hryhorija Dmytrowycza, wówczas wiejskiego nauczyciela, było nie lada zaszczytem i wsparciem moralnym w pracy nad doktoratem. Ostatecznie prezentacja przebiegła pomyślnie i wydaje się, że spodobała się autorowi. Wszystko działo się bowiem dość żwawo i czuć było miłość do pisarza oraz prawdziwe zainteresowanie jego twórczością. Choć każdy okazywał to na swój sposób: Wałerija Smilianska i Mykoła Żułynski na przykład cieszyli się z tego, że Barabasz z nimi współpracuje, a Iwana Dziubę nurtowało — czy dręczyło Szewczenkę sumienie za to, że odbił dziewczynę Soszence, czy nie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MUZA Z POMARAŃCZĄ

Ktoś bardzo trafnie zauważył: kiedy naród zaczyna się śmiać, przestaje się bać. Wybuch twórczości ludowej, sprowokowany Pomarańczową rewolucją, jest jaskrawym potwierdzeniem powyższego. Mamy tyle anegdot o niedawnych wyborach, że badając je, można obronić doktorat. Tej jesieni nie spała również rewolucyjna muza poetów. Do redakcji „Słowa Proświty” regularnie napływają listy z „pomarańczową” poezją. Wśród tych wierszy są utalentowane i po dziecięcemu naiwne, satyryczne i pełne zachwytu. Niestety, wydrukować wszystkich chętnych nie zdołałaby gazeta trzykrotnie obszerniejsza. Dlatego proponujemy niewielki przegląd, który da Państwu wyobrażenie o tym, co porusza poetów-rewolucjonistów. A ci, którzy zechcą dokładniej zapoznać się z twórczością poszczególnych autorów, mogą zwrócić się do nich bezpośrednio. Rewolucyjnych poetów najbardziej zajmowało kilka tematów: Janukowycz i jego zwolennicy, charyzma Wiktora Juszczenki, fenomen jedności narodu oraz dążenie do wolności. Wszystko to – pomalowane pomarańczową barwą. Najbardziej nie poszczęściło się „biało-błękitnym” i ich liderowi. Zaczynało się wszystko od skandowań, których nazwiska autorów pozostają tajemnicą dla ogółu. Niektóre z wyrażeń są dość obraźliwe dla wczorajszej władzy. Chociaż skandujący w większości tylko żartowali, nie mając zamiaru czynić rzeczywistością tego, o czym zgodnie wykrzykiwali. Bo któż, powiedzcie, wziąłby się za wsadzenie „Kuczmy za kraty – i grać, grać, grać”? Nawet gdyby się odważył, to jest to sprawa, która pachnie kryminałem. Kontynuowały tradycję „dobre” wierszyki: Kupię sobie ja psa, Zrobię ja mu budę, Nazwę go Janukowycz I tłuc będę. Imię autora – tajemnica, która zapewne zasmuci Komitet Ochrony Zwierząt. Wiersze podpisane przez autorów są bardziej humanitarne. Chociaż i w nich dostaje się za swoje synowi Czornowoła i jeszcze komuś. Oprócz tego spotykamy tu najróżniejsze rady – aż do pożytecznej i bardzo ukraińskiej: brać od wrogiego obozu wszystko, co dają. I niech sumienie nie męczy ani na chwilę. Ale wszedłszy na komisji do kabiny, Zagłosujcie tak, jak serce wam każe – Za Juszczenkę, za naszą Ukrainę. (Mykoła Kołomijec, miasteczko Antoniny na Chmielniczyźnie). Drugi temat charakteryzuje się patosem i przesadą. W tej poezji czytamy o przyjściu Apostoła, który pomoże nam pokonać złą siłę. Ciekawy zabieg, ale nie nowy. Kiedy ludzie ogłaszają kogoś Aniołem