Strona · s. 8strona oryginału ↗
DOWÓDCA KURENIA STUDENCKIEGO
Слово Просвіти, №05 за 2011 рік
Oleksandr ASTAFJEW. Jednym z aktywnych uczestników walk wyzwoleńczych w 1918 roku był Spyrydon Mykytowycz Dowhal. Oto co pisze o nim przewodniczący fundacji Symona Petlury w Londynie Oleksandr Bondarewski: „Urodził się Spyrydon 1 października 1896 roku w Nosówce, swego czasu jako młodzieniec został powołany do carskiego wojska, a podczas rewolucji, kiedy studenci bronili się pod Krutami, Dowhal dowodził studentami w walce o Kijów w rejonie Arsenału, gdzie został ciężko ranny, do śmierci nosił na głowie głęboką bliznę”. Spyrydon Dowhal był współorganizatorem i dowódcą Kurenia Studenckiego i pozostawił o nim swoje wspomnienia, w których w trzeciej osobie liczby pojedynczej wspomina także siebie: „Po wyjeździe pierwszej sotni studenckiej pod dowództwem sotnika Omelczenki pod Kruty pod koniec stycznia nominalnym dowódcą Kurenia Studenckiego został mianowany sztabskapitan Pawło Han, ale faktycznym dowódcą był sotnik S. Dowhal. Przy jego udziale formował się kureń i pod jego dowództwem prowadzone były walki na ulicach Kijowa z miejscowymi bolszewikami. 19 stycznia sotnik S. Dowhal został w walce ciężko ranny w głowę i przebywał w szpitalu do marca 1918 r. Resztki pierwszej i drugiej sotni studenckiej przed zajęciem Kijowa przez Murawjowa przyłączyły się 8 lutego 1918 r. do oddziałów wiernych Centralnej Radzie i wycofały się w kierunku Żytomierza. 2 marca zreorganizowane oddziały ukraińskie wraz z Niemcami wyzwoliły Kijów od hord bolszewickich, Centralna Rada powróciła z Żytomierza do Kijowa. Sotnik S. Dowhal po wyzdrowieniu wyszedł ze szpitala w marcu i prowadził organizację kurenia studenckiego dalej, ale już w innych okolicznościach i bez pośpiechu. Z przyjściem Niemców na Ukrainę nie było koniecznej potrzeby, by studenci przerywali studia, postanowienie studentów z pierwszych dni stycznia, że wszyscy ukraińscy studenci-patrioci mają wstępować w szeregi ukraińskiego wojska, aby bronić suwerenności Państwa Ukraińskiego, było już nieobowiązkowe. Kureń Studencki zredukowano do jednej sotni i jako 4. sotnię przyłączono do 1. pułku imienia Tarasa Szewczenki, Sinej Dywizji. Przed przewrotem hetmańskim 29 kwietnia 1918 r. Siny Dywizja, pod dowództwem generała Wiktora Zelińskiego, została przez Niemców rozbrojona”. Spyrydon Dowhal opuścił Ukrainę podczas pierwszej fali emigracji, wraz z setkami innych uchodźców, którzy otwarcie sympatyzowali z Centralną Radą i nie zgadzali się z dyktaturą bolszewików na Ukrainie. W 1927 roku w Podiebradach ujrzała światło dzienne broszura S. Dowhala „Powrót od socjalizmu”, która jest odpowiedzią na utwór W. Wynnyczenki „Powrót na Ukrainę”. Główna teza pracy S. Dowhala sformułowana jest w słowach: „I powstaje przede mną w całej okazałości tragiczne bezdroże i przystosowanie się do obcych i wrogich koncepcji ukraińskich byłych przywódców, którzy nie czują żadnej odpowiedzialności za swoje postępowanie, za swoje czyny. Przywódcy dzisiaj plują na swoje wczorajsze i zdradzają te masy, które poszły na ich wezwanie do walki. Ściska się serce z bólu, że my w tak sławnej dobie wyzwoleńczego świtu, w dobie pełnej heroicznych czynów i krwawych ofiar rozbudzonego narodu, mieliśmy takich przywódców”. Autor mówi o zjawisku, które F. Nietzsche nazwał „wiekiem mas”, wiekiem „europejskiego nihilizmu”, kiedy na arenę historii wyszli nowi demokratyczni „panowie”, bohaterowie przeciętności, krótkowzroczności i wygody, którzy, w odróżnieniu od przedstawicieli dawnych europejskich elit, wikingów, arabskiej, japońskiej i greckiej arystokracji, przynieśli ze sobą zamęt i „wallenrodyzm”. O tym samym fenomenie pisał J. Ortega y