Zdjęcie: Petro Antonenko
MATKA NARODOWEGO ŻYCIA
RATUJMY CHORTYCĘ
NA ZDOBYCIE NAGRODY SZEWCZENKOWSKIEJ
Tłumaczenie maszynowe
— Pawle Michajłowiczu, właśnie obchodziliśmy datę pamiętną dla naszej historii — 90. rocznicę bitwy pod Krutami. Jakie są historyczne lekcje Krut dla współczesności? — Dlaczego ta data jest dla nas ważna, dlaczego ważne są te lekcje historii? Wiemy, co wydarzyło się na ostatnim rubieżu obrony właśnie proklamowanej Ukraińskiej Republiki Ludowej. Wtedy, w 1918 roku, polegano na frazesach, na retoryce, na dokumentach, które uchwalano, ale które nie miały zasięgu. Siłowe pole oddziaływania ukraińskiej władzy było bardzo ograniczone. Popełniała błąd za błędem, bo nie mobilizowała, lecz demobilizowała, rozwiązywała formacje wojskowe, zwłaszcza kozackie związki, sformowane przez Symona Petlurę i Jurka Tiutiunnyka. I wtedy licealiści i studenci Uniwersytetu im. św. Włodzimierza byli zmuszeni drukować w gazecie „Nowa Rada” apel: zostawmy naukę, idźmy bronić Ukrainy. Dlaczego ten temat jest tak ważny, tak bolesny? Bo wiąże się z teraźniejszością; kiedy spojrzymy, co działo się w zeszłym tygodniu w Radzie Najwyższej, kiedy przyjrzymy się, kto nam się sprzeciwia — dlaczego mamy być rozbrojeni?.. Dlaczego aktywizuje się partia komunistyczna zamiast całkowicie stracić wpływy na terytorium Ukrainy i zejść na margines? A ona ma swoją reprezentację w parlamencie. Wiele kanałów telewizyjnych udostępnia tej partii, jej przywódcy swój czas antenowy, by mógł opozycyjnie występować wobec Prezydenta, sprawy ukraińskiej, ukraińskiej idei, by stał się wyrazicielem obcego państwa, obcej ideologii. A wszystko to tylko dlatego, że nasza przestrzeń informacyjna jest skradziona. Dlatego panuje taki nieład. Jeśli nie jesteśmy chronieni informacyjnie, to czy jesteśmy chronieni zbrojnie? Czy w ciągu lat niepodległości wykształciliśmy swoją potęgę wojskową z wysokim stopniem patriotycznego oddania? Blokada, która rozpoczęła się w parlamencie, rzekomo ma formalny powód w postaci NATO, a w rzeczywistości jest to natarcie na państwo ukraińskie, sprawę ukraińską i ideologię, na Prezydenta i na rząd. To jest kontrofensywa. Jeśli nie będzie odpowiedniej reakcji, jeśli będziemy mówić, że bohaterstwo Krut to bardzo chlubna karta, ale nic nie będziemy robić, niczego nie zmienimy w strukturze wojska, w jego finansowaniu, w jego zabezpieczeniu ideologicznym — to jakie wnioski wyciągnęliśmy? Jeśli będziemy ustępować tym siłom, które domagały się zmiany artykułu 10 Konstytucji? Język ukraiński jest państwowy, Ukraina jest państwem, i to nie jest tylko retoryka, nie tylko litera, to musi być duch. — Co więc powinna zrobić nasza władza państwowa, abyśmy nie tracili pamięci historycznej? — Jeszcze raz, korzystając z okazji, zwracamy się do wszystkich działaczy państwowych: czy istnieją odpowiednie filmy, czy istnieją wyjaśnienia, do jakiej ogromnej tragedii po 15—16 latach doprowadziła klęska pod Krutami? Wtedy rozpoczął się Hołodomor, natarcie na wszystkich frontach. A zakończyło się przesiedleniem tysięcy, milionów Ukraińców na Syberię, transportami ewakuowano osoby związane z Ukraińską Powstańczą Armią. Galicja, a także cała Ukraina, przekształciła się w strefę narodowej klęski. Bohaterstwo Krut to bardzo słuszna okazja, by przypomnieć, że musimy się bronić nie na jednym rubieżu, lecz na wszystkich możliwych, chroniąc siebie w różnych sferach — w kulturze, języku, informacji, Siłach Zbrojnych, na naszych granicach, gdy idziemy i musimy się integrować z Północnoatlantyckim Sojuszem, bo daje nam on gwarancję bezpieczeństwa przed odwiecznym naszym sąsiadem, który stał się naszym wrogiem od czasu, gdy car Aleksiej Michajłowicz skierował na Ukrainę swoich namiestników, gdy zniszczono Zaporoską Sicz, gdy niszczono Ukrainę i niszczy się ją nadal — po cichu, od wewnątrz. Dlatego musimy myśleć także o wewnętrznych rubieżach, a nie tylko o zewnętrznych. — Mówiąc o lekcjach Krut, nie możemy pominąć lekcji burzliwego 1918 roku w ogóle, kiedy władza w Kijowie, na Ukrainie zmieniała się jak w kalejdoskopie. Kiedy, ku wielkiemu żalowi, Ukraińcy walczyli z Ukraińcami. — Ukraińcy walczyli z Ukraińcami, począwszy od tragicznej karty, której 90. rocznicę obchodzimy — bitwy pod Krutami, kiedy Prymakow swoich 300 czerwonych kozaków przyłączył do bandy Murawjowa, kiedy Lenin oddelegował na Ukrainę Ukraińca Mykołę Skrypnyka, którego potem zgładzono. Ludzie, którzy uwierzyli w hasła bolszewików, potem zrozumieli, że są one fałszywe. Zresztą kwestii społecznych u nas nigdy nie rozwiązywano. Odbierano ziemię, mienie. A teraz Ukraińcowi odebrano wszystko, co wypracował — elektrownie, przedsiębiorstwa. Pozostało jeszcze odebrać ziemię. Dlatego kwestia zmiany rządów jest dalece nie drugorzędna. Ukrainiec musi sam wybierać swój los, decydować, kto będzie go bronił na wyznaczonych i niewyznaczonych przeze mnie pozycjach. Należy do tego zarówno stan środowiska, jak i jakość produktów, które spożywamy: czy staniemy się wysypiskiem produktów trzeciej jakości, które będzie się wwozić do tego kraju, jeśli nie będzie on żył według europejskich standardów. Naród zatruty jest bez perspektyw. Musimy dzisiaj wyleczyć go przede wszystkim z trucizny ideologicznej, którą w wielkich porcjach dosypuje się do każdego stołu, do każdej duszy: nawet na narodowych kanałach telewizyjnych narodowego pozostało zaledwie kilka fragmentów. Dlatego musimy myśleć o perspektywach narodu ukraińskiego i kształtować właśnie taki rząd, który będzie bronił narodu ukraińskiego.
Rozmawiał Petro ANTONENKO
MUZYKA KOLORÓW
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” Nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Słowa Proświty Pawło Mowczan podkreślił: główną lekcją Krut jest to, że państwo i społeczeństwo muszą polegać na własnych siłach, bronić samych siebie. Na grobie bohaterów złożono wieńce i kwiaty od społeczności. Uroczystym marszem przeszli żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy, w tym stołecznego liceum wojskowego, którego kadeci również bohatersko walczyli o niepodległą Ukrainę pod Krutami.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
z listy nominacji spektakl „Badania terenowe nad seksem ukraińskim” według powieści o tym samym tytule autorstwa Oksany Zabużko wraz z pilnym komunikatem w mediach, albo usunąć moje nazwisko z listy nominowanych, ponieważ za taką cenę nie mogę pozostać wśród kandydatów do zdobycia Nagrody im. Szewczenki. 17 stycznia 2008 roku Z poważaniem, Halyna Stefanowa”. Tydzień po złożeniu przeze mnie tego oświadczenia, w rozmowie telefonicznej przewodniczący Komitetu R. M. Łubkiwski poinformował mnie, że Komitet rozpatrzy oświadczenie dopiero pod koniec lutego. Choć decyzję o usunięciu z wykazu spektaklu „Badania terenowe nad seksem ukraińskim” według powieści o tym samym tytule autorstwa O. Zabużko przewodniczący Komitetu R. M. Łubkiwski podjął jednoosobowo, bez uzgodnienia z Komitetem. Na moją pierwszą ustną prośbę w tej sprawie przewodniczący Komitetu zapewnił, że spektakl zostanie przywrócony do listy, ale trzeba zwrócić się z pisemnym oświadczeniem, co też uczyniłam. Teraz wszystko wygląda inaczej. Zrozumiałe jest, że pod koniec lutego jakakolwiek decyzja w sprawie mojego oświadczenia traci sens, gdyż debaty publiczne wokół nominowanych już się zakończą. Ponieważ ta sytuacja stała się dla mnie upokarzająca, chcę podjąć wyważoną i ostateczną decyzję. WYCOFUJĘ swoje nazwisko z listy nominowanych do zdobycia Nagrody im. Szewczenki w 2008 roku. Podkreślam, że do Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki odnoszę się z wielkim szacunkiem i pietyzmem oraz uważam, że ta nagroda powinna być najwyższym i najbardziej prestiżowym wyróżnieniem w naszym kraju, i dla tego celu nasze społeczeństwo nie powinno szczędzić trudu. Mam nadzieję, że Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki oraz rada naukowo-metodyczna Narodowego Muzeum Literatury, które wysunęły mnie do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki w 2008 roku, zrozumieją, że w danym przypadku jest to dla mnie jedyny możliwy krok. 27 stycznia 2008 roku Z poważaniem, Halyna STEFANOWA Petro ANTONENKO Zdjęcie autora 29 stycznia, w 90. rocznicę bitwy pod Krutami, „Proświta” wspólnie z innymi siłami narodowo-demokratycznymi uczciła młodych Bohaterów Krut na Mogile Askolda w Kijowie, gdzie w 1918 roku pochowano część poległych młodzieńców. Odbyła się panichida, wiec. W przemówieniu na wiecu prze-
Tłumaczenie maszynowe
Głowa państwa Wiktor Juszczenko złożył wieniec pod pamiątkowym znakiem Bohaterom Krut w Kijowie. Wieńce złożyli także w imieniu Rady Najwyższej Ukrainy, Gabinetu Ministrów, Kijowskiej Miejskiej oraz Obwodowej Administracji Państwowej. Uczestnicy ceremonii uczcili pamięć poległych minutą ciszy. W uroczystości wzięli udział Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Arsenij Jaceniuk, pierwszy wicepremier Ołeksandr Turczynow, ministrowie oraz deputowani Rady Najwyższej Ukrainy.
OTWARTY LIST HALYNY STEFANOWEJ
Do Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki oraz przewodniczącego Komitetu Łubkiwskiego R. M.
Zaraz po świętach Bożego Narodzenia zwróciłam się do Państwa z następującym oświadczeniem: „Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki oraz przewodniczącego Komitetu Łubkiwskiego R. M. aktorki Stefanowej Haliny Anatoliwny
OŚWIADCZENIE
Centralna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki oraz naukowo-metodyczna rada Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy zaproponowały do nagrody Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki trzy moje monospektakle. To „Ściana” według sztuki Ju. Szczerbaka, „Badania terenowe nad ukraińskim seksem” według powieści o tym samym tytule Oksany Zabużko oraz „Palimpsest” na podstawie tekstów Wasyla Stusa. Moje nazwisko znajduje się wśród nominowanych do Nagrody Szewczenki w 2008 roku.
Nie mogę jednak zgodzić się z tym, że z listy wycofano spektakl „Badania terenowe nad ukraińskim seksem” na podstawie powieści Oksany Zabużko. Ten utwór został wybrany do inscenizacji za utalentowane, skrajnie szczere i bezkompromisowe ucieleśnienie bólu, problemów, niepokojów i wątpliwości mojego pokolenia.
Komitet Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, proponując nominowanemu podpisanie ankiety, tym samym uzgadnia z tobą, co ze swojego dorobku możesz i chcesz przedstawić. Trzy wyżej wymienione monospektakle stanowią dla mnie jako aktorki, człowieka, kobiety i obywatelki nierozerwalną całość. Każdy z tych spektakli na swój sposób, bez przesady, ratował mnie, gdy znalazłam się poza przestrzenią teatru repertuarowego. Monospektakle pomagały mi żyć dalej, pozostając w zawodzie aktorskim i zachowując twarz twórczą.
Dlatego wycofanie z listy któregokolwiek z tych spektakli jest dla mnie absolutnie nie do przyjęcia. Proszę Państwa o przywrócenie do
Tłumaczenie maszynowe
POGLĄD — Iwanie Ołeksandrowyczu, czy rzeczywiście wypłata dawnych radzieckich wkładów zagraża nową inflacją? — Jestem przekonany, że wypłata zdewaluowanych wkładów, które ukradła swego czasu władza Rosji ukraińskim obywatelom, nie spowoduje skoku inflacyjnego. Uważam, że dzisiaj nawet gwałtowny wzrost wynagrodzeń na Ukrainie nie jest czynnikiem inflacyjnym, ponieważ udział płacy w koszcie własnym produkcji jest u nas nieznaczny. Ukraińska Partia Ludowa opowiada się za realizacją doktryny drogiej siły roboczej, czyli za tym, aby w ciągu krótkiego czasu podnieść wynagrodzenia kilkukrotnie, i nie uważamy tego za czynnik inflacyjny. Dlatego, że istnieje możliwość oszczędności nośników energii, materiałów — czyli można zaprowadzić porządek w kształtowaniu kosztu własnego produkcji. Widzimy dzisiaj kilka ataków na wypłatę zdewaluowanych oszczędności. W szczególności niektórzy mówią, że trzeba zrezygnować z wypłat, które z czasem mogą dać więcej. Wszystko robi się po to, aby znowu oszukać ludzi. — A mimo to oszczędności trzeba jak najszybciej zwracać? — Tak, i z kilku powodów. Po pierwsze, władza powinna zademonstrować, że jest to faktycznie dług państwowy wobec obywateli. A przywrócić zaufanie do władzy można będzie tylko wtedy, gdy władza będzie rozliczać się z długów. Jest to akt sprawiedliwości społecznej i władza powinna go dokonać przynajmniej dla pojednania w samym społeczeństwie. Po drugie, wiemy, że wkłady w istocie ukradła władza Federacji Rosyjskiej, ale winę za to z jakiegoś powodu przerzuca się na nową ukraińską władzę, dlatego musimy zwrócić oszczędności obywatelom jak najszybciej, zrobić to w cywilizowany sposób. Co więcej, żądamy od rządu i parlamentu zwiększenia wysokości płac obywateli kilkukrotnie, w szczególności poprzez stosowanie minimalnej godzinowej stawki wynagrodzenia. Tylko w takim przypadku rozdzielimy produkt krajowy brutto w interesie całego społeczeństwa, a nie samych oligarchów. — Dlaczego więc niektórzy stawiają opór wprowadzeniu doktryny drogiej siły roboczej, czyli gwałtownemu zwiększeniu płac? — Oligarchom jest to nieopłacalne. Ukraińska gospodarka jest zorientowana na eksport, główną produkcją eksportową jest albo surowiec, albo produkcja bliska surowcom: węgiel, metal, zboże. Lwia część zysków z takiego eksportu osiada w kieszeniach oligarchów. Aby odtwarzać taki typ gospodarki, jaki dzisiaj mamy, prowadzi się szaloną propagandę, że rzekomo nie można zwracać zdewaluowanych wkładów, zwiększać świadczeń socjalnych — płac, emerytur. My natomiast stawiamy pytanie, aby przeorientować naszą gospodarkę z typu eksportowego na priorytetową rozbudowę rynku wewnętrznego. 70—80 % potencjału ukraińskiej gospodarki należy skierować na rynek wewnętrzny. Będzie to bardzo chłonny rynek, zapewni on stabilność naszej gospodarki, co również jest ważne. Bo przy surowcowym wariancie eksportu jesteśmy bardzo wrażliwi na wpływy zewnętrzne. Jak tylko zmienia się światowa koniunktura na produkty, ograniczają się rynki — nasza gospodarka leci na łeb na szyję. — Czy możliwy jest duży rynek wewnętrzny bez zamożnego nabywcy? — Bez wątpienia, niemożliwy! I bez doktryny drogiej siły roboczej, bez wzrostu płac i emerytur nie będziemy w stanie uformować takiego nabywcy. — I ten nabywca będzie kupował głównie towary krajowe? I nie tylko na poziomie produktów konsumpcyjnych? — Na wszystkich poziomach. Na przykład, nie mamy dzisiaj potężnego przemysłu maszyn rolniczych, wysokotechnologicznej sfery informacyjnej — prawie cały towar jest importowany, zagraniczny. Praktycznie trwa walka dwóch światopoglądów, dwóch wizji rozwoju Ukrainy. O jednej z nich powiedziałem. A oligarchowie chcą, żeby była tania siła robocza, dążą do tego, by dalej oszukiwać ludzi, że rzekomo będą mogli sprzedawać swoją produkcję za granicę tylko pod warunkiem niskiego kosztu własnego produkcji. — Wróćmy do wypłaty zdewaluowanych oszczędności. Czy można jakoś spróbować poruszyć kwestię przed Rosją o zwrot lub rekompensatę Ukrainie tych pieniędzy? — Ukraińska Partia Ludowa stale nalega na takie podejście. Ukraina powinna poruszyć przed rosyjską władzą kwestię tego, że zdewaluowane oszczędności obywateli należy uznać za dług Rosji wobec Ukrainy. Przynajmniej trzeba do tego dążyć. W negocjacjach z Rosją musimy używać tego argumentu, bo inaczej dotujemy rosyjską gospodarkę. To oprócz tego, że i tak dotujemy Rosję poprzez niskie ceny za dzierżawę przez Flotę Czarnomorską Rosji naszego terytorium, niskie taryfy za tranzyt nośników energii z Rosji do Europy naszym systemem przesyłu gazu. Dlatego nasza władza powinna właśnie tak stawiać sprawę. Rozmawiał Petro ANTONENKO Ledwie rozpoczęła się długo oczekiwana wypłata obywatelom wkładów na książeczkach oszczędnościowych, jak oponenci rządu Julii Tymoszenko i demokratycznej koalicji parlamentu podnieśli wrzawę, próbując umniejszyć społeczne znaczenie tej akcji. Sprawie przysłużyła się i rekordowa inflacja, którą naznaczyła miniony 2007 rok tak zwana antykryzysowa koalicja i jej rząd Janukowycza. Spekulując na bolesnym problemie nieustannego wzrostu cen, teraz już opozycyjni ideolodzy powtarzają, że rzekomo wypłata wkładów doprowadzi do zwiększenia inflacji. Skomentować te twierdzenia nasza gazeta poprosiła znanego polityka, pierwszego zastępcę przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowanego ludowego Ukrainy (frakcja NUNS) Iwana ZAJCIA.
Tłumaczenie maszynowe
Ekspertów poproszono również o odpowiedź na pytanie: „Dlaczego Partia Regionów zmieniła stanowisko w sprawie przystąpienia do NATO?”. 53,4% ekspertów uważa, że PR zmieniła stanowisko ze względu na koniunkturę polityczną, 26,7% – że przyczyną były inne czynniki, 13,3% – w związku ze stanowiskiem państw obcych, 3,3% – ze względu na interesy narodowe Ukrainy, 3,3% „trudno odpowiedzieć”. Wśród innych czynników eksperci wyróżnili zagubienie, niedoskonałość samej Partii Regionów, zależność w polityce zagranicznej i gospodarce zagranicznej. Ukraińskich ekspertów poproszono o określenie, który rząd był skuteczniejszy w realizacji integracji euroatlantyckiej Ukrainy. 63,3% miało „trudność z odpowiedzią”. 20% ankietowanych oddało swoje głosy na rządy Wiktora Janukowycza (2002–2004, 2006–2007), 13,3% – na rząd Julii Tymoszenko (2005), 3,3% – na rząd Jurija Jechanurowa (2005–2006). Eksperci odpowiedzieli na pytanie: „Dlaczego Rosja występuje przeciwko wstąpieniu Ukrainy do NATO?”. 46,7% uważa, że jest to pragmatyczna obrona przez Rosję własnych interesów, 30% uważa to za skutki imperialnego myślenia, 23,3% ma własne zdanie w tej kwestii. Żaden z ankietowanych nie poparł wariantu odpowiedzi, że reakcję Rosji wywołała agresywna polityka NATO wobec Rosji. A BABA-JAGA JEST PRZECIW Teraz, po przekazaniu listu sekretarzowi generalnemu NATO, Ukraina oczekuje reakcji Sojuszu. Wcześniej Jaap de Hoop Scheffer wyraził opinię, że dla współdziałania z Ukrainą i Gruzją należy maksymalnie wykorzystywać potencjał takich instrumentów, jak szczególne partnerstwo oraz pogłębiony dialog. Wiadomo, że z różnych przyczyn szereg członków organizacji, w szczególności wpływowe Francja i Niemcy, jest przeciwnych przyłączeniu Ukrainy do Planu Działań na rzecz Członkostwa (MAP). Przede wszystkim nie chcą oni wzmocnienia amerykańskich pozycji w Sojuszu dla krajów wspólnoty transatlantyckiej. Natomiast USA mają inne stanowisko. Waszyngton, dla którego czynnikiem decydującym jest czynnik rosyjski, opowiada się za przyznaniem MAP. Zresztą kraje sąsiadujące z Ukrainą wspierają nasz zamiar. Jednak czynnikiem hamującym w tym przypadku jest niespójność ukraińskich władz. Stało się już zwyczajem, że północny sąsiad burzliwie reaguje (aż na poziomie oficjalnych oświadczeń MSZ FR) niemal na wszystkie wydarzenia wewnętrzne i zagraniczne na Ukrainie. Co więcej, kwestia Ukraina–NATO znajduje się w strefie podwyższonego zainteresowania Rosji. Dlatego zrozumiała jest jej reakcja na list Ukrainy do sekretarza generalnego Sojuszu. Było to, w szczególności, oświadczenie rosyjskiego resortu spraw zagranicznych, w którym mowa była o tym, że w razie wstąpienia Ukrainy do NATO Rosja będzie zmuszona podjąć adekwatne środki. Jakie dokładnie, nietrudno zgadnąć – prawdopodobnie chodzi o sankcje gospodarcze. Demonstracją tej pozycji mogło być to, że właśnie w tym czasie Rosjanie po raz kolejny zakazali wwozu produktów mlecznych z Ukrainy. Według oceny rosyjskiego MSZ, obecne ukraińskie kierownictwo rozpatruje zbliżenie z NATO jako alternatywę dla dobrosąsiedzkich stosunków z FR. Jednocześnie, zdaniem przewodniczącego właściwego Komitetu Rady Najwyższej Ukrainy do spraw zagranicznych Ołeha Biłorusa, oświadczenie MSZ Rosji jest nieodpowiedzialne, ponieważ FR „ma taką skalę i zakres współpracy z Sojuszem, że nie wszyscy członkowie NATO mogą się tym pochwalić”.
Tłumaczenie maszynowe
O tym, jak wdzięcznym tematem w sensie zdobywania kapitału politycznego jest NATO w ukraińskim społeczeństwie, mówić nie trzeba. Kiedy prorosyjskie siły krajowej sceny politycznej znajdują się w niezbyt korzystnym położeniu, retoryka ta staje się magiczną różdżką, swoistym asem w rękawie, za pomocą którego można poprawić swoje notowania. Tym bardziej, jeśli polityczni oponenci dają ku temu powód. Właśnie takim powodem stało się niedawne podpisanie listu do sekretarza generalnego Sojuszu Północnoatlantyckiego Jaapa de Hoop Scheffera z prośbą o przyłączenie Ukrainy do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO (MAP) podczas szczytu tej organizacji w Bukareszcie. Wydarzenie to reanimowało wyciszony po ostatnich wyborach parlamentarnych temat natowski, wywołując całą serię oświadczeń sił opozycyjnych w naszym państwie, niejednoznaczne groźby niektórych sąsiadów i tym podobne. Iwan HUCUŁ. BŁĄD W OBLICZENIACH KOALICJI. Podpisanie listu z prośbą o przyłączenie kraju do MAP to całkowicie normalny dla Ukrainy krok, choć wykonany z pewnym opóźnieniem. Przecież przyjęta latem 2003 r. ustawa „O podstawach bezpieczeństwa narodowego”, za którą, nawiasem mówiąc, zagłosowała także Partia Regionów, przewiduje przystąpienie naszego kraju do NATO. A obecny format relacji Ukrainy i Sojuszu, istniejący w ramach Planu działań oraz Zintensyfikowanego dialogu, dawno się wyczerpał. Ponieważ Zintensyfikowany dialog obliczony jest co najwyżej na półtora roku, a Kijów prowadzi go z Brukselą już prawie trzy. W ten sposób fakt, że premier wraz z prezydentem i przewodniczącym parlamentu podpisali list do sekretarza generalnego Sojuszu Północnoatlantyckiego Jaapa de Hoop Scheffera z prośbą o przyłączenie Ukrainy do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO (MAP), jest wypełnieniem przez stronę ukraińską ostatniej formalności, potrzebnej do zmiany ram współpracy z Sojuszem. Teraz list, który przekazał panu Schefferowi minister spraw zagranicznych Ukrainy Wołodymyr Ohryzko, stanie się przedmiotem obrad krajów członkowskich tej euroatlantyckiej organizacji. Jednak to, że o liście datowanym na 11 stycznia ukraińscy obywatele z jakiegoś powodu dowiedzieli się nie z ust samych sygnatariuszy, a od amerykańskiego senatora Richarda Lugara, jest właśnie powodem, o którym wspomniano wyżej. Gorzej nie można było wymyślić, biorąc pod uwagę negatywny stosunek wielu Ukraińców do Stanów Zjednoczonych i NATO. Właśnie to dało możliwość oponentom dzisiejszej koalicji interpretować decyzję o podpisaniu listu jako podjętą pod naciskiem Waszyngtonu. Gdyby prezydent, premier i spiker na przykład na wspólnej konferencji prasowej poinformowali obywateli o dokumencie, wyjaśnili swoje motywy, opierając się na obowiązującym ustawodawstwie, to oczywiście nie uchroniłoby ich to przed atakami opozycyjnej Partii Regionów i sił lewicowych, jednak współobywatele przyjęliby tę wiadomość znacznie spokojniej. Ale koalicja rządząca zmarnowała taką możliwość. REGIONALNI I LEWICA ZNOWU SWOJE. Tymczasem, korzystając z sytuacji, teraz już opozycyjna Partia Regionów, zaznaczając w swoim oświadczeniu, że decyzję o uzyskaniu członkostwa w NATO może podejmować tylko naród, znowu wskoczyła na swojego ulubionego konika: „Tylko obywatele Ukrainy w drodze referendum mogą zmienić pozablokowy status naszego państwa, zapisany w Ustawie Zasadniczej kraju”. Prawda jest taka, że regionalni, komuniści, witrenkowcy i inni, wielokrotnie deklarując naruszanie Konstytucji przez obecną władzę, zapominają wskazać konkretny artykuł Ustawy Zasadniczej, w którym mowa o pozablokowym statusie Ukrainy. W związku z tym nasuwa się pytanie: czy nie dlatego, że takiego artykułu nie ma, a żadna z ustaw naszego kraju nie przewiduje pozablokowego lub neutralnego statusu Ukrainy? Jednak to nie przeszkadza opozycji rozgrywać swojej karty, w szczególności blokować trybunę Rady Najwyższej, żądając od spikera wycofania podpisu pod listem w sprawie przyłączenia Ukrainy do MAP, i grozić wyprowadzeniem ludzi na akcje protestacyjne, ponieważ „nie odzwierciedla to woli narodu ukraińskiego”. W rezultacie wspomniane siły zdobywają punkty w walce politycznej, a ci, o których już zaczynają zapominać, próbują się reanimować. CZYM JEST MAP I Z CZYM SIĘ TO JE? MAP to kolejny po Zintensyfikowanym dialogu i ostatni etap przygotowawczy przed wstąpieniem kraju do Sojuszu. Jednak Plan działań na rzecz członkostwa w NATO do niczego nie zobowiązuje drugiej strony, czyli samego Sojuszu. To swego rodzaju praca domowa, coroczny wykaz reform, które państwo zobowiązuje się wykonać dla spełnienia wysokich kryteriów krajów wchodzących w skład transatlantyckiej wspólnoty. Przy tym 90% obowiązkowych działań i reform dotyczy kwestii politycznych i gospodarczych, a tylko 10% – sfery wojskowej i prawnej, reformowania sektora bezpieczeństwa. Całkiem logiczne, że Sojuszowi niepotrzebni są potencjalni uczestnicy z mnóstwem problemów, w tym w gospodarce. Czyli przyłączenie do MAP to zobowiązanie do przeprowadzania reform, w których zainteresowani są obywatele Ukrainy, ale których nie spieszy się realizować władzom naszego państwa. Pod względem struktury MAP jest bardzo podobny do Planu docelowego na 2007 rok, który Ukraina realizowała w ramach Planu działań Ukraina – NATO i Zintensyfikowanego dialogu. Obecnie Ukraina corocznie opracowuje dokument, a później uzgadnia go z NATO. Główna różnica Planu polega na tym, że Ukraina samodzielnie będzie określać dla siebie priorytetowe zadania i terminy osiągnięcia postawionego celu. W tej sytuacji NATO jedynie dokonuje oceny tych zmian, które osiągnął nasz kraj w tej czy innej dziedzinie. Przy tym MAP może trwać kilka lat, jak to było z krajami bałtyckimi, a może rozciągnąć się na znacznie dłuższy termin. Tak na przykład Chorwacja realizuje go od 2002 roku, a Macedonia i Albania – od 1999. I dopiero w bieżącym roku na szczycie NATO w Bukareszcie, na który Ukraina również pokłada pewne nadzieje, te kraje bałkańskie być może otrzymają zaproszenie od Sojuszu do stania się pełnoprawnymi członkami organizacji.