Stróżem, to podświadomie przerzucają na jego barki cały ciężar, pozostawiając sobie prawo do czekania na łaskę i wierzenia. Zdjęcie Hanny Oborskiej. Najlepszym jest temat samej rewolucji, przebudzenia. Właśnie taka poezja jest świadectwem tego, że rewolucja dokonała się nie tylko na Majdanie, ale i w duszach Ukraińców. Duszo moja, zaczynaj lekcję! Strachu, nie patrz w dół. Oddychajcie skrzydła, Każde pióro – zaciśnięte pęcherzyki płucne. Jak wy tak długo byliście we mnie, Wolności ułomki krótkie? Ciepło-pomarańczowych nie zatrzymać Przeciągów rewolucji. Skrzydła chwytają potoki strome, Skądś bierze się siła… Sumienie moje i moje myśli Koloru pomarańczy! (Wiktorija Syrowatko, m. Zaporoże). POMARAŃCZOWY DYSKURS. Czytając „pomarańczową” poezję, po raz kolejny przekonujesz się, że rewolucja uczyniła ludzi jednomyślnymi – tak bardzo podobne są wersy różnych autorów. Powtarzają się frazy, rymy. Nikt od nikogo nie plagiatował – po prostu ta poezja tworzyła się jednym tchem, a większość Ukraińców, jakkolwiek dziwnie to brzmi, przez kilka tygodni oddychała w unisonie. Jednak obserwuje się też różnice w nastrojowości wierszy. Tak, w wersach poetów ze Wschodniej Ukrainy czuć, oprócz radości, gorycz, której przyczyn nikomu nie trzeba wyjaśniać. Wasyl Czubenko (członek NSPU, mieszkaniec m. Jenakijewe w obwodzie donieckim) napisał do redakcji: „Tak chce się przysłużyć ukraińskiemu narodowi tym, co umiem, ale… Ale dla gazety Donbasu polityczny wiersz, chyba nie pasuje. Nawet szkoły, w których stale występowałem z ukraińskim Słowem, już kilka miesięcy nie zapraszają. Czyżby też odpowiednie instrukcje mieli? Boli”. Ten ból widać i w trzech wierszach pana Wasyla, które nam przysłał. Oto jeden z nich: UTRACONA PAMIĘĆ Wstyd mi się przyznać, I nie przyznać nie mogę, Że każdego dnia, wierzcie, każdego, Niby spadam w cenie W oczach sumienia swojego – Taki nędzny przy nim, Jak ten robak w bruździe. To ja w dzień i w nocy W objęciach losu idę na szafot, Gdzie Szatan przy śmiechu Bachusa Mnie zatwierdza NICZYM! Śmieję się zuchwale: – Ja jeszcze jestem! – Lecz uczucie, jakbym był nagi, Jakby turlacz Wiatry gonią istotę moją. Przez płacz gonią i krzyk mogił, Przez osąd wzgardzonych przodków, W szyk wrogich ośrodków, Wznoszących do nieba chorągwie… Zapomniano rodzinne brzegi I że pod ulewą złorzeczeń Idą drogami bezgłowia Dziadom nie spłacone długi. Oto taka ona – „pomarańczowa” poezja. Czasami – optymistyczna, czasami – zabolała. Ale to – poezja narodzin nowej Ukrainy. Dziękujemy Wam za zaufanie, drodzy autorzy, i prosimy o wybaczenie, że nie mogliśmy opublikować Waszych utworów. Ale mamy nadzieję, że „pomarańczowe” Słowo Nadiji Dyczko i Lubomyry Hawryliw z Przykarpacia, Lubowi Bondarczuk z Dniepropietrowska, Taisii Burłaki z Kijowa, Lubowi Moskal z Sydney (Australia), Ołeksandra Kowtuna ze wsi Słoboda Szarhorodska, Wołodymyra Mołodyka z Żytomierszczyzny i wielu innych znajdzie swoich zwolenników wśród narodu, wszak szczera poezja zasługuje na uznanie. Marija KRYSTOPA M. K. WYDAWNICTWO „KMA” PREZENTUJE

