Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Z KULINARNYCH SEKRETÓW MARII WASYLCHUK

Слово Просвіти, №05 за 2011 рік

Nadia KYRIAN. Ludową kulinarią od dawna interesowali się badacze dziedzictwa kulturowego i obyczajów Ukraińców. W XIX i na początku XX wieku kuchnię ukraińską opisali M. Markewycz, P. Czubynski, Chw. Wowk, W. Hnatiuk i inni. Cenne informacje o odżywianiu Ukraińców zawierały się w niektórych artykułach, napisanych według pierwszego programu etnograficznego Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego, utworzonego w 1845 roku. Wśród nich praca Akima Kaniewskiego, opublikowana w 1855 r. w „Połtawskich gubernskich wiedomostiach” pt. „Nieskolko zamietok o narodnoj piszczie w Zołotonoszskom ujezdzie”. Podobne materiały drukowały czasopisma etnograficzne i literacko-historyczne „Etnograficzeskoje obozrienije”, „Ziwaya starina”, „Kijewskaja Starina”, „Kijewskije gubernskije wiedomosti”, „Sbornik Chersonskogo ziemstwa”, „Połtawskije gubernskije wiedomosti”, różne gazety itp. Jednak etnografowie XIX wieku pozostawili tylko pojedyncze opracowania o ludowej kulinarnej sztuce, nie było żadnej pracy uogólniającej. Pierwszą obszerną książką kucharską, w której zebrano tysiąc przepisów kuchni narodowej z różnych rejonów Ukrainy i wykorzystano materiały poprzednich badaczy, była praca Z. Kłynoweckiej „Strawy j napytky na Ukraini” (Kijów—Lwów, 1913). Ogólnie rzecz biorąc, liczba ówczesnych prac poświęconych odżywianiu Ukraińców jest niewielka. Później, w latach 1960—70, ukazały się zbiory przepisów kulinarnych „Ukrainśki strawy” (Kijów, 1960), „Ukrainśka kuchnia” (Kijów, 1974), „Suczasna ukrainśka kuchnia” (Kijów, 1974), badania L. Artiuch „Ukrainśka narodna kulinarija” (Kijów, 1977), „Ukrainśka starodawnia kuchnia” (opracowała T. Szpakowśka), (Kijów, 1993). W 2006 roku w wydawnictwie „Baltija-druk” ukazała się książka „Tradycijna ukrainśka kuchnia w narodnomu kalendari”, gdzie podano około 300 przepisów od XVIII wieku do naszych dni. Jej autorką jest Lidia Fedoriwna Artiuch, wiodąca pracowniczka naukowa Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydatka nauk historycznych. Jednak sztuka kulinarna Ukraińców jest tak różnorodna, że badacze mają szerokie pole do popisu. W każdym rejonie, miasteczku czy wsi są swoje przepisy i sekrety. Nawet najpopularniejsze potrawy — barszcz, wareniki, gołąbki, wypieki, napoje itp. w każdej miejscowości, a nawet u każdej gospodyni, czymś się różnią. Znany krajoznawca, dziennikarz Mykoła Sawczuk w książce „Z kulinarnoho mynuloho Kołomyjszczyny” (MPP „Tala”, 2010) pisze: „Najmniej zbadaną dziedziną lokalnego krajoznawstwa pozostaje obyczajowość naszych przodków, w tym także tradycje kulinarne wsi, miasteczek i miast. Informacje dotyczące tego, czym odżywiano się w dawnych czasach, jak nazywano potrawy i jak je przygotowywano, trzeba zbierać po okruszku”. Jedzenie może być lekarstwem i trucizną. Ponieważ obecnie z powodu szkodliwych dodatków mamy wiele problemów ze zdrowiem, odrodzenie tradycyjnej kuchni ukraińskiej i zdrowego odżywiania jest bardzo ważne. Niski ukłon dla ludzi, którzy podejmują się tej niezwykle potrzebnej sprawy i zapisują tradycje kulinarne swojej miejscowości. W 2010 roku w Kołomyi ukazała się książka Marii Wasylchuk-Kobylianśkiej „Klucziwśke mołoko ta inszi strawy”. Maria Wasylchuk urodziła się w huculskiej wsi Wełykyj Klucziw, położonej 12 kilometrów od Kołomyi, w 1945 roku. Jej mama i babcia dobrze gotowały i piekły, jak większość miejscowych gospodyń. Od nich nauczyła się tego również Maria. Ukończyła Śniatyńskie Technikum Rolnicze, a później wydział filologiczny Uniwersytetu w Czerniowcach. Jej syn Mykoła Wasylchuk jest naukowcem, pisarzem, kandydatem nauk filologicznych. Pani Maria przez długi czas pracowała w swoim zawodzie — jako agronom, nauczycielka, bibliotekarka. Ale przygotowywanie potraw zawsze było dla niej nie tylko życiową potrzebą, ale i ulubionym zajęciem. Dlatego postanowiła uratować od zapomnienia dawne przepisy Wełykoho Klucziwa i dać im nowe życie. Klucziwskie potrawy są smaczne, pożywne, nieskomplikowane w przygotowaniu, a co najważniejsze — niezbędne składniki prawie zawsze są pod ręką u każdej gospodyni. W Wełykim Klucziwie bardzo popularne są potrawy z produktów mlecznych. „Tych składników nie żałują — pisze Mykoła Sawczuk — i jeśli już gotują biały barszcz, to wlewają do niego trzy litry śmietany, albo kosiarzom na szybko gospodyni przygotuje głęboką miskę śmietany z pokrojonymi jajkami, i nie znajdziesz tak jakościowego i pożywnego posiłku w żadnej restauracji”. Szeroką sławę w regionie zdobyło klucziwskie mleko. Spróbujcie je przygotować, a także niektóre inne potrawy z kulinarnego notatnika pani Marii. KLUCZIWSKIE MLEKO. Mleko przecedzić przez trzy warstwy gazy, wlać do pięciolitrowego garnka. Zagotować i gotować na bardzo słabym ogniu, dopóki nie stanie się odrobinę brązowawe — prażone. Dobrze jest to robić w piekarniku lub wiejskim piecu, gdzie mleko przetrzymuje się dwie-trzy godziny. Wtedy na jego powierzchni tworzy się gruba pianka i tłuszcz. Mleko ostudzić do temperatury pokojowej, dodać do niego szklankę śmietany; wymieszać i pozostawić w ciepłym miejscu, aby zgęstniało i skwaśniało. Do mleka włożyć ser białymi kawałkami (musi być dobrze odgrzany i odciśnięty). Potrawę spożywa się samą, podaje z kuleszą lub różnorodnym pieczywem. Produkty: 3 litry świeżego mleka, 1 szklanka domowej śmietany, 1 litrowy słoik domowego sera. FASOLA BRĄZOWA Z BURACZKIEM, PODGRZYBKAMI I CEBULĄ. Fasolę namoczyć w wodzie na 8 godzin, ugotować, przepuścić przez maszynkę do mięsa, posolić (jedna trzecia całej soli), dodać utarty czosnek. Olej zagotować. Burak pokroić w kostkę, dodać 30 gramów (1 łyżkę stołową oleju). Do opieniek dodać 30 gramów oleju i utarty ząbek czosnku. Resztę oleju dodać do fasoli i starannie wymieszać. Cebulę zetrzeć na drobnej tarce i dodać ocet. Wszystkie trzy składniki potrawy przygotowuje się w oddzielnych naczyniach. Potrawę układa się w kwadratowym półmisku. Wszystkie składniki dzieli się na trzy części i układa warstwami: fasola, opieńki, burak itd. Ostatnią warstwę posypuje się cebulą z octem. Spożywa się jako zimną przekąskę. Możliwy wariant potrawy z dodatkiem śledzia. Produkty: 200 gramów brązowej fasoli, 200 gramów gotowanego buraka, 200 gramów marynowanych opieniek, 1 duża cebula, 100 gramów oleju, 0,5 łyżki stołowej soli, 3 małe ząbki czosnku, 0,5 łyżeczki octu. „SZYBKA” KISZONA KAPUSTA. Kapustę pokroić na szatkownicy. Wszystkie składniki, oprócz kapusty, przegotować z wodą przez 5 minut, a następnie ostudzić do ciepłego stanu i zalać kapustę ułożoną w słoiku. Postawić w ciepłym miejscu. Można spożywać już po trzech godzinach. Produkty: 1 kilogram posiekanej kapusty, 1 szklanka wody, 0,5 szklanki cukru, 3 łyżki stołowe octu, 3 liście laurowe, 6 ziaren czarnego pieprzu. BARSZCZ DZEROWY. Burak pokroić w słupki o wymiarach około 1x1 centymetr i ugotować w wodzie. Dzer (serwatkę) podgrzać i doprowadzić do wrzenia, dodać ugotowany burak i ponownie doprowadzić do wrzenia. Masło wymieszać z solą i mąką oraz podgrzać do wrzenia. Do garnka z burakami i dzerem dodać rozgrzane masło, mąkę, sól. Śmietanę podgrzać oddzielnie, doprowadzając ją do wrzenia, a następnie dodać do barszczu. Barszcz podaje się jako dodatek do ziemniaków ze skwarkami. Produkty: 1 niewielki burak stołowy, 2 litry serwatki, 200 gramów śmietany, 1 łyżka stołowa masła, 1 łyżeczka soli, 1 łyżeczka białej mąki. CZUFREJ Kapustę udusić ze smalcem, masłem lub śmietaną. Do duszonej kapusty dodać mąkę, sól, jajko i zagnieść ciasto. Zrobić dwa okrągłe placki i położyć je na wysmarowanej smalcem blasze (formie). Aby placki były równe i gładkie, ich wierzch wyrównać ręką zwilżoną wodą. Placki włożyć do piekarnika i piec około 30 minut. Czufrej je się z barszczem. Produkty: 200 gramów kapusty kiszonej, 300 gramów świeżej kapusty, 150 gramów smalcu, masła lub śmietany, 1 marchew, 100 gramów mąki kukurydzianej drobnego przemiału, 1 łyżeczka soli, 1 jajko. SIEŃKA SKOROMNA Rozbić jajka, wymieszać je z twarogiem. Na rozgrzaną patelnię położyć masło. Mleko wymieszać z mąką, dodać jajka z twarogiem, a także sól, cukier, pieprz. Otrzymaną masę wylać na rozgrzaną patelnię. Gotować na słabym ogniu do gotowości, stale mieszając. Najlepiej sieńka wychodzi w piekarniku — rumiana, puszysta. Produkty: 3 jajka, 5 łyżek stołowych domowego solonego twarogu, 1 łyżka stołowa białej mąki, 50 gramów świeżego słodkiego mleka, 20 gramów masła, 1 łyżka stołowa smalcu, cukier, sól, pieprz ziołowy do smaku.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn