Strona · s. 10strona oryginału ↗
PRACA SPOŁECZNA TO PO-
Слово Просвіти, №05 за 2005 рік
POSTAĆ — W naszym kraju „Proświtę” założono prawie ćwierć wieku po tym, jak powstała we Lwowie — opowiada Petro Dowhoszyja. — Ta organizacja już w zarodku była ogólnonarodową strukturą, skazaną na wstąpienie do niej każdego świadomego Ukraińca. Co więcej, miała znamiona elitarności, gdyż to właśnie narodowa ukraińska elita stała u jej kolebki. — Panie Piotrze, co skłoniło Pana do zajęcia się przeszłością ruchu proświtańskiego? — A co jesteśmy warci bez naszej historii, bez chwalebnych czynów dziadów-pradziadów? Ważne, aby nasi współcześni ją docenili. Historia otwiera się przed tymi, którzy chcą ją zrozumieć. Organizatorami ruchu proświtańskiego na Borszczowszczyźnie stali się księża, diacy kościoła greckokatolickiego. Najpierw komórka „Proświty” pojawiła się w Skale nad Zbruczem dzięki staraniom proboszcza miejscowej świątyni, księdza Ołeksandra Łewyckiego, szwagra żony Mychajła Hruszewskiego. Ojciec Ołeksandr, jak i diak Hryhorij Starycki (ojciec sławnego śpiewaka Myrosława Skały-Staryckiego), dobrze znał się z Iwanem Franką. Do stworzenia „Proświty” we wsi Cyhany dołożył starań ojciec Omelan Hlibowycki, przyjaciel Iwana Franki, Bohdana Łepkiego, Wasyla Szczurata. Szereg czytelni założył ojciec Ołeksandr Kapustynski, poseł do Sejmu Krajowego. U źródeł organizacji stali nauczyciele, lekarze, adwokaci — Mychajło Dorundjak, Jarosław Szałauta, Kost Bojarskyj, Dmytro Nykołyszyn, Petro Bojczuk, Wołodymyr Hołubec, artystka Lwowskiego teatru „Ruska Besida” Ludmyła Smał-Petrowycz. W historię Borszczowskiej „Proświty” weszły rodziny Dribniuków, Drozdowskich, Szymańskich, Paszkowskich, Ruszczyckich, Kobyleckich… Dzięki pracy oświatowej młodzieńcy i dziewczęta ciągnęli do wyższych szkół. Z niewielkiej wsi Skowiatyn wyższe wykształcenie zdobyło 11 osób, 16 nauczycieli wyszło ze wsi Iwankiw, wśród których — Dmytro Nykołyszyn, profesor gimnazjum w Kołomyi, pisarz, autor zbiorów poetyckich, wielu utworów dramatycznych, rozpraw naukowych. Idee proświtańskie żyły wśród narodu i po 1939 roku, kiedy wielu czołowych działaczy zginęło w więzieniach, w obozach koncentracyjnych. — Lwią część w Pana książce zajmuje opowieść o współczesności „Proświty” na Borszczowszczyźnie. Pewnie dlatego, że był Pan inicjatorem jej odrodzenia? — Nie to jest najważniejsze. Chciało się zachować dla przyszłości imiona borszczowian, którzy wzięli na siebie ciężar odrodzenia ducha narodowego. W czasie, gdy wierzchołek władzy grabił państwo, Borszczowska „Proświta” wznowiła swoją działalność w 1988 roku. To były niełatwe czasy, trzeba było stawać do walki z systemem, szczególnie ciężko przychodziło to prowincji. Ależ my staliśmy! Dziennikarze, bibliotekarze, nauczyciele, lekarze, inżynierowie — Bohdana Wasyliw, Marija Fafrunyk, Herasym Kostecki, Wasyl Stećko, Lidija Majuk, Petro Stepan, Hałyna Onyszko, Marta Kuźmycz, Jewhen Ołeksiuk, Wołodymyr Osadczuk, Marija Tymoczkiw, Iwan Stecewycz, Stefanija Doskoczynśka, Ołena Tarnawśka, Wołodymyr Dutczak, małżeństwa Serwetnyków, Sahanów, Rejdów… — Wymienił Pan znane w naszym kraju imiona. Co za nimi stoi — z punktu widzenia działalności „Proświty”? Prawie 16 lat kieruje Borszczowską rejonową „Proświtą” Petro DOWHOSZYJA. Inicjator jej odnowienia i niezmienny przewodniczący, wytrwale pracuje dla duchowego rozwoju tego nadzbruczańskiego kraju, który leży na południu tarnopolszczyzny. Działalność na rzecz odnowienia tradycji narodowych przyniosła rejonowej „Proświcie” sławę ośrodka duchowości, patriotyzmu i twórczego źródła, a panu Piotrowi — proświtańską nagrodę „Budowniczy Ukrainy”. Podsumowaniem pracy stała się książka Petra Dowhoszyi „Borszczowska „Proświta”: przeszłość i teraźniejszość”, która ujrzała światło dzienne w ubiegłym roku w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura”.