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

MŁODE WINO LITERATURY REWOLUCYJNEJ

Jurij Szeliażenko prezentuje swoją książkę. Każda walka prowokuje natchnienie. Nie ma chyba żadnej rewolucji, która nie pozostawiłaby śladów w literaturze. Pomarańczowa rewolucja dopiero zaczyna tę drogę. Jak powiedział Wasyl Herasymiuk, “wszystko to musi sfermentować”, aby stać się dobrym winem — prozy, poezji, dramaturgii. Ale jest już “młode wino”, którego autorzy nie chcieli lub nie mogli czekać, aż emocje, uczucia staną się wyważonym słowem. W końcu — młode wino tym właśnie charakteryzuje się, że nie uznaje ram, kanonów. Pulsuje, iskrzy i pozostawia w pamięci odczucie błysku, wybuchu. Obecnie mamy kilka płyt, których teksty rewolucjoniści już nauczyli się na pamięć, oraz cieniutkie książeczki, w których jest duch rewolucji. Jedną z takich książek jest “Razem!” Jurija Szeliażenki. Przygodowa powieść młodego autora została zaprezentowana na Majdanie w grudniu, dlatego wdzięczni czytelnicy u autora już byli. Czy będzie ich więcej? Trudno powiedzieć, bo los utworów samizdatowych jest nieprzewidywalny. Być może powieść kiedyś wejdzie do “pomarańczowej” antologii, a może u młodego (ur. 1981 r.) pisarza pojawi się pragnienie wydania “Razem!” w bardziej solidny sposób. Mimo niezbyt respektowalnego wyglądu — powieść zasługuje na uwagę nawet wybrednego czytelnika. Bardziej — tylko na wybrednego, bo alegorie autora nie są dla ogółu. Jedyne, co jest bliskie wszystkim, to pomarańczowy kwiat wolności, dzięki któremu bohaterowie zwyciężają własny strach, zakazy kłamliwych starszyzn i znajdują drogę z jaskini do czystego powietrza. Można mówić teraz o wszystkim znanym utworze “W drodze do bajki”, gdyby ta droga do bajki nie została przebyta przez naród ukraiński dzisiaj. Ponadto u Jurija Szeliażenki nie ma jednego wodza, który walczy z nieufnością tłumu, a jest młodzież, która pragnie zmian. Ten utwór autor napisał w październiku 2004 roku. Po jego napisaniu walka na Majdanie Niepodległości i w każdym regionie trwała. I może zwycięstwo w finale powieści było prorocze? Jeszcze jedna książka — “Pomarańczowy kolor wolności”, wydana dzięki finansowaniu klubu “BłahoDijna Korowa”. Tutaj zebrano “pomarańczowe” utwory pisarzy z Rówieńszczyzny: anegdoty, wiersze, humoreski. Tutaj jest ból, radość i wiara w zwycięstwo, a także dużo dowcipu i słonecznej barwy, która jeszcze długo będzie wywoływać u Ukraińców tylko pozytywne emocje.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

stosunek do naszych wydarzeń — powinien być nie płacz, a wiara i pewność. Rozmowa przebiegała dość żywo i ciekawie, lecz oto nierozważnie postanowiono włączyć do dyskusji również salę. Pierwszy chętny do wyrażenia swojej opinii zakomunikował, że rozmowy o rewolucji już się znudziły, że wszyscy przyszli uczcić pamięć bohaterów i posłuchać koncertu. Na sali — burzliwe oklaski, takie same, jakimi witano na początku koncertu uczestników dyskusji. Wydawało się, że pewna część widzów przyszła tylko posłuchać muzyki, i to właśnie tej, która im się podoba, ale w żadnym wypadku nie uczcić pamięć. Bo przecież pokłon bohaterom, w danym przypadku, — to nie tylko słuchanie pięknych pieśni, to także ocena tego, co było i co dzieje się teraz. Robi się przykro za samą pamięć, którą spekuluje rzekomo „świadoma” część społeczeństwa. A niechęć do słuchania siebie nawzajem, opinii drugiego — to, być może, nasza chroniczna choroba. Druga część koncertu była już czysto muzyczna. Właściwie, przygrywkę do wydarzenia dała Maria Burmaka, która na samym początku wykonała przy gitarze swoje znane pieśni, wśród których — także „Anioł stróż”. A dopiero potem występowały Łesia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