Większość ukraińskich ekspertów, niezależnie od tego, czy pracują w instytucjach państwowych czy niepaństwowych, w placówkach oświatowych czy w organizacjach eksperckich, popiera podpisanie przez ukraińskich liderów listu z prośbą Ukrainy o przystąpienie do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO. Świadczą o tym wyniki badania eksperckiego, przeprowadzonego przez centrum „Socjowymir” przy udziale Instytutu Polityki Zagranicznej Akademii Dyplomatycznej Ukrainy przy MSZ Ukrainy w dniach od 17 do 19 stycznia 2008 roku. Wyniki tego badania ogłosili przewodniczący zarządu Centrum Serhij Taran oraz dyrektor Instytutu Hryhorij Perepelycia na konferencji prasowej „Zamiar Ukrainy przystąpienia do Planu działań na rzecz członkostwa w NATO oczami czołowych ekspertów politycznych i naukowców”. Według słów Serhija Tarana, podczas badania określono motywację graczy politycznych w odniesieniu do ich stosunku do Planu działań na rzecz członkostwa (PDC), oceniono wkład ukraińskich rządów w euroatlantyckie wysiłki Ukrainy oraz przeanalizowano pozytywne i negatywne skutki perspektyw wstąpienia Ukrainy do NATO. W badaniu wzięło udział 30 czołowych ukraińskich ekspertów-ekonomistów, naukowców i politologów. Według wyników badania, 76,7% ekspertów popiera działania liderów w sprawie podpisania listu dotyczącego PDC, 10% — nie, 13,3% — „trudno odpowiedzieć”. 80% ankietowanych uważa, że przystąpienie do PDC odpowiada interesom narodowym Ukrainy, 10% — nie, 10% — „trudno odpowiedzieć”. Za pozytywne skutki PDC dla Ukrainy eksperci uważają wypełnienie norm zawartych w PDC, które przybliżają Ukrainę do uzyskania wiarygodnych gwarancji w NATO. Tak odpowiedziało 60% ankietowanych ekspertów. 53,4% ekspertów uważa: wypełnienie norm zawartych w PDC zwiększa zakres możliwości dla manewrowania w polityce zagranicznej. 50% ekspertów uważa, że wypełnienie norm zawartych w PDC będzie sprzyjać wzrostowi jakości organizacji życia państwowego i społecznego. 50% ekspertów uważa, że wypełnienie norm zawartych w PDC zwiększa zdolność operacyjną Ukrainy na arenie międzynarodowej oraz jej autorytet międzynarodowy. 43,3% ankietowanych uważa, że wypełnienie norm zawartych w PDC zwiększa zdolność bojową Sił Zbrojnych Ukrainy. Jednocześnie, zdaniem 6,7%, pozytywnych skutków przystąpienia do PDC nie ma. Swoje warianty odpowiedzi podało 23,3% ekspertów. Wstrzymało się 3,3%. 50% wśród negatywnych skutków dla Ukrainy przystąpienia do PDC wyróżniło to, że fakt ten zaszkodzi stosunkom z Rosją. 13,3% uważa, że negatywnych skutków nie będzie. Również 13,3% uważa, że przystąpienie do PDC zmniejszy orientację na własne siły w kwestii gwarantowania bezpieczeństwa. 10% ekspertów oświadczyło, że przystąpienie do PDC zmusi Ukrainę do większych wydatków na obronność. 6,7% uważa, że przystąpienie wciągnie Ukrainę do bloku wojskowego. 33,3% miało swój wariant odpowiedzi. Żaden z ekspertów nie uważa, że przystąpienie do PDC wciągnie Ukrainę w działania wojenne za granicą. Większość ankietowanych ekspertów (93,3%) jest pewna tego, że realizacja PDC nie gwarantuje wstąpienia do NATO. A samo przystąpienie do PDC nie jest tożsame z podjęciem decyzji o wstąpieniu do Sojuszu. 93,3% ankietowanych uważa, że na Ukrainie należy przeprowadzić kampanię edukacyjną, skierowaną na wyjaśnienie interesów państwowych dotyczących współpracy z NATO. 54% ekspertów opowiedziało się za przeprowadzeniem ogólnoukraińskiego referendum w kwestii NATO. Prawie 40% jest przeciwko referendum, 6,7% — „trudno odpowiedzieć”. Eksperci różnie określili główne motywacje władzy i opozycji w ich stosunku do PDC. Tak, na pytanie: „Czym jest uwarunkowana decyzja liderów państwa o przystąpieniu do PDC?” 60% ekspertów odpowiedziało — interesami narodowymi Ukrainy, 23,4% — koniunkturą polityczną, 13,3% nazwało inne czynniki, 3,3% — wstrzymało się. Tezy „stanowiskiem państw obcych” nie poparł żaden z ankietowanych. 70% ekspertów uważa, że krytyka opozycji wobec decyzji liderów państwa o przystąpieniu do PDC — to koniunktura polityczna, 16,7% — że to stanowisko państw obcych, 13,3% uważa, że na to stanowisko wpłynęły inne czynniki.
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie: Wadym Nietkaczow
Mykoła OCUN, członek Proświty, zastępca przewodniczącego Kijowskiej organizacji Związku Oficerów Ukrainy
W 1965 roku na obrzeżach Litek, przy cmentarzu darnickim, podczas ładowania piasku budowlanego, koparka Iwana Mykytaśa natrafiła na szczątki na wpół spróchniałego wyposażenia wojskowego i ludzkie kości. Prace natychmiast przerwano. Wieść o zdarzeniu obiegła wieś. Starsi ludzie przypomnieli sobie, że w tym miejscu pochowano ukraińskich żołnierzy, zamęczonych przez murawiowców pod koniec stycznia 1918 roku. Z kłębka wydarzeń odległych lat 20. trudno było ustalić, kim byli ci żołnierze, do jakich formacji należeli, jak długo przebywali w Litkach. Wraz z ludźmi czas zabrał także wspomnienia. I tylko pojedyncze fragmenty tamtych burzliwych lat dotarły do nas, ponieważ ludzie o nich więcej milczeli, niż mówili, wszak ówczesna uzurpatorska władza robiła wszystko, aby nawet wspomnień nie było, aby zrównać mogiłę z ziemią, a przez nią w stronę lasu wydeptano szeroką ścieżkę. Ścieżkę zapomnienia. Od 1925 do 1962 roku nauczycielem i kierownikiem amatorskiego zespołu artystycznego wsi był Prokip Andrijowycz Tereszczenko, ur. w 1902 r. Zajmował się pszczelarstwem, lubił prowadzić wieczorne przyjazne rozmowy ze starymi dziadami, którzy opowiadali o wichurach dawno minionych dni. Patriota Prokip Tereszczenko przekonał do swojego zdania młodszych mieszkańców wsi, swoich uczniów, bliskich i krewnych — aby odnowić mogiłę ukraińskich żołnierzy. Dziennikarz Wołodymyr Mykołajowycz Czepur-Udajśkyj (9 marca będzie świętował 80 lat) pochodzi z Pryłuk, a obecnie mieszka w Litkach na posesji, gdzie kiedyś stała stara drewniana chata więźnia politycznego z Workuty, ukraińskiego patrioty Stepana Puczka. Rozmawiali otwarcie o wydarzeniach lat 20., które stały się podstawą książki wydrukowanej przez towarzystwo „Memoriał” im. Wasyla Stusa w 2000 roku. Jeszcze dziś z ust do ust przechodzą wspomnienia od dziada-pradziada do szanownych prawnuków o Wielkiej Bitwie o Ukrainę, o jej wolność, o rodzimą Matkę-Ziemię. Koniec lat 80. Po raz kolejny zawrzała kozacka krew i szanowna litkowska społeczność aktywnie włączała się w wiejskie, rejonowe i stołeczne akcje obywatelskie. Tak powstały wiejskie komórki Towarzystwa Języka Ukraińskiego (dziś Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki), Ludowego Ruchu na rzecz Przebudowy oraz innych patriotycznych organizacji. Oni
Bohdana MOROZ
28 stycznia w pomieszczeniu agencji informacyjnej „Ukrinform” odbyła się konferencja prasowa „Historyczne lekcje wydarzeń pod Krutami”. W jej pracach wzięli udział przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, sekretarz odpowiedzialny „Proświty” Mykoła Nesterczuk, przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław Biłous, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej, deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajeć, zastępca przewodniczącego Kongresu Ukraińskiego
zabrali się za świętą sprawę: wypełnić testament dziadów-ojców i odnowić kozacką mogiłę. Na początku maja 1996 roku na zebraniu litkowskiej „Proświty” Lidija Szust (Tereszczenko) poruszyła tę kwestię. Jednogłośnie za odnowieniem zagłosowali Wiktor i Ołeksandr Muzyczenkowie, Ołeksandr Omelczuk, Mykoła Własenko, Nina Tkłenko, Wołodymyr Czepur, Wiktor Tereszczenko, Lidija Szust (Tereszczenko), Stepan Bucan, Natalija Bucan (Tereszczenko), Mykoła Sadowyj i Wasyl Szust, na którego nałożono organizację wykonania prac. Następnego ranka ludzie z łopatami zebrali się przy piaskowej kopalni. 85-letni Petro Mychajłowycz Jurczenko (Hwardijan), świadek bitwy i procesji pogrzebowej, wskazał historyczne miejsce. Petro Kostenko wysypał tam pierwszy z sześciu ładunków ziemi, przywiezionych samochodem GAZ-53. Potem Wiktor Pyłypenko nasypał z góry dwie przyczepy ciągnikowe. Mykoła Popowycz — koparką, a ludzie narzędziami saperskimi poprawili stożek mogiły i ustawili metalowy krzyż, który wykonał Wiktor Tereszczenko, z napisem: „Tu pochowani ukraińscy kozacy, bestialsko zamęczeni przez bolszewików”. Druga rekonstrukcja nasypu miała miejsce jesienią 2000 roku. Przywieziono ponad 100 metrów sześciennych ziemi, w tym z ogrodu Nadiji i Mykoły Kabanów (koparkę i buldożer T-74 wydzielili Anatolij Hołodowycz i Wałentyn Łoś, a pracowali Mykoła Popowycz, Łeonid Szołkun i kierowca MAZa Ołeksandr Denysenko).
Uroczyste odnowienie kozackiej mogiły. Maj 1996 roku
Jesienią 2007 roku przy wsparciu finansowym przewodniczącej rady wiejskiej Lidiji Pinczuk przeprowadzono trzecią gruntowną rekonstrukcję Kurhanu Sławy, o czym chętni będą mogli się przekonać, przybywając na obchody 90. rocznicy bitwy 2 lutego 2008 roku o godzinie 11. Czas nie ostudził naszych dusz. Przeciwnie, inicjatywę lokalnych patriotów poparły Centralne Kierownictwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Związek Oficerów Ukrainy, Międzynarodowe Stowarzyszenie „Kozactwo”. Wszystkie te organizacje społeczne badają i rozpowszechniają informacje o nieprzeciętnym wydarzeniu z 1918 roku, a co roku w pierwszą sobotę lutego przedstawiciele organizacji patriotycznych oddają cześć pamięci poległych żołnierzy w miejscu ich wiecznego spoczynku. Jak zawsze, Wasyl Stepanowycz Szust prowadzi niespieszną opowieść o ludziach związanych z tym wydarzeniem, o wszystkim, co przekazali świadkowie: „Mniej więcej tydzień po bitwie pod Krutami (opowiadał mój teść Prokip Tereszczenko), oddział bolszewików (murawiowców) od strony Semypołok przez las od strony chutoru Parnia poruszał się na Litki. Doszło do bitwy. Karabin maszynowy stał na pagórku za mostkiem, gdzie obecnie znajduje się posiadłość Wałentyny Łepechy, i kosił atakujących. W dzień atak odparto. Ale w nocy bolszewicy z walką zajęli wieś. Czterech jeńców porąbano szablami. Ukraińskich żołnierzy torturowano. To dało potem prawo naocznemu świadkowi tamtych wydarzeń Stepanowi Potapowyczowi Obieremence (Siewerynowi) napisać na krzyżu, który ustawił na Wielkanoc 1929 r.: „Tu pochowani ukraińscy kozacy, bestialsko zamęczeni przez bolszewików”. Za to 10 lat wycierpiał na Syberii. Ale po heroicznej śmierci w nierównej walce przeciwko czerwonogwardzistom, którzy faktycznie przegrali bitwę pod Krutami i pragnęli wziąć rewanż w Litkowskiej rzezi, ciała młodych wojowników (wbrew woli nowej władzy) stary dziad Prokopenko (Zajeć) wołami zwiózł do budki na podwórzu cerkiewnym, gdzie stała strażacka pompa wodna. A kiedy wykopano dół (o tym wszystkim opowiadał w 2002 r. w wywiadzie dla dziennikarki Jarosławy Muzyczenko Petro Mychajłowycz Jurczenko, ur. w 1911 r.), stary Zajeć zwiózł ciała do niego. Dziadowie Woronyj (Kudrian) i Wasyl wyścielili dół szynelami i położyli na nich pobitych chłopców, umundurowanie mieli nowe. Pośrodku położyli tego, który, jak ostrzeliwał się z kolana, przy Warkowiczu, na Korczach, tak i zamarzł. Usypali niemałą mogiłę”. Taka historia otworzyła się pośród dzisiejszej codzienności. A takich mogił na ukraińskich ziemiach oj jak wiele! Współcześni badacze odnaleźli nowe fakty tej historii. Ich zdaniem, po bitwie pod Krutami oddział śmiałków-junkrów do Kijowa przedzierał się przez wsie. Fatalna dla nich bitwa nie stała się śmiertelnym zapomnieniem. Kolejna strona wydarzeń stycznia 1918 roku została otwarta. A ukraiński ogół czeka na prawdziwe odkrycia, związane z Krutami.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia Onyszczenko, m. Nieżyn
„Rewolucja ukraińska 1917–1921: wyczyn Bohaterów Kruty” – tak nazywały się czytania naukowe, którym przewodniczył rektor Nieżyńskiego Państwowego Uniwersytetu, doktor nauk politycznych, profesor Ołeksandr Bojko. Później, w referacie „Fenomen pamięci historycznej we współczesnym kontekście ukraińskim: cechy charakterystyczne i osobliwości”, powie, że nie warto koncentrować się wyłącznie na tragicznych kartach historii. W naszej pamięci historycznej są wydarzenia, które budzą wiarę i optymizm. Historyk i politolog Ołeksandr Bojko kontynuował myśli wyrażone w słowie powitalnym przewodniczącego Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyra Chomenki, przewodniczącej obwodowej rady Natalii Romanowej, p.o. przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihora Juchnowskiego. Heroizacja przeszłości nie jest mniej ważna, twierdzili oni, niż osiągnięcia gospodarcze i symbolika. Ten ważny czynnik trzeba wykorzystać w koncepcji wychowania narodowego. Zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, doktor nauk historycznych, profesor Władysław Wierstiuk przypomniał o historycznym znaczeniu IV Uniwersału Rady Centralnej. Docent Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Tarasa Szewczenki Hryhorij Sawczenko spojrzał na ultimatum RNK RFSRR wobec Rady Centralnej URL oczami Ukraińców w armii rosyjskiej. W kontekście referatów logicznym zakończeniem sesji plenarnej stał się film Ukraińskiej Kinoteki „List bez koperty” o tragicznym losie syna Michajły Kociubyńskiego, Jurija, który zdradził ukraińskie ideały ojca. Z okazji 90-lecia bitwy pod Krutami, przy wsparciu Czernihowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, wydano zbiór „Bój odbrzmiał”, w którym można przeczytać esej Jewhena Małaniuka, szkic historyczny Semena Zbaraskiego, wspomnienia uczestników wydarzeń Awerkija Honczarenki i Ihora Łoskiego. Bratanica poległego pod Krutami Wołodymyra Szulhina pokazała obecnym jego zdjęcie. „Jestem młodsza od niego zaledwie o 30 lat” – mówiła wzruszona, przepuszczając wieczne wydarzenia przez siebie, przez nas…
Tłumaczenie maszynowe
Maria OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Z okazji 90. rocznicy bitwy pod Krutami kwiaty położono pod tablicą pamiątkową Wasyla Stusa na fasadzie korpusu filologicznego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego.
Ten dzień tradycyjnie obchodziły jedynie obwodowe zrzeszenie „Proświty” oraz Kongres Ukraińskich Nacjonalistów przy pomniku Tarasa Szewczenki. W 2007 roku Ukraińska Partia Ludowa nawet oświadczała, że upamiętnianie tej daty nie ma znaczenia dla Doniecczyzny, i odmawiała udziału w uroczystościach. Tegoroczne upamiętnienie zorganizowały Doniecka Obwodowa Administracja Państwowa, Doniecka Rada Miejska wspólnie z młodzieżą studencką, organizacjami społecznymi, Kongresem Ukraińskich Nacjonalistów oraz Ruchem Ludowym Ukrainy.
