Heorhij FILIPCZUK
Taką jest „samowola nieba”, kiedy nieustanne syreny alarmów, chłód i nieoświetlona przestrzeń jedynie wzmacniają pragnienie życia, a nie wegetowania. Naturalna reakcja ludzi na świat, którzy wolą widzieć go nie zdziczałym, a „uczłowieczonym”. Właśnie takie wrażenia i odczucia płyną ze współodczutego, zobaczonego i poczucia w ciągu tygodnia na prezentacjach utworów literacko-artystycznych nominowanych do Nagrody im. Tarasa Szewczenki 2026: Wasyl Iwanyna – powieści historyczne (dwuksiąg) o rodzinie Rozumowskich „Pocałowani przez Boga”; Jurij Szczerbak – księga podsumowań i proroctw „Martwa pamięć. Głosy i krzyki”; Ihor Macijewski – projekt artystyczny „Urodzeni w ogniu” (seria prac artystycznych ze szkła ukraińskiego).
Wydarzeniem w życiu stolicy, które wywołało niemałe zainteresowanie opinii publicznej, była również dyskusja w centrum kryzysowym Ukraińskiego Domu Książki akademika Mykoły Żułynskiego „Pod znakiem dwóch słońc. Zwiastun Jurij Szczerbak”.
Jednak piątkowy wieczór kończył się nie mniej znaczącym zjawiskiem artystycznym – „SZEWCZENKOŁEM” w Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki na Kozim Błocie w Kijowie (dawna historyczna nazwa w pobliżu placu Chreszczatyckiego), uświetnionym spotkaniem twórczym z poetą Pawłem Mowczanem.
Jednocześnie tym wydarzeniem „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki rozpoczyna również swój tradycyjny pochód, przywiązany do Dni Szewczenkowskich. Zaskakująco ciepła w swojej spójności atmosfera. Poeta wrażliwie, lirycznie i natchnienie czyta tak świeże, a zarazem dawne wiersze. Czuć, że one wciąż żyją w nim na co dzień, nie ustając, a Jego Słowo jest jakby utkane z obnażonych nerwów. I nawet wtedy, gdy staje się mniej dźwięczne, stłumione emocją duszy, to jest obdarzone taką siłą życiodajną, że pobudza do ruchu każdą cząstkę obecnej żywej i nieożywionej materii.
Głęboko filozoficzna, obywatelsko odważna i delikatna poezja. Kiedyś Iwan Dziuba jeszcze na progu Pawłowego „wzlotu” powie, że jest on nieprostym, niełatwym do czytania Poetą.
W rzeczywistości, nawet dobrze się wpatrując, trudno go „rozpoznać”, ponieważ nie przywykł „wychodzić na bis”, bo wiecznie pragnie uchwycić wszystkie chwile czasu, on nie ma czasu. Wabi go już następna bariera, nowy obraz, wydarzenie, zachwyt nad postacią i on krystalizuje je w publicznym słowie, nowo narodzonej książce, idei i rymie. To ten, kto patrzy za horyzont Bytu swojego Rodu i Narodu. Bardzo trudno, czytając i przeglądając jedynie formalnie warstwy poetyckie, zbliżyć się do światopoznania i światoodczucia Mowczana, dotrzeć do jego głębinowych „kontynentów”, odszukać „leczniczą sól”, poczuć bicie duchowej „rdzenia” tego jeźdźca Słowa.
Chyba poznać – to zaufać, poczuć spójność tonalności i melodyki serca, bo tylko ono (według Skoworody) jest prawdziwym ludzkim „Ja”, ośrodkiem miłości, duchowej matrycy i prawdy. A jeszcze, wnikając w niezwykle wyrafinowaną architektonikę jego myśli i języka, trzeba być mentalnie rozluźnionym, wyzwolonym. Bo tylko Szewczenkowe „rozkuitesia” (wyzwólcie się) jest tym prawdziwym kluczem do poznania i „spotkania” ze słowem Mowczana, chwilami utajnionym, ale zawsze inspirującym i pulsującym nieodpartą siłą „czci wobec życia”.
On tworzy mimo wszystko, nawet z niezagojonymi ranami nie gaśnie jego pragnienie dążenia do wyżyn życia, „czuć się Ukraińcem”, zwłaszcza wtedy, gdy złe siły czynią zło twojemu Narodowi, duszą głos jego Pamięci, wydeptują godność osobistego i narodowego „Ja”.
W szerokim zakresie poszukiwań twórczych, stworzonych nie tylko miłością i pięknem, ale także dramatycznymi wątkami Narodu i własnymi rodowymi bólami hołodomorów, etnocydów, ludobójstw i wojen, Poeta zwraca się do wszystkich żywych, „kto umarł i kto zginął!”, aby głosem „z wysokości chwałę naturze mógł oddać ty”.