PIEŚNI I ROZMOWY DLA ANIOŁÓW

ROCZNICA Już tradycyjnie 29 stycznia w Teatrze Operetki odbywa się założony przez MA „Art Weles” „Koncert dla aniołów” — impreza, która czci pamięć Bohaterów Krut. Od kilku lat znani i lubiani wykonawcy śpiewają na tym wydarzeniu swoje najlepsze pieśni. Zazwyczaj na koncerty przychodzi wielu miłośników ukraińskiej muzyki, ponieważ te wieczory zawsze wyróżniały się kameralnością i szczególną atmosferą, która budzi w duszy najjaśniejsze uczucia. Tym razem pod murami teatru również zebrało się sporo chętnych do wzięcia udziału w artystycznym wydarzeniu. Co prawda, oczekiwanie na spotkanie z pięknem dla wielu zostało zepsute przez elementarne błędy w organizacji. Większość ludzi bez miejsc zmuszona była stać na mrozie prawie godzinę. Ale czym to jest w porównaniu z wyczynem Bohaterów Krut! Ochroniarze wpuszczali do środka tylko tych, którzy mieli zaproszenia ze wskazanym miejscem (takich, nawiasem mówiąc, było mało). Wszystkim innym ogłoszono, że zostaną wpuszczeni, nie, nie na salę, a w ogóle do budynku teatru dopiero po godzinie siódmej. Dla przedstawiciela prasy nie robiono wyjątku. Dość zmarznięci ludzie, nauczeni Majdanem, zaczęli nawet skandować „Hańba!”. Co prawda, w tym przypadku pożądanego efektu to nie przyniosło. Zrozumiałe, że po siódmej gigantyczna kolejka do szatni i znaczne opóźnienie rozpoczęcia koncertu było zapewnione. Koncert okazał się dość nieoczekiwany choćby dlatego, że jego pierwsza część była zupełnie nie muzyczna (z wyjątkiem występu Marii Burmaki). Na scenie na niewielkich trybunach siedzieli znani ludzie, wśród których — deputowani ludowi Mykoła Tomenko, Andrij Szkil, Jurij Pawłenko, rzecznik MSZ Markijan Łubkiwski, członek CKW Rusłan Kniazewycz, naczelnik wydziału ds. rodziny i młodzieży Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandr Kułyk, dziennikarz Mychajło Brynych i inni. Od razu pojawiła się myśl, że takie zmiany w ogólnie niezmiennym od kilku lat formacie koncertu stały się możliwe dzięki niedawnym pomarańczowym wydarzeniom. Według słów organizatorów koncertu, „tegoroczne obchody pamięci Bohaterów Krut postanowiono przeprowadzić w formacie talk-show, z udziałem tych, którzy byli w centrum wydarzeń Pomarańczowej Rewolucji: polityków, studentów — uczestników akcji protestacyjnych, a także muzyków, którzy swoimi pieśniami z pomarańczowej sceny podnosili morale uczestników rewolucji. Przedmiotem dyskusji staną się heroiczne czyny, które w różnych historycznych czasach budziły sumienie Narodu i nie pozwalały mu zginąć w najmniej sprzyjających warunkach. To i Wojna Wyzwoleńcza pod wodzą Bohdana Chmielnickiego, i wydarzenia rewolucyjne lat 1918—21, i ruch powstańczy połowy XX wieku, wydarzenia początku lat dziewięćdziesiątych, Pomarańczowa Rewolucja i wiele innych wielkich i małych czynów, których dokonali najlepsi synowie i córki Ukrainy na drodze zdobywania Wolności dla swojego Narodu”. Zatem uczestnicy rozmowy wyrażali swój punkt widzenia na różne kwestie, które dotyczyły zarówno przeszłości, jak i współczesności — o przyczynach klęski młodej Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1918 r., o historycznym sensie bitwy pod Krutami, o różnicach między współczesnymi politykami-zwycięzcami, o fenomenie heroizmu i wyczynu, o paralelach między wydarzeniami 1918 roku a Pomarańczową Rewolucją. Brzmiały różne opinie, rozmowa momentami nawet przechodziła w dyskusję. Chociaż z wieloma wyrażonymi stanowiskami prawie wszyscy byli tak czy inaczej zgodni. W szczególności z tymi, że trzeba szukać siły w sobie (a nie oglądać się na innych), wierzyć w siebie i w Ukrainę, umieć wyrażać protest, nie myśląc przy tym o swoim osobistym heroizmie. Dlatego też paralele z wydarzeniami historycznymi są zasadne, ponieważ nie warto zapominać o błędach przeszłości i pewne wnioski z nich wyciągać trzeba. Ponadto bez tamtych wydarzeń nie mogłaby zaistnieć dzisiejsza wolna Ukraina. Najważniejsze — trzeba iść, zwyciężać i bronić innych, do tego czas zmienić. Wystąpili: Herasymczuk i „Koroliwśki zajci”, Taras Petrynenko i Tetiana Horobec, Foma (bez „Mandriw”), który przy akompaniamencie gitary akustycznej śpiewał swoje najbardziej liryczne pieśni. Niespodzianką stał się występ kobziarza Tarasa Kompanczenki — wykonał on pieśń… „Śmiało my w boj pojdiom”, która, jak się okazuje, początkowo miała inny, ukraiński tekst, a potem ją faktycznie ukradziono i zaczęto wykorzystywać jako hymn wojny domowej. Więc pieśń wybrzmiała w swoim pierwotnym, ukraińskojęzycznym wariancie. Taras Czubaj zupełnie „rozbujał” salę starą ukraińską pieśnią partyzancką, a teraz ludowym hitem „Lenta za lentoju”. Na końcu Łesia Horowa i wszyscy uczestnicy koncertu zaśpiewali pieśń, którą często słyszeliśmy podczas Pomarańczowej Rewolucji — „Ja — patriot”. Oto takim, niezwykłym i niejednoznacznym stał się tegoroczny „Koncert dla aniołów” z rewolucyjnymi zmianami. Istnieją różne opinie co do zasadności czy niepotrzebności nowego formatu wydarzenia, i w ogóle — co do wydarzeń przeszłości i współczesności. Bezsporne jest jedno — anioły wszystko widzą. Kateryna TARCZEWSKA. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę kijowskiego artysty Wołodymyra Harbuza, wcześniej szeroko znanego ilustratora książkowego i grafika. Ta wystawa pomieściła 41 prac malarskich i 9 graficznych autora i nosi tytuł „Barwy rodzinnego kraju”. Prace malarskie zaprezentowane na wystawie to piękne impresjonistyczne pejzaże, plenerowa suita krajobrazów Naddnieprza — stron, które swego czasu dziwiły i nasycały natchnieniem Tarasa Szewczenkę. Całej twórczości Wołodymyra Harbuza tak czy inaczej przypisane jest zwracanie się do obrazu wielkiego narodu. Swoje słowo powiedzieli Ołeś Doryczenko, Wasyl Korczynśkyj i dyrektor centrum wydawniczego „Proświta” Wasyl Kliczaka, który powitał wszystkich „krewnych Harbuza”, a także zaznaczył, że prawie we wszystkich pejzażach obecna jest pomarańczowa (lub też dyniowa) barwa. Wiemy również, że Wołodymyr niedawno obchodził swoje urodziny. Korzystając z okazji, chcemy życzyć mu, aby w przyszłym roku kogut zawsze budził go „tą nogą” i żeby od razu chwytał w ręce pędzel…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