Rosnące pokolenie powinno znać i czcić imiona tych, którzy oddali życie za naszą niepodległość, za wolną Ukrainę. Wierzymy, że doniecka władza zrobi wszystko, co od niej zależy, aby przywrócić naszemu narodowi historyczną prawdę nie tylko o Bohaterach Krut, ale także o tych, którzy walczyli o wolność Ukrainy, oraz rozpocznie działania mające na celu oczyszczenie z totalitarnych nazw, symboli i pomników okupantów Ukrainy, którzy niszczyli naród ukraiński, i godnie uczci pamięć najlepszych synów i córek narodu. Dziwi, że na zachodzie nie było ani jednego przedstawiciela BJuT ani NUNS, poza NRU.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…ських Nacjonalistów Wołodymyr Borijczuk. Zebranie dyskutowało kwestię: „Czy przyswoiliśmy sobie lekcje historii? Jaką cenę zapłacił naród ukraiński za interesy państwowe?” Przyczyna tragedii pod Krutami polegała na tym, że rzeczywistej armii ukraińskiej nie istniało. Jak mogła Centralna Rada wyrzec się własnego wojska wtedy, gdy silny wróg był w pobliżu? Przede wszystkim przeważająca większość socjalistów z Centralnej Rady dogmatycznie patrzyła na armię regularną jako na przestarzały organizm społeczny, właściwy „społeczeństwu eksploatatorskiemu” i zupełnie niepotrzebny w nowej, rewolucyjno-socjalistycznej Ukrainie. Gorącym zwolennikiem tego był m.in. Wołodymyr Winniczenko. Inni ukraińscy politycy, m.in. Mykoła Michnowski, starali się całkowicie słusznie uzasadnić pilną potrzebę istnienia armii regularnej, ale ich nie usłyszano. Tak jednym pociągnięciem pióra przestały istnieć najlepsze jednostki wojskowe UNR. Na zakończenie konferencji prasowej prelegenci wezwali rząd, by nie powtarzał błędów przeszłości, odbudował Gwardię Narodową i wspierał patriotyczne wychowanie młodzieży na bohaterskich przykładach poprzedników, bo kto nie zna swojej przeszłości, nie jest wart przyszłości.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zatwierdzał zezwolenie na przeprowadzanie zgromadzeń powiatowych, zakładanie bibliotek i czytelni, burs, a także obniżenie składek członkowskich oraz możliwość otrzymywania po ich opłaceniu jednej książki wydawanej przez „Proświtę”. W ten sposób tworzono warunki dla aktywnego włączania ukraińskiego chłopstwa w sprawy proświtańskie i kładziono solidne fundamenty pod współpracę ukraińskiej inteligencji ze wsią. „Czynnikiem politycznym może być tylko człowiek oświecony. Człowiek nieoświecony w matematyce politycznej — to zero! Dlatego my, Rusini, musimy przede wszystkim pamiętać, że ile głów zdobędziemy dla oświaty, tyle dusz powie, że ta ziemia to Ruś, a oni są Rusinami! Niechaj ruską polityką będzie teraz praca nad oświeceniem ludu”10, — podkreślał Władysław Fedorowycz, prezes „Proświty” w latach 1873—1877. Z czasem lwowska „Proświta” zaczęła zakładać w miastach i wsiach swoje oddziały (filie). Przecież nie wystarczyło tylko wydawać książki — pojawiła się potrzeba zapoznania z nimi szerokich warstw społeczeństwa Galicji. Tak oto pierwsza filia Towarzystwa powstała we wsi Bortniki koło Chodorowa w powiecie bóbreckim 2 lutego 1875 r. staraniem prawdziwego krzewiciela ruchu oświatowego Markyla Żelechiwskiego, który, zabrawszy książeczki i czasopisma „Proświty”, wydane często własnym kosztem, wędrując ze wsi do wsi, zachęcał chłopów nie tylko do czytania, ale i do współpracy z „Proświtą”. Śladem Bortnik otwierają się filie także w miastach powiatowych: Tarnopolu, Kołomyi, Stanisławowie, Złoczowie, Przemyślu i innych. W ten sposób przed wybuchem I wojny światowej w 1914 r. „Proświta” miała już 77 filii, a przez cały czas istnienia Towarzystwa zorganizowano 87 filii11. Otwarcie filii zapoczątkowało nowy okres w działalności Towarzystwa, który charakteryzował się rozszerzaniem jego sieci organizacyjnej, włączaniem do pracy w ośrodkach proświtańskich szerokich warstw ukraińskiego społeczeństwa oraz aktywizacją współpracy wszystkich stanów na polu „Proświty”. Każda z filii miała pod swoją opieką pewną liczbę czytelni „Proświty”. Podstawową rolę w działalności Towarzystwa czytelnie zaczęły odgrywać od lat 90. XIX wieku. To właśnie one stają się ośrodkami życia kulturalnego, oświatowego i gospodarczego w małych miasteczkach i wsiach. Jako jednostki samorządne, czytelnie były obdarzone dość szerokimi uprawnieniami: prowadziły działalność gospodarczą, organizowały przedstawienia teatralne, wieczornice, zakładały sklepy, spółki rolniczo-gospodarcze, kasy pożyczkowe, mając na celu „ogólnie kształtować ukraińską wspólnotę na poziomie lokalnym”12. Do 1914 r. w Galicji założono już 2944 czytelnie i 2664 biblioteki13. Zatem w 1914 r. prawie 75 % miejscowości Galicji miało swoje czytelnie, a 15 % „Proświt” — własne budynki. Liczba członków towarzystwa w tym okresie wynosiła około 197 tys. osób, co obejmowało prawie 20 % Ukraińców14. 1Wuszko I. Formowanie czytelni „Proświty” i rozwój praktyk czytelniczych wśród ukraińskiego chłopstwa na przełomie XIX—XX wieku // Ukraina: dziedzictwo kulturowe, świadomość narodowa, państwowość. — Wyd. 9: Zbiór jubileuszowy ku czci Teodozjusza Steblija. — Lwów, 2001. — S. 404. 2Paszuk W. Statuty „Proświty” // „Proświta”: historia i współczesność (1868—1998): Zbiór materiałów i dokumentów poświęconych 130-leciu OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. — Kijów, 1998. — S. 17. 3Zarys historii „Proświty” / R. Iwanyczuk, T. Komaryneć, I. Melnyk, A. Serediak. — Lwów; Kraków; Paryż, 1993. — S. 17. 4Janiw W. „Proświta” jako wyraz dążeń społecznych narodu ukraińskiego // Janiw W. Studia i materiały do nowszej historii Ukrainy. — Monachium, 1970. — S. 147. 5Siropołko S. Historia oświaty na Ukrainie. — Kijów, 2001. — S. 584. 6Wołyneć S. Zarys historii Towarzystwa Macierzystego „Proświta” za lata 1932—1939 // Stulecie Macierzy „Proświty”. Zarys historii Towarzystwa Macierzystego „Proświta”: przegląd towarzystw oświatowych w Kanadzie. — Winnipeg, 1968. — S. 271—272. 7Janiw W. Wym. praca. — S. 148. 8Perski S. Popularna historia towarzystwa „Proświta” we Lwowie // Stulecie Macierzy „Proświty”. Zarys historii Towarzystwa Macierzystego „Proświta” i przegląd towarzystw oświatowych w Kanadzie. — Winnipeg, 1968. — S. 30. 9Siropołko S. Wym. praca. — S. 584. 10Perski S. Wym. praca. — S. 43. 11Encyklopedia ukrainoznawstwa. Część słownikowa. — Nowy Jork, 1970. — T. 6. — S. 2366. 12Wuszko I. Wym. praca. — S. 404—405. 13Encyklopedia ukrainoznawstwa. Część słownikowa. — Nowy Jork, 1970. — T. 6. — S. 2366. 14Tamże. — S. 2366—2367.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmyła BOŻUK, autorka rocznika „Ukrainoznawstwo”
Ogień jest tylko tam, gdzie sami go rozniecamy. M. Tymczak
„Ogień jest tylko tam, gdzie sami go rozniecamy” — pisał w swoim „Śpiewniku” dubieński poeta Mykoła Tymczak. Ogień „Proświty”, który 140 lat temu rozpalili jej fundatorzy — Anatol Wachnianyn, Ołeksandr Borkowski, Iwan Komarnycki, Mychajło Kossak, Maksym Mychaliak, Omelan Ohonowski, Omelan Partycki, Julian Romanczuk, Kornyło Suszkewycz oraz inni galicyjscy liderzy narodowi, i dziś płonie na całej Ukrainie. Najpoważniejsza wiekiem ukraińska organizacja, stawiając sobie za cel podniesienie świadomości narodowej poprzez rozwijanie pracy oświatowo-wychowawczej wśród najniższych warstw ukraińskiej społeczności, zapoczątkowała tym samym ruch na rzecz odrodzenia narodowego i państwowego narodu ukraińskiego. Rozprzestrzenianie się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku idei o równości wszystkich narodów, wolności i prawie do życia wszystkich ludzi sprzyjało pojawieniu się postępowych ruchów narodowych i powołało do życia liczne organizacje społeczne oraz kulturalno-oświatowe, w tym także na ziemiach ukraińskich. Wśród wielu instytucji oświatowych, które powstawały w Europie Wschodniej w drugiej połowie XIX wieku, było także towarzystwo „Proświta”. W warunkach „nacjonalizującego się XIX wieku” przedstawiciele ukraińskiej inteligencji, młodzież uniwersytecka rozpatrywali szeroką działalność oświatową wśród wszystkich warstw i stanów społecznych w celu podniesienia ich poziomu ogólnego wykształcenia jako zadanie pierwszorzędne, głęboko uświadamiając sobie, że oświata ludowa, szkoła narodowa to główne środki zdobycia niepodległości, stworzenia własnego państwa. Dla realizacji wyznaczonych zadań postępowi ukraińscy pedagodzy, działacze społeczni, młodzież akademicka Galicji zakładają 8 grudnia 1868 r. we Lwowie towarzystwo „Proświta”, które, według definicji W. Paszuka, stało się „masową organizacją oświatową zniewolonego narodu”. „Przetrwawszy 71 lat, wykonało ono nadzadanie — zaznacza badacz — zorganizowało Ukraińców do pracy w dziedzinie duchowej, czym wykrystalizowało podstawy narodu, podnosząc Rusinów-Ukraińców do poziomu obywateli świadomych walki o swoje państwo”. Programowy cel działalności „Proświty” został sformułowany na pierwszym Walnym Zgromadzeniu towarzystwa w wystąpieniu studenta Andrija Siczynskiego: „Każdy naród, który chce osiągnąć samodzielność, musi przede wszystkim dbać o to, aby niższe warstwy społeczeństwa, masy ludowe podnieść do tego stopnia oświaty, aby ta masa ludowa poczuła się członkiem organizmu narodowego, odczuła swoją godność obywatelską i narodową oraz uznała potrzebę istnienia narodu jako odrębnej indywidualności narodowej; bo nikt inny, a masa narodu jest podstawą wszystkiego”. Wytrwale, krok po kroku wprowadzając ją w życie, dzięki poświęceniu i ofiarnej pracy prośwician, Towarzystwo nigdy nie odchodziło od swoich głównych celów, nie podporządkowywało się żadnej partii politycznej czy grupie, udzielało pomocy narodowi ukraińskiemu tam, gdzie jej potrzebował, kierując się jedynym hasłem: „Przez oświatę — do odrodzenia i podniesienia narodu!”. Charakteryzując genezę i historyczne znaczenie „Proświty” w rozwoju narodu ukraińskiego, spróbujmy wyodrębnić dwa, naszym zdaniem, najważniejsze aspekty jej działalności. Po pierwsze, jest to działalność kulturalno-oświatowa w celu szerzenia oświaty wśród ludu i podnoszenia jego świadomości narodowej. Z drugiej strony, chcemy położyć nacisk na charakterystyczne właściwości, formy i środki działalności Towarzystwa, których analiza daje nam podstawy twierdzić: „Proświta” była ważnym czynnikiem jednoczenia społeczności ukraińskiej. Właśnie „Proświty”, podobnie jak ich poprzednicy — bractwa, które rozwinęły swoją działalność na Ukrainie w XV–XVII w., stały się tą formą organizacyjną, w której, zdaniem W. Janiwa, wyraźnie przejawiało się „dążenie Ukraińców do wewnątrz-narodowej solidarności”. Założona przez galicyjską inteligencję (na pierwsze Walne Zgromadzenie przybyło 64 lwowskich członków-założycieli oraz jeden przedstawiciel z prowincji — ksiądz Josyf Zajaczkiwski, proboszcz wsi Łopianka koło Doliny), „Proświta” z czasem zaczęła uzupełniać swoje szeregi młodzieżą studencką, duchownymi, urzędnikami, nauczycielami, chłopami, przekształcając się w najbardziej masową organizację społeczną. Właśnie ze środowiska „Proświty” wyszła większość narodowo-patriotycznych oraz kulturalno-oświatowych stowarzyszeń zarówno z przeszłości — Rada Narodowa, Rodzinna Szkoła, Gospodarz Wiejski, Masłosojuz, Plast, Sokół, Związek Ukrainek, jak i współczesnych — Ludowy Ruch Ukrainy, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Dlatego całkowicie sprawiedliwa, naszym zdaniem, jest ocena, którą dał Towarzystwu jeden z jego przywódców prof. Iwan Bryk. Podsumowując znaczenie „Proświty” w życiu społecznym i kulturalnym Ukrainy, zaznaczył on między innymi: „Proświta” była matką wszystkich naszych organizacji i towarzystw. Z jej inicjatywy powstały prawie wszystkie nasze instytucje rolnicze, handlowe, przemysłowe, finansowe i spółdzielcze. Z niej wyszła także pierwsza Ukraińska organizacja polityczna, tak zwana „Rada Narodowa”. Proświta dała impuls do powstania w 1873 r. Towarzystwa im. Tarasa Szewczenki, które od 1893 r. przekształciło się w Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki… Przy moralnej i materialnej pomocy „Proświty” powstało w 1881 r., a w 1883 r. rozwinęło swoją działalność „Ukraińskie Towarzystwo Pedagogiczne”. …Na gruncie przygotowanym przez „Proświtę” powstały także takie ukraińskie towarzystwa wychowania fizycznego, jak Sokoły i Sicze. „Proświta” prowadziła również żywą działalność humanitarną. Choć sama niezbyt bogata, chętnie śpieszyła z pomocą finansową różnego rodzaju bursom i ukraińskim szkołom prywatnym oraz sama fundowała bursy, pomagała towarzystwom rzemieślniczym, studenckim i w ogóle młodzieżowym. Niosła pomoc wdowom i sierotom
Statut towarzystwa „Proświta”
po zasłużonych ukraińskich mężach, niosła pomoc poszkodowanym przez powódź i ogień. W ten sposób „Proświtę” można śmiało nazwać matką całego ukraińskiego zorganizowanego życia narodowego”6. Zjednoczywszy w swoich szeregach przedstawicieli różnych warstw ukraińskiego społeczeństwa, „Proświta” nabrała charakteru „wszechnarodowości i wszechobejmowania”, co zostało podkreślone w mowie programowej A. Siczynskiego. „W tym programie zaznaczona jest nie tylko idea pracy dla narodu, z punktu widzenia ogólnonarodowej solidarności — podkreśla W. Janiw — ale wyraźnie podkreślony ideał ludzkiej godności, — a zatem podstawy równości wszystkich obywateli — ideał, który był charakterystyczny w ciągu całej historii Ukrainy dla naszych zmagań”7. „Wszechnarodowość i wszechobejmowanie” „Proświty” przejawiły się także w dążeniu do zjednoczenia nie tylko galicjan, ale i Ukraińców z całej Wielkiej Ukrainy. Tak, w szczególności w „Popularnej historii Towarzystwa „Proświta” we Lwowie” Stepana Perskiego (pseudonim prof. Stepana Szacha) zaznaczono, że już na pierwszych Walnych zgromadzeniach postawiono zadanie „rozwinąć jak najszerszą akcję na rzecz pozyskania członków i to we wszystkich częściach naszej Ukrainy”. Zatem w pełni możemy zgodzić się z opinią S. Perskiego o tym, że od początków działalność „Proświty” „nie ograniczała się jedynie do włości galicyjskiej”, a od razu stanęła na „stanowisku wszechukraińskości”8. Warto zaznaczyć, że Towarzystwo pracowało w dość trudnych warunkach. Przy braku pomieszczenia (własny budynek zostanie kupiony dopiero w 1895 r. za datki prośwician z Galicji i Naddnieprza, w tym także kijowian, którzy przez M. Hruszewskiego przekazali lwowianom 1500 reńskich) narady i posiedzenia przeprowadzano w domu u K. Suszkewycza lub A. Wachnianyna. Lecz mimo wszelkich przeszkód, już w pierwszym roku swojej działalności Towarzystwo zdołało wydać książeczkę „Zoria” — czytankę dla chłopów w nakładzie 2 000 egzemplarzy, która rozeszła się w ciągu dwóch tygodni, „Kalendarz ludowy na 1870 rok” — 3 000 egzemplarzy oraz dwa litografowane podręczniki dla uczniów jedynego w tamtym czasie ukraińskiego gimnazjum we Lwowie9. Jeśli w pierwszych latach istnienia „Proświta” była towarzystwem inteligencji, która pracowała dla narodu, ale jeszcze nie z narodem, to od połowy lat 70. XIX w. już wyraźnie określono oświeceniowy charakter organizacji, zorientowany na masowość, na włączenie do współpracy jak najszerszych warstw ukraińskiego społeczeństwa. To podkreśla Dom Ludowy w Winnicy, gdzie mieściło się towarzystwo „Proświta”. Zdjęcie z 1918 roku
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
indywidualnego gospodarza w czasach kolektywizacji. * * * Hej wy, kułacy! Chowajcie się w kule! Jak nie w kule, To w słomę, Bo idzie czerwona miotła Do waszego domu! Najazd robią w każdą chatę. I Pana łają, Nagan prosto gospodarzowi W piersi przystawiają: Dajesz chleba zaopatrzenie, Wszelką kulturę, No już jeśli nie oddasz, To zedrzemy i skórę! A wieśniak się przestraszył, Skrzyżował na piersiach ręce: Zabierajcie, co widzicie, Nie pragnę męki… Oto straszne życie nastało Biednemu narodowi — Przez tego sukinsyna, Co puścił wolność. Ta wolność nie godzi się Dobremu człowiekowi, A bandytom — to na rękę: Możesz brać i ze skrzyń. Oto wygrabili całe ziarno, bob, jeszcze i fasolę. Gdzież ty się wziąłeś, przeklęty Leninie, Na naszą dolę? Przez ciebie, sukinsynie, U nas banda włada, Naród biedny, bezbronny Nic nie poradzi. Jak wymietli ze spichlerzy, Oczyścili i skrzynie — Wymiera naród chrzczony, Nie zostanie i wspomnienie… * Czerwona miotła — tak ludzie nazywali brygady rabusiów od wyciskania chleba. ** Bob — lokalna nazwa bobu do karmienia koni. * * * Ale ludzie także winni, Nie dają katom odporu. Chwytaj w ręce, co popadnie: Kto łeb, kto topór! Występujcie wszyscy aktywnie, Bo nie może tak być — Bolszewiccy komisarze Nas na tamten świat zagonią. * * * Jak umrę — bez trumny W jamę wrzucą, jak kota, Bez popa i bez diaka, Otoż prawda u nas taka… Pawło Fastoweć. Styczeń 1933 roku Pawło Dementijowycz Fastoweć zmarł w lutym 1933 roku. On jeszcze dotarł do ekonomii niedaleko wsi Karapyszi i tam czyścił stajnie za miseczkę pomyj (rano i wieczorem) z przemarzniętych ziemniaków i przejrzałego prosa. Osłabieni z głodu parobkowie często nie wytrzymywali takiej strawy i w pierwszych dniach konali w krwawych biegunkach i wymiotach. Ich zrzucali do na wpół zawalonej piwnicy tuż przy stajni, warstwami przysypując ziemią. Do wiosny wyrósł pagórek — mogiłka zamordowanych głodem. Na jesień starą stajnię rozebrano, mogiłkę wyrównano. Teraz tam czernieje zmarznięta rola i, krzycząc, krąży gawronie… skich prac, poświęconych historii Hołodomoru 1932—1933 lat. Zwyciężczynią jego została uczennica 9 klasy Anastasija Docenko i jej praca Los dzieci w latach Hołodomoru 1932—1933 lat. Na zakończenie dni żałobnych w naszym gimnazjum odbył się apel, na którym pod Requiem Mozarta każdy z uczniów zapalił świecę pamięci za zmarłymi w straszne lata Hołodomoru. Fotografia, zrobiona przy stworzonej przez nas kompozycji Hołodomor 1932—1933 rr., pozostanie na pamiątkę o tym pamiętnym dniu. Chce się wyrazić szczere podziękowania bibliotekarzom oddziału obsługi czytelników 5—9 klas i naszym nauczycielom za ciekawe, patriotycznie ukierunkowane wydarzenia.
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło ISZCZENKO, m. Kaniów. Wśród obecnych — Prezydent Ukrainy z żoną i dziećmi, deputowani ludowi, szanowani ludzie państwa, posłańcy zagranicznych krajów. I kilku tych, którym wtedy dane było przeżyć. Kwilą melodie pogrzebowego smutku… Głowa kręci się w zawrotnym tempie. Mroczeje w oczach. Świadomość ciemnieje… Lunatyk od urodzenia w piekle narodowego Armagedonu, za każdym razem odbieram jego echa z przerażeniem. Nad moją psychiką całe życie modlitewnie ciąży znamię niejasnej winy przed milionami tych, których pochłonęła paszcza ludożerczej zarazy. Gdyby mnie wtedy nie stało, być może niektórzy z męczenników przeżyliby, bo przecież zamierzali się na moje ciało… Sobie na pożywienie… Być może przeżyliby… Być może… Nagle uderzył grzmot kotłów. Rozgłośnie, strasznie. Jak dzwon gorzkiej pamięci. Niby wołanie przestrogi. Przed wewnętrznym wzrokiem stanęła na chwilę dawna fotografia: na tej scenie grał kiedyś na skrzypcach wieśniak Pawło Dementijowycz Fastoweć. Nawet dyplom otrzymał na przeglądzie obwodowej amatorskiej twórczości artystycznej w 1930 roku. A zimą 1933 roku zmarł z głodu… Głodowa śmierć wtedy skosiła niemal całe rodowe gniazdo Fastowców we wsi Tunyki na Kijowszczyźnie. Kuzyn dziadka Pawła, Heorhij Josypowycz Fastoweć, który przeżył wstrząs głodem jako dziewięcioletni chłopiec, zapamiętał imiona wielu zamordowanych krewnych i sąsiadów: Fastoweć Pawło Dementijowycz (jedynak), 52 lata; Fastoweć Pyłyp Sawowycz (ojciec), 40 lat; Fastoweć Priska (matka), 33 lata; Fastoweć Wołodja Pyłypowycz (syn), 10 lat; Fastoweć Katrusia Pyłypiwna (córka), 9 lat; Fastoweć Witja Pyłypowycz (syn), 6 lat… Zmarłe dzieci zesłanego na Sołowki Fastowca Mychajła: Fastoweć Marija Mychajliwna (córka), 11 lat; Fastoweć Nadijka Mychajliwna (córka), 8 lat; Fastoweć Jawdocha Mychajliwna (córka), 7 lat; Fastoweć Wołodja Mychajłowycz (syn), 5 lat… Oczeretnyj Parfen (ojciec), 25 lat; Oczeretna Sofija (matka), 22 lata; Synek ich około dwóch lat; Córka-niemowlę… Babylenko Andrij (ojciec), około 35 lat; Babylenko Mykoła Andrijowycz (syn), około 13 lat; Babylenko Mańka Andrijiwna (córka), około 8 lat… Babylenko Petro Iwanowycz (ojciec), około 32 lata; Babylenko Jiwha Iwaniwna (matka), około 30 lat; Babylenko Waśka (matka Petra); Babylenko Stepan Terentijowycz (dziadek Petra Iwanowycza); Babylenko Wasyłyna (ślepa ciotka Petra, która mieszkała w ich rodzinie); Babylenko Iwan Petrowycz (syn Petra), 10 lat; Babylenko Wasyl Petrowycz (syn), 5 lat; Babylenko Fedir Petrowycz (syn), 3 lata; Babylenko Tania Petriwna (córka), niemowlę… Wymierały całymi rodzinami: Fastowce, Babylenki, Mamoty, Kohuty… Nie, nie starczy sił duchowych, by kontynuować ten pełen smutku martyrologium. Kremlowski Żmij Gorynycz pożerał Ukraińców żywcem — i starych, i małych — napełniał swoją nienasyconą trzewia ludzkim mięsem. …Pawło Fastoweć był żołnierzem w czasie I wojny światowej. Trafił do obozów jenieckich: najpierw w Austrii, potem we Włoszech. Dopiero po sześciu latach powrócił do rodzinnej wsi, gdzie już była so-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
władza sowiecka. Kawaler, mieszkał sam w starym ojcowskim domu. Gospodarstwa własnego nie miał. Pracował na dniówkach: komuś trawy nakosić, wymłócić snopy, wykopać studnię. Wieczorami w jego gościnnej siedzibie zbierali się wiejscy kawalerowie. Grali na fujarkach, na grzebieniach, na tarce, śpiewali, czytali „Kobziarza” Tarasa Szewczenki; wujek Pawło przygrywał na skrzypcach. Zabawiał młodzież własnymi wierszami, które układał na poczekaniu i zapisywał ołówkiem na kominie, a chłopcy przepisywali, uczyli się na pamięć. Pawło Dementijowycz ścierał szmatą napisane (w pogrzebaczach stał garnek z rozrobioną kredą), gorący komin obsychał, a on znów kreślił wersy o wojnie i niewoli, o pięknie rodzinnej wsi, o współmieszkańcach, którzy byli potomkami kozaków pułku fastowskiego. M. PONIEDIŁOK, M. KUDRINSKA uczennice 11 klasy Zespołu Szkół „Harmonia”, m. Donieck Pod koniec listopada cała Ukraina obchodziła smutną dla naszego narodu datę: rocznicę Hołodomoru 1932—1933 lat. Nie pozostały na uboczu tych wydarzeń także placówki oświatowe i biblioteki Doniecka. W ramach Ogólnoukraińskiej akcji krajoznawczej młodzieży szkolnej i studenckiej „Kłos pamięci”, uczniowie 9—11 klas Zespołu Szkół „Harmonia” odwiedzili doniecką bibliotekę dla dzieci im. S. W. Kirowa, która już od kilku lat gościnnie otwiera dla nas drzwi. Z inicjatywy kierowniczki działu obsługi czytelników 5—9 klas W. Lecz nadeszła zła godzina rozkułaczania, wywózek, Hołodomoru. Bolszewicka „zaraza z łopatą chodziła i grobowiska ryła, ryła”. Młodzież potajemnie opuszczała wieś, jechała na kopalnie, do fabryk, przy wyrębie lasów. Do wujka Pawła rzadko kto zaglądał. Sąsiad Talymon Fastoweć czasami przynosił coś do zjedzenia i zapisywał w zeszycie pełne dramatyzmu kuplety Pawła Dementijowycza. Talymon zapamiętywał je i przekazywał cierpiącym współmieszkańcom, aż dopóki nie schwytali go funkcjonariusze GPU. Bili, wypytywali, kto napisał. Ale autor wierszy Pawło Fastoweć leżał już w zbiorowej mogile pośród zamordowanych głodem… Talymonowi udało się uciec do kopalń węgla Donbasu. Przeżył i głód, i fronty II wojny światowej. I zawsze nosił w schronach pamięci tragiczne wiersze wujka Pawła. Dopiero w dniach gorbaczowskiej pieriestrojki opowiedział je swojemu bratankowi Heorhijowi Josypowyczowi Fastowcowi, który również pamiętał kilka kupletów dziadkowych poezji. Poprzez dal 75 lat usłyszmy krzyk duszy wiejskiego poety-samouka, skazanego na nieuchronną egzekucję bolszewickim głodowym ludobójstwem: Sześć lat byłem za granicą I nie znałem nieszczęścia, Że przyjdzie mi przepadać Przy sowieckiej władzy. Siedziałem w swoim kąciku, Podarłem spodnie i koszulę. Myśl, by pójść do wsi — Trzy razy się zbierałem — A tu na tobie, na złość, — I czapka się podarła. Otok całkiem wyłysiał, Wierzch dawno się rozpadł, Nogi spuchnięte nie niosą… A ja się nie spodziewałem, Że tak cierpieć będę, Z głodu umierać, Lecz wszystkie siły przyłożę By za granicę uciekać. Tam odzież będę miał, I buty dobre, I pracę, jaką zechcę, Jeszcze będę miał pieniądze. Będę jadł, będę pił, Radwładę wspomnę: Jaki diabeł ją wymyślił? Bogiem przysięgam, nie wiem. A raczej nie zwykły, Widać, diabeł rogaty, Bo poszedł i ten w żebry, Który był bogaty. Oj wy, ludzie zagraniczni, Nie wpuszczajcie tych bandytów: Wyginie u nas wieś, Mrą z głodu dzieci. Na Sybir, na Sołowki Gospodarzy pognali, Kobiet z dziećmi wyganiają z chat, Żeby w śniegu konali. Została u wieśniaków Pusta łyżka. A u każdego nad duszą — Grobowa deska. * * * „Kolektywista — robotnik, „Indus” — szarlatan!” Odebrali mu konia, I wóz, i pług. Spodnie podarte, nogi bose, Ciało prawie gołe… Takiego to nie widziała Ukraina nigdy. Tak leninowscy „towarzysze” Na sto procent oszukali, Bezbronnych rolników Obdarli i obuli. Dokuczyli i dopiekli Już każdemu człowiekowi, Bo w radach — barany, A w organach — świnie. * „Indus” — pogardliwe przezwisko dla kołchoźnika. udało się przeżyć w te straszne lata. Nikogo nie pozostawił obojętnym także materiał, zaprezentowany na wystawach książkowych czytelni. Współpraca trwa także poza murami biblioteki. Do Zespołu Szkół „Harmonia” zawitała bibliotekarka S. W. Pawło Dementijowycz Fastoweć na scenie Kijowskiego teatru operowego, 1930 rok
