Strona · s. 14strona oryginału ↗
NALEŻY BYĆ OPTYMISTAMI!
Слово Просвіти, №05 за 2011 рік
— Aleksandrze Mychajłowiczu, proszę opowiedzieć, czym jest epigenetyka? — Epigenetyka to nowy kierunek w badaniach medyczno-biologicznych, który bada zmiany aktywności genów, niezwiązane ze zmianami ich struktury. Czyli z mutacjami. Na przykład pod wpływem promieniowania coś ulega uszkodzeniu i powstaje mutacja. Wiadomo już, że wiele negatywnych skutków dla zdrowia wiąże się nie z mutacjami, a z epimutacjami: geny pozostają takie, jakie były, ale dzięki pewnym przemianom chemicznym albo pracują, albo nie pracują, niczym w jakichś urządzeniach ON i OFF. Geny zawsze się przebudowują, są bardzo wrażliwe na wszelkie zmiany otoczenia, a zmiany mogą prowadzić do tego, że te przełączenia będą albo pozytywne, albo negatywne. Właśnie to jest epigenetyka. — W Państwa Instytucie działa klinika eksperymentalno-biologiczna (wiwarium). O czym mówią badania? — Badamy proces starzenia, aby mu przeciwdziałać. Aby wynaleźć środki przeciwdziałające starzeniu, trzeba je opracować i przeprowadzić odpowiednie eksperymenty. Na ludziach się ich nie przeprowadza, czyli z definicji nie możemy tego robić. W naszym instytucie jest wiwarium, gdzie żyją szczury i myszy, i właśnie na nich przeprowadzamy doświadczenia. Te zwierzęta żyją 30—40 razy krócej niż ludzie, a poza tym nie można ich pytać, czy podoba im się to, co się z nimi dzieje. Chociaż obecnie w każdym instytucie są komisje etyczne i jeśli ktoś przeprowadza eksperymenty zbyt okrutnie, to nie pogłaszczą go za to po głowie. Obecnie sytuacja materialna w naszym instytucie jest tak zła, że nawet szczury i myszy są dla nas luksusem. Kosztują dużo, trzeba je normalnie karmić, potrzebna jest karma, a ta jest obecnie bardzo niskiej jakości, zresztą nawet na nią brakuje pieniędzy. Dlatego z powodu takiego finansowania wielu przechodzi na badania muszek owocówek — są małe, praktycznie nie wymagają żadnych kosztów. Zatem w naszym laboratorium pracujemy w dwóch kierunkach: obserwacja ludzi oraz badania na muszkach owocówkach. Na muszkach testujemy środki, które proponuje się w celu wydłużenia życia lub przeciwdziałania chorobom zależnie od wieku. Ta muszka w normie żyje 70 dni, a człowiek — 70 lat. Choć biologicznie bardzo się różnimy, jednak charakter wymierania muszek owocówek jest bardzo podobny do ludzkiego wymierania. Czyli najbardziej globalny proces, który się z nami dzieje — starzenie — jest uniwersalny dla wszystkich istot żywych. — Czy długość życia zależy od genów? — Geny dają człowiekowi potencjał, ile może przeżyć. Jeśli człowiek ma krewnych długowiecznych, to znaczy, że prawdopodobnie też przeżyje długo. Długość życia zależy od genetyki średnio w 20 %, a od stylu życia w 30—40 %. U nas na Ukrainie 14 % mężczyzn — co szósty do 40 roku życia — umiera z powodu nieszczęśliwych wypadków i samobójstw. W krajach zachodnich różnica między długością życia mężczyzn i kobiet wynosi 5—6 lat, u nas — 12. Kobiety średnio żyją 74 lata, a mężczyźni — 62. Tak ogromna różnica tłumaczy się nie genami, a tym, że nasi mężczyźni nie prowadzą zdrowego trybu życia, w odróżnieniu od Europejczyków. — A co z poszukiwaniami genu, który wydłuża życie? — W ludzkim organizmie wszystko jest zrównoważone. Jeśli na coś radykalnie wpływamy, to wpływamy od razu na cały organizm. Jeśli będziemy w stanie wydłużyć długość życia, to możliwe, że coś w nim będzie funkcjonować gorzej. Istnieje pewien gen — insulinopodobny czynnik wzrostu, od niego bardzo zależy, jak będą się rozmnażać komórki: jeśli jest go dużo, zaczynają intensywnie się dzielić. Na pierwszy rzut oka to dobrze — człowiek będzie się starzał, a u niego będą rozmnażać się młode komórki. Zaczęto