«SŁONECZNE KLARNETY» WOŁODYMYRA HARBUZA

Kobziarza i jego poetyckiego dziedzictwa. Znane serie ilustracji W. Harbuza do „Kobziarza” (1985—1986), prace graficzne „Szewczenko i wieczność”, „Ścieżkami do gwiazd” (1987), ilustracje do „Psalmów Dawidowych” T. H. Szewczenki (2001). Niedawno w centrum wydawniczym „Proświta” ujrzało światło dzienne nowe wydanie Kobziarza, zrealizowane przy pomocy znanego projektanta książek Serhija Tarasenki, które zawiera świeże ilustracje artysty. Na wystawie ta książka również została zaprezentowana. Wspaniałe współczesne, wręcz nowoczesne wydanie, ze wstępem Pawła Mowczana i przypisami Jewhena Nachlika, które chce się wziąć do rąk i wielokrotnie czytać. Wołodymyr Harbuz jest gatunkowo różnorodnym, technicznie wielostronnym artystą. Czuje się prawdziwym Ukraińcem — i to nadaje narodowego kolorytu nawet jego nowoczesnym, kosmogonicznym dziełom. Jasne, ciepłe, świetliste i lekkie są jego pejzaże. Coś nieuchwytnie-durowo-triumfalnego dominuje w tym artystycznym świecie, budzi wspomnienie o „słonecznych klarnetach” Pawła Tyczyny. Wołodymyr Harbuz urodził się w 1951 roku na Kijowszczyźnie we wsi Karapyszi w rejonie myroniwskim. Ukończył Lwowski Instytut Poligraficzny im. Iwana Fedorowa. Obecnie mieszka w Kijowie i ma swoją pracownię. Pracuje w różnych gatunkach i technikach: grafika sztalugowa i książkowa, malarstwo, sztuka monumentalna. Jest członkiem Związku Artystów Ukrainy. Dzieła artysty przechowywane są w wielu muzeach i prywatnych kolekcjach w naszym kraju oraz poza jego granicami. Wśród książek zilustrowanych przez Harbuza, oprócz utworów Szewczenki, są „Kosmogonia narodu ukraińskiego” oraz „Wierzenia przedchrześcijańskie”. Krytycy zauważają: cokolwiek i jakkolwiek by nie malował, jakiegokolwiek tematu by nie tworzył, zawsze będzie w nim coś z „kosmicznie prarodzicielskiego”, z naszej legendarnej i tajemniczej prahistorii trypolskiej. Chociaż Wołodymyr Harbuz pracował także w gatunku portretu, a nawet malarstwa erotycznego. Sam Wołodymyr Harbuz jest człowiekiem tak samo jasnym i harmonijnym jak jego pejzaże — dziecięco-bezpośrednim, wrażliwym, wesołym. I u wszystkich, którzy z nim rozmawiają, zawsze poprawia się nastrój, co z pewnością mogą zaświadczyć na przykład pracownicy centrum wydawniczego „Proświta”. Dlatego tyle ciepłych słów padło pod jego adresem od przyjaciół, którzy przyszli na otwarcie wystawy. Wasyl Turkewycz, znany ukraiński poeta, zaznaczył, że w dziełach Harbuza znalazło odzwierciedlenie to, co poetyckie, co zawsze żyje w duszy naszego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