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
czytelni G. J. Charczenko i P. W. Kałasznikowa, zrobił na nas bardzo silne wrażenie. Wiele nowych i potrzebnych dla nas, młodych obywateli Ukrainy, informacji na ten temat otrzymaliśmy z przeglądu bibliograficznego, którego słuchaliśmy z wielkim zainteresowaniem, bo zobaczyliśmy fotografie, dokumenty archiwalne, usłyszeliśmy wspomnienia naocznych świadków, komu po-
Bulawa. Wona przeprowadziła przegląd literatury o Hołodomorze z lat 1932–1933 w klasach średnich i starszych gimnazjum. Absolwenci wraz ze swoją wychowawczynią W. M. Mandryką przeprowadzili dla wszystkich uczniów szkoły prelekcję „Te tragiczne trzydzieste… czarne”. W naszej placówce edukacyjnej odbył się konkurs twórczych uczniów-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
góra” nazwano arcydzieło, a oni, “niestrudzeni budowniczowie państwa”, których ręce jeszcze nie odpoczęły należycie od tworzenia nieśmiertelnych kronik epoki “rozwiniętego socjalizmu”, to właśnie oni go ulepili, wkładając w każdy wiersz całą głębię swoich dusz. Szczególną “genialnością” odznaczał się punkt nr 3 Dekretu — o przekazaniu ziemi, punkt, na który czekałem z takim niecierpliwieniem, bo właśnie on miał stać się głównym mechanizmem, narzędziem w rozwiązaniu fundamentalnego pytania o los rezerwatu. I coż ja wyczytałem? (Cytuję za oryginałem, więc nie ponoszę odpowiedzialności za styl. “Gabinetowi Ministrów Ukrainy, Zaporoskiej Obwodowej Administracji Państwowej: przypominała tylko podczas przedwyborczych batalii oraz z okazji przyjazdu wysokich rangą urzędników z Kijowa). Zatem niech rezerwat zabiera sobie tylko dziewiczą ziemię (jakże przydają się tutaj ekipie Kartaszowa słowa prezydenckiego Dekretu: “o poszczególnych działkach ziemskich, niezbędnych dla jego działalności”!), a tę, na której usytuowano profilaktoria, sanatoria, bazy wypoczynkowe, restauracje, biuro konsularne, budynki komunalne i prywatne, garaże, linię kolejową, trzy cmentarze, całe leśnictwo itp., należy pozostawić w sferze miejskich wpływów. A także wyspę Bajdę, gdzie odkryto i zbadano umocnienia XVI wieku oraz pozostałości umocnień epoki brązu — najstarszej budowli fortyfikacyjnej na terytorium Ukrainy. W ten sposób z 2359,24 hektara rezerwat miał otrzymać 1497,7 ha (zgodnie z pierwszym wariantem podziału). Czy warto mówić, że przy takim “rozgraniczeniu” Chortyca była po prostu szarpana na kawałki — o jakim rezerwacie można było mówić?! Działki “innych użytkowników ziemi” z czasem nabierałyby sił jako czynnik niepokoju i mogłyby powodować znaczne napięcie, co nie tylko hamowałoby rozwój rezerwatu, ale i nieubłaganie przybliżało ten czas, kiedy na ostrzu noża stanęłaby kwestia likwidacji rezerwatu w ogóle z powodu niemożności funkcjonowania w granicach potężnego centrum przemysłowego. Taki plan “rozgraniczenia” mieli podpisać mer miasta Je. Kartaszow, ja, główny architekt miasta Zaporoża W. Trubin oraz naczelnik miejskiego wydziału zasobów ziemskich O. Cwirkun. Przebiegli urzędnicy procedurę podpisywania dokumentu zaczęli ode mnie, ale ja zaproponowany wariant zdecydowanie odrzuciłem. Wypłynął na świat Boży jeszcze inny, zdaniem jego autorów, znacznie bardziej humanitarny, według którego rezerwatowi szczodrze “oddawano” 2094,7901 hektara (z tych samych 2359,34). Jaki udział terytorium miała stanowić “nie nasza” ziemia? Wszystko to samo, co pod obiektami rekreacyjnymi, budynkami mieszkalnymi, linią kolejową, drogą w stronę Muzeum Zaporoskiego Kozactwa i… znowu wyspa Bajda! Zapytacie, skąd taka wytrwałość wobec maleńkiej (6 ha) malowniczej wysepki, sąsiadki Chortycy przy jej północno-zachodnim wybrzeżu? Odpowiadam: zapewne to tylko część z góry przewidzianej rekompensaty dla kombinatu “Zaporiżstal” za przekazanie rezerwatowi kilkunastu milionów hrywien na budowę kompleksu “Zaporoska Sicz”. Dokończenie w następnym numerze gazety GORĄCY TEMAT
Tłumaczenie maszynowe
PIERWODRUK Kostantyn SUSZKO, m. Zaporoże Otóż najważniejsze to ZIEMIA i JĘZYK. Ziemia musi należeć do rezerwatu i do swoich licznych odwiedzających powinna przemawiać ojczystym słowem, pielęgnowanym na jej błogosławionych obszarach. A dopiero potem, kiedy ziemia bezpowrotnie stanie się rezerwatowo nienaruszalną i na niej bez zastrzeżeń będzie rozkwitać Ukraińskie Słowo, czas będzie zadbać i o globalne badania, i o muzealizację obiektów archeologicznych. Nic zbędnego, bo Chortycka twierdza, jej istota — są samowystarczalne. Ale najpierw — ZIEMIA i SŁOWO. O ziemi gruntowna rozmowa odbyła się w Sekretariacie Prezydenta Ukrainy i w znacznej mierze skonkretyzowała się w Ukazie głowy państwa „O pilnych środkach dotyczących rozwoju Narodowego rezerwatu „Chortyca” z dnia 29 kwietnia 2005 roku nr 732, w pracy nad którym z ramienia Zaporoża wzięli udział ówczesny przewodniczący obwodowej administracji państwowej Jurij Artemenko, jego asystentka Wałentyna Manżura i ja. Forma Ukazu zmieniała się kilka razy, w końcu niby zatwierdzili zaporoski wariant, jednak kiedy otrzymałem dokument, parafowany przez Wiktora Juszczenkę, w gotowej postaci, zabrakło mi słów. Przede mną na stole leżało, delikatnie mówiąc, coś nie to, nad czym pracowałem. Prawdziwych autorów dokumentu — ich światopoglądowe horyzonty, intelekt, a jednocześnie poziom poczucia patriotyzmu — z gotowością zdradzał punkt 2-a Ukazu, którym Gabinetowi Ministrów polecano stworzyć do 1.06.05 roku koordynacyjny komitet ds. przeprowadzenia ogólnoukraińskiej akcji „Odrodzimy Chortycę!”. Triumfalne przeprowadzenie tej kampanii nie tylko przewidywano, ale i z góry gwarantowano listą odpowiedzialnych za nią — „kierownicy zainteresowanych (w czym? — K.S.) centralnych i miejscowych organów władzy wykonawczej, organów samorządu terytorialnego, deputowanych ludowych Ukrainy, uczonych, przedstawicieli organizacji społecznych…” Słowem, zbiorowa BEZodpowiedzialność rozwiniętym szykiem. Inne frazy, w szczególności „szczegółowe przeprowadzenie archeologicznych, ekologicznych i innych badań naukowych terytorium rezerwatu”; „wspieranie tworzenia w granicach rezerwatu efektywnej infrastruktury turystycznej i nowych szlaków turystycznych” nie wymagały błogosławieństwa pierwszego urzędnika państwa, bo przypisywały się koncepcją rozwoju rezerwatu, jego planem generalnym i obowiązkami służbowymi dyrektora generalnego. Zapoznawszy się z Ukazem, wyłożonym na dwóch stronach, z czterema obszernymi punktami i trzema jeszcze obszerniejszymi podpunktami, ciężko westchnąłem, bo usłyszałem, jak gdzieś w oddali dał głos dzwoneczek, który ostrzegał mnie przed euforią. Sugerował on, że zmiany w społeczeństwie na lepsze mają przeważnie powierzchowny, czysto MAKIJAŻOWY charakter, i wcale nie przez złe intencje inicjatorów tych zmian, a raczej przez ich nieostrożność, krótkowzroczność. Bo pozostali wałęsać się po korytarzach władzy permanentnie obojętni na wszystko, co prawdziwe, żywe, zachłanni na władzę wciąż ci sami wiecznie dzisiejsi wczorajsi. Nie Wiktor Juszczenko, człowiek, który dosłownie wycierpiał i w moralnym, i w fizycznym sensie swoje prezydentstwo, wydał „na zapewnienie rozwiązania do 1 września 2005 roku zgodnie z ustawodawstwem kwestii dotyczących uporządkowania użytkowania ziemi na terytorium Narodowego rezerwatu „Chortyca”, przekazania rezerwatowi działek ziemskich, niezbędnych dla jego działalności, określenia, wytyczenia w naturze (w terenie) oraz na odpowiednich materiałach kartograficznych jego granic i granic innych użytkowników ziemi, sporządzenia i wydania rezerwatowi aktu państwowego na prawo stałego użytkowania odpowiedniej działki ziemskiej, zaprzestania nielegalnego użytkowania działek ziemskich na terytorium rezerwatu”. Co to za „działki ziemskie, niezbędne dla jego (rezerwatu — K.S.) działalności?” Oddzielne skrawki ziemi, rozrzucone po całej wyspie? Ile ich jest i gdzie są położone — kto będzie określał? Dalej: „wytyczenie w naturze… jego (czyich? — K.S.) granic i granic innych użytkowników ziemi”. Czyż nie przypomina to podstaw do „rozgrabienia” (nie lubię tego słówka, ale ono tak odpowiada sytuacji!) świętej chortyckiej ziemi? Trzecie: Ukaz zobowiązuje wydać rezerwatowi „aktu państwowego (trzeba, nawiasem mówiąc, pierwsze słowo z wielkiej litery — K.S.) na prawo stałego użytkowania…” Dlaczego dalej nie powiedziano, że całego terytorium Chortycy, a wciśnięto podstępne słówko „ODPOWIEDNIEJ” (wyróżniono przeze mnie — K.S.), czyli „…użytkowania odpowiedniej działki ziemskiej”? Jak tu interpretować „odpowiedniość” — cała ziemia czy tylko ta, którą wyznaczą? Kto, znowuż, będzie wyznaczał i ile już można wyznaczać? Prawie opadły mi ręce, kiedy przebiegłem oczami Ukaz. Jeśli powiem, że rozwiązywanie kwestii przekazania całej ziemi rezerwatowi Chortycy, mając w rękach taki Ukaz, było niełatwe, to w istocie mało co powiem. Lecz my nie ustępowaliśmy. Oprócz wszystkiego innego, sytuację ratowało to, że proces, który poprzedzał przekazanie ziemi — kiedy na odległość (z Kijowa), a kiedy bezpośrednio (podczas przyjazdu do Zaporoża) — znajdował się pod kontrolą Sekretariatu Prezydenta Ukrainy, w szczególności pierwszego zastępcy szefa Sekretariatu Iwana Wasiunyka — człowieka uczciwego, rozumnego i wyważonego. Od pierwszego naszego spotkania zobaczyłem, że on też, jak i Artemenko, „zachorował” Chortycą, i to napawało nadzieją. Iwan Wasylijowycz zawsze wsłuchiwał się w moje rady, uwagi, twierdzenia, bo ze swojej strony, zapewne, poczuł, że dla mnie rezerwat — to nie po prostu miejsce pracy. Kwestia ziemi przerodziła się w najważniejszą kampanię, którą rezerwat za mojego dyrektorstwa prowadził z władzami miejskimi. Ze strony pierwszego występowali wasz pokorny sługa i główny radca prawny rezerwatu, ze strony naszych oponentów — cały aparat rady miejskiej (wraz z korpusem deputowanych), komitet wykonawczy rady miejskiej i jego służby (wydział zasobów ziemskich, wydział ekologii, prokuratura, milicja). Tak, kampanię (niech pozostanie to określenie, bo proces był daleki od życzliwej wymiany myśli) kontrolowano z pieczerskich wzgórz, ale nasi wysocy patroni byli GDZIEŚ, my zaś z Prokopenką pozostawaliśmy NA MIEJSCU, w związku z czym wszystko nieśliśmy na swoich barkach. Chyba że czasami, nawiasem mówiąc, bardzo w porę, podstawiał swoje, krępe, naczelnik obwodowego wydziału zasobów ziemskich D. Babmindra. Wtedy znów przypomniałem sobie, co to jest ciśnienie 180 na 100 (przez ostatnie piętnaście lat zapomniałem) i jakimi bywają bezsenne noce… Cel rady miejskiej, który, otrząsnąwszy się po siewierodonieckim fiasku, jasno wyznaczał mer miasta Je. Kartaszow, był przejrzysty: nie oddawać rezerwatowi całej ziemi, przeciągać proces, a dalej „ono pokaże”. Prawdziwe motywy — otwarcie prywatyzatorskie, oficjalnie zaś kładziono nacisk na przestrzeganie interesów zewnętrznych użytkowników ziemi, a przede wszystkim — mieszkańców wyspy (tych, nawiasem mówiąc, o których władza miejska-)
Nie bez zdziwienia, a zarazem i niepokoju opinia publiczna kraju dowiedziała się o zwolnieniu ze stanowiska dyrektora generalnego Narodowego Rezerwatu „Chortyca” Kostiantyna SUSZKI, którego praca na tym odpowiedzialnym stanowisku w ciągu krótkiego okresu — zaledwie dwóch lat — została wyróżniona Dyplomem Rady Najwyższej Ukrainy, kilkoma medalami i dyplomami. Teraz, gdy sprawa o niespodziewane zwolnienie jest rozpatrywana w jednym z sądów rejonowych m. Kijowa, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagrody im. I. Franki, dyrektor generalny na wygnaniu nie siedzi z założonymi rękami, lecz intensywnie pracuje nad książką „Niespokojna Chortyca” o swoim dramatycznym dyrektorowaniu. W proponowanym fragmencie mowa jest o walce o przekazanie całej ziemi Chortycy rezerwatowi. Nam ten problem wydaje się bardzo palący, wszak „kwestia rolna” niepokojąco odbija się echem obecnie nie tylko w rezerwatowych zakątkach naszej Ojczyzny.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tva, wyróżniona wysokimi wzorami akademickimi. Kolorystyka i szczególna kompozycyjność tworzą niepowtarzalną rytmikę i napięcie, które pozwalają przeniknąć w samą istotę rzeczy i wydarzeń, ukazanych przez Artystę. Obrazy W. Franczuka to panoramiczne dzieła filozoficzne, utkane z mnóstwa samodzielnych szkiców i epizodów, z których każdy jest osobnym dziełem. Twórczość W. Franczuka tworzy jeszcze jeden piękny obraz naszego narodu, Ukrainy. Dlatego też ogarnia dumą za autora. Sukcesów i twórczych wzlotów, panie Walerij!
Iwan ZAJEC
* * *
Serdecznie dziękujemy za wystawę. To nasz ból, o którym trzeba pamiętać zawsze. Dzwony bólu niech pozostaną na obrazach, aby nie powtórzyły się w życiu naszego narodu.
S. KOBEWKA
* * *
Nie będę analizować tematów, cykli ani poszczególnych obrazów, ponieważ twórczość artysty Franczuka w płaszczyźnie historii Ukrainy w ogóle powinna zostać oceniona i uznana za wydarzenie epokowe, jako podsumowanie ciężkich rozmyślań, przeżyć, jako ocena przez artystę tego, co dało nam 70-letnie budowanie komunistycznego raju. Swoją twórczością Franczuk wyraził myśl tej części Ukraińców, którzy jeszcze przed odtajnieniem archiwów uświadomili sobie, dokąd idziemy. Jego twórczość to potępienie systemu i metod wyrafinowanego znęcania się nad ludźmi. Obrazy W. Franczuka powinny znaleźć się w Muzeum Hołodomoru, budzić naszą świadomość i sumienie, bo nie będzie nam przebaczenia od dusz niewinnie zamordowanych i udręczonych, jeśli będziemy obojętni wobec tego, co powiedział nam Artysta.
Mykoła SZAFIŃSKI, m. Chmielnicki
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę malarstwa Wałerija Franczuka „Rozkołysane dzwony pamięci”. Cykl poświęcony pamięci ofiar wielkich głodów był prezentowany w wielu miastach Ukrainy i wywołał szczere reakcje widzów. Przedstawiamy Państwu niektóre z nich. Na wystawy swojego dawnego przyjaciela Wałerija Franczuka zawsze przychodzimy jak na spowiedź do ojca i matki. Tytaniczna postać! Genialny artysta! Prawdziwy kronikarz cierpiącej ukraińskiej historii… Godnie nieuhonorowany, niedoceniony… I nie chodzi o Nagrodę im. Szewczenki, którą dawno zasłużył i której laureatem dawno już jest z postanowienia Historii i samego Tarasa. Najważniejsze — my go niedostatecznie zrozumieliśmy. Przecież on wytycza zasadniczo oryginalne ścieżki w malarstwie. Mamy tradycjonalistów, awangardzistów. Pierwsi nie zawsze są narodowi, drudzy zawsze są kosmopolityczni. Wałerij Franczuk jako jeden z pierwszych zdołał stworzyć nowoczesne malarstwo, które jest wskroś ukraińskie. I to jest jego historyczna zasługa. Dziwisz się: na każdej wystawie jest inny. A zakres — od abstrakcjonizmu do impresjonizmu. Cóż za niezgłębiony potencjał twórczy tego artysty! I on zawsze był, jest i będzie narodowym ukraińskim Artystą — niezależnie od tego, czy go docenią, czy nie. Ołeksij HUBKO, naukowiec, psycholog i pisarz, Wasyl ZAWHORODNIJ, zasłużony artysta Ukrainy, laureat nagrody im. Kateryny Biłokur * * * Wspaniale, że w Narodowym Muzeum Literatury eksponowana jest wystawa malarstwa Wałerija Franczuka „Rozkołysane dzwony pamięci”. Tyle narodowego bólu i cierpienia przekazano w pracach artysty!.. On wzywa nas do pamiętania, co działo się z ukraińskim narodem w latach 30., do zastanowienia się, dlaczego taką tragedię przeżyli Ukraińcy. Wystawa jest głęboko symboliczna, niesie wielkie znaczenie państwowotwórcze, ponieważ jest zorientowana na wychowanie patriotyzmu i poczucia gospodarza na swojej ziemi. Malarstwo Franczuka to ból za przeszłość i nadzieja na przyszłość. Tetiana KONONCZUK, kulturoznawczyni, badaczka tematu Wielkiego Głodu w kulturze ukraińskiej * * * Gratuluję, szanowny, utalentowany Wałeriju, nowych prac. Pana życie to wielka praca, ale czuję, że wszystko przychodzi Panu z łatwością. Pana wkład w ukraińską sztukę już dziś odczuwa się jak solowy śpiew, jak całą księgę poetyckiego światopoglądu, postrzegania świata przez wrażliwego człowieka. Ma Pan swoją drogę, jasną, natchnioną, celową. Niech będzie bogata, szczęśliwa i długa. Życzę Panu szczęścia, zdrowia. Sławcie Ukrainę! I, jak zawsze, odnajdujcie ten wewnętrzny wymiar, który widzicie oczami artysty nawet w pozornie niezauważalnych rzeczach, to, co zapala, niepokoi i podnosi duszę każdego człowieka, wzbogaca ją. Ludmiła MARCEWYCZ, artystka ludowa Ukrainy * * * Twórczość W. Franczuka to nowy wiatr w ukraińskiej sztuce, sprzężony z narodową naturą. Jego obrazy nie tylko odzwierciedlają strony — i białe, i czarne — bytu Ukraińców na przestrzeni długiego czasu historycznego, ale także chłoną w siebie narodową stylistykę malarstwa. Spotkanie twórcze pisarza Wasyla Szklara z czytelnikami i przedstawicielami mediów z okazji siódmego wydania powieści „Klucz” oraz wysunięcia jej do zdobycia Nagrody Narodowej im. T. H. Szewczenki odbyło się 24 stycznia w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy. Naprawdę zdumiewający jest los tej powieści, która zebrała już całą kolekcję nagród literackich: grand prix „Złoty Babaj”, nagrodę czasopisma „Suczasnist” za najlepszą powieść roku, nagrodę czasopisma „Oliharch”, międzynarodową nagrodę konwentu fantastów „Spirala wieków”. W ciągu kilku lat tylko na Ukrainie „Klucz” doczekał się siedmiu wydań, co na tle upadku krajowego wydawnictwa i rozpowszechniania książek jest zjawiskiem fenomenalnym. Ponadto powieść w pełnym wymiarze ujrzała światło dzienne na łamach „Towarniaka”.
Tłumaczenie maszynowe
Uliana Hlibczuk
25 stycznia w kijowskim Domu Pisarzy odbył się wspólny wieczór twórczy trzech różnych artystów: Wołodymyra Rutkiwskiego, Anatolija Kaczana i Kostii Ławra. Łączą ich dwie główne rzeczy. Po pierwsze, wszyscy pracują w dziedzinie literatury dziecięcej, a po drugie, utwory każdego z nich w tym roku zgłoszono do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Przez 46 lat od ustanowienia Nagrody Szewczenki utwory literackie dla dzieci i młodzieży nagradzano pięć razy, z czego trzy razy za przewodnictwa w Komitecie Pawła Zahrebelnego. Wtedy nagrodę otrzymali M. Winhranowski (1984), J. Hucało (1985), O. Iwanenko (1986). Później w dziedzinie literatury dziecięcej uhonorowano D. Biłousa (1990) i J. Hojana (1993). Po zniesieniu przepisu o przyznawaniu nagrody w ściśle określonych kategoriach, kiedy każdy kandydat rywalizował nie z całą listą, jak obecnie, lecz wyłącznie z artystami w danej dziedzinie, najbardziej na tej innowacji straciła literatura dziecięca. O niej w Komitecie Szewczenkowskim nie wspomina się już od ponad dziesięciu lat. Sensacyjno-historyczna powieść odessity Wołodymyra Rutkiwskiego „Juhasi kozaka Szwajki” została uznana za najlepszą książkę dla dzieci i młodzieży 2007 roku w konkursie Radia Ukraińskiego. Iwan Malkowycz, wydawca i popularyzator pisarza Rutkiwskiego, uważa, że ta powieść jest równie interesująca dla dzieci i dorosłych. Do zbioru wierszy Anatolija Kaczana „Czary wróżbity” weszły utwory liryczne i zabawowe. Ten zbiór został już uhonorowany nagrodą im. B. Necherdy „Za oryginalne odkrycia artystyczne”. Również pod rozwagę Komitetu Szewczenkowskiego przedstawiono Kostię Ławra za ilustracje do książki Mykoły Hohola „Noc przed Bożym Narodzeniem” (wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA”). Książka zdobyła kilka najwyższych nagród. W szczególności tytuł „Najlepsza książka roku 2007” w Ogólnoukraińskim konkursie „Książka roku” oraz dyplom I stopnia za zwycięstwo w konkursie „Sztuka książki” (Rosja, 2007). Właściwie ten wieczór twórczy nominowani postanowili zorganizować wspólnie, by zwrócić uwagę członków Komitetu Szewczenkowskiego na problemy literatury dziecięcej. Przynajmniej po to, by stwierdzić, że ona jednak istnieje.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
czasopisma „Sučasnist”, gazet „Mołodź Ukrajiny”, „Kijewskije wiedomosti” (gazeta rosyjskojęzyczna drukowała „Klucz” z kontynuacją po ukraińsku). Już kilka miesięcy po ukazaniu się „Klucza” na Ukrainie powieść ukazała się po bułgarsku w przekładzie Penki Kinewej, znanej interpretatorki klasyki ukraińskiej; po szwedzku przełożył ją Ulf Sjör, a następnie wyszła po ormiańsku w przekładzie Feliksa Bachczynjana. Powieść przełożono na język rosyjski, autorowi i tłumaczowi wypłacono honorarium, ale gotowa książka wciąż jest „blokowana” w moskiewskim wydawnictwie, ponieważ zgodnie z warunkami autora i wydawnictwa „Kalwarija” (które posiada prawa do powieści) rosyjskiego przekładu zakazano wwozić na terytorium Ukrainy. Tu już zapachniało polityką. Jednak jakkolwiek by było, sam czas zerwał z kultowej powieści Wasyla Szkляра komercyjnie atrakcyjne etykiety kryminału-thrillera, mistyki, a jej rezonans społeczny potwierdził słuszność stwierdzenia Pawła Zahrebelnego o społecznym sensie tego utalentowanego dzieła. Dzieła o dzisiejszej Ukrainie, jak pisał Kostiantyn Rodyk w czasopiśmie „Polityka i kultura”, z jej wielowymiarowym i wielowariantowym bytem. Dzieła, które, według słów laureata Nagrody im. Szewczenki Anatolija Dimarowa, w swoim gatunku nie ustępuje najlepszym wzorom literatury zachodniej. Dzieła, jak mówi sam autor, o naszym narodowym bólu. Trudno powiedzieć, jak zagłosuje na tę powieść Komitet Nagrody im. Szewczenki, ale ukraiński czytelnik już na nią zagłosował. I to jest najistotniejszy argument. Swoją krwawicą, własnymi pieniędzmi. Tymczasem członkowie Komitetu Ihor Rymaruk, Maria Matios, Pawło Mowczan, Iwan Drач i inni mówcy, pisarze Wołodymyr Jawor iwski, Hryhorij Sztoń, Anatolij Dimarow, Lesia Stepowyczka, Wołodymyr Pancze nko są przekonani, że ten znaczący utwór zostanie zasłużenie uhonorowany najwyższą nagrodą. Inf.
Tłumaczenie maszynowe
Maja RŻEWSKA Hennadij Iwanowycz Laszenko — wybitny ukraiński kompozytor, muzykolog, pedagog, działacz muzyczno-społeczny, artysta ludowy Ukrainy, laureat nagród imienia Mykoły Łysenki i Borysa Latoszynskiego. Wkład kompozytora Hennadiia Laszenki do skarbca ukraińskiej muzyki jest bogaty i różnorodny. Jego dorobek twórczy obejmuje muzykę symfoniczną, kameralną, chóralną, wokalną oraz gatunki teatralne. Świadectwem prawdziwej, głębokiej dojrzałości twórczej artysty stało się udane zwrócenie się ku muzyce symfonicznej. Stworzył pięć symfonii, dwie symfoniety, poemat dramatyczny, suitę symfoniczną „Nowele karpackie”, uwerturę powitalną. I nie bez powodu wybitny kompozytor-symfonik Jewhen Stankowycz wyraził opinię, że w rozwoju narodowej muzyki symfonicznej po B. Latoszynskim centralne miejsce zajmuje twórczość H. Laszenki, będąca wyrazem duchowych wartości społeczeństwa. Muzyka H. Laszenki ma wyraziste „brzmieniowe oblicze”, jednocześnie jest ona swoistym konglomeratem obrazów intonacyjnych, właściwych ukraińskiej kulturze muzycznej. Nawet sam wykaz daje wyobrażenie o różnorodności przejawów kompozytora w sferze muzyki kameralno-instrumentalnej, a są to: Kwartet smyczkowy, Trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian, „Tryptyk ukraiński” na orkiestrę kameralną, Sonata na wiolonczelę i fortepian, Koncert na harfę i orkiestrę kameralną, Sonata na skrzypce i fortepian, a także Sonata na saksofon i fortepian, duety fortepianowe, „Echo” na fortepian, Sonata na bajan. Jeśli dodać do tego wykazu balet „Lorca”, muzykę do filmu „Tajemnice świętego Jura”, cykle wokalne i kantaty chóralne, stanie się jasne, że sfera muzycznego samowyrażenia kompozytora Hennadiia Laszenki obejmuje szerokie spektrum gatunków. Szczególnie podkreślmy narodową określoność muzyki kompozytora. Poczucie miłości do Ojczyzny zawsze wyraziście przejawia się w utworach Hennadiia Iwanowycza. I ziemia zaporoska, gdzie się urodził, i Lwów, gdzie się uczył, i Kijów, z którym związana jest większa część życia, są jednakowo drogie kompozytorowi. Stąd też zwrócenie się ku tematyce Ukrainy, co odzwierciedlają już tytuły jego utworów („Nowele karpackie”, „Tryptyk ukraiński” itp.), uwaga poświęcona tekstom rodzimych poetów nie jest przypadkowa. Artysta boleje nad tragedią własnego narodu (nie bez powodu jego IV symfonia poświęcona jest pamięci ofiar Hołodomoru). Poprzez muzykę Hennadiia Laszenki przemawia do nas jego ukraińska dusza. Wszystkie te cechy przedstawiają Hennadiia Laszenkę jako nietuzinkową osobowość twórczą. Ale do wszystkiego, co powiedziano, należy dodać, jak się wydaje, to, co najważniejsze, co może stać się ostatnim akcentem w portrecie prawdziwie wybitnego kompozytora. Jest to jego zdolność do dotknięcia w swojej muzyce ukrytych sensów, co wywołuje w duszy słuchacza zdumiewające rezonanse. I dzieje się cud — w naszym nadracjonalnym i dość cynicznym czasie, który nazywa się epoką postmodernizmu, kiedy ironia, epatowanie, parodystyczność stają się maskami, za którymi ludzie ukrywają się przed sobą nawzajem, serce i rozum słuchacza otwierają się na muzykę. Nasz wybitny współczesny kompozytor Hennadij Laszenko jawi się jako wyrazisty, oryginalny i organicznie wpisany w światowy kontekst kulturowy, narodowo określony i zorientowany na wartości ogólnoludzkie.
