Strona · s. 13strona oryginału ↗
6 lutego mija dziewięć lat, odkąd Ukraina wznowiła badania na lodowym kontynencie i podniosła narodową flagę na maszcie bazy „Faraday”, obecnie – „Akademik Wernadski”.
Слово Просвіти, №05 за 2005 рік
Od 1996 roku Ukraińskie Centrum Antarktyczne (UCA) wysłało do Antarktyki pięć ekspedycji samolotem, dwie za pomocą statku naukowo-badawczego „Ernst Krenkel” i dwie na SNB „Horyzont”. Kompleks ukraińskiej stacji składa się z dziewięciu budynków, które znajdują się na kamiennym podłożu wyspy Galindez w archipelagu Wysp Argentyńskich. W okresie od 1947 r. średnioroczna temperatura wynosi tu – 4,3°C, średniomiesięczna latem od -1°C do +2°C, zimą temperatura może silnie zmieniać się w zależności od stanu morskiego lodu – w granicach od -5°C do -20°C. Śnieg pada prawie 255 dni w roku, a liczba słonecznych godzin w roku wynosi 825. Rozmiary i rzeźba wysp nie pozwalają na wykorzystanie transportu powietrznego, z wyjątkiem helikopterów. W głównym korpusie stacji znajduje się dziewięć biur badawczych, pokój sportowy, fotolaboratorium, izolatka, dwie toalety, suszarnia. Obok pomieszczenia sypialne, laboratorium biomedyczne, pomieszczenie z odsalaczem, bojlerem i dwoma kotłami grzewczymi. Na drugim piętrze – kuchnia z kuchenką elektryczną i kuchenką na paliwo płynne. Kuchnia wyposażona jest w dwie kuchenki mikrofalowe, trzy lodówki, elektryczną wyrabiaczkę ciasta, frytkownicę, grill oraz inny sprzęt kuchenny, o jakim tylko może marzyć kucharz. Obok jadalni i kuchni znajduje się wspaniała świetlica; bar „Faraday” – zdaniem gości, najlepszy w Antarktyce. Nawiasem mówiąc, bar jest jedynym miejscem na stacji, gdzie wolno palić. W ogóle – palenie nie jest tu zachęcane. I nie tylko dlatego, że szkodzi zdrowiu. Wszystkie budynki są drewniane, a pożar w Antarktyce to najstraszniejsze, co można sobie wyobrazić. Dlatego palenie, zważywszy na niemal stały wiatr, jest bardzo niebezpiecznym nawykiem. Co ciekawe, okna na stacji zamknięte są specjalnym szkłem, które nie przepuszcza promieniowania ultrafioletowego. Służy to ochronie zimowników podczas występowania dziury ozonowej. Zazwyczaj wszystkie drzwi stacji otwierają się do wewnątrz – aby można było wyjść po opadach śniegu. Antarktyka to ważny barometr zarówno stanu środowiska w skali globalnej, jak i procesów w Oceanie Południowym, które wpływają na Ziemię jako całość. Antarktyka to kuchnia pogody, światowa lodówka, która powoduje cyrkulację w światowym oceanie, wzbogacając toń wodną w tlen. I chociaż 100 milionów lat temu temperatura na powierzchni Ziemi była o 6–7 stopni wyższa od obecnej, modelowanie prędkości globalnych zmian klimatu, które zachodzą obecnie, daje tysiące razy wyższe wartości prędkości tych zmian, niż miało to miejsce 100 milionów lat temu. To znaczy, że zmiany, które zachodziły na przestrzeni milionów lat, teraz dzieją się w ciągu stuleci! Dlatego prowadzenie badań geofizycznych i ekosystemowych – podzielono „na dwoje rzeką Dniepr jedyną starożytną, prawdziwą kozacką ojczyznę Małą Rosję”. Traktat wywołał ostre niezadowolenie praktycznie wszystkich warstw ukraińskiej ludności. Przeciwko niemu występowali rządy hetmanów Petra Doroszenki, Iwana Brzuchowieckiego, Petra Suchowija, później – Demiana Mnohohrisznego i Iwana Samojłowicza. Wiadomo, że już negocjacje Warszawy z Moskwą skłoniły Doroszenkę do zbliżenia z Turcją. A dalej ten hetman wystąpił z inicjatywą zwołania ogólnej rady wszystkich kozaków Ukrainy dla W 1686 r. Warszawa i Moskwa zawierają traktat o „Wiecznym pokoju”, zgodnie z którym Rzeczpospolita uznawała podległość Rosji Ukrainy Lewobrzeżnej, Kijowa z okręgiem, Siczy Zaporoskiej. Prawobrzeże miało należeć do Polski, z wyjątkiem jej spornej części, która musiała pozostać niezamieszkana. Tak po raz kolejny został utrwalony podział Ukrainy. Wiele wiadomo o działaniach Samojłowicza przeciwko temu traktatowi. Przez długi czas próbował on przeszkodzić zawarciu porozumienia. Samojłowicz chciał, aby za prawdziwego władcę uważano jego, a nie rosyjskich monarchów. W pracach historycznych wspomina się przypadek, gdy syn hetmana Hryhorij wyrażał swoje oburzenie wójtowi i mieszczanom Czernihowa, a nawet groził im karą śmierci za to, że chcieli ustanowić na ratuszu rosyjski symbol – dwugłowego orła. Hryhorij Samojłowicz groźnie ostrzegał: „Nie będziecie, chłopi, żyć na świecie, jeśli chcecie wyłamać się z poddaństwa władcy – ojca mojego i poddać się Moskwie”. Pomimo