jako przewodniczącym, w Borszczowie pojawiły się ulice hetmana Mazepy, Mychajła Hruszewskiego, Stepana Bandery, Symona Petlury… Społeczność przyczyniła się do tego, że w centrum Borszczowa stanął majestatyczny pomnik Tarasa Szewczenki. W osiedlu cukrowni — popiersie Łesi Ukrainki, Mychajła Hruszewskiego (na wniosek aktywnego proświcianina Wołodymyra Dutcziaka). Rejonowa „Proświta” była współzałożycielem „Hałyćkoho wisnyka”. Sześcioro naszych prośwician zostało radnymi miejskimi i rejonowymi. W 1991 roku wybrano mnie na zastępcę przewodniczącego rejonowego komitetu wykonawczego ds. humanitarnych, a od 1992 roku — na przewodniczącego rady rejonowej. Proświcianie aktywnie współpracują z organizacjami narodowo-patriotycznymi, z duchownymi i wspólnotami kościelnymi, a także z władzami — w kwestiach dotyczących odrodzenia narodowej duchowości. U zarania ukraińskiej niepodległości, gdy nie było odpowiednich podręczników, proświcianie pomagali nauczycielom opracowywać materiały z literatury ukraińskiej, historii, przygotowywać scenariusze dla pracowników kultury. Kupowaliśmy we Lwowie podręczniki i darowaliśmy je szkołom oraz bibliotekom. Od 1996 roku nadawany jest proświatowo-informacyjny program radiowy „Borszcziwśkyj hołos”. — Dzisiaj w rejonie żadne znaczące wydarzenie artystyczne nie odbywa się bez „Proświty”… — Jest to dla nas sprawa zasadnicza. Często występuję z referatami na wieczorach szewczenkowskich, na imprezach poświęconych pamięci Łesi Ukrainki, Wasyla Stusa, uroczystościach z okazji rocznic ZURL, Jedności. Organizowaliśmy wieczory pamięci bohaterów Krut, Bazaru, braliśmy udział w wydarzeniach upamiętniających Mychajła Hruszewskiego, Bohdana Chmielnickiego, Ołenę Telihę, Sołomiję Kruszelnycką, Bohdana Łepkiego. W czytelni centralnej biblioteki rejonowej organizowaliśmy dyskusje nad Pani, Hanno Mychajłiwno, książkami — „Zełeni swiata”, „Czerwoni korali”, „Hołhofa”, „Strastna doroha”, a także Nestora Myzaka „Za tebe, swiata Ukrajino”, dziecięcego zbioru „Perszi łastiwky”. Studio literackie dla młodzieży „Steżeczka” również zorganizowali proświcianie — Pani oraz dyrektor biblioteki dziecięcej Bohdana Wasyliw. Chcę osobno powiedzieć o tradycyjnej lekcji szewczenkowskiej, która już od dziesięciu lat odbywa się 9 marca w centrum miasta przy pomniku Tarasa Szewczenki dla uczniów szkół, szkół zawodowych, agrotechnikum. Zwycięzcy konkursu literackiego czytają poezję Szewczenki, otrzymują nagrody od „Proświty”. Znaczny rezonans wywołały wieczory poświęcone jubileuszom metropolity Andrzeja Szeptyckiego, kardynała Josyfa Slipyja, które przeprowadzono przy aktywnym wsparciu ojca Bohdana Bodnara. — Borszcziwskich prośwician znają nie tylko w rejonie… — Śmiem mieć nadzieję na taką dobrą sławę. Występowaliśmy z programem literacko-artystycznym, poświęconym ukraińskiemu wojsku, w Kamieniecko-Podolskiej Szkole Wojskowej, z promocją Pani twórczości — w sąsiednim