Tłumaczenie maszynowe
Uliana HLIBCZUK
Zawsze trudno wchodzi się w czyjś tekst. Autorska szczerość czy otwartość jest tu słabą pomocą. Czytelnik zawsze będzie odczuwał zależność od autora, który pragnie oznaczyć swoją główną myśl czerwonymi flagami i niespiesznie prowadzić do niej. To jego wola i prawo. Powieść Lubow Hołoty „Epizodyczna pamięć” nazwałabym raczej pisaniem. Jakoś nie pasuje do niej słowo tekst. Powieść-wspomnienie, powieść-retrospekcja… Nie odważę się nazwać jej autobiograficzną. I nie tylko dlatego, że Hołota celowo myli swoje główne biograficzne punkty zwrotne, odganiając zbyt ciekawskiego czytelnika na manowce. Nawet wyobrażam sobie czyjś nieco urażony i skonsternowany ton: „Posłuchaj(cie), a po co ty(wy) tak napisałaś(liście)? Przecież było wszystko nie tak!”. Oczywiście, „Epizodyczna pamięć” jest związana z biografią. Ale jest ona na tyle artystycznie przemyślana, że wytwarza model podwójnego życia. Nawet podwójnej pamięci. To niby planeta, która w bezmiarze Kosmosu ma swojego bliźniaka. Tak i bohaterka Turiwna — częściowo alter ego Hołoty. Na prezentacji książki w muzeum T. H. Szewczenki Lubow Wasyliwna powiedziała, że jej bohaterka jest słaba. Autorską myślą czytelnik może pogardzić. Kiedy książka wychodzi na świat, prawo autorskie ma związek tylko ze stroną finansową. Prawo kontekstu i interpretacji już do niego nie należy. Tak więc, czy warto Turiwnę nazywać słabą? Chyba nie. Inaczej nie warto było jej dawać tak silnego i archetypowego nazwiska. Czy warto Turiwnę nazywać dzieckiem swoich czasów? Również, chyba nie. To nie był jej czas. To był początek końca. Czas zagłady jej osobistej Atlantydy — rodu. Teraz mowa nie tyle o historii zniszczenia szlacheckiego korzenia, głodomoru, ludobójstwa, co o osobistym doświadczeniu Turiwny. Ona jeszcze zdążyła wchłonąć owo archetypowe poczucie jedynej rodziny. Poczucie, wyśpiewane w pieśniach: „Rodzie nasz piękny, rodzie nasz wspaniały…” Oczywiście, u każdego na poziomie genetycznym to poczucie jest obecne. Potężnie rozwinięte lub tylko na zarodkowym poziomie… „Rodzie nasz piękny…” Niestety, cudowne modulacje w wykonaniu Niny Matwijenko budzą nie tylko zachwyt, ale i rozdrażnienie. Dlatego że stały się tektoniczne rozłamy. I ziemi, i świadomości. To odczuwają nasi rodzice, kiedy ze strachem Bożym i nadzieją odprowadzają nas w daleką drogę: „Wy jedyni na świecie — brat i siostra — pamiętajcie — wy krew jedna”. Brat i siostra — to jak model niezniszczalności i rękojmi rodzinnej więzi. Jeśli pamiętać…
W końcu, czy mamy wybór? Czyli nie pamiętać… Czy możemy odprawić stypę nad pamięcią? Na wzór tego, jak wypraszała bohaterka powieści Margaret Mitchell „Przeminęło z wiatrem” Scarlett u nostalgicznego Ashleya. Zapomnij i zapomnij o swoich sekwojach… Nieco inną linię wygiął i senior Luis Buñuel… Słynny hiszpański reżyser filmowy w swoich wspomnieniach zamarzył rozproszyć prochem wszystkie instytucje pamięci — muzea… Neronizm wyłonił się z Buñuela? Nie do końca. Po prostu należał on do tych artystów, którym umowna muzealna skrzynia z jej starodawnymi gorsetami, żupanami i dukatami trąciła skostniałym czasem. Jego nieznośny stęchlizna prowokuje bunt. Żeby nie być gołosłownym, dziwny Hiszpan proponował po swojej śmierci zniszczyć i jego archiwum filmowe. Chyba kłamał… Czy zawczasu chciał się obronić przed wszystkimi tymi interpretatorami, którzy będą pasożytować na jego imieniu? Coś w tym jest: bać się zadeptania, zatarcia. Bać się wspomnieć nadaremnie główne słowa: Ojczyzna, ród, opiekunka… Jestem wdzięczna, radośnie mi, że Lubow Hołocie udało się je tak subtelnie wypowiedzieć. Niby z lęku, że one, sakralne słowa, nie będą miały siły przebić się przez warstwę cynizmu. Każde poważne dzieło literackie — to historia strachu i wysiłków woli. Historia tego napięcia w powieści „Epizodyczna pamięć” nie była daremna. Dlatego że podarowała nam nieznaną Ukrainę. Jej wschód, o którym prawie nic nie wiedzieliśmy. Przyzwyczailiśmy się do Ukrainy, która odbijała się przez rdzawą wodę Zaporoża, przez labirynty kopalń, przez surżyk i „odwiecznie rosyjską mowę”, przez wulgarny pryzmat polityki. Jesteśmy tak przyzwyczajeni do oglądania wschodu w krzywym zwierciadle, że całkowicie pogrzebaliśmy ukraiński step, zamieniając go w kurhan, historyczny mit, legendę. W „Epizodycznej pamięci” step jawi się żywy i realny… To przestrzeń, gdzie króluje słońce i rodzą się słoneczni ludzie. Dobrzy, jasni i silni. Zło pośród nich przerasta wątle. Zbyt dużo słońca, zbyt otwarta przestrzeń… Bojaźliwie… Oto tylko… Coż się z wami stało, słoneczni ludzie? Śmierć, natura zła i miłość — to ta podstawa, z której zlutowana jest „Epizodyczna pamięć”. Wspominałam, że autor prowadzi swojego czytelnika. Niespiesznie, ale wytrwale. Lubow Hołocie bardzo zależy na przekazaniu swojej głównej myśli, aby uniknąć krzywych odczytań o złu w słonecznym kraju. Wspominając, rekonstruuje i niby bada jego naturę: to przyjezdne zło, z zewnątrz… Dlatego i obraz Hainy nie jest przypadkowy. I chyba nie mniej ważny niż obraz Turiwny. Pamiętacie, „kochajcie się, czarnobrewe, ale nie z Moskalami”? To przecież nie tylko przestroga przed rozwiązłością. To przestroga przed śmiercią. Dlatego że Haina — symbol zanieczyszczenia. To jest właśnie to przyjezdne zło, które zatruło korzeń. Więc czy warto uważać Turiwnę za słabą czy zdrajczynię tylko dlatego, że nie zdołała kontynuować pradawnej osiadłości i zlutowania słonecznych ludzi? Autorka trochę kłamie, dlatego że jej bohaterka znajduje się poza granicą wyboru. Ona opuszcza swoją ojczyznę znacznie silniejsza. U niej pojawia się odporność. I nie tylko dlatego, że w jej ciele, kościach i krwi są mocne geny rodu. „…I — nawet — kiedy — ty — miłość — ile — dobra — i — zła — gnieździ — się — w — tobie — jeśli — ty — zwrócona — w — przeszłość?..” Turiwna poznała zło, i w jej krwi teraz błądzą jego przeciwciała. To jest to zło, przed którym jej słoneczni przodkowie okazali się bezbronni.
Walentyna DAWIDENKO
Tę powieść napisała poetka, nie zdradzając swojego poetyckiego wyczucia słowa. Dzisiaj, kiedy nieustannie trafia się na wiersze podobne do codziennej publicystyki albo opisu fizjologicznych wizji autora, poetycka proza Lubow Hołoty to poziom prawdziwej literatury i wielka miłość do czytelnika. Zgodzicie się, że z czytelnikiem dzisiaj się nie cackają, syntetyzując go w jeden społeczny obraz z widzami „Swobody słowa” czy „Łesi i Romy”. Więc proponują polityczne thrillery pod błyszczącą okładką albo glamour do damskiej torebki. Za nic nie zgodzę się z usprawiedliwieniem: „W naszych czasach, kiedy jest taki potok informacji, trzeba czymkolwiek przyciągnąć czytelnika”. Więc konsumujemy erzac we wszystkim. A człowiek zawsze pragnął prawdziwej wody z czystego źródła, piękna prawdziwych uczuć, a nie fałszywej gry w nie, i każdy z nas uważa, że zasługuje na to od życia. Słowo jest przewodnikiem prawdy. I czytając „Epizodyczną pamięć”, wierzę autorce przede wszystkim dzięki wybranemu stylowi i słowu, zapisanemu kaligrafią poetyckiego wzorca, które adresuje światu, a znaczy to, że mnie, czytelnikowi. W tym stylu widzę poprzez romantykę i poetyckie uniesienie właśnie szczerość autorki. Dziwny i niepopularny dla współczesnej literatury temat ukraińskiej wsi z gracją „podjęła” pisarka-kobieta i wypisała tak przerażająco realne strony jej historii, po których nie czyta się thrillerów, nawet sławionych wielkimi nakładami. Po Zemlaku i Tiutiunnykach kto jeszcze spróbował przekazać historię wymierania ukraińskiej wsi w dobie kosmicznych technologii i ostrzec pokolenie, które „zawisło” na „czatach”: już od was może zacząć się mutacja ducha, jeśli nie obejrzycie się na tych, czyich „twarzy już nie rozróżnić”, i kto „spod białej chustki przyświeca łagodnym »dobry…«”. Nie wiem, czy zauważyła sama autorka, jak wyznaczyła własną ideę, naglącą dla nas wszystkich, obecnych, którzy też są świadkami przemiany ukraińskiego wiejskiego kontynentu w pustynię, i czy nie głosy jego znikłych posłańców wezwały ją do pisania: „Jakby w jej skronie wszczepiono elektrody i ktoś bezlitosny od czasu do czasu podłącza je do wyimaginowanego, gasnącego obwodu elektrycznego wymierającej Lubymiwki... wprowadzając jej duszę na ten energetyczny krąg, gdzie słychać wszystkie minione głosy, dźwięki, widoczne wszystkie barwy...”. My wszyscy jesteśmy podłączeni do tego energetycznego kręgu, tracąc go, czy zachowamy oznaki pełnowartościowego narodu? W tym sensie powieść to solowy śpiew utalentowanej ukraińskiej pisarki, wykonany z tym namiętnym pojmowaniem dramatu swojego narodu, jak to zrobił latynoamerykański pisarz w swojej powieści „Sto lat samotności”. …Tak bywa, kiedy prozę pisze prawdziwy poeta, nie zdradzając poetyckiej szczerości słowa.
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna DAWIDENKO. Kto uważnie śledzi współczesny proces literacki, ten nie może nie zauważyć ciekawego zjawiska, równoodległego zarówno od naszej tradycyjnej prozy, jak i od nadmiernego „awangardyzmu” wielu nowatorskich tekstów, wynoszonych na piedestał głównie przez samych ich autorów. Chodzi o dwie powieści Wiktora Baranowa — „Prytula” i „Śmierć na biało”, które Mychajło Słaboszpycki scharakteryzował jako prozę nowej jakości, a Mykoła Sławynski przepowiedział im nawet „światowy oddźwięk”. Na czym polega ta nowa jakość? Przede wszystkim — na wyborze materiału życiowego jako przedmiotu pisarskiego badania i namysłu. W pierwszym przypadku mamy do czynienia z nieoczekiwanymi aluzjami do głośnego w swoim czasie wydarzenia — tajemniczego zaginięcia jednego z liderów Ruchu, Bojczyszyna, do dziś niewyjaśnionego i niemal zapomnianego przez zbiorową pamięć dzisiejszych Ukraińców. Jednak „Prytula” nie ma nic wspólnego z gatunkiem kryminalnym. W utworze wykorzystano jedynie konkretny fakt jako punkt wyjścia do odkrycia znacznie szerszego i bardziej globalnego tematu — wzajemnych relacji jednostki i społeczeństwa. Błyskotliwymi środkami artystycznymi W. Baranow przekonująco stawia diagnozę całemu naszemu tak zwanemu demokratycznemu i praworządnemu społeczeństwu, urządzonemu na takiej płaszczyźnie współrzędnych moralnych, gdzie każdy pojedynczy obywatel, nawet jeśli należy do politycznej „śmietanki”, nie ma żadnych szans przeciwstawić się cynicznemu systemowi władzy i może zostać przez niego łatwo „zutylizowany”. Prytula to nowe nazwisko niedawnego Stepana Kozaczyszyna, podstępnie porwanego przez władzę i skutecznie odciętego od całego świata; pozostając przy życiu, faktycznie nie istnieje on w życiu. Prawda artystyczna powieści, zbudowana za pomocą obrazów i sytuacji często irrealnych, jest na tyle wyrazista, barwna i namacalna, na ile przekonująca. To ten przypadek, gdy wytworzone grą wyobraźni, zaproponowaną przez prozaika, odbierane jest jako coś znacznie bardziej realnego niż to, co widzimy w codzienności. W. Baranow ucieka się do zdumiewającego zabiegu: niby wzywa czytelnika na współautora, liczy na jego (czytelnika) doświadczenie życiowe i społeczno-polityczne, ufa mu jak równemu w rozmowie o najważniejszej wartości świata, którą jest człowiek z jego niepowtarzalną duszą i osobistym, unikalnym ludzkim „ja”. Dlatego gatunek „Prytuli” autor określa jako konspekt powieści, czego w literaturze ukraińskiej dotąd, zdaje się, nie było. Nie może nie zachwycać językowo-stylistyczna żywiołowość pisarza z jej rozległymi okresami narracyjnymi, przypominającymi fale echa, które nadciągają po wypowiedzianym zdaniu i przynoszą za każdym razem inne emocje. Słowo i fraza obrastają nowymi niuansami, pogłębia się ich sens i wyłuskuje treść dodatkowa. W. Baranow swobodnie i z gracją tworzy synonimiczną polifonię opowieści — i przy tym udaje mu się szczęśliwie uniknąć „przesady”; to znaczy, że bogaty materiał językowy „nie naciska na psychikę” i nie odwraca uwagi czytelnika od głównej myśli utworu, a służy jej jak najpełniejszemu uwypukleniu. Krytyka słusznie zauważa, że język u W. Baranowa to jeszcze jeden pełnoprawny bohater, swoisty katalizator procesu zmysłowo-myślowego. Dwie powieści, o których mowa, na pierwszy rzut oka są zupełnie różne — pod względem napięcia emocjonalnego, wagi problematyki, tonacji samopoczucia pisarza sam na sam z bohaterami, psychologicznego „obciążenia”. Jednak przenikają się one nawzajem, z ich tytułów łatwo skomponować rdzenno-znaczeniową styczność: Śmierć Prytuli na biało. I w drugiej z nich tak samo chodzi o ludzką duszę, zagrożoną okolicznościami społecznego bytu. Baranow natrafił na unikalny dla artystycznego opracowania „pokład stromego upadku” — problem moralno-etycznej odpowiedzialności każdego z nas nie za ciężkie winy czy nawet zbrodnie, ale za rzeczy, które w dzisiejszym świecie dawno już nie są rozpatrywane nawet jako cień grzechu. Do głównego bohatera w ciągu jednej nocy przychodzą ludzie, z którymi był mniej lub bardziej związany, którzy przeszli na tamten świat i wobec których kiedyś choć trochę zawinił. Ale oni przychodzą nie po to, by go sądzić, lecz by wybaczyć, i w tym właśnie zawiera się najcięższy dla bohatera sąd. „Śmierć na biało” to bufonada z zewnętrznych oznak i rzecz nad wyraz poważna w istocie wnętrza. W powieści, oprócz ludzi żywych i ich cieni, działają czarny kotek Lusyk i trzy koguty — Piotr pierwszy, Piotr drugi i Piotr trzeci, a jeszcze kometa ze swoim przygnębiająco-jasnym ogonem na tle nocnego nieba, a jeszcze — sama noc, objawiona przez autora w poetyckich wersach, które powtarzając się, brzmią jak finałowy akord utworu i dają klucz do zrozumienia wyjścia bohatera z moralnego impasu, do którego ten szedł całe życie zbyt niefrasobliwie, beztrosko i lekko. Warto dodać tylko jedno: powieści Wiktora Baranowa nie da się opowiedzieć innymi słowami niż te, które są w samych powieściach. Niech każdy, kto ich nie przeczytał, żałuje tego.
Tłumaczenie maszynowe
W Historyczno-Memoriałowym Muzeum Mychajła Hruszewskiego otwarto wystawę „…od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielną, od nikogo niezależną…” (z okazji 90. rocznicy ogłoszenia IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady). Uroczyste zebranie otworzył akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski. O historycznym znaczeniu ogłoszenia IV Uniwersału Ukraińskiej Centralnej Rady mówili doktor nauk historycznych, zastępca przewodniczącego Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej W. Werstiuk, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej kadencji, zastępca przewodniczącego Kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiej Partii Ludowej W. Szołkoszytny. O historii tworzenia kolekcji zaprezentowanej na wystawie opowiedział dyrektor Biblioteki im. O. Olżycza Ołeksandr Kuczeruk. W otwarciu wystawy wzięli udział przedstawiciele środków masowego przekazu, naukowcy, muzealnicy, studenci Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” oraz Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. Switłana PANKOWA Zdjęcia Mykoły KUCZERENKI „Od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielną, od nikogo niezależną, wolną, suwerenną państwowością narodu ukraińskiego”. Kiedy po raz pierwszy to wielowiekowe marzenie Ukraińców wypowiedział Mychajło Hruszewski w nocy 11 stycznia 1918 r. w sali Centralnej Rady, burza owacji wstrząsnęła jej murami. Odrodzenie ukraińskiej państwowości, wydawałoby się beznadziejnie utraconej w głębinach XVIII w. – na tym polegała istota i główna konstruktywna idea IV Uniwersału. Akt ten stał się szczytem działalności Ukraińskiej Centralnej Rady oraz logicznym dopełnieniem i rozwinięciem najbardziej radykalnego dokumentu UCR – III Uniwersału, w którym już zostały położone główne fundamenty budowy państwa: naród, terytorium, władza. W najbardziej dramatycznym momencie swojej historii nowożytny ukraiński parlament przyjął IV Uniwersał, aby obronić Ukrainę przed bolszewicką nawałą, zawrzeć traktat pokojowy i wpłynąć na sytuację geopolityczną w Europie. Na jej mapie pojawiło się młode niepodległe państwo Ukraina. Ówcześni ukraińscy politycy nie mogli przewidzieć wszystkich problemów, które staną na drodze utwierdzenia niepodległości. Jednak byli świadomi tego, że o główny postulat IV Uniwersału przyjdzie walczyć niejednemu pokoleniu. Zaprawdę, był to dokument o perspektywicznym działaniu, jego historyczne znaczenie ujawniło się nie od razu. Kluczowe słowa IV Uniwersału Centralnej Rady wezwały do obrony samodzielnej Ukrainy kijowskich studentów i gimnazjalistów, którzy polegli pod Krutami; te słowa wzywały do boju żołnierzy Armii URL doby Dyrektoriatu oraz Strzelców Siczowych Ukraińskiej Armii Halickiej. Różnymi środkami o samodzielną Ukrainę walczył Rząd URL na emigracji, Ukraińska Powstańcza Armia w latach II wojny światowej, szestdziesiatnyky w okresie totalitaryzmu. Niepodległość Ukrainy, ogłoszoną w 1991 roku, można uznać za jeden z najdonioślejszych rezultatów IV Uniwersału. Otwarcie wystawy z okazji 90. rocznicy ogłoszenia niepodległości Ukrainy w rodzinnej posiadłości Hruszewskich przy ulicy Pańkiwskiej 9 ma szczególne, symboliczne znaczenie. To właśnie ich posiadłość stała się epicentrum styczniowych wydarzeń 1918 r. Ciasno splotła się osobista tragedia Mychajła Hruszewskiego z tragedią młodego państwa ukraińskiego, o które walczył przez dziesięciolecia. Bolszewicy dobrze zdawali sobie sprawę z wiodącej roli lidera Centralnej Rady, dlatego skierowali swój brutalny cios właśnie przeciwko niemu. Celowo ostrzelali dom Hruszewskich, z którego na wpół żywą wyniesiono matkę Mychajła Serhijowycza, w pożarze zginęły unikatowe Generał-chorąży armii URL Mykoła Kapustianskyj i jego odznaczenia nie zbiory ukraińskich starożytności, księgozbiór, archiwum, rękopisy. Pomimo tragedii Hruszewski wzywał, by nowymi oczami spojrzeć w przyszłość: „I wydaje mi się, że to, co przeżywam ja tak ostro w tym momencie, przeżywa i cała Ukraina. Że Ukraina także pochowała swoje stare w tym ognisku, w tej ruinie, w mogiłach swoich dzieci, zabitych ręką bolszewików, jak ja w mogile matki…”. Powracając w przeszłość, spróbowaliśmy odtworzyć walkę o samodzielną Ukrainę na początku XX w. językiem oryginalnych dokumentów historycznych. Zaprezentowane rarytety przechowywano w rodzinach działaczy Ukraińskiej Rewolucji na emigracji, a po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy trafiły do zbiorów Biblioteki im. O. Olżycza dzięki inicjatywie i wytrwałości dyrektora Ołeksandra Kuczeruka. To właśnie ten zbiór stanowi podstawę wystawy. Uzupełniają go unikatowe eksponaty z kolekcji Historyczno-Memoriałowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Ruch narodowo-wyzwoleńczy początku XX w. zaktywizował się po pierwszej rosyjskiej
Na otwarciu wystawy poświęconej rewolucji 1905—1907 lat. Hasła autonomicznej Ukrainy, które rozbrzmiewały na posiedzeniach Dumy Państwowej Rosji, przedstawiono w ekspozycji na stronach organu ukraińskiej frakcji I Dumy — „Ukrainskiego wiestnika”. Czasopismo wychodziło przy aktywnym udziale przywódcy ukraińskiego ruchu Mychajła Hruszewskiego, każdy numer otwierały jego wystąpienia publicystyczne z żądaniami autonomii Ukrainy, rozwoju szkoły narodowej, języka, prasy. Z początkiem I wojny światowej na arenę walki o niepodległą Ukrainę wychodzą emigranci polityczni z Naddnieprza, którzy tworzą Związek Wyzwolenia Ukrainy. Na wystawie zaprezentowano rzadką fotografię liderów Związku, którzy prowadzili aktywną pracę oświatową wśród jeńców ukraińskich z armii rosyjskiej w obozach Niemiec i Austrii. W celu podniesienia świadomości narodowej wśród jeńców Związek wydawał popularne prace z historii Ukrainy, w szczególności prace Mychajła Hruszewskiego, które są eksponowane na wystawie. Właśnie dzięki działalności Związku w obozach sformowano dywizje Niebieskożupanowców i Szarożupanowców, których pododdziały brały udział w walkach z bolszewicką nawałą. Jeden z tych pododdziałów pojawia się na fotografiach z początku 1918 r. Kulminacyjny moment w historii Ukraińskiej Centralnej Rady — proklamowanie niepodległości Ukraińskiej Republiki Ludowej — przedstawiono unikatowymi eksponatami, które zachowały się do naszych dni w pojedynczych egzemplarzach: ulotki z tekstami I—IV Uniwersałów, wydania prac z lat 1917—1918 przewodniczącego Centralnej Rady Mychajła Hruszewskiego, fotoreprodukcje podpisania traktatu brzeskiego z ówczesnych niemieckich i francuskich czasopism; materiały o młodych obrońcach młodej niepodległej Ukrainy, którzy zginęli pod Krutami. O zmianie sytuacji geopolitycznej świadczą ówczesne mapy, na których swoje pełnoprawne miejsce wśród państw europejskich zajmuje Ukraina. Zwiedzający wystawę mają okazję zapoznać się z oryginalnymi zdjęciami działaczy Ukraińskiej Republiki Ludowej W. Wynnyczenki, O. Szulhyna, S. Petlury, B. Martosa i in. Wśród unikatowych eksponatów ze zbiorów Historyczno-Pamiątkowego Muzeum Mychajła Hruszewskiego znajduje się „Album artystyczny Ukrainy”, wydany w Połtawie latem 1917 r. W fotografiach odtwarza on początkowy okres działalności Centralnej Rady, prezentuje rzadkie portrety jej przywódców. W ogniu i burzy rewolucji oryginały zamieszczonych zdjęć zostały utracone i dzisiaj ich reprodukcje w połtawskim wydaniu pozostają źródłami pierwotnymi. Szczególne zainteresowanie budzą pamiątki po członku Ukraińskiej Centralnej Rady Pawle Nazarence, które jego syn niedawno przekazał do Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Sztafetę walki o niepodległą Ukrainę od końca 1918 do początku 1921 r. przejęła Dyrektoriat Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz przywódcy Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Równo rok po proklamowaniu IV Uniwersału na placu Sofijskim w Kijowie ogłosili oni Akt Zjednoczenia URL i ZURL w jedno Soborowe państwo. Na wystawie eksponowane są gazety, które naświetlają historię powstania Dyrektoriatu i zwracają nas do początku Listopadowego zrywu 1918 r. we Lwowie, w wyniku którego proklamowano utworzenie Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. W Zimowych pochodach 1919—1920 lat niepodległość bronili dowódcy i żołnierze Armii URL, których dokumenty, odznaki, nagrody i wspomnienia przedstawiono w ekspozycji. Obchodząc 90. rocznicę proklamowania IV Uniwersału, kontynuujemy tradycję zapoczątkowaną w diasporze. Uwadze zwiedzających polecamy materiały o uroczystych akademiach poświęconych historii Dyrektoriatu, ZURL, Aktu Zjednoczenia, pamiątkowe ulotki. Nawet Gwiazdę Betlejemską dawni bojownicy o wolność Ukrainy widzieli w kształcie godła państwowego. Marzyli i wierzyli, że Ukraina stanie się samodzielnym, niepodległym państwem. Podczas trwania wystawy odbędą się prezentacje wydawnictw z historii Rewolucji Ukraińskiej. Ukraiński dział ekspozycji Królewskiego Muzeum Wojskowego w Brukseli. Lata 30. XX wieku
Tłumaczenie maszynowe
Występuje przewodniczący Wyszhorodzkiego Zjednoczenia Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Ołeksandr Drobacha. Mykoła Ocun z komisji rewizyjnej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki podkreślił, że gdyby wydarzenia 1918 roku były logicznie zaplanowane i ukraińską. Bohdana MOROZ
Tłumaczenie maszynowe
21 stycznia — 360 lat od początku Wojny Wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego (1648). Wojna ta formalnie zakończyła się po 6 latach zawarciem 8 stycznia 1654 roku tak zwanej ugody perejasławskiej o wejściu Ukrainy jako państwa autonomicznego pod protektorat Rosji. Historyczne znaczenie Wojny Wyzwoleńczej i ogólnie działalności politycznej Bohdana Chmielnickiego polega na tym, że hetmanowi udało się utworzyć dość wielkie i potężne państwo kozackie. Tym sposobem po ponad 400 latach odrodzono państwowość Ukrainy. Bo po zajęciu rozdrobnionej Rusi Kijowskiej przez Mongołów i Tatarów (1240 rok — zdobycie Kijowa) ziemie słowiańskie przez ponad sto lat znajdowały się pod władzą Złotej Ordy. Następnie prawie przez dwa stulecia weszły w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego, a po unii tego ostatniego z Królestwem Polskim w Rzeczpospolitą znalazły się przez cały wiek w składzie tego państwa. Zatem Chmielnicki odrodził państwowość. I niebawem stracił ją w wyniku podpisania ugody perejasławskiej, którą, co prawda, ukraińska starszyzna zamierzała nie jako zaborstwo Ukrainy. Ale wyszło właśnie tak. Po śmierci Chmielnickiego w 1657 roku (istnieje wersja o jego otruciu) jego następcy nie zdołali zjednoczyć Ukrainy w jedną całość, jak uczynił to potężny hetman. Zamiast tego — waśnie, niezgoda, to, co później nazwano Ruiną i co znowu na stulecie pozbawiło nas niepodległości.