wszystkich oskarżeń o lojalność wobec Moskwy, znane są dążenia Iwana Mazepy do rozszerzenia swojej władzy na Prawobrzeże, co ostatecznie osiągnął na początku XVIII w., kiedy wkroczyły tam wojska lewobrzeżne. Teraz konieczne było wyrwanie się spod moskiewskiej zwierzchności, która zagrażała istnieniu Wojska Zaporoskiego. Wydawało się, że taka szansa pojawiła się wraz z przyjściem szwe- NAUKA DZISIAJ Niemiec ustanowić na stacji „Akademik Wernadski” permanentny dwuczęstotliwościowy odbiornik GPS, co przeniesie stację do rzędu pełnoprawnych geofizycznych obserwatoriów monitorujących i badawczych światowej klasy. Ta aparatura pozwoli również otrzymywać dane o ogólnej zawartości elektronów na drodze od stacji do satelity systemu GPS na potrzeby programu „pogoda kosmiczna”. W kolejnych latach jeszcze jednym ważnym kierunkiem badań Ukrainy w Antarktyce będzie kompleksowa analiza antarktycznych ekosystemów, badania czynników ich stabilności, a także osobliwości pracy człowieka w warunkach Antarktyki. Oczywiste jest, że problemy, które pojawiają się podczas badań ekosystemów, populacji, nie mogą zostać rozwiązane bez zaangażowania nowoczesnych metod genetycznych. Na przykład, bez użycia markerów genetycznych niemożliwe jest odpowiedzenie na pytanie o genetyczną izolację poszczególnych skupisk kryla, co ma zasadnicze znaczenie dla organizacji racjonalnego połowu. W ten sposób ukraińskie badania w Antarktyce są skierowane na rozwiązanie kluczowych problemów ludzkości i dość efektywnie rozwijają się zgodnie z najnowocześniejszymi tendencjami nauki antarktycznej. Antarktyka to miejsce pielgrzymek turystów. Na przykład w 1997 roku 9000 turystów odwiedziło Antarktykę, z nich około 5 tysięcy kieruje się do Półwyspu Antarktycznego. A już w 2004 roku tylko stację „Akademik Wernadski” odwiedziło prawie 4000 turystów! Tempo wzrostu – około 5 procent rocznie. Według prognoz w 2010 roku oczekuje się do 8 mln turystów. Najpopularniejszym rodzajem turystyki są wyprawy w niewielkich grupach po 4–6 osób. LEKCJE HISTORII dów… Jeden z uczestników wyprawy Karola XII na Rosję pisał, że kozacy „chcą być wolnym narodem, nie pod jarzmem ani Polski, ani Moskwy, dlatego zawsze walczą o swoje przywileje i prawa, co właściwie stało się przyczyną, że Mazepa przyjął stronę szwedzką”. Następca Mazepy w walce o niepodległość Pyłyp Orłyk jako pierwszy spośród ukraińskich polityków zaproponował tak zrozumiałą dziś ideę konieczności istnienia niepodległej Ukrainy jako gwarancji ogólnoeuropejskiego bezpieczeństwa. W słowach Orłyka brzmiało ostrzeżenie dla krajów europejskich, że muszą one pomóc w wyzwoleniu Ukrainy spod władzy Moskwy i utwierdzeniu jej niepodległości, bo inaczej same zetkną się z niebezpieczeństwem, gdyż Rosja „wkrótce może dążyć do obalenia europejskiej wolności. Ci, którzy dbają o interes całej Europy i każdego jej państwa z osobna, łatwo zrozumieją niebezpieczeństwo dla wolności Europy od tak agresywnego państwa”. Wszystko to musimy wiedzieć i pamiętać, aby wysiłki naszych przodków nie były daremne. Jeśli chodzi o sąsiadów, to wydaje się, że niektórzy wnioski już wyciągnęli, a komuś jeszcze tylko trzeba wejść na niełatwą drogę krytycznego przemyślenia swojej przeszłości.
Wiaczesław STANISŁAWSKI, starszy pracownik naukowy Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, za pomocą obserwacji z satelitów, kiedy od szelfu lodowego Larsena na Półwyspie Antarktycznym oddzielają się góry lodowe o długości 150—200 km. Takie zjawiska, wraz z dziurą ozonową, fluktuacjami populacji pingwinów, zmianami klimatycznymi w przeszłości, które obserwuje się na podstawie próbek lodu sprzed setek tysięcy lat, przekształciły Antarktykę w ważny „barometr”, który opowiada nam o stanie środowiska w skali globalnej oraz o wpływie Oceanu Południowego na Ziemię. Rozpoczęto także prace nad budową nowoczesnego systemu informacji geograficznej (SIG) regionu Półwyspu Antarktycznego, przyległego do ukraińskiej stacji antarktycznej. Przeprowadzono kartowanie archipelagu Wysp Argentyńskich w celu uzyskania danych bazowych dla SIG. Wszystko to jest wykonywane w celu wsparcia badań geologicznych, ekologicznych i geodezyjnych, monitorowania parametrów małych lodowców jako wskaźników długoterminowych zmian klimatu. Z uwagi na to, że pojawiła się możliwość za pomocą organizacji Polski oraz Hennadij MILINEWSKI, doktor nauk fizyczno-matematycznych
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