rejonie czortkowskim. Ciekawy i niezapomniany był udział w konferencji naukowo-praktycznej, która odbyła się we Lwowskim Muzeum Iwana Franki: mam badania nad literackim i życiowym losem ukraińskiej poetki, uczennicy Iwana Franki Kłymentyny Popowycz, pochowanej na Borszcziwszczyźnie. W sali Związku Pisarzy Ukrainy opowiadałem o tradycjach literacko-artystycznych naszego regionu oraz o naszym wybitnym rodaku, pisarzu, laureacie Nagrody Szewczenkowskiej Romanie Andrijaszku. — Pani schludne i przytulne, skromne mieszkanie zdobi duża biblioteka. — Książka zawsze była oznaką duchowego bogactwa. Nie moda, a intelektualna potrzeba prowadziła człowieka do księgarni czy biblioteki. Księgozbiory dzisiaj nie są bogate, zwłaszcza prowincjonalne. Nowości literackich próżno tam szukać. Trzeba odrywać środki od skromnego dziennikarskiego zarobku, aby nabyć to, co cię interesuje. — Skąd czerpie Pani wieści o świeżych książkach? — Takich informacji nie otrzymasz ani z ogólnej prasy, ani z telewizji. O nowościach literatury dowiaduję się ze specjalistycznych wydawnictw — prenumerujemy „Literaturną Ukrajinu” i czasopismo „Knyżnyk”. Pomagają „Knyhonosza”, „Klub simejnoho dozwillia”. — Ostatnie nowości w Pani domowej bibliotece? przygotowywała do druku zbiór własnych krótkich powieści przygodowych). Ja zaś ostatnio daję pierwszeństwo opublikowanym wspomnieniom, dziennikom wybitnych Ukraińców. Wspólne zamiłowanie — dobra poezja, w szczególności Liny Kostenko. Jej powieści poetyckie „Marusia Czuraj”, „Beresteczko” znamy niemal na pamięć. Podzielamy zachwyt naszych krajan również Pani poezją, Hanno Mychajłiwno. Żona przygotowała ciekawy poemat o Stepanie Banderze. Szukamy sponsorów, aby książka ujrzała światło dzienne. — Mimo pracy społecznej znajduje Pani czas na twórczość… — Pierwsza moja książka — „Pesymistyczni monolohy optymista” — wyszła w tarnopolskim wydawnictwie „Dżura” pod koniec 2002 roku. Zawiera ona materiały literaturoznawcze o Tarasie Szewczence, Iwanie France, Łesi Ukraince, publicystykę. Wkrótce w jednym z kijowskich wydawnictw wyjdzie obszerna praca historyczno-publicystyczna o rodzinnej wsi „Moji Czornokinci”. Pracuję jeszcze nad dwiema książkami. W gazecie rejonowej prowadzę rezonansową cotygodniową kolumnę „Subotnij lyst czytaczam”. — W czym czerpie Pani natchnienie, skąd nabiera sił do pracy społecznej? — Spokój ducha daje rodzina, odpoczynek w Czornokinciach. Należę do tych, dla których przyroda jest jak uzdrawiająca woda, zwłaszcza wczesnojesienna. Żeby nie zwiędnąć w prowincjonalnej głuszy, zmuszam się do dużo czytania. A praca społeczna zawsze była domeną dziwnych ludzi (jeśli spojrzeć na nich oczami mieszczanina). Ja bym powiedział, że to los wszystkich, którzy poświęcili się pracy proświatowej. Hanna KOSTI W-HUSKA, poetka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Borszczów, obwód tarnopolski.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