22 stycznia 1919 roku na Placu Sofijskim w Kijowie proklamowano Akt Zjednoczenia — połączenie historycznych ziem ukraińskich w jedno państwo — Ukraińską Republikę Ludową. Akt ogłosiły rządy UNR i ZUNR — Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, która powstała na ziemiach oderwanych od Ukrainy przez stulecia. Dzień 22 stycznia w niepodległej Ukrainie obchodzi się jako święto — Dzień Soborności.
29 stycznia — 90. rocznica bitwy pod Krutami (1918). Tydzień po proklamowaniu IV Uniwersału o niepodległości Ukraińskiej Republice Ludowej trzeba było bronić się przed agresją bolszewickiej Rosji na bliskich podejściach do stolicy. Wojska bolszewickie, w których taborze ciągnęły na Kijów tzw. ukraińskie części radzieckie, pod stacją Kruty, między Bachmaczem a Nieżynem, zatrzymały kilkuset młodych żołnierzy UNR. Niestety, było to wszystko, co ówczesna władza ukraińska mogła rzucić w obronę stolicy — młodzieńców z wojskowych szkół, studentów kijowskich uniwersytetów. Ponieważ UNR lekkomyślnie nie przejęła pod swoją kontrolę licznych ukraińskich frontowych jednostek wojskowych, nie zadbała o obronę republiki. Młodzi patrioci zginęli, a po kilku dniach agresorzy szturmem zdobyli Kijów.
Ciąg dalszy nastąpi.
Przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
89 lat temu uroczysty akt Zjednoczenia Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej oraz Ukraińskiej Republiki Ludowej bez długich debat parlamentarnych połączył Ukrainę w jedno Soborowe państwo. Dzień Jedności Ukrainy, zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy z 21 stycznia 1999 roku, stał się świętem państwowym. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 22 stycznia aktywnie uczciło ten dzień szeregiem uroczystych wydarzeń, w szczególności w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy odbył się „okrągły stół” pod hasłem „Ukraina Soborowa”. Otworzył go sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk, zaznaczając, że Dzień Jedności Ukrainy to ważny punkt polityczny w naszej historii, ale niestety do dziś niedostatecznie doceniany przez szeroką opinię publiczną. Docent, kandydat nauk historycznych, kierownik katedry historii Ukrainy Kijowskiego Miejskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. B. Hrinczenki Ołeksandr Boń w wystąpieniu „Ukraińska państwowość w kontekście zmagań wyzwoleńczych 1917—1920 lat” podkreślił, że wydarzenia tamtych lat należy rozpatrywać jako kontynuację i skutek procesów historycznych. Pomimo istotnych wad (brak jedności między siłami politycznymi Zachodniej i Naddnieprzańskiej Ukrainy) ukraiński rząd zdołał pokazać, że kwestie państwowe należy stawiać wyżej niż własne interesy, a młode państwo ukraińskie nabierało wyraźnych zarysów. Docent katedry Narodowej Akademii Ministerstwa Obrony Ukrainy, kandydat nauk historycznych Borys Rożnatowski wystąpił z tematem „Określenie początku ukraińskiej państwowości”. Podkreślił znaczenie postaci Pawła Skoropadskiego w historii ukraińskiej państwowości. Zaledwie w ciągu sześciu i pół miesiąca swojego hetmanowania zrobił więcej, niż zrobiono przez prawie 17 lat obecnej Niepodległości. Przewodnicząca Kijowskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” Olha Puhacz wniosła propozycję, aby obchodzić Dzień ukraińskiej państwowości oraz Dzień języka ukraińskiego jednocześnie, ponieważ jeszcze za czasów panowania Jarosława Mądrego święta te obchodzono równocześnie. Niezwykle wzruszającym okazało się przemówienie doktora nauk filologicznych, profesora, dziekana wydziału lingwistyki Narodowego Uniwersytetu Lotniczego Sydora Kirala „Wychowanie narodowo-patriotyczne na uniwersytecie lotniczym”. W ostatnim czasie o ponad 60% zmniejszyły się godziny nauczania dyscyplin humanistycznych. Dlatego priorytetowym zadaniem na uniwersytecie jest wychowanie duchowe studentów, gdyż współczesna młodzież różni się od poprzednich pokoleń samoświadomością i patriotyzmem. Przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław Biłous w wystąpieniu „Rola armii w niepodległej Ukrainie” poruszył niezwykle ostre problemy, zwracając uwagę na współczesne ustawodawstwo, gdzie zadeklarowano zmniejszenie liczebności Sił Zbrojnych Ukrainy, przeprowadzając paralelę między IV Uniwersałem, gdzie zapisano „zreorganizować armię w milicję ludową”. Pierwsze skutki takiej reorganizacji Ukraina zobaczyła już tydzień później — 29 stycznia pod Krutami. Dzisiaj Siły Zbrojne Ukrainy liczą 200 tys. osób, natomiast liczebność wojska w Polsce wynosi 350 tys., w Niemczech — 500 tys., w Rosji — 1 milion. Przewodniczący Wyszogrodzkiego rejonowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Ołeksandr Drobacha powiedział, że każdy obywatel Ukrainy powinien pracować na rzecz państwa ukraińskiego. Zastępca przewodniczącego kontrolno-rewizyjnej komisji stwierdził, że gdyby armii nie rozwiązano, to historia naszego państwa potoczyłaby się inaczej. Podsumowując pracę „okrągłego stołu”, deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan wezwał do refleksji nad brzemiennymi w skutki wydarzeniami lat 1917—1920, podkreślając, że lekcje te są po to, aby je przyswajać. Główną lekcją Dnia Zjednoczenia jest uświadomienie sobie, że siła państwa tkwi tylko w jedności. W jednolitej strefie językowo-informacyjno-kulturowej możliwe jest przyjmowanie koncepcji społecznych, gospodarczych i prawnych. Tylko pod warunkiem politycznej i gospodarczej niezależności możemy pretendować na godne miejsce w świecie. Tylko silne państwo i silna władza zabezpieczą naród przed służeniem cudzym interesom. Oto dlaczego jesteśmy zobowiązani pielęgnować ideał własnego Soborowego państwa i oddawać mu wszystkie swoje siły oraz zdolności. Zdjęcie O. SZEPNIWSKIEGO. Uczestnicy uroczystego wiecu, poświęconego 90. rocznicy ogłoszenia IV Uniwersału Ukraińskiej Republiki Ludowej, są zaniepokojeni kryzysem politycznym na Ukrainie. Partia Regionów, komuniści oraz inne siły polityczne bezczelnie kontynuują niszczenie ukraińskiej państwowości. Władza centralna i regionalna nie podejmuje odpowiednich kroków, aby przezwyciężyć korupcję, łapówkarstwo i nieodpowiedzialność urzędników. Wiek ludowy uchwala: 1. Wesprzeć Prezydenta Ukrainy, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy, Premiera Ukrainy, którzy wyrazili zamiary przystąpienia Ukrainy do NATO w celu zagwarantowania bezpieczeństwa narodowego Ukrainy, prowadzić szeroką działalność wyjaśniająco-oświatową na całym terytorium kraju dotyczącą konieczności wstąpienia naszego państwa do NATO. 2. Prezydentowi Ukrainy, zgodnie z art. 10 Konstytucji Ukrainy oraz decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14.12.99 r., wymagać od urzędników państwowych wszystkich szczebli ścisłego przestrzegania ustawodawstwa językowego. Za uchylanie się od swoich obowiązków zwalniać z pracy. 3. 22 stycznia zatwierdzić święto państwowe — Dzień Ukraińskiej Republiki Ludowej i Jedności Ukrainy. 4. Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy, niezwłocznie zdemontować wszystkie symbole totalitarnego reżimu. 5. Określić rejestr narodowych świętości oraz miejsc historycznych na Ukrainie i zabronić ustawodawstwem jakiejkolwiek działalności komercyjnej i reklamowej, poza przeprowadzaniem uroczystych wydarzeń. 6. Zabronić na Ukrainie organizacji społecznych oraz partii politycznych, które prowadzą działalność antykonstytucyjną, antyukraińską, rozniecają wrogość narodowościową i religijną, w szczególności „Ruskij blok”, „Jewrazijskij sojuz mołodieży” i inne. Ostrzec Partię Regionów oraz partię komunistyczną przed działaniami antypaństwowymi na wzór tych, które miały miejsce w Siewierodoniecku, skierowanymi na rozłam Ukrainy. 7. Zalecić organom samorządu lokalnego nazwać (przemianować) we wsiach i miastach Ukrainy jeden z centralnych placów na plac Jedności. Powrócić do historycznych nazw miast i wsi Ukrainy. Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ukraińska Partia Ludowa, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ludowy Ruch Ukrainy, Ukraińska Partia, Związek Oficerów Ukrainy 22 stycznia 2008 roku. Plac Sofijski, m. Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Babi Jar, ale cudem ocalał. Później stworzy floromozaikę „Babi Jar” (1984), gdzie przedstawiono śmierć matki z dziećmi, a także słynną kompozycję malarską „Babi Jar. Kijów. 1941” (1961). Historyczne epickie płótno „Babi Jar” (1961) eksponowano po raz pierwszy dopiero w marcu 1995 roku na wystawie „Ukraina — życie moje” w Centrum Artystycznym „Ukraiński Dom” na Chreszczatyku. Obraz jest podzielony poziomo. Dolna część to czerwono-szkarłatna otchłań Jaru, na wzgórzach ciemna zieleń. Wokół — ani żywej duszy, a w oddali (górna część), na tle czarnych kłębów dymu — białokamienny Kijów. Po całym horyzoncie ciągną się czarno-niebieskie pasma dymu i pożarów. Słusznie zauważał historyk sztuki Hryhorij Mesteczkin, że w odróżnieniu od monochromatycznego kolorytu „Guerniki” Pabla Picassa z jej przeczuciem II wojny światowej, Hryhorij Synycia odtwarza całą grozę Babiego Jaru poprzez płomień najjaśniejszych barw, osiągając kolorystyczną jedność i koncentrację protestu społecznego. Jednocześnie artysta jest pełen optymistycznej nadziei: białokamienna Świątynia-Kijów jest nienaruszalna, zatem przetrwa. Oto gdzie objawia się filozoficzna i historyczna mądrość twórcy! WOLNOŚCIOWE USPOSOBIENIE SILNIEJSZE OD NAGRODY STALINOWSKIEJ W powojennych latach Hryhorij Synycia pracuje jako mistrz i kierownik wydziału zakładu „Keramik”. Wynajduje, opracowuje i uruchamia masową produkcję architektoniczno-artystycznej terakoty. Wyłożono nią znane budynki Chreszczatyka. Artysta odrestaurowuje również trzy-metrowe wazy Rastrellego z Pałacu Maryńskiego w Kijowie. Na zaproszenie Ministerstwa Budownictwa ZSRR wykonuje prace artystyczno-wykończeniowe przy budowie uniwersytetów w Charkowie i Moskwie. Kandydatura Hryhorija Synyci książki będzie miała wielkie znaczenie dla rozwoju ukraińskiej narodowej szkoły kolorystycznej. Monumentalne dzieła H. Synyci ostatnich lat były poświęcone tematyce kosmicznej — przewijającej się w jego twórczości. „Kosmos jest wypełniony życiem — twierdził artysta. — Nie jesteśmy sami. I wielkim szczęściem jest to, że możemy go obserwować i żyć w nim”. Kosmiczne dzieła twórcy zarówno fascynują, jak i przerażają oraz przyciągają. Przeważnie są to dzieła abstrakcji obrazowej: „Dzwony. 1976”, „Walka. 1977”, „Wszechświat”, „Oczy zachłanne. 1981”, „Kosmiczny kwiat”, „Nie ma początku, nie ma końca. 1983”. Dzieło „Nieustanny ruch. 1989” ma pewną intuicyjno-mistyczną cechę: na kilka lat naprzód artysta wyraźnie zakodował wiek swojego ziemskiego życia („88”). Ostatnim dziełem tej tematyki jest floromozaika „Lot”, którą Hryhorij Synycia wykonał wraz z uczniami. UZNANIE W 1972 roku Synycia po raz pierwszy na Ukrainie tworzy zespół kompozycji w technice floromozaiki, który ozdobił wnętrze stołówki wydziału walcowniczego nr 2 kombinatu „Kryworiżstal”. I oto wiosną 1987 roku górnicy Krzywego Rogu (kopalnia im. W. I. Lenina) organizują wystawę indywidualną swojego wielce szanownego artysty. Górnicy oprawiają dzieła, wydają katalog i poświęcają Hryhorijowi Synyci numer gazety „Krywbasoweć”. Inicjatywę górników poparł Ukraiński Fundusz Kultury na czele z Borysem Olijnykiem. Po pewnym czasie wystawa ta była już eksponowana w Kijowskim Instytucie Politechnicznym, gdzie wcześniej pracował artysta. Przemilczanie twórczości artysty udało się przełamać dopiero w 1992 roku, kiedy Hryhorija Iwanowycza Synycię uhonorowano Państwową Nagrodą im. T. H. Szewczenki „za odrodzenie ukraińskiej narodowej szkoły kolorystycznej malarstwa monumentalnego”, a także „za dzieła z cyklu Ukraina — życie moje”. Wiodące miejsce w wywalczeniu Nagrody Szewczenkowskiej należy do Rady Naukowej Kijowskiego Instytutu Politechnicznego oraz historyka sztuki, współpracownika artysty, Hryhorija Mesteczkina. W tym samym czasie, w 85. roku życia, H. Synycię przyjęto do Związku Artystów Ukrainy (bez jego wniosku). Jeszcze rok później Hryhorij Iwanowycz został uhonorowany tytułem zasłużonego artysty Ukrainy. Do Hryhorija Synyci przyszła sława, uznanie. Muzea i kolekcjonerzy prześcigali się w propozycjach zakupu dzieł od Hryhorija Iwanowycza. Jednak artysta postanowił przekazać cały swój dorobek — ponad 500 płócien i kompozycji floromozaik — w darze rodzimemu narodowi. W liście do Prezydenta Ukrainy pisał: „Pragnę swoim darem dla narodu jeszcze raz przypomnieć, że nasze życie, nasze szczęście powinno być przede wszystkim definiowane właśnie przez duchowość, miłość, kiedy interesy Ukrainy powinny być ponad wszystko”.
Tłumaczenie maszynowe
Stanisław TYMCZENKO, docent katedry filozofii NTUU “KPI” “NESTOR-KRONIKARZ” To monumentalne dzieło mistrza jest jednogłośnie uważane za arcydzieło harmonii formy, treści i nowatorskiej techniki — floromozaiki (wykorzystanie flory i fauny do tworzenia obrazów). Olbrzymia postać kronikarza przedstawiona jest na tle Sławutycza. W prawej ręce, na wysokości piersi, trzyma pióro, w lewej — pergamin z tekstem. Stoi na ukwieconym wzgórzu. Długie szaty z ciemnobrązowych kasztanów na niebieskim tle. Po prawej stronie — zbocza żyznych ziem, po lewej — świątynie. Wokół głowy — blask promieni, od postaci wieje ciepłem, majestatem. Tą jasną, wielkoskalową kompozycją zachwyceni są zarówno zwykli widzowie, jak i profesjonalni artyści oraz goście z innych krajów. Francuski przemysłowiec samochodowy, obejrzawszy wystawę prac H. Synyci, powiedział, że wystarczy zawieźć do Paryża trzy jego dzieła: “Nestor-kronikarz” (floromozaika), “Mój los” (abstrakcja obrazowa), “Wieczorne dumy” (pejzaż — akwarela, gwasz), — a ustawią się do nich kolejki. PIERWSZE KROKI MALARSKIE Hryhorij, przyszły twórca “Nestora”, urodził się 17 stycznia 1908 roku w Odessie w rodzinie robotniczej. Dzieciństwo i młodość chłopca były surowe. Wcześnie tracąc rodziców, on, inwalida z dzieciństwa od dziesiątego roku życia, wychowuje się w domu dziecka w Jelizawetgradzie. Hryhorij bardzo chciał być uczniem szkoły artystycznej, lecz początkowo ukończył szkołę rzemieślniczą. I oto wreszcie uczy się w odeskiej szkole artystycznej u Gerszenfelda, który uczył się w Paryżu i był przyjacielem słynnego Henri Matisse’a. Za radą Gerszenfelda, Hryhorij w 1930 roku wstępuje do Kijowskiego Instytutu Artystycznego na wydział monumentalny Mychajła Bojczuka i uczy się u Mykoły Rokyckiego, Jewhena Chołostenki, Iwana Padałki. Na piątym roku Hryhorij Synycja przygotowuje pracę dyplomową, którą miał kierować M. Bojczuk, ale wydział malarstwa ogłaszają “siedliskiem formalizmu” i zamykają. W 1936 roku M. Bojczuka i jego współpracowników za “formalizm i nacjonalizm” represjonują jako wrogów ludu i stracają (1937 r.). Synycja ponownie w drodze konkursu wstępuje do instytutu, ale “przeuczać się” w duchu tradycyjnego akademizmu nie chce i po roku porzuca naukę. Podczas Wielkiej Wojny Ojczyźnianej H. Synycja znalazł się w okupacji, trafił do kolumny, którą pędzono do Ba-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
było zgłoszone do Nagrody Stalinowskiej, jednak radziecki system ideologiczny nie wybaczył artyście umiłowania wolności i patriotyzmu i… nagrody nie przyznano. Bez wyjaśnień. Nie raz system nie wybaczał twórcy społecznej odwagi. Kiedy w 1955 roku Hryhorijowi Iwanowyczowi Synycy udało się zorganizować wystawę indywidualną w Domu Uczonych, artystę oskarżono o to, że maluje „cerkiewki”, „zachwyca się kolorem”, co było równoznaczne z pojęciem łubka. Wystawę przemilczano, artysty nie przyjęto do Związku Artystów, prac nie eksponowano przez dziesięciolecia. A w okresie „walki z abstrakcjonizmem” w artykule sekretarza KC KPU A. Skaby (czasopismo „Komunist Ukrainy” z maja 1963 roku) Hryhorija Synycię oskarżono o burżuazyjny formalizm. Ale umiłowany wolnością artysta się nie poddaje: „Pozostałem wierny wskazaniom mojego nauczyciela o odrodzeniu malarstwa ściennego, o tworzeniu sztuki narodowej pod względem formy i treści”. Na początku lat 60. Synycia pracuje z utalentowanymi ludowymi artystami: Mariją i Fedorem Prymaczenkami, Hanną Sobaczko-Szostak (ludowe malarstwo dekoracyjne), Hanną Weres i wieloma innymi. Pomagał im w twórczości i sam uczył się od nich. Traktując sztukę ludową jako źródło koloru i formy artystycznej, H. Synycia we współpracy z ludowymi twórcami zapoczątkowuje nowy kierunek we współczesnym malarstwie monumentalnym, który otrzymał nazwę „ukraińska szkoła kolorystyczna malarstwa”. Znakiem tej szkoły jest szanowanie ludowej kultury koloru jako obrazu estetycznego. W połowie lat 60. H. Synycia wraz z uczniami i współpracownikami: Allą Horską, Halyną Zubczenko, Wiktorem Zarećkim, Hennadijem Marczenkiem – tworzy zespoły mozaik, które zdobią szkołę nr 5 w Doniecku, kombinat górniczy w Krzywym Rogu. W 1968 roku w mieście Oleksandrija H. Synycia we współautorstwie z młodymi artystami i swoimi uczniami Leonidem Toćkim i Mykołą Szkaraputą stworzył monumentalne mozaiki, którymi ozdobiono centralny sklep spożywczy miasta. Dorobek szkoły kolorystycznej dziś godnie reprezentują w sztuce ludowej Walentyna Weres (tkactwo), Wasyl Skopycz (malarstwo), Iwan Prychodko (ludowe malarstwo dekoracyjne) i inni. Ponieważ „uczczenie” sztuki i twórczości H. Synycii w „warunkach bezpaństwowości” było niemożliwe, artysta w 1971 roku przeprowadza się do Krzywego Rogu. Tam zaczyna pracować nad serią monumentalnych prac w technice „floromozaiki”. Stworzył 29 floromozaik, nad każdą z nich pracował 2–3 lata. Jednak obrazów Synycii, szczególnie floromozaik i obrazowych abstrakcji, nigdzie nie eksponowano. Dla wtajemniczonych pisano: „Synycia nie spieszy się z wystawianiem”. Ale który artysta nie chce wystawiać swoich dzieł?