przeprowadzać takie doświadczenia na zwierzętach. Ale w organizmie wszystko jest zrównoważone: jeśli intensywnie rozmnażają się komórki, to poprawia się proces regeneracji, ale powstają choroby onkologiczne. Niezwykle trudno jest ingerować w to, co stworzyła matka natura, ponieważ możemy zaszkodzić organizmowi. Jednak nie oznacza to, że za dziesięć lub sto lat nie będziemy w stanie wydłużyć ludzkiego życia. — Mówi się, że dla długowieczności bardzo ważny jest pełnowartościowy sen. Jak go określić? — Jest powiedzenie: „Lekarstwo od trucizny różni się tylko dawką”. Dotyczy to także snu. Na przykład człowiek przyzwyczaił się spać po 8 godzin i jest mu komfortowo. Jeśli będzie stale spał po 6 godzin, będzie u niego powstawało napięcie psychoemocjonalne, stresy, jeśli zaś ten człowiek będzie spał 10 godzin, to też będzie miało negatywne skutki dla zdrowia. Niezbędna jest norma snu, chociaż jest ona bardzo indywidualna. Napoleon spał 4 godziny na dobę, a są ludzie, którym potrzeba 10 godzin — to ich fizjologiczna norma. Człowiek samodzielnie określa dla siebie minimalną normę dla odpoczynku i produktywnej pracy. Jej (normy) nie warto przekraczać. Należy tak strukturyzować swój dzień pracy, aby codziennie była mniej więcej taka sama liczba godzin snu, a nie tak: w dni powszednie człowiek śpi po 6 godzin, a w weekendy — po 12. Praktycznie zawsze można wcześniej kłaść się spać, ale każdy ma swoją „wymówkę”: „Tak się przyzwyczaiłem, nie mam czasu”, i człowiek zazwyczaj na wieczór odkłada jakieś nieobowiązkowe sprawy, bez których całkowicie można się obejść. — Jak Pan odnosi się do podziału na „sowy” i „skowronki” oraz snu dziennego? — Podział na „sowy” i „skowronki” jest absolutnie uzasadniony. Swoją drogą, nasza cywilizacja to cywilizacja skowronków, bo wszyscy muszą do godziny 9. być w pracy. Jeśli człowiek jest sową, to dla niego jest to poważny problem fizjologiczny, bo właśnie przez to powstaje wiele chorób. Obecnie w Ameryce do 30 % ludzi pracuje w nocy. To katastrofa dla zdrowia. Ci ludzie pracują dwa-trzy lata i koniec — są emerytami, bo mają straszne wyczerpanie organizmu. Kiedy ludzie pracują na nocne zmiany, mogą nie rozumieć i nie odczuwać negatywnego wpływu, a potem, nadszarpnąwszy zdrowie, odzyskać je jest niezwykle trudno. Popieram sen dzienny. Kiedy w weekendy jestem w domu, w dzień na odpoczynek wystarcza mi 30—40 minut. Są badania — fenomen „diety śródziemnomorskiej” — u ludzi, którzy żyją w krajach południowo-śródziemnomorskich (południe Francji, Włochy, Grecja), jest o wiele niższy poziom chorób układu krążenia niż u mieszkańców innych regionów. I jednym z wyjaśnień jest to, że u nich do tej pory jest sjesta. Ale ten fenomen nie ma naukowych potwierdzeń. — Aleksandrze Mychajłowiczu, gdzie na Ukrainie jest najwięcej długowiecznych ludzi? — Jakość warunków ekologicznych i socjalnych jest przede wszystkim ważna dla młodych. Tam, gdzie są one niezadowalające, szybciej będą umierać młodzi ludzie w wieku produkcyjnym. Jeśli człowiek ma ponad 80 lat, to od tych czynników mało zależy. Dlatego długowiecznych ludzi jest mniej więcej tyle samo we wszystkich obwodach Ukrainy, niezależnie od środowiska ekologicznego. Największą długość życia miał Hryhorij Nestor, który żył w obwodzie lwowskim w górach. Miał 115 lat, kiedy zmarł. — Jakie są jego recepty na długowieczność? — Żył w dużej rodzinie. A dla człowieka bardzo ważny jest komfort psychiczny. Są takie badania, że w regionach górskich, w szczególności w Abchazji, na tysiąc osób przypada dziesięciokrotnie większa liczba długowiecznych ludzi. Najpierwszą receptą na ich długowieczność jest aktywny ruch, ponieważ stale chodzą. Po drugie, odżywianie. Po trzecie, tradycje. Ludzie żyją w dużych, przyjaznych rodzinach, gdzie ich szanują, słuchają ich i radzą się ich,