AFERY

drugi pojedynek ze mną, będę na to gotowy”. POZYTYWNE EMOCJE Witalij opowiedział, jak oni z Wołodymyrem spędzili weekend po Starym Nowym Roku. W sobotę i niedzielę bracia Kliczkowie byli honorowymi gośćmi na prestiżowym zimowym show — “Baldessarini Snow Arena Polo World Cup Kitzbuhel 2004”, które odbywało się w miasteczku Kitzbühel, położonym na przedgórzu austriackich Alp, na wysokości nieco ponad tysiąca metrów nad poziomem morza. Witalij i Wołodymyr przybyli na te zawody na zaproszenie swojego raz bywało w podobnych sytuacjach. Nie obyło się bez niespodzianek i tym razem. Początkowo przeprowadzenie pojedynku zaplanowano na 14 maja. Jednak w ciągu ostatniego tygodnia daty zmieniały się dwukrotnie — 23 i 7 maja. Tak więc ostateczna data przeprowadzenia pojedynku pozostaje nieznana. Wprawdzie nieznane pozostaje też miejsce przeprowadzenia pojedynku między Witalijem a Hasimem. Póki co proces negocjacyjny “zawisł” między Las Vegas a Nowym Jorkiem. Według słów Witalija, zmiany, które pojawiają się niemal codziennie, nie martwią go. BOKS z Bracia Kliczkowie pod alpejskim słońcem “To całkiem normalne, kiedy zmienia się data przeprowadzenia pojedynku, nieznane jest miejsce, gdzie ma odbyć się walka i czy zgłoszony bokser będzie ostatecznie tym przeciwnikiem, który stoczy pojedynek przeciwko mnie — spokojnie oświadcza Witalij. — Dopóki pod kontraktem nie będą widniały podpisy wszystkich zainteresowanych osób, to każdą informację, która dotyczy przyszłej walki, należy traktować jako roboczą”. WOŁODYMYR KLICZKO PRZECIWKO CHRISOWI BYRDOWI Nie jest tajemnicą, że dla Wołodymyra przyszły pojedynek jest dość ważny, gdyż od jego wyniku zależy bardzo wiele. Jeśli mówić dokładniej, to właśnie od tego, na ile Wołodymyr będzie przekonujący w swoim zwycięstwie, zależeć będzie dalszy rozwój jego zawodowej kariery. Ale żeby przywrócić zaufanie nie tylko kibiców boksu, ale i zaufanie bossów tego sportu, Wołodymyr potrzebuje silnego przeciwnika. Pojedynek przeciwko bokserowi w stylu “a-la Mollo”, nawet w przypadku zwycięstwa Wołodymyra, niczego poza szkodą nie przyniesie. Przeciwnika, który odpowiadałby wszystkim wymaganiom, znaleźć trudno. Nawet w dzisiejszym swoim stanie Wołodymyr budzi obawy u chętnych do stoczenia z nim pojedynku. Jeśli pretendent wyrazi chęć wyjścia na ring z Wołodymyrem, to za to trzeba będzie wyłożyć dość znaczną sumę. Według plotek, którymi przepełnione są kulisy wielkiego boksu, Wołodymyr ma szansę nie tylko powrócić na wielki ring, ale i uczynić swój powrót mistrzowskim. Przynajmniej tak uważa wielu ekspertów i analityków boksu. Materiały przygotował Ołeksandr TRAWIANKA Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ODZYSKAJĄ 200 ha?

W piątek Partia Zielonych opublikowała listę „biednych” posiadaczy ziemi w Puszczy Wodicy. Znamienne, że na tej liście znajdują się nazwiska boleśnie znane kibicom piłkarskim. Jest tam córka Hryhorija Surkisa — Switłana, jego bliski współpracownik, wiceprezes klubu piłkarskiego „Dynamo” Łeonid Aszkenazi, a także charkowski oligarcha, prezes klubu piłkarskiego „Metalist” Ołeksandr Jarosławski oraz były przewodniczący Rady Nadzorczej klubu piłkarskiego „Arsenał” (Kijów) Mychajło Pożywanow. W październiku ubiegłego roku decyzją Rady Miasta Kijowa ziemie rezerwatu otrzymało kilka wysokich rangą urzędników, a także sami deputowani Rady Miasta Kijowa. Pod przyszłe dacze ze szklarniami i kortami przekazano ponad 200 hektarów terenów uzdrowiskowych w rejonie Puszczy Wodicy. Co prawda, w miniony czwartek Kijowska Rada Miejska wstrzymała działanie czterech swoich decyzji, które dotyczą przekazania w dzierżawę 736 ha ziem rezerwatu Puszcza Wodica. „Ukraińska Prawda” SZACHY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

KOLEJNY REMIS

Mistrz świata według FIDE, Ruslan Ponomariow z Ukrainy, w 11. rundzie superturnieju w holenderskim Wijk aan Zee zremisował z Brytyjczykiem Shortem. Wyniki turnieju: Leko — 7,5; Anand, Adams, Topałow — 6,5; Kramnik, Griszczuk — 6; Bruzon, Polgar — 5,5; Van Wely, PONOMARIOW, Swidler, Short — 5; Morozewicz — 4; Sokołow — 3. JAZDA FIGUROWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«MÓJ POJEDYNEK Z RAHMANEM JEST REALNY W 90 %»

Witalij Kliczko, przyleciawszy do Kijowa z Niemiec, gdzie wraz z Wołodymyrem ustalał warunki przyszłego pojedynku młodszego brata, oświadczył, że jego walka przeciwko byłemu mistrzowi świata w wersji WBC/IBF w wadze ciężkiej Hasimowi „The Rock” Rahmanowi jest gotowa w 90 %. Przypomnę, że negocjacje z Donem Kingiem, promotorem Hasima, w sprawie organizacji tego pojedynku prowadzi znany w świecie zawodowego boksu adwokat, menedżer i matchmaker Shelly Finkel. Również w negocjacjach bierze udział prezydent telewizji HBO Sport Ross Greenburg, który musi zdecydować, czy ten pojedynek będzie transmitowany w otwartej telewizji, czy na płatnym kanale kablowym. Wielu ekspertów zgadza się z opinią, że dla miłośników boksu przyszły pojedynek Witalija przeciwko Hasimowi będzie ciekawym widowiskiem, argumentując to tym, że w swoim ostatnim pojedynku Rahman dość przekonująco rozprawił się z australijskim gigantem Kali Meehanem. Szczególną uwagę na ten pojedynek zwraca fakt, że od listopada 2003 roku Witalij nie boksował przeciwko amerykańskim zawodnikom. Ostatnim Amerykaninem, z którym Witalij toczył pojedynek, był Larry Donald, którego Kliczko-starszy pokonał przez techniczny nokaut w dziesiątej rundzie. A jeśli mówić o Rahmanie, to jego popularność w Ameryce jest znacznie większa niż Kanadyjczyka Kirka Johnsona, południowoafrykańczyka Corrie Sandersa oraz Brytyjczyka Danny'ego Williamsa. „Dla Witalija pojedynek z Rahmanem, a tym bardziej zwycięstwo w tym starciu, będzie wspaniałą szansą na zdobycie jeszcze większej popularności w Ameryce — uważa znany analityk boksu George Lederer. — Rahman to poważny zawodnik, który w ostatnim pojedynku pokazał się z bardzo dobrej strony. Jestem pewien, że ten pojedynek wzbudzi duże zainteresowanie wśród miłośników boksu”. A póki negocjacje w sprawie pojedynku Witalija z Rahmanem trwają, na horyzoncie pojawił się Lennox Lewis, który oficjalnie oświadczył, że nie zamierza wracać na ring, a kontynuuje cieszenie się spokojem na zasłużonym odpoczynku. „Chcę powtórzyć to, co już powiedziałem 6 lutego ubiegłego roku — oświadczył Lewis. — Odszedłem z boksu, bo tego chciałem. Pozostanę w historii boksu jako jeden z kilku mistrzów świata w wadze ciężkiej, którzy przeszli na emeryturę, będąc na szczycie swojej zawodowej kariery”. W kuluarach Lewis zasugerował również, że jest dość zamożnym człowiekiem, dlatego żadne honoraria nie zmuszą go do powrotu na ring. Jednak w ostatnim czasie Lennox jest tak sprzeczny w swoich wypowiedziach, że mimowolnie przypomina się stare angielskie przysłowie: kiedy mowa o niczym, wtedy mowa o pieniądzach. Felix Trinidad trzymał się poza ringiem przez dwa i pół roku, dopóki namowy Dona Kinga, do których dodał prawie pięćdziesiąt milionów dolarów, sprawiły, że Tito jednak powrócił, pewnie pokonując Ricardo Mayorgę. Zatem Lennox ma czas, by pomyśleć, rozważyć wszystkie „za” i „przeciw”, przeliczyć i… zdecydować. Co do Witalija, to ograniczył się do krótkiego oświadczenia: „Gdy tylko Lennox zdecyduje się na przyjaciela i partnera, znanego projektanta Wernera Baldessariniego, który jest organizatorem tego międzynarodowego turnieju zimowego polo na koniach i po raz trzeci organizuje takie zawody. I za każdym razem turniej gromadzi elitę światowego biznesu i show-biznesu. Istota gry jest taka: drużyna — trzech uczestników na koniach, długimi kijami muszą zagnać czerwoną piłkę do bramki rywali. Mecz składa się z czterech części po siedem minut, z przerwami trzy- i pięciominutowymi. W zawodach brały udział cztery drużyny, w składzie których byli gracze światowej klasy z Niemiec, USA, Holandii, Szwajcarii i Argentyny. W każdym razie Kliczkowie tylko obserwowali grę. „Nam z Wołodymyrem wiele razy proponowano wzięcie udziału w zawodach. Jednak musimy odmawiać — opowiada Witalij. — Ta gra wymaga pewnych umiejętności, wprawy i doświadczenia, które zdobywa się latami. Nasz udział ogranicza się do tego, że obserwując grę, otrzymujemy ogromny ładunek pozytywnych emocji, którego wystarczyłoby dla dziesięciu osób”. GOWORYŁY-BAŁAKAŁY Pojedynek Witalija Kliczki przeciwko Hasimowi Rahmanowi, wyznaczony na 14 maja, nie odbędzie się. Ale dopóki kontrakt na pojedynek nie jest podpisany, można o nim mówić tylko jako o możliwym, bo w trakcie negocjacji może zmienić się wszystko, jak już nie Redaktor naczelny Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczenko. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Oksana Petryczenko. Redakcja prowadzi korespondencję z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