Gasset: „elita”, która wyszła z masy, z jednej strony pretendowała do rządzenia krajem, a z drugiej — ani mądrością, ani szlachetnością, ani odwagą od członka tej masy się nie różniła. „Jeśli dawny ustrój Europy trzymał się na trzech filarach: idei Boga, kulcie prawa moralnego oraz kulcie obowiązku i odpowiedzialności za losy kraju, to teraz panuje duch „naiwnego rozumowania chłopa, który nie widział świata i nie potrafi wznieść się myślą do zrozumienia wyższej organizacji społecznej ponad swoją gminę lub swój powiat” (I. Franko). S. Dowhal z oburzeniem mówi o tym, że tacy przywódcy jak M. Hruszewski i W. Wynnyczenko „pasują przed rosyjską okupacją”. Będąc socjalistą-państwowcem, S. Dowhal występował przeciwko sojuszowi z najeźdźcami i zajmował jasną pozycję polityczną: Ukraina powinna mieć swoje niepodległe państwo, „państwo ukraińskich mas pracujących”, swoją, a nie „okupacyjną” władzę, która mogłaby zapewnić „wolne wybory do rad”. W. Wynnyczenko, jego zdaniem, stając na czele najwyższych organów narodowych — Związku Narodowego i Kongresu Pracy, wykorzystuje „taktykę Konrada Wallenroda”: on jeszcze w 1920 roku poszedł na kompromis z okupantem — partią bolszewicką, aby być przy władzy, ale z powodu rozbieżności z kierownictwem rządu radzieckiego w kwestiach polityki narodowo-kulturalnej i gospodarczej, nieprzyjęcia rekomendacji dotyczących wyprowadzenia gospodarki narodowej z ruiny, bolszewicy jego usług nie przyjęli. S. Dowhal pisze: „Wy nas oszukaliście, wzywając do walki, sami poddaliście się przeciwnikowi. Po pewnym czasie Wy, jak motyl, przypaliwszy skrzydła na bolszewickim ogniu, wróciliście do nas, kajaliście się, a my, z którymi wspólnie Wy szliście wcześniej do celu, jak już powiedziałem, darowaliśmy Wam Waszą pomyłkę, której historia Wam nigdy nie daruje. Przed wielotłumną publicznością w 1923 r. Wy uroczyście i dumnie wygłosiliście swoje słynne „ja się myliłem” i nam, krwią płacącym za Waszą pomyłkę, było miło słyszeć wyznanie, bo tym była potwierdzona przez Was nasza prawda. My zapomnieliśmy wszystko, nawet to, że Wy przeszliście przez tysiące trupów poległych za Wasze hasła bojowników, zapomnieliśmy tę lekkomyślność, z jaką Wy odnieśliście się do swojej roli, do której powołał Was Kongres Pracy”. S. Dowhal jest przekonany, że twórczą energią w życiu organizmów państwowych, która jest zdolna te mechanizmy utrzymać i natchnąć nową siłą, są cechy rządzącej elity: szlachetność, męstwo i mądrość. Oddziela je od przebiegłości, zręczności i sofistyki. Mądrość, z punktu widzenia S. Dowhala, to mądrość męża stanu w jego stosunku do spraw narodu, on musi mieć plan, koncepcję, program swoich działań i nieubłaganie wcielać go w życie. Wzorcami mężów stanu, którym przypisane są cechy rządzącej elity, są ludzie nieugięci w swoich przekonaniach, nieprzystępni dla oszustwa, demagogii i wrogiej propagandy. Katastrofa, która spotkała Ukrainę w latach okupacji bolszewickiej, ma skalę ogólnoeuropejską, to kryzys kultury europejskiej w ogóle — moralny rozkład rządzącej elity i zaprzeczenie twórczej roli ducha tradycjonalizmu w historii. Dla narodu ukraińskiego jedynym ratunkiem jest oparcie się na własnych tradycjach duchowych, bezwzględna walka z bolszewicką zarazą, wychowanie cnót warstwy przywódczej, cech rządzącego Ducha. Przywódcą, jak mówi I. Franko w „Pogrzebie”, musi być człowiek, który „karku nie zgina”, „patrzy życiu i śmierci w oczy śmiało”, „kocha bój, który prosto grzmiąc idzie na wyznaczone mu losem dzieło”. Bez wątpienia cechy warstwy przywódczej były przypisane samemu S. Dowhalowi, który „plebejskim instynktom” konformistów przeciwstawiał męstwo, odwagę, szla-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