— pojawił się on w tym kraju nie tak dawno. Młody człowiek zaniża swój wiek, a kiedy ma ponad 90 lat — przeciwnie, lubi dodawać sobie liczbę przeżytych lat. Nazywa się to starczym kokietowaniem. Okazało się, że jest ono rozpowszechnione wśród Japończyków, to znaczy sztucznie zwiększają oni liczbę długowiecznych osób w swoich rejonach, aby otrzymać określone środki finansowe. — Czy rzeczywiście pojawił się syndrom przedwczesnego starzenia? — U ludzi zaczęły przejawiać się te choroby, które wcześniej były przypisane tylko ludziom w podeszłym wieku. Obecnie „młodnieje” rak, zespół metaboliczny, choroby kardiologiczne. Jest to związane ze stylem życia, pogorszeniem stanu ekologicznego i poprawą (ilościową, a nie jakościową!) odżywiania. Dla mało ruchliwego człowieka tak ogromna ilość pożywienia to bomba. Obecnie człowiek otrzymuje nadmierną ilość kalorii, to znaczy zdecydowana większość się przejada. Wydłużenie życia to KOR (kaloryczne ograniczenie racji żywnościowych). W Ukrainie odżywianie w wielu przypadkach jest bardziej jakościowe niż, powiedzmy, w USA. Tam jest o wiele więcej „nieżywego” jedzenia, na przykład truskawki czy pomidory nie mają właściwego im w naszych stronach smaku i zapachu. Ponadto, jeśli porównywać Kijów i Moskwę, to ukraińska stolica jest o wiele bardziej komfortowa, mamy wiele alternatyw dla McDonalda, gdzie można normalnie i zdrowo zjeść. Chipsy i coca-cola są niezwykle szkodliwe dla organizmu. — Obecnie na świecie panuje moda na zdrowy styl życia. Czy w Ukrainie ona istnieje? — W Ameryce i Europie ludzie pracy intelektualnej bardzo dbają o swój styl życia, spożywają mało alkoholu, jedzą zdrową żywność i dużo się ruszają. U nas występuje rozwarstwienie na bogatych i biednych, a u nich rozwarstwienie według stylu życia: to albo ci, którzy wyznają kult zdrowego ciała, albo miłośnicy fast foodów. Na przykład w Holandii praktycznie wszyscy jeżdżą na rowerach. Holendrzy są szczupli, wysportowani. To ludzie, którzy osiągnęli pewien poziom świadomości. Zauważyłem, że u tak zwanego biurowego planktonu pojawiła się tradycja: w każdy piątek pracownicy w dużych ilościach piją piwo, w ten sposób zdejmując stres z powodu nudnej i napiętej pracy. Dlatego dzisiaj nawet młodzi chłopcy mają „piwne brzuchy”. — Ołeksandrze Mychajłowiczu, jakie recepty na silnego ducha i dobry nastrój poleci Pan czytelnikom „Słowa Proświty”? — Trzeba umiarkowanie się odżywiać, używać mniej przypraw smakowych, które pobudzają apetyt. Warto wykorzystywać wszystkie możliwości, by chodzić pieszo, nie radzę jeździć samochodami, a korzystać z roweru. Nie trzeba wpędzać się w depresję, istnieje nawet taki termin — zanurzenie w chorobę, kiedy człowiekowi jest źle, a on robi sobie jeszcze gorzej. Jeśli człowiek wpada w depresję, obniża mu się odporność i może zachorować. Jeśli chcemy być zdrowi, trzeba zaprowadzić porządek w głowie i sercu. Należy być optymistą i nawet jeśli w życiu są jakieś niepowodzenia, trzeba znajdować sposoby na poprawę życiowej kondycji. Rozmawiała Natalia ANTONIUK Zdjęcia autora Jak zachować aktywną długowieczność, silne zdrowie i jasny umysł na długie lata? Warunki czy zasady długiego życia, prawidłowe odżywianie czy stan ducha? O tym czytelnikom „Słowa Proświty” opowiada kierownik laboratorium epigenetyki Instytutu Gerontologii im. D. F. Czebotariowa Narodowej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy, doktor nauk medycznych Ołeksandr WAJSERMAN. A ponadto zapewnia nas — poszukiwania genu długowieczności, którymi zajmują się naukowcy z całego świata, są na razie bezskuteczne.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