NASZA SREBRNA PARA

Ołena Hruszyna i Ruslan Honczarow zdobyli srebrne medale mistrzostw Europy w łyżwiarstwie figurowym w parach tanecznych. Mistrzami kontynentu zostali Rosjanie — Tatiana Nawka i Roman Kostomarow. Brąz przypadł francuskiej parze — Isabelle Delobel i Olivierowi Schönfelderowi. Rozpoczęły się zawody kobiet. Po wykonaniu krótkiego programu Ukrainka Ołena Liaszenko zajęła czwarte miejsce, a jej rodaczka Halina Manjaczenko — szóste. Prowadzenie po krótkim programie objęła Rosjanka Iryna Słucka. A Rosjanin Jewhen Pluszczenko został mistrzem Europy w łyżwiarstwie figurowym na mistrzostwach kontynentu, które odbywają się we włoskim Turynie. Srebro zdobył Francuz Brian Joubert, a brąz — Niemiec Stefan Lindemann. Ukrainiec Witalij Danyłczenko zajął 22. miejsce. PIŁKA NOŻNA PRZYGOTOWANIA DO ALBAŃCZYKÓW Narodowa reprezentacja Ukrainy rozpoczyna przygotowania do meczu eliminacyjnego do MŚ-2006 z Albanią, który odbędzie się 3 lutego. Właśnie tego dnia piłkarze, powołani przez Błochina na zgrupowanie treningowe, wyjadą do tureckiej Antalii, gdzie będą bezpośrednio przygotowywać się do meczu z Albańczykami. W planach Błochina na tym zgrupowaniu jest rozegranie sparingu z chorwackim lub tureckim klubem. Bezpośrednio z Antalii niebiesko-żółci polecą na mecz do albańskiej Tirany. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn