Strona · s. 11strona oryginału ↗
Replika w sprawie głosowania w Radzie Najwyższej Ukrainy nad uchwałą o obchodach 100-lecia urodzin Ułasa Samczuka, przypadających na luty 2005 roku.
Слово Просвіти, №05 за 2005 рік
Gorzką refleksją jest to, że w czternastym roku istnienia niepodległego państwa ukraińskiego znacznej części deputowanych ludowych nie wystarczyło mądrości, by zagłosować za taką uchwałą. Główny oponent w debacie, przedstawiciel frakcji komunistów, swoje „argumenty” wyraził w duchu tej nieludzkiej wrogości, która była właściwa stalinowskiej metodzie krwawych represji. Wybitny pisarz, „ukraiński Homer XX wieku”, został napiętnowany słowami „faszysta” i „pachołek”. Chciało się zapytać szanownego komunistę-oratora: „Co wspólnego z komunizmem, którego główną zasadą jest równość i braterstwo, ma tak wrogi duch Pańskiego wystąpienia przeciwko pisarzowi, który do żadnej partii nie należał, w żadnej walce zbrojnej udziału nie brał, a jedynie pracował jako mistrz słowa artystycznego i publicystycznego, opisując prawdziwą historię Ukrainy, broniąc zasad nie klasowej wrogości, lecz zdrowego rozsądku, mądrości i humanitaryzmu w połączeniu z oddaniem bliskiej mu Ukrainie?”. Ułas Samczuk urodził się na Wołyniu. Jego młodość i wczesne lata dorosłe upłynęły w warunkach władzy Polski na tej ziemi. W 1924 roku pod wpływem idei komunistycznych próbuje nielegalnie przedostać się do radzieckiego wówczas Kijowa, ale wpada w ręce polskich pograniczników. Trzy lata później pragnienie wiedzy i zamiar poznania kultury światowej popychają go do ucieczki z polskiego wojska, do którego został przymusowo powołany, oraz do przekroczenia granicy z Niemcami, za co odbywa krótkotrwałe więzienie. Pozostaje jednak w tym kraju. Wożąc węgiel do ogrzewania w mieście Beuthen, poznaje syna dyrektora miejscowego gimnazjum i dzięki ciekawości oraz uczciwości staje się bliski tej rodzinie. Studiując na uniwersytecie w mieście Breslau oraz na Ukraińskim Uniwersytecie Wolnym, który założyli ukraińscy emigranci w Pradze, przyswaja dorobek klasycznej kultury europejskiej. Głównym podsumowaniem jego nauki stało się zrozumienie, że walka zbrojna jeszcze nie daje pełnej wolności, a człowiek może stać się naprawdę wolny tylko wtedy, gdy osiągnie najwyższy poziom organizacji życia. Przed drugą wojną światową Ułas Samczuk jest już znanym w Europie pisarzem. Największą sławę przyniosły mu powieści „Maria”, „Kułak” – o zgubnych skutkach kolektywizacji na Ukrainie, oraz epicka trylogia „Wołyń”. Kiedy wojska radzieckie zostały wyparte z Ukrainy przez hitlerowską armię Niemiec, Ułas Samczuk wraz z Ołeną Telihą nielegalnie przybywa do Lwowa, aby uporządkować narodowe życie kulturalne w swojej Ojczyźnie. Od końca sierpnia 1941 roku pisarz z pomocą ukraińskiej społeczności organizuje wydawanie niezależnej ukraińskiej gazety w mieście Równe pod tytułem „Wołyń”. W gazecie często pojawiały się artykuły jej redaktora naczelnego Ułasa Samczuka, w których bronił praw narodu ukraińskiego, dawał rady dotyczące lepszego życia, nie usprawiedliwiał misji zdobywcy. Taka postawa redaktora „Wołynia” nie zadowalała władz niemieckich i w 1942 roku został aresztowany. Ułasowi Samczukowi udało się wyjść z więzienia dzięki wstawiennictwu niemieckich działaczy kultury. W dalszej kolejności otrzymuje pozwolenie na pracę jako zwykły korespondent, jeździ po Ukrainie i jako jej syn opisuje życie prawdziwie, choć dla kamuflażu lojalnie wobec władz okupacyjnych. Wraz ze zbliżaniem się wojsk radzieckich Ułas Samczuk z goryczą w duszy (gdyż nadzieje na wywalczenie niepodległości Ukrainy w trakcie wojny nie spełniły się) opuszcza Ukrainę. Emigracyjne drogi prowadzą go do Kanady, gdzie napisze jeszcze szereg bogatych artystycznie utworów o życiu Ukraińców w XX wieku. Przebywając na Ukrainie pod okupacją niemiecką, Ułas Samczuk nie służył hitlerowskiej ideologii nazistowskiej, służył Ukrainie. Do siebie i do swoich rodaków odnosił się krytycznie, uważał, że Ukraińcy sami są winni tego, iż znaleźli się w stanie stagnacji, nie odnowili swojej państwowości, nie zajmowali się handlem, a bogactwa naturalne oddali w użytkowanie obcokrajowcom. Leninowskiej teorii radykalnych przewrotów w społeczeństwie, które nieuchronnie prowadzą do rozlewu krwi, przeciwstawiał zasady wysokiej moralności, zdrowego rozsądku oraz doskonałości w organizacji ludzkiego życia, orientował Ukraińców na cywilizację światową. Społeczeństwo Ukrainy swoim sumieniem już czci pamięć o Ułasie Samczuku: w jego rodzinnej wsi Tylawka w obwodzie tarnopolskim funkcjonuje muzeum, archiwum pisarza zostało przewiezione z Kanady do Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy, Czerniowiecki Teatr Muzyczno-Dramatyczny im. O. Kobylańskiej przedstawił swoim widzom inscenizację „Łzy Matki Boskiej” na podstawie powieści „Maria”, jego utwory są studiowane w szkołach. Dmytro PALIJ, pracownik naukowy Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, m. Kijów. Cerkwi Dowbusza. I jest to najstraszniejszy zabytek ówczesnego totalitarnego reżimu. Izba Dowbusza w Iwano-Frankiwsku stała się wizytówką do poznawania naszej heroicznej przeszłości. W muzealnych gablotach i na planszach eksponowane są ciekawe dokumenty w oryginałach i fotografiach (fotokopiach), w szczególności „Czarna księga” miasta Stanisław z lat 1738–1751, gdzie zapisane są zeznania schwytanych towarzyszy Ołeksy Dowbusza przed szlachecko-polsko-ormiańskim sądem w miejskim ratuszu, w katakumbach którego męczono opryszków, a potem ćwiartowano. Niemożliwe jest bez wzruszenia patrzeć na 12 wystawionych pudełeczek, w których kolekcjoner umieścił ziemię z tych miejscowości, gdzie ku przestrodze ludziom szlachta wywiesiła na palach szczątki porąbanego martwego ciała Ołeksy Dowbusza, czytać smutny napis na ścianie z apelem do zwiedzających o uczczenie pamięci bohatera narodowego Ukrainy minutą ciszy i modlitwą za spokój prawej duszy legendarnego ludowego mściciela. Hennadij BURNASZOW, członek NSPU, m. Iwano-Frankiwsk
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