ODKRYCIE MISTRZA Często można usłyszeć o artystycznych odkryciach Hryhorija Synyci. „Sam kolor występuje jako obraz. Kolorystyka to podstawa malarstwa. Właśnie tym ujmuje malarstwo ludowe”, — podkreśla artysta. To jak muzyka, która może mieć zubożałą fakturę dźwiękową, tonalność, a może mieć szeroką paletę dźwięków, bogatą harmonię, wyrazistą melodię, odpowiedni rytm, barwę. Odkrywszy dla siebie i uczniów wielką siłę kolorytu, artysta tworzy własny kierunek, szkołę. Jaskrawy koloryt, monumentalność form, reliefowość flory-mozaiki i symboliczność abstrakcji obrazowej — właśnie tym „ujmuje” widza Hryhorij Synycia. Taki kozacki „Galop” jeźdźców, którzy nie galopują, lecz płyną w wirze kolorowych fal i sfer. Artysta tworzy radość romantyki, poczucie świata jako istnienia ciągłych przestrzennych form barwnych, dynamiki, rytmu i ducha zwycięstwa. Jednocześnie odbieramy go jako filozofa, historyka, naukowca i eksperymentatora. Obrazy o tematyce historycznej: „Kożumiaka-zwycięzca”, „Nestor-kronikarz”, „Madonna paleolitu”, „Polanie”, „1933 rok”, „XX wiek” i inne — wymagały od autora historycznej wiarygodności i artystycznej przekonywalności. Tematyka religijna skłaniała mistrza do studiowania doktryn wyznaniowych i filozofii ludzkości. I jakże miło było potrzymać w bibliotece artysty podkreśloną, z przypisami Biblię, a nawet odnaleźć książkę Ołżasa Sulejmenowa „Az i Ja”, poświęconą tym zagadnieniom. Domową bibliotekę z zagadnień koloru (obecnie muzealną) Hryhorija Synyci uważa się za najlepszą w Ukrainie (twierdzenie krytyka sztuki H. Miestiecznikina). W Krzywym Rogu Hryhorij Synycia kończy swoją fundamentalną teoretyczno-estetyczną pracę filozoficzną „Kolorystyka w sztukach plastycznych”, w której analizuje dialektykę tworzenia narodowego koloru w historii różnych krajów. Publikacja tej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tyny, rozbierano do domów — dekorowano chatę z zewnątrz i od wewnątrz, przechowywano do Kupały, a wtedy palono w kupalnym ognisku lub wrzucano do wody jako wieniec i wróżono: siódmego dnia po Kupale dziewczęta, które nie znalazły pary, splatały wieniec, szły do rzeki i przez niego patrzyły na wodę, aby zobaczyć obraz narzeczonego. Podczas Święta Kusta (Polesie, wieś Swarycewicze i inne wsie) dziewczynę-kusta przystrajano gałęziami brzozy, wieniec splatano z cienkich pędów, dodając lipowe, klonowe. Cza-
Tłumaczenie maszynowe
W folklorze zachowało się zaklęcie (podajemy za H. Łoźko): Proszę, brzozo, iść do kąpieli, Żeby moje serce wszystkim było miłe. Proszę, brzozo, w dobrą godzinę, Żeby tylko dobre nie znało pleców. Proszę, brzozo, do kąpieli, do wody, Żeby moja córka miała ładniutką urodę. Rzucaj, brzozo, pod nogi rutę, Żeby moja córka nie znała smutku. W innym zaklęciu, na chorobę opłucnej, powiedziano: „Rzucę żabę pod brzozowy krzak, żeby nie bolało, żeby nie kłuło”. Przy tym nad chorym trzymano splecione brzozowe gałązki, prosząc o jego uzdrowienie. W niektórych miejscowościach wokół brzozy na polu lub gdzieś na pagórku tańczono rodowe obrzędowe hороводы z prośbą o zdrowie i szczęśliwy los dla córek, aby przyszły mąż nie był pijakiem, a dzieci nie chorowały. W obrzędzie weselnym wielką rolę odgrywały nie tylko barwinek, sosna, wiśnia, lecz także brzoza. Miejscami na Bukowinie w sobotę bojarzy zakładali brzozowym gałęziem izbę panny młodej: Hej, brzozo, biała kora, Wejdź do mojej chaty, Kiedy z rodzinnej chaty będę wyprawiana I będę się żegnać. Niech mnie wniosą bojarzy, Przypnę na wstążki, Abym niczym nie splamiła Ślubnej koszuli… W niedzielę, gdy młodą wyprawiano do ślubu, świetliczki (świetliczki, drużki) zbierały te gałązki, poświęcały je w cerkwi i przekazywały matce młodego, aby poprzyczepiała je w swojej izbie na rodową czystość (wg H. Makowiej). Gałąź brzozy, która zrosła się z gałęzią dębu, stosowano w magii miłosnej do połączenia pary (dziewczyna z tą gałęzią brzozy obchodziła parobka dookoła, a czasem poiła go odwarem z tej gałęzi). W niektórych polskich, to znaczy poleskich, wsiach podczas pogrzebu przykrywano ciało zmarłej kobiety gałęziami brzozy. Na Czernihowszczyźnie uważano, że brzoza, która rośnie blisko przy chacie, powoduje kobiece choroby. W Karpatach istniało przekonanie: jeśli jakiś żonaty mężczyzna (ojciec dzieci, dziadek) nieumyślnie posadzi przy chacie brzozę, to w rodzinie ktoś umrze. Narośla na pniu, według wierzenia, pojawiają się od ludzkich przekleństw, kobiecej wulgarności. Wyrażenie „zbierać się w brzózki” (lub wiśieńki) oznacza źle się czuć, przygotowywać się do śmierci. Dane o brzozie są dość sprzeczne co do pozytywnych i negatywnych konotacji, choć, należy podkreślić, przeważają pozytywne. Niektóre negatywne znaczenia przyniosło wprowadzenie chrześcijaństwa: według legendy brzoza jest drzewem przeklętym przez Boga, ponieważ rzekomo chłostano nią Chrystusa. Co ciekawe, w pieśni ludowej spotykamy taki obraz: „Biła mnie matka brzozowym prętem, //Żebym nie stała z młodym rekrutem”. W słowiańskich balladach rozpowszechniony jest motyw, że na grobie chłopca wyrasta dąb (dębczak), a na grobie dziewczyny — kalina lub brzoza.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła DMYTRENKO
BRZOZA — dawny talizman, drzewo kultowe, „drzewo Bogurodzicy”; drzewo związane z nieczystą siłą, duszami zmarłych; symbol odrodzenia, czystości, świętości, płodności, piękna, delikatności, skromności, wieści, tęsknoty, smutku, bezbronności, dziewiczej niewinności i w ogóle — dziewczyny, kobiety; niebiańskiego duchowego pierwiastka, który bierze na siebie ziemskie grzechy; gromada kolędników i innych młodzieżowych grup rozrywkowo-zabawowych podczas zorganizowanego wypoczynku (przywódcy, który, jak brzoza pośród innych drzew, wyróżniał się pewnymi cechami — elokwencją, poczuciem sprawiedliwości, gotowością służenia wspólnocie); kara („brzozowa kasza”). Jednocześnie brzoza symbolizuje śmierć i zmartwychwstanie, zimę i wiosnę. W kalendarzu druidów brzoza to symbol pierwszego miesiąca roku, drzewo początku. Berezeń (marzec) — nazwa pierwszego wiosennego miesiąca Ukraińców. Z czasem obraz brzozy przekształcił się w symbol etniczny i u Ukraińców kojarzy się z Rosją (w szczególności z ludami ugrofińskimi Północy). Pierwotnie jednak brzoza jako rodowe, rodzinne drzewo kultowe należała do plemion i ludów Północnej Skandynawii — Norwegii, Szwecji: poza brzozami w okresie polodowcowym inne drzewa tam nie rosły, nawet sosny. Monokulturowe lasy brzozowe są najbardziej wysuniętymi na północ. U ludów ałtajskich brzoza symbolizuje drzewo świata: Buriaci nazywają ją strażnikiem bram, ponieważ otwiera ona szamanowi drogę do nieba. Cyganie owijali wokół brzozy koszulę (bieliznę) i wsłuchiwali się w dźwięki: usłyszane zwiastowało los. W dawnych czasach na ukraińskich ziemiach istniały święte gaje — dębowe i brzozowe. Do drzew odnoszono się jak do istot żywych, ścinano tylko posusz (średni wiek brzozy w naszych stronach to 100 lat). Podczas bujnego rozkwitu przyrody — Zielonych Świątek — istniał zwyczaj zaplatania wianków na brzozach. Zaplatanie wianków zaczynało się w czwartek. Dziewczęta w gaju lub lesie wybierały młode, niskie brzozy i wyplatały wianki prosto na gałęziach. Potem wymieniały się żółtymi słonecznymi pisankami, całowały się przez wianek i w ten sposób uświęcały swoją przyjaźń i przyszłe kumowanie. Po trzech dniach, w niedzielę, szły do brzóz i rozplatały swoje wianki: ta, której wianek był świeższy, mniej zwiędły — jej los przewidywano jako szczęśliwszy; czyj zwiędł, ta miała wkrótce wyjść za mąż, ale być może nie z własnej woli — za nielubianego lub podstarzałego kawalera, a nawet wdowca. Rytualne czczenie brzozy w okresie Zielonych Świątek przenoszono z lasu (pola) do wsi: ścinano drzewo, niesiono na pastwiska, na stepy lub doliny, łąki, później — w pobliże cerkwi, karczmy, przyozdabiano, zaplatano brzozę, tańczono wokół niej korowody, śpiewano pieśni, potem składano rytualną ofiarę — jedzenie: jedzono kaszę, pierogi, obsypywano kaszą gałęzie; obchodzono z drzewem podwórza, a potem brzozowe gałęzie łamano na czas-
Zdjęcie O. Szepniwskiego
Nina HNATIUK
Jewhena Dudara naszym czytelnikom szczególnie przedstawiać nie trzeba — znają go wszyscy, którym droga jest ukraińska państwowość, język ojczysty, których bolą i niepokoją wszystkie niepowodzenia spowodowane antyukraińską polityką wielu na Polesiu brzozę wykorzystywano jako drzewo kupałowe. Biały kolor tego drzewa jedna z chrześcijańskich legend wyjaśnia tak: kiedy do drzewa podszedł zdrajca Jezusa Judasz Iskariota i chciał się na nim powiesić, to brzoza odmówiła mu, choć przestraszyła się i od tego zbielała. W ukraińskim folklorze z brzozą przede wszystkim związane są obrazy dziewczyny, kobiety: „Żeby dęby, a brzozy będą”, „Dębowe drzewka — synkowie, brzozy — córeczki”, „Na leżącą brzozę kozy skaczą” (M. Nomys), „Zielona brzózeńko, czemuś się pochyliła? // Młoda dziewczynko, czemuś się zasmuciła?”, „Kto idzie — nie mija, brzozę łamie”. Przemiana dziewczyny w brzozę (topolę, kalinę) jest typowa w pieśniach ludowych: Mówił brat siostrzyczce: „Nie stawaj na kładkę!” Siostrzyczka nie słuchała, na kładkę stąpała, Kładeczka się zachwiała, siostrzyczka utonęła. Jak tonęła — trzy słowa powiedziała: „Nie rąb, braciszku, białej brzózeńki, Nie koś, braciszku, jedwabnej trawy, Nie zrywaj, braciszku, czarnego tarnu. Biała brzózeńka — to ja młodziutka, Jedwabna trawa — to mój rusalski warkocz, Czarny tarn — to moje piwne oczy”. W zagadkach ludowych obraz brzozy przedstawiany jest zgodnie z cechami drzewa: „Biała-bielutka przed Bogiem stała: „Boże mój miły, moje ciało rąbią, a krew moją piją!”, „Biała, a nie śnieg; zielona, a nie liść; kędzierzawa, a bez włosów”, „Białe — nie śnieg, zielone — nie łąka, kędzierzawa — nie człowiek”, „Wspinam się, wspinam po białym żelazie; wspiąłbym się dalej, ale się złamie”. W zaklęciu na dobry sen, na wzrost dziecka głosi się: „Dębie, dębie! Ty czarny: u ciebie, dębie, biała brzoza, u ciebie dębowi możnowładców i radzieckich, i już teraz obecnych czasów. Zasłużony działacz sztuki Ukrainy, autor wielu książek satyrycznych, wspaniały wykonawca własnych utworów, współczesny klasyk z chutoru Mozambik. A o sobie Jewhen Dudar mówi tak: „Postać. Literacko-artystyczna. I troszkę społeczno-polityczsynkowie, a u brzózeńki córeczki. Tobie, dębie i brzozo, szumieć i gęstnieć, a narodzonemu, ochrzczonemu słudze Bożemu Iwanowi spać i rosnąć!” Obraz samotności matki przekazano w pieśni poprzez obraz brzozy, która stoi samotnie w polu: W polu brzoza, w polu kędzierzawa, A na tej brzozie kukułka kukała. Oj to nie kukułka, to rodzona matka, Ona wyprawiała syna w żołnierze. Sfera magicznego wpływu brzozy znana jest z obrzędowości wiosennej, rusalnej, kupałowej, weselnej, z dawnych zaklęć. W Tygodniu Rusalnym, według wierzeń, rusałki na brzozach się huśtają, schodzą na dół po ich gałęziach, kiedy pojawi się ktoś z ludzi, żeby połaskotać. Płaczące brzozy o tej porze obchodzono, gdyż w nich przechowywały się duchy przodków, które wabiły do siebie i czasem paraliżowały, nie puszczały. Jakoby dusze zmarłych dziewcząt, które strzegły swojego rodowego drzewa, podczas spotkania z przypadkowym przechodniem zatańcowywały go na śmierć. Brzozę wykorzystywano w magii uzdrawiającej jako talizman od złych duchów i gwarancję nie tylko fizycznego, ale i psychicznego zdrowia. Brzozowe gałązki przechowywano w chacie jako talizmany od złych duchów, złych zamiarów domownika; brzozową miotłą zamiatano przypiecek, a także od czasu do czasu wrzucano brzozowe drewno do pieca, aby zachować czystość domowego ogniska i zapewnić zdrowie mężczyznom. Znane są lecznicze właściwości soku brzozowego, brzozowych bazi — Bogurodziczych łez. Liście brzozy zaparzano do kąpieli niemowlęcia-córeczki: „Żeby miała dobry sok dla swojej rodziny, jak to drzewo dla świata, żeby stan jej nie mógł nigdy zczernieć do końca... żeby była smukła i wysoka, przy jakichkolwiek wiatrach (życiowych niepogodach) żeby nie garbiła się nigdy” (H. Makowij).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
na. Wzrost — 168 centymetrów (boso). Waga społeczna — 60 kg (nago). Urodził się jak wszyscy. Jadł mniej niż wszyscy. Spał mniej niż wszyscy. Uczył się więcej niż wszyscy. Pracował więcej niż wszyscy. Dziewczyny kochał (i kocham) bardziej niż wszyscy. Dlatego w duszy — liryk”. Wybitnemu ukraińskiemu satyrykowi pod względem twórczego statusu i subtelnemu lirykowi pod względem stanu duszy 24 stycznia wybiło 75 lat. A 27 stycznia w stołecznym Domu Artystów odbył się jubileuszowy wieczór literacko-artystyczny ukochanego autora milionów Ukraińców. Jewhen Michajłowycz był młody i uśmiechnięty, czytał dawne i nowe utwory, opowiadał ciekawe historie ze swoich podróży, myśliwskie opowieści o niestworzonych rzeczach i rybackie przygody, ciskał gromy i pioruny ostrego satyrycznego słowa w tych, którzy nie szanują ziemi swoich bohaterskich przodków, niszczą zabytki kultury, wciąż modlą się do krwawych bolszewickich wodzów.
Jubilata serdecznie pozdrowili z okazji wysokiego jubileuszu posłowie do Rady Najwyższej Ukrainy Lilija Hryhorowycz i Wołodymyr Stretowycz, wiceminister kultury i turystyki Ukrainy Olha Bencz, wybitny poeta, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko, zastępca przewodniczącego NSPU, prozaik Wasyl Szkliar i przewodniczący Kijowskiej Organizacji Pisarzy Wiktor Baranow, redaktor naczelny magazynu „Perec” Mychajło Prudnyk, przewodniczący Tarnopolskiego Zrzeszenia Rodaków Jarosław Flissak, kwartet „Jawir”, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Szynkaruk oraz wielu innych pisarzy, artystów, działaczy społecznych i miłośników twórczości. I choć w sali koncertowej nie zobaczyliśmy kamer telewizyjnych, choć wysokie państwowe odznaczenie się opóźnia, a Nagroda Szewczenki dla wybitnego satyryka także wciąż nie została przyznana, nie umniejszyło to uroczystości. Wspaniałe kiście kaliny, pęczki kłosów, kroleweckie ręczniki,
wyroby ludowych mistrzów i kwiaty, kwiaty, kwiaty — to wszystko świadczyło o wielkiej miłości, jaką zdobył swoją półwieczną pracą na twórczej niwie Jewhen Dudar. On i dziś niestrudzenie pełni wartę na satyrycznym przyczółku. I choć żyjemy w czasie pokoju, tu nie ustaje bitwa. O naszą młodą державу —
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
reprodukować później w różnych wydaniach. Na Połtawszczyźnie stworzył obrazy, które wejdą później do albumu „Ukraińskie wesele”. Wspomina, jak zbierano po chatach starodawne wyszywanki, płachty, buciki dla dziewczyny, która pozowała do postaci panny młodej. Do albumu weszły trzy rysunki z jego projektu dyplomowego „Zaproszenie na wesele”, „Błogosławieństwo rodzicielskie” oraz „Za szczęście”. Akwarela do dziś pozostaje jego ulubionym gatunkiem, choć artysta mistrzowsko włada wieloma technikami. Kolorowy drzeworyt Mykoły Soma „Wieczorna cisza” eksponowano na międzynarodowych wystawach w wielu krajach świata. A swoją szewczenkianę mistrz oznaczył takimi znaczącymi pracami, jak litografia „Młody Taras w Kijowie”, akwaforty „Wieś Poczapynci” oraz „Kamienica”, akwarelą „We wsi Budyszcze”. A pod koniec lat dziewięćdziesiątych artysta odtwarzał wizerunek Oranty w Soborze Michajłowskim o Złotych Kopułach. Łeonid Hryhorowycz Tockyj kierował brygadą wykonawców, którzy pracowali w korpusie metropolitalnym Sofii Kijowskiej nad szkicami i kartonami do renowacji Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Trzech głównych wykonawców, którzy realizowali projekt, — Wałentyn Tryfonowycz KULTURA
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna DAWŁYDENKO W dzieciństwie jeszcze o świcie budził go dźwięk kowalskich młotów, który dobiegał z ojcowskiej kuźni, bo stała ona na ich własnym podwórku. Ojciec przejął ten fach od kowala i już od szesnastego roku życia pracował w kuźni. Artysta Mykoła Som, podobnie jak jego słynny imiennik pisarz Mykoła Som, jako pierwsi w starodawnej kozackiej wsi Trebuchów na Kijowszczyźnie wybrali zawody niecharakterystyczne dla rodu Somów. Przecież na ulicy Somów zazwyczaj mieszkali mistrzowie kowalskiego rzemiosła. Powojenne dzieciństwo nie było łatwe, wiejskie dzieci od małego przyuczano do pracy. Mykołka już jako ośmiolatek pasał wiejskie stado. Wspomina, że w uroczysku Zarwanycia pod chutorami stał wielki drewniany młyn, gęsto rosły drzewa, krzewy głogu. Nad pszenicznym polem nisko latały niepłochliwe i leniwe od sytości przepiórki, z obciążonym od ziarna brzuszkiem, aż chciało się wyciągnąć rękę. Dalej w uroczysku błyszczało jezioro Pławyste. Dno w nim grząskie, nie każdy odważyłby się kąpać. Za to wokoło pełno czajczych gniazd, trafiały się wprost na trawie — tylko przechodź. Więc mały starał się odganiać stado dalej, żeby krowy, przypadkiem, nie uszkodziły niechcący gniazdka. Ta idylla żyje jasnymi obrazami w pamięci i być może nasycone barwy tamtej przyrody kształtowały wzrok przyszłego malarza. A malować zaczął wcześnie, poprosił ojca o ogryzek ołówka, choć dla niego to narzędzie też nie było zbędne w rzemiośle. Co mógł chłopiec namalować — chatkę, kubek. Zresztą przedstawiał częściej nie z natury, a z żywej dziecięcej wyobraźni. „Chcesz, jabłko namaluję”, — pokazywał swoją biegłość sąsiadowi-rówieśnikowi. W ich sadzie rosło pięć jabłoni i do dziś Mykoła Hnatowycz pamięta odmianę każdej i przedziwny aromat jabłek. A podwórko, porośnięte gęstą trawą, nazywa, jak i wtedy, trawiszczem. Wspomina, jak ich obejście ożywało, kiedy trawiszcze było wypełnione wozami, siewnikami, wialniami, pługami oraz innym rolniczym sprzętem, który wytwarzali kowale. Później wykona rysunek ojcowskiej kuźni, ale już z pamięci. W trzeciej klasie po raz pierwszy wpadły mu w ręce farby. Nauczyciel z Kijowa Hennadij Jełyzarowycz Sałhannik pewnego razu zobaczył przerysowany przez małego Mykołkę z czytanki portret Szewczenki i ostrożnie przypiął go na tablicy, żeby wszyscy podziwiali pracę młodego artysty. To dodało otuchy mistrzowi, już za każdym razem prosił ojca, gdy ten wybierał się do Kijowa, by kupił farby na Besarabskim targu. Pewnego razu ojciec przywiózł z miasta rozcięty worek, pokazał: „Oto biedota pomyślała, że jakieś skarby wiozę”. A tam były słoiczki z gwaszem i zwykły papier, z którego Mykołka szył sobie zeszyty. Malować na tym papierze nie udawało się — był on cieniutki, żółty, dlatego do malarstwa lepiej nadawały się sklejone deseczki. A gruntował je artysta proszkiem do zębów, dodając kleju stolarskiego. Już w starszych klasach chodził na plenery w malownicze okoliczne gaje, robił szkice współmieszkańców i, jak wszyscy chłopcy, bardzo lubił przedstawiać konie. Rodzime krajobrazy były owiane historycznymi legendami i podaniami, na jednym z pobliskich jezior majaczyła mała wysepka, gdzie, według wspomnień, kiedyś stała cerkiew. Miał w życiu szczęście do dobrych ludzi. Ołeksij Ołeksandrowycz Pasiczny — szkolny nauczyciel języka ukraińskiego, czuły i inteligentny, wspierał go w twórczych poszukiwaniach, bo miał jeszcze trzech braci, którzy też malowali. Już później, po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Artystycznego, Mykoła Hnatowycz sam będzie uczył trebuchowskich uczniów podstaw sztuk plastycznych. Jego ulubionym nauczycielem w instytucie w pracowni grafiki sztalugowej był Mychajło Iwanowycz Seliwanow. Ukraińskie krajobrazy, obrazy rodzajowe z życia wsi już we wczesnych pracach Mykoły Soma przyciągały szczerością uczuć i liryzmem. „Babcia z Reszetyliwki” — akwarela, którą napisał podczas letniej praktyki na Połtawszczyźnie, będą Kosenko, Mykoła Hawryłowycz Pohribnyj i Mykoła Hnatowycz Som. Każdy wykonywał swoją część pracy, a artyści byli szczęśliwi, że powierzono im to odpowiedzialne zadanie. Mykole Hnatowyczowi powierzono malowanie kartonów dla Oranty. Rysunek wykonał w naturalnej wielkości, kleił papier rolkowy szerokimi pasami, których wysokość sięgała ośmiu metrów, potem przenoszono to na ścianę, gdzie robiono rozrysowanie dla mozaiki. Malował Orantę dwa tygodnie, starł opuszki palców do krwi, bo pracował węglem, szukał harmonii, proporcji fałd odzieży. W Złotokopułowym artysta pracował ponad rok i w „Ankiecie uczestnika odbudowy Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach” napisał: „Osobiście pomalowałem cztery łuki, cztery okna na chórze, sześć wielkich paneli, dwie charyzmy, obustronny gzyms w obwodzie czterech filarów centralnej części soboru, dwie kompozycje ornamentalne nad otworami łukowymi na chórze”. Wykonał wszystkie kolorowe kartony pod mozaikowe ornamenty. Oprócz obrazu Marii Oranty brał udział w odnowieniu ośmiu archaniołów i czterech apostołów. Na ścianach świątyń artyści nie stawiają autografu. Ale on dokładnie utrwala się w wiecznych światach. z kompozycjami lalkowymi „Ukraińska Szopka” i „Wieczerza Wigilijna”. W zeszłym roku przy choince bożonarodzeniowej przed Białym Domem w Waszyngtonie nawet Pan pozdrowił prezydenta George’a Busha… Panie Romanie, a jakie relacje ma Pan z Prezydentem Ukrainy Wiktorem Juszczenką? — Z Wiktorem Juszczenką znamy się dawno. Brałem aktywny udział we wszystkich jego kampaniach wyborczych jako przedstawiciel organizacji społecznej „Za Ukrainę, za Juszczenkę” jako zastępca przewodniczącego, a potem sekretarz komisji wyborczej w Nowym Jorku. Jestem członkiem partii „Nasza Ukraina”. Dawno marzę o stworzeniu Światowego Ukraińskiego Centrum Kulturalnego w Kijowie. Swoją drogą, ideę zatwierdziło Światowe Forum Ukraińców w Kijowie w 2006 roku. Tę propozycję wysłałem Prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence. Teraz prowadzimy negocjacje. — Życzę, aby Pana plan się spełnił, tak jak spełniły się marzenia dzięki niestrudzonej pracy małżeństwa Łunów w kwestii wystawy lalkowych kompozycji bożonarodzeniowych, które w tym roku demonstrowano w Kijowie w Ukraińskim Domu oraz w pomieszczeniu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Pana wielką zasługą jest również to, że zapoczątkował Pan na świecie Dzień Ukraińskiego Świętego Mikołaja. — Staraliśmy się dotrzeć do serc setek amerykańskich słuchaczy i widzów nie tylko z urokiem i oryginalnością naszego zwyczaju, ale też opowiedzieć, że Święty Mikołaj przypłynął do Ameryki z Europy, gdzie był znany także pod imionami Świętego Nikolasa i Świętego Mikulasza, a już tutaj, w Ameryce, stał się Świętym Mikołajem (Santa Clausem). Podkreślaliśmy to, aby zapoczątkować w 2008 roku Dzień Ukraińskiego Świętego Mikołaja nie tylko w Waszyngtonie, ale i w stolicach wszystkich krajów, gdzie są ukraińskie przedstawicielstwa dyplomatyczne. Rozmawiała Maria WŁAD
Tłumaczenie maszynowe
UKRAIŃCY NA ŚWIECIE
— Spektakl narodził się w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Po raz pierwszy pokazano go 19 grudnia 2002 roku w Głównej siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. To niby ogólnoświatowy ukraiński Betlejemski Żłóbek. — To wasza zasługa, że wy — autorzy spektaklu — zdołaliście z powodzeniem połączyć historię narodzin Jezusa-Zbawiciela z historią Ukrainy. A decydujący wpływ na odbiór spektaklu mają unikalne autentyczne kostiumy, akcesoria i dekoracje. — Przez wiele lat angażujemy i wychowujemy w duchu narodowym dzieci ukraińskiej diaspory i ich ustami sławimy Boga oraz Ukrainę. Naszym celem jest poprzez uczestników Świątecznego widowiska przypominać o wydarzeniach historycznych, tradycjach narodu ukraińskiego, głosić miłość do rodzimego kraju, poczucie dumy z bycia Ukraińcem. — Towarzystwo „Siła ducha” ugruntowało swoją pozycję jako unikalne zrzeszenie „czwartej fali” emigracji w USA. To studio teatralne i szkoła artystyczna jednocześnie, która łączy uzdolnionych młodych artystów, muzyków, aktorów. Wśród nich są także całkiem małe dzieci. — Jesteśmy bardzo szczęśliwi, że w naszym Towarzystwie są tak wspaniałe dzieci i oddani rodzice. Kiedy malują Boże Narodzenie, to kolędują, a kiedy malują wiosnę — słuchają muzyki klasycznej. Wszystko to pomaga im wybrać właściwą drogę, która tutaj, na obczyźnie, jest bardzo kamienista i z której młodej duszy tak łatwo zejść na manowce. Artystyczna szkoła dziecięca, studio teatralne — to bardzo niełatwa sprawa. To ciągła praca, poświęcenie i wieczne zdobywanie choćby jakichkolwiek środków. Wiele projektów Towarzystwa pozostałoby tylko marzeniem, gdyby nie wysiłki i środki rodziny Łuniów oraz częściowa pomoc mecenasów — fundacji rodzin Czopiwskich i Woskobijnyków, znaku towarowego na Ukrainie „Domowe święto”, Ukraińskich Linii Lotniczych „Aeroswit”, Ukraińskiego Funduszu Kultury, Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego „Ukraina-3000”. Właśnie miłość tworzy wielkie poświęcenie. Ona odkrywa talenty, jednoczy ludzi i daje na obczyźnie poczucie przynależności do rodzimego narodu. — Opowiedzcie o swoich źródłach tej miłości. Panie Romanie, w jakiej rodzinie Pan dorastał? — Tak jak nauczyli mnie rodzice, tak i ja z żoną wychowałem swoje córki-bliźniaczki Marię i Darię oraz syna Nazara. Nasze życie nigdy nie było łatwe. My z żoną i trojgiem dzieci w latach siedemdziesiątych w Kijowie mieszkaliśmy w jednym pokoiku w akademiku. Uczyliśmy się, pracowaliśmy, szukaliśmy ujścia dla twórczych zamysłów. I to przywiodło nas do Kanady, potem do Ameryki. A jeśli chodzi o miłość, to jest to zasługa mamy i taty. Ojciec Ostap w rodzinnym wsi Turkotyn pod Lwowem zaszczepił we mnie miłość do Ukrainy. Nam z bratem Jurkiem, jeszcze małym, wujek narysował Tryzub i opowiedział, co on oznacza. I dopiero kiedy skończyłem 16 lat, ojciec opowiedział, że był żołnierzem UPA. — A Pani, pani Dano, gdzie zaczerpnęła Pani wysoki dar twórczości? — Moja siła pochodzi od mamy i od dziadka Wasyla. A później zaczerpnęłam prawdę historyczną od teścia Ostapa.
Nasza rodzina mieszkała we Lwowie, wszyscy byli ludźmi twórczymi. Dziadek — złota rączka: grał na skrzypcach, budował domy, robił meble. Mama wyszywała, obszywała nas i wszystkich chętnych. Uczyła mnie i siostrę Lubę być silnymi duchem, nigdy nie zazdrościć, przejmować od ludzi umiejętność tworzenia. „Patrzcie i uczcie się” — mawiała. Jako pięciolatka przyglądałam się, jak sąsiedzki chłopiec Jurko zrobił małą chatkę, umieścił tam laleczki i świeczkę. Ta chatka rozświetliła moje serce. Dla moich laleczek początkowo szyła ubrania mama, potem robiłam to sama, z każdym rokiem coraz lepiej. To przywiodło mnie do Lwowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej, gdzie uczyłam się projektować odzież. Już w Waszyngtonie sama zrobiłam „złotą skrzynię” do spektaklu o Świętym Mikołaju. Stopniowo zaczęłam szyć kostiumy dla lalek i żywych postaci. I świat to zobaczył. — Już siedem lat „Siła ducha” zachwyca świat swoimi spektaklami
Ta para małżeńska mieszka w Filadelfii (USA), ale są oni obywatelami Ukrainy. Roman Łuń jest przedstawicielem Ukraińskiego Funduszu Kultury w USA i Kanadzie. Sam los sprzyjał, aby Danyjiła i Roman założyli w Ameryce Towarzystwo „Siła ducha” w celu wychowania uczuć patriotycznych do Ukrainy, świadomości narodowej, szacunku do kultury i historii rodzimego narodu. Jest to niekomercyjna organizacja twórcza, której celem jest zachowanie ukraińskich tradycji poprzez środki sztuki i kultury. Pod jej egidą trupa teatralna towarzystwa „Siła ducha” z Filadelfii pokazała premierę spektaklu „Pokój i spokój temu domowi” w Kijowie, w Narodowej Operze Ukrainy. Wtedy, w styczniu 2006 roku, dzięki bezpośredniej transmisji w telewizji kolędowała cała Ukraina.
Roman i Dana Łuń z synem Nazarem nad lalkową kompozycją bożonarodzeniową
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…z Mykołą i Warwarą, a z portretu uśmiecha się Taras Szewczenko… Pomysłodawcą jasełek, ich reżyserem — „kurinnyj” i dobrym przyjacielem naszego muzeum — jest artysta Ołeksandr Krawczenko. Szczególny zachwyt widzów wzbudził wschodni car w wykonaniu docenta uniwersytetu „KROK”, wykładowcy stosunków międzynarodowych Momy. Rodem z Republiki Bangladeszu, który obecnie mieszka i pracuje na Ukrainie, doskonale włada językiem i nazywa siebie Ukraińcem. Tak minęły zimowe święta w małej chacie na malowniczym przedmieściu Kijowa, której tradycją stało się uczczenie Tarasa, nie formalne, lecz serdeczne. W ziemskim życiu poeta doznał wiele nieszczęść; w jego wspomnieniach o dzieciństwie znajdujemy opowieść o sierocym Bożym Narodzeniu po śmierci matki. Lubił to święto, wspominając je i Ukrainę na dalekich, bezkresnych stepach za Aralem. „W sam Wigilię, — pisał Szewczenko z Orenburga w liście do A. Lizohuba 29 grudnia 1849 roku, — siedzę sobie sam jeden w chacie i martwię się, wspominając swoją Ukrainę i ciebie, mój jedyny przyjacielu. Myślę: oto Bóg daje swoje wielkie święto na radość dobrym ludziom, a ja nie mam z kim słowa zamienić. Aż oto! Wchodzi do chaty dobry Herne i podaje mi twój list. Panie miłosierny! Jak się ucieszyłem! Jakbym ojca rodzonego zobaczył albo porozmawiał z siostrą na obczyźnie!” Nawet w tych warunkach zachował niezachwianą wiarę w Chrystusa, wielką miłość do ojczystego kraju, nadzieję powrotu i ujrzenia Dniepru. To właśnie ona nie pozwoliła mu umrzeć tam, a on sam stał się przykładem wiary, nadziei i miłości w duchowo pustym i okrutnym świecie, który zdaje się pozostawać takim także dziś. Ale Betlejemska gwiazda wciąż na nowo oświetla wszechświat, prowadząc ludzi błądzących w ciemności do wiecznego światła Chrystusa. To podstawa naszej wiary w zwycięstwo dobra nad złem, życia nad śmiercią. Z nią idziemy w jutro.
...szkół próbowały odtworzyć tradycyjną wołyńską dramę jasełkową. Po święcie Objawienia Pańskiego w miejskim pałacu kultury odbył się konkurs w różnych kategoriach: „Bożonarodzeniowe jasełka”, „Noworoczna Malanka”, „Zoomisterija (Koń, Koza)”. Zagraniczne zespoły nie brały udziału w konkursie, wystąpiły z pokazowymi występami. A zwycięzcami w swoich kategoriach zostały zespół „Wierbiczenька” z obwodu charkowskiego (kier. Olga Kowal), zespół folklorystyczny z Nowego Korca (kier. Ludmiła Kiczanowska), „Poranna rosa” z Równego (kier. Jurij i Alla Kowalczukowie), „Tęczowy deszczyk” z Równego (kier. Wiktoria Kondratiuk). Na gala-koncert do Równego z Łucka przybył konsul generalny Rzeczypospolitej Polskiej Tomasz Janis. W imieniu władz miejskich uczestników powitał i wręczył im nagrodę pieniężną naczelnik wydziału edukacji Witalij Nowak. Wszystkim uczestnikom wręczono cenne upominki i nagrody pieniężne, które jeszcze mają zostać wydzielone z budżetu obwodowego. Autor i kierownik projektu, kulturoznawca Mykoła Fedoryszyn, przewodniczący obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” podziękował wszystkim, którzy pomogli zorganizować to święto-spektakl: Ogólnoukraińskiemu Towarzystwu „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Równieńskiej radzie obwodowej, radzie miejskiej, pałacowi kultury „Tekstylnyk”, równieńskim obwodowym organizacjom partii „Batkiwszczyna”, Ukraińskiej Partii Ludowej, Partii Ludowej.
Tłumaczenie maszynowe
Julia JERMOLENKO, pracownik naukowy oddziału Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki „Chata na Priorce” Źródeł pochodzenia ukraińskiej szopki należy szukać w czasach hetmana Konaszewicza-Sahajdacznego (1600—1620), kiedy to odnowił on Akademię Kijowsko-Mohylańską. Jednak teksty dramatu szopkowego dotarły do nas dopiero z drugiej połowy XVIII wieku. Głównym wątkiem szopki jest radosne wydarzenie, które miało miejsce w betlejemskiej grocie. Widzowie stają się świadkami cudownego objawienia się anioła Bożego betlejemskim pasterzom, widzą mędrców ze Wschodu, których przywiodła jasna gwiazda, oddających pokłon Bożemu Dzieciątku i składających w darze złoto, kadzidło i mirrę. Piękne śpiewy — kolędy, poświęcone wielkiej tajemnicy Wcielenia, które układano przez wieki na Ukrainie, przepełniają serca prawosławnych niewysłowionym szczęściem. Spośród dwóch rodzajów widowiska szopkowego — teatru lalkowego (szopki) oraz żywej (teatralizowanej) szopki — ta druga jest najciekawsza, ponieważ daje przestrzeń do improwizacji i możliwości wcielenia się w kilka postaci. Teksty takiej szopki to połączenie elementów książkowych z ludowymi. Klasyczna szopka składa się z dwóch części: kanonicznego dramatu bożonarodzeniowego oraz dołączonej do niego satyryczno-obyczajowej intermedium, która zmienia się w zależności od realiów współczesnego życia. Czas płynie, a Chrystus, który narodził się ponad 2000 lat temu, znów rodzi się w naszych umysłach i sercach. Kiedy ludzie odrzucają Chrystusa, na świat przychodzi samolubstwo, chciwość, zazdrość, złość, nienawiść. Życie zdaje się stawać coraz trudniejszym: w społeczeństwie brakuje sprawiedliwości, wzajemnego zrozumienia, miłości. Ale im trudniejsze okoliczności, tym częściej i bardziej wytrwale trzeba przypominać ludziom o wiecznych wartościach. Święto Narodzenia Pańskiego to szczególne misterium. To nie tylko Mykoła FEDORYSZYN, kulturoznawca, przewodniczący Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki 12 razy z rzędu zbieramy miłośników zimowych obrzędów kolędniczych i misteriów. Grupy kolędnicze jadą do Równego na święto Chrztu Pańskiego, ponieważ już wykolędowały i wyśpiewały szczodrówki w swoich wsiach i miastach, a każdy marzy, by pokropić się życiodajną wodą jordańską tutaj, w centrum słowiańszczyzny. Tysiące mieszkańców Równego, którzy święcili wodę przy soborze Pokrowskim, bez wątpienia zwróciło uwagę na rzymskich żołnierzy na czele z królem Herodem, który pewnie zasiadł na tronie na schodach przy głównym wejściu do świątyni. Tutaj rówieńczanie zobaczyli bożonarodzeniowy obrzęd-misterium, który w Polsce funkcjonuje pod nazwą „Herody”. Na Ukrainie odpowiednikiem tego misterium jest przedstawienie „Car Maksymilian” lub „Car Herod”. Jego uczestnicy to mieszkańcy niewielkiej wsi Jerbija na północy województwa podlaskiego. Przy bramie, tworząc spore koło, które ciasno otoczyli widzowie, powstało karnawałowo-maskaradowe widowisko — przebierańcy pokazywali noworoczny obrzęd-misterium „Dziady”, który od pradawnych czasów funkcjonuje w Beskidzie Żywieckim. Kostiumy Dziada, Diabła, Niedźwiedzia, Żyda, Biedy, Koni, Cygana, Śmierci wykonane są kunsztownie, z wysokiej jakości materiału, ponieważ przechowuje się je w rodzinach z pokolenia na pokolenie, przekazując z ojca na syna. Pełna życia, wesoła „Małanka” biegała z miotłą i wszystko robiła niezdarnie w grupie przebierańców z Nowego to nie tylko święto narodzin Zbawiciela, to początek najjaśniejszych zimowych świąt od Bożego Narodzenia do Chrztu, to przede wszystkim wielowiekowa TRADYCJA NASZEGO NARODU, która jest kręgosłupem kultury narodowej. Święto przychodzi do każdego domu. „Chata na Priorce” — małe muzeum na obrzeżach stolicy — to nie tylko stary budynek z końca XIX wieku, to ostatnie schronienie Tarasa Szewczenki w Kijowie. Już tradycją stało się organizowanie w naszej chacie wszystkich świąt ludowych, w tym także Bożonarodzeniowej szopki. Od kilku lat znany w stolicy zespół twórczy „Mysteckyj kuriń” przychodzi w te zimowe dni do siedziby Tarasa, aby duch Kobziarza wraz z mieszkańcami Priorki powitał łaskę „nowej radości”. Improwizowaną sceną staje się pokój, w którym mieszkał poeta. Widowisko błogosławi bożonarodzeniową modlitwą proboszcz kaplicy Sritenskiej ojciec Serhij Tkaczuk. Widzowie przez cały czas trwania przedstawienia pozostają w bezpośrednim kontakcie z Herodem Fiodorowiczem i śmiercią z dwiema kosami (w ręku i na głowie), na której płaszczu napisano „Śmierć oligarchom”, śpiewają razem z chórem kolędy, a potem częstują się bożonarodzeniowymi potrawami w przytulnej izbie pod Święty-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl KOSTIUK, uczestnik szopki, nauczyciel Iwano-Frankiwskiej ZOSz nr 25
Autobus płynnie toczy się drogą. Trasa „Dniepropetrowsk–Donieck” jest szeroka i oświetlona. Mkniemy jakby samolotem. Gdzie te donieckie hałdy, te kopalnie, ten kraj opiewany przez Sosiurę? I rzeczywiście, nagle z mgły wyłania się jeden stożkowaty, rudawo-szary szczyt, potem drugi, a za nimi kolejne. To właśnie Doniecczyzna! Około ósmej jesteśmy w centrum. Witają nas młodzi ludzie.
— Witamy was w Doniecku. Teraz nasza kolej, by się dziwić.
— Chłopcy, skąd tak dobrze znacie ukraiński?
— Jesteśmy miejscowi, studenci Donieckiego Uniwersytetu Narodowego. Przecież pewnie nie zapomnieliście, że przebywacie na Ukrainie, więc jak mamy mówić, jeśli nie po ukraińsku?
— Poznajmy się — włącza się do rozmowy postawny, wysoki młodzieniec. — Jestem Jurij Matuszczak, przewodniczący obwodowej młodzieżowej organizacji „Impuls”. To my organizujemy festiwal szopek. Liceum Ukraińskie nr 12.
— Martwiliśmy się, czy w ogóle przyjedziecie. O, a z wami Maria Wasyliwna Olijnyk — jeśli tak, to wszystko będzie dobrze: z nią, uwierzcie, można iść w każdą bitwę! I tak rzeczywiście jest. Jeśli w Doniecku coś robi się dla ukraińskości, to przeważnie dzięki pani Marii. Energia tej kobiety jest naprawdę niewyczerpana. Od niej dowiedzieliśmy się, że w Doniecku spośród 176 szkół tylko cztery są ukraińskie, choć według ostatniego spisu powszechnego 57% mieszkańców miasta uznało się za Ukraińców.
Po występie w liceum ukraińskim udajemy się do katedralnego soboru Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego (UKGK). Rzeźbiony ikonostas, przestronne chóry, duże okna, z których jedno zdobi witraż. To szczególna duma władyki Stepana. Biskup doniecki i charkowski UKGK sam nas wita, opowiada o cerkwi, o parafianach, a z proboszczem o. Wasylem w dolnej świątyni słuchamy kolęd, którym wtórują pielgrzymi, a potem w refektarzu (cerkiew organizuje obiady dla mało zamożnych) przez prawie godzinę rozmawiamy z nimi.
Występujemy w przytulnej sali Centrum Edukacyjno-Wychowawczego „Harmonia”. Choć była sobota, rodzice przywieźli dzieci do gimnazjum, by mogły obejrzeć przedstawienie wertepne. Żegnamy się, bo przed nami zasadnicza misja — występ na centralnym placu Doniecka podczas festiwalu szopek. Chłopcy z „Impulsu” narzekają, że pozwolenie na przeprowadzenie festiwalu dostali w ostatniej chwili; z reklamą nie udało im się przebić ani do radia, ani do telewizji, ani do prasy. Mieli szczęście, bo poseł do Rady Najwyższej Ukrainy Ołeksandr Kłymenko sfinansował imprezę.
Choć wieje przenikliwy wiatr i jest mroźno, ludzie jednak się schodzą; widzimy władykę Stepana, o. Wasyla, kilka zakonnic; młoda para, owinięta narodową flagą, dumnie przechadza się wśród tłumu; tu też poseł do Rady Najwyższej Ukrainy O. Kłymenko śpiewa z kolędnikami. Szkoda, że z zaproszonych zespołów z Zachodniej Ukrainy przybył tylko nasz.
Dzielimy się w drodze wrażeniami: czy w Iwano-Frankiwsku moglibyśmy zorganizować gościom takie przyjęcie? Oto i Donieck! A może rzeczywiście lód pękł, a może nie trzeba politykom nastawiać ludu ścianą przeciwko ścianie? Częściej powinny organizować wymianę zespołów artystycznych nasze ministerstwa oświaty i kultury — i wtedy Ukraina nie podzieli się na osobne części.
— Dla takich chwil, towarzystwo, warto żyć — mówi już w autobusie W. Zwarun. — Pani Maria Olijnyk właśnie telefonicznie poinformowała, że Marko Matwijowycz Browun, dyrektor Donieckiego Obwodowego Teatru, tak bardzo został wstrząśnięty naszym wykonaniem kolęd, że zamierza w przyszłym roku zorganizować dla naszej szopki tournée po obwodzie doniecki. Jak wam to się podoba?
Tłumaczenie maszynowe
Korca. Maska Kozy wzbudziła zdziwienie i podziw mieszkańców miasta. Hrywienne czerwońce sypały się do koszyków dziecięcych grup. Kolędnicy z Kozą, którzy przybyli do Równego aż spod rosyjskiej granicy, z miasteczka Nowa Wodołaha, najpierw kolędowali na górnym placyku, lecz później zeszli do widzów, gdzie pokazali obrzędy Słobożanszczyzny. Nieopodal nich w zapalczywym tańcu wirowała Cyganeczka, obok której dostojnie stali Wasylko z Malanką. Ci przebierańcy przybyli do Równego z odległego miasteczka Bratskiego w obwodzie mikołajowskim. Kierowniczka zespołu Ludmiła Byszleul twierdzi, że obecnie na południu Ukrainy pojawiło się ogromne zainteresowanie ukraińską tradycyjną kulturą. Nad głowami widzów gdzieniegdzie wynurzała się głowa Konia z równieńskiego zespołu tradycyjnego śpiewu poleskiego „Poranna Rosa”. Właśnie festiwal „Kolęda” dał pomysł kierownikowi zespołu, folklorystowi Jurijowi Kowalczukowi, by podjąć się odrodzenia tego poleskiego reliktowego obrzędu. Na pograniczu Wołynia i Polesia, we wsi Pustomyty uczniowie miejscowej
Tłumaczenie maszynowe
CIEKAWE WIEDZIEĆ
Tłumaczenie maszynowe
2 lutego we wsi Litky w rejonie browarskim na Kijowszczyźnie odbędzie się uczczenie pamięci ukraińskich patriotów, zabitych tutaj 90 lat temu przez rosyjskie wojska bolszewickie, które po bitwie pod Krutami nacierały na Kijów. Akcję na miejscu pochówku 24 petlurowskich kozaków przeprowadzają obwodowa i rejonowa administracje państwowe, „Proświta” oraz inne siły narodowo-demokratyczne. Początek o godz. 11.00. Pierwotny byk — tur. Rysunek W. Hłazunowa „Słowo o wyprawie Igora” obrazowo porównało do „jarego buj-tura” jednego z bohaterów tego poematu, księcia Wsiewołoda… Wtedy, w XII wieku, tradycja poetycka zachowywała obraz potężnego zwierzęcia, godnego porównania ze szlachetnym człowiekiem-bohaterem. Dzisiaj zaś nazywamy „byczyskiem” kogoś niepohamowanego, porywczego, który uparcie nie chce zmienić swojej wcześniejszej decyzji, nawet jeśli była ona błędna. Zatem nasze wyobrażenie o turze—byku—byczysku pozostaje złożone i niejednoznaczne. Takie ono jest również w Piśmie Świętym. Starożytni prorocy potępiali pogańskie kulty, zwłaszcza udział w nich swoich rodaków. Nieszczęścia rodzinnego kraju tłumaczyli odstępstwem od Boga i powrotem do pogaństwa. Prorok Eliasz szydzi z kapłanów Baala, którzy nie są w stanie nakłonić swojego boga do uczynienia cudu — sprowadzenia z nieba ognia: „Wołajcie głośniej, bo on jest bogiem! Może rozmyśla albo jest zajęty, albo jest w drodze! Może śpi, to się obudzi!” (I Księga Królewska, 18 : 27). Wreszcie lud schwytał kapłanów Baala, a Eliasz wywołał tak długo przez wszystkich oczekiwany deszcz. W świętych księgach Biblii byk często występuje jako wół, czyli zwierzę pociągowe. W przypowieści Chrystusowej o wielkiej uczcie jeden zaproszony odmawia pod pretekstem, że kupił pięć par wołów i właśnie idzie je wypróbować. Taka odmowa była postrzegana jako całkowicie poprawna, ponieważ w krajach antycznych zwierzęta te były główną siłą pociągową podczas ciężkich prac. Prorok Eliasz zastał Elizeusza przy orce: „Wtedy on porzucił woły i pobiegł za Eliaszem” (I Księga Królewska, 19 : 20). Jeszcze za młodu Elizeusz został powołany do proroczej służby, stał się duchowym spadkobiercą Eliasza. Dla niego porzucił zamożne życie, podczas którego orał aż dwunastoma parami wołów… Oprócz uprawy ziemi i młócenia zboża, przewożono nimi ładunki: w Księdze Liczb (7 : 3) w tym celu Mojżesz rozdaje „sześć krytych wozów i dwanaście wołów”. Do opisu majątku sprawiedliwego Hioba wchodzi „pięćset par bydła wielkiego”, co z pewnością można odnieść do wołów, krów i byków. Tak samo rozumiemy wzmianki w Księdze Rodzaju o wielkim bydle, według liczby którego określano zamożność gospodarza. Czumactwo, rozwinięte u nas aż do połowy XIX wieku, niemożliwe jest do wyobrażenia bez wołów zaprzężonych do wozu: Gdzieżeś ty, włóczęgo, się zasiedział, Że na kolację się spóźniłeś? Chodziłem jarem za towarem. Dolinami za wołami! Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział korekty Iryna STELMACH Ołena SZuŁHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Internet-redaktor Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301205 Nakład — 15000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za rzetelność informacji ponoszą autorzy. Większą część zboża do czarnomorskich portów jeszcze 140 lat temu przewozili właśnie czumacy; do domu zaś wieźli sól, ryby i inne towary. I wszystko, proszę zauważyć, wołami. Aż do położenia linii kolejowej Kijów—Odessa pod koniec lat 1860. nie było dla nich zastępstwa. Z tego powodu istnieje przysłowie: „Wóz się łamie — czumak rozumu nabiera, a jak wół przystaje, to i rozumu nie staje!”. Orano zaś i młócono z ich pomocą, jak za czasów biblijnych, jeszcze po pojawieniu się traktorów. Dzięki swojej niewymagającej naturze i wytrzymałości, woły na równi z końmi przez tysiąclecia były głównym motorem działalności gospodarczej. I jeśli byk czy też byczysko pozostaje w naszej wyobraźni uosobieniem dzikiej, nieokiełznanej siły, to wół ma całkowicie przeciwną reputację — cichego, potulnego i posłusznego zwierzęcia. Ryczy ono tylko z głodu, co trafnie podkreśla znane przysłowie, i stało się przezwiskiem wszystkiego, co choć powolne i niezdarne, to potężne i niezawodne. „Ciągnie jak wół” — mówimy czasem o sumiennym pracowniku. Właściwie takim on był. Bo dzisiaj ten pracuś nie odpowiada wymaganiom technogennej cywilizacji i w całej Ukrainie ledwie znajdzie się choćby dwie pary wołów… Choć może lepiej nie pospieszać? Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, wliczając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny. na 3 miesiące — 11,32 hrywny. na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 0 5 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe
Juliusz Cezar w swoich „Notatkach” wspomina o turach, podobnych do domowych krów, ale z wielkimi rogami, które swobodnie żyły w I wieku p.n.e. w dolinach Niemiec. W tym czasie dzikie tury na południu Europy były już wytępione, na wschodzie zaś przetrwały jeszcze 16 stuleci. Ostatni z nich został upolowany przez myśliwych na początku XVII wieku w Polsce. Uwieczniły się one w starożytnych rysunkach oraz nazwach rzek i wsi — jak Turija i Turijsk na Wołyniu czy Turyca, Tur’ja Pasika na Zakarpaciu. Co najważniejsze, od nich pochodzą domowe krowy; najbardziej podobna do tura jest szara ukraińska rasa. Podporządkowanie turów człowiekowi uczyniło je fizycznie nieśmiertelnymi. Dawni Egipcjanie czcili byka Apisa, Fenicjanie zaś i inne zachodniosemickie ludy oddawały cześć bogu Baalowi. Ten miał postać ludzką, ale z bycimi rogami. A u Latynów istniało przysłowie: „Co wolno Jowiszowi, to bykowi nie wolno”. W wyobrażeniu dawnych Rzymian byk w żaden sposób nie równał się bóstwu; przeciwnie, był przeciwstawiany wszechmocnemu jako ktoś bezsprzecznie niższy. Wystarczy też, że tego zwierzęcia składano w ofierze Jowiszowi… Nawiasem mówiąc, właśnie byki, jeśli wierzyć bizantyjskiemu historykowi Prokopiuszowi z Cezarei, jeszcze w VI wieku słowianie ofiarowali „twórcy piorunów” — najpewniej bogu Perunowi. A po przyjęciu chrześcijaństwa u naszych przodków przez pewien czas zachowywał się obrzęd zabijania byka w „dni gromów”, w lipcu, w dniu proroka Eliasza, którego wizerunek wiąże się z chmurami i deszczem. Dla nich tur nie był po prostu ofiarą myśliwskich zabaw. Szacunek budziły jego siła i furia, skierowane przeciw napastnikom. Kiedy byki są spokojne, są ospałe, ale zachwyca ich odwaga i stanowczość w chwilach niebezpieczeństwa. Przy tym sprawnie posługują się jedyną bronią — rogami — i nierzadko wychodzą zwycięsko. Włodzimierz Monomach w swoim „Pouczeniu” opowiedział dzieciom: „Dwa tury rzuciły mną rogami razem z moim koniem”. Rozumiemy, że to przesada, ale mimo to robi wrażenie! Później autor
Tłumaczenie maszynowe
Andrij TOPACZEWSKIJ Kontynuacja. Pocz. w nr 3 z 2008 r. Pierworodnego byka majestat w nim, rogi jego jak rogi bawoła; nimi będzie bodł narody aż po krańce ziemi. Księga Powtórzonego Prawa, 33 : 17 Wół zna właściciela swego, a osioł żłób pana swego… Księga Izajasza, 1 : 3 Chyba żadne inne stworzenie nie bywało, w zależności od okoliczności, poetyckim obrazem dzikiej siły lub pokory. W wierszach Pisma Świętego to zwierzę jest właśnie takie. Lecz nie tylko zachowanie, ale i pochodzenie jego jest bardzo nieproste. „Ojczyznę byków można widzieć w Europie i Afryce, środkowej i południowej Azji; ich gatunki, podbite przez człowieka, rozprzestrzeniły się po wszystkich częściach kuli ziemskiej”. Tak uważał Alfred Brehm, wielki przyrodnik XIX wieku. Lepiej nie powiesz i w XXI, opierając się na osiągnięciach współczesnej nauki. Rzeczywiście, w każdej części Starego Świata, w zależności od miejscowych warunków, żyły różne dzikie byki i właśnie od nich pochodzą rasy bydła, które powszechnie nazywa się wielkim rogatym. W górach Tybetu to długowłose jaki, w Indiach — gruborogie gajale, na Półwyspie Malajskim i w Indonezji — szerokoczołe bantengi. Jeśli chodzi o tęgiego, ciężkocielesnego indyjskiego bawoła, to autorzy Pisma Świętego mogli widzieć go w Babilonii, a w Egipcie — afrykańskiego. Mniejsza o to, że oba mają krótkie nogi, za to rogi u nich są naprawdę straszne: wygięte, niczym ogromne sierpy. Jest czym walczyć! Lecz nas interesuje nie ich bawół, a nasz rodzimy tur. Na starogreckich ceramicznych wazach można go poznać po długich i ostrych, skierowanych do przodu rogach. Tury były pierwotnymi europejskimi bykami. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Tłumaczenie maszynowe