Ale ten głos (słyszalny czy stłumiony) musi być, ostrzega Pawło Mowczan, zawsze „twój” – niezdradzony, niekupiony, nieodkorzeniony. Być „sobą” i być godnym!
…Lecz głos jak ziarenko ze strąka się wyłuszcza: – Świecie, jaka to męka – być nie sobą!
Ta ciągłość poetycko-etycznego obrazu i normy zachowania ukraińskości, której byt torował sobie drogę na drogach wolności, a jeszcze bardziej na bezpaństwowych, ograniczonych niewolą, przenika jego utwory muzy. I na pamięć przychodzi przez epoki zbolałe słowo Bohdana Łepkiego, „jaki gorzki z cudzej niwy chleb”, kiedy ty na swojej-nieswojej ziemi, współbrzmiąc w ponadczasowości z „niemetaphorą” Mowczanowego „Ja”. Dlatego też stały się dla niego tak bliskimi amulety ludzkich działań – wierzyć, być, słyszeć, tworzyć, kochać i walczyć.
W „Rozmyślaniach” Poeta czuje skryte cnoty, żeby „swój cień na ziemi przegonić”, kiedy pod wygięciem nieba dusza prosto stojąca na palcach staje, aby chmury sięgnąć, i wiatru ocieplonego fala oleista kładzie się na ramiona, żeby postać zgiąć. Na nowym kole, na tym zakręcie Nie mogę pojąć nic o czasie: To grudka cukru czy soli w ustach…
Takimi niezgłębionymi, nieodkrytymi, chwilami jasnymi, a obecnie coraz bardziej ciemnymi, słonawymi i cierpkimi są uroki i realia życia. Pawło żywotworzy w nim już drugie półwiecze w tym szeregu narodowych oświecicieli, którzy ofiarnie i oddanie postępowali z tym darem Bożym, który zwie się talentem, tworząc dla Ukrainy (i świata) wyniosłość poetyckich darów, zawarłszy w nich duszą i sercem sensy, piękno zamysłów, dobroczynność dróg, wzloty zmysłowych błysków narodzonych Muz.
Nie przesadzam, ale całe to rękoma stworzone bogactwo jest uprawiane przez Artystę, dla którego czyn obywatela, syna swojego Rodu i Narodu, Ukrainy jest najwyższą wartością.
Społeczne i twórcze tło dla Mowczana jest wcale nie świąteczną ustaloną matrycą, a codzienną, żmudną i nerwową sprawą, codziennym plebiscytem, który bezkompromisowo mierzy nieustannie nie tyle to, czym ty „byłeś”, a to, „kim jesteś teraz”, formując i krystalizując siebie jako Poetę, Oświeciciela, Męża Stanu, Człowieka.
Wczoraj w tej przytulnej Szewczenkowej posiadłości-muzeum znów, jak wiele dziesiątek lat temu, czułem siłę i reaktywność Pawłowego Słowa, które przenikało duchowym protuberancją każdego na sali, wypełniając nawet znieczulone „pustki” w cichym śródmieściu Kijowa, które stale „oczekuje” na znienawidzone wycie syren. Wojna, miłość i tragedie, okrucieństwo współczesnego świata dodawały groteski tym poetyckim obrazom, które emocjonalnie budowały się w prawdziwe obrazy realiów teraźniejszości. I wtedy Jego emocjonalny głos stawał się dzwonowaty, wygłaszając dla siebie i innych, jak Boże przykazanie, wieczną prawdę, że „po ichniemu jednak nie będzie”.
W te chwile czuło się twardy chód Poety, a „szerokość kroku – (mierzyła) – krzepę chodu”. On zakładał pewność postępu, kiedy wszystko, wydawało się, jakoś zwyczajnie mieściło się w swoich naturalnych niszach, sławiąc życie. Bo na podwórzu tego „ciepłego” muzeum „nawet śnieg (według Mowczana) spadł po to, żeby odmienić jedno, aby utwierdzić drugie”.
To stwierdzenie Poety i Obywatela wcale nie przyrównuje się do fantastycznej iluzji, romantycznej idei czy lirycznego samooszustwa, kompensując brak argumentów, lub ich zbyteczność.
Nie. On sławi poetyką prawdziwość, która jest jednym z wielkich skarbów jego po-
VIRA BODNARUK
VALERIJ FRANCZUK
OLHA CHODACKA
16
Tłumaczenie maszynowe
Tygodnik "Słowo Proświty" (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach "Ukrposzty" za pomocą "Katalogu wydawnictw Ukrainy" na I półrocze 2026 roku (str. 50). Koszt jest następujący: 1 mies. — 74 hrywny. 3 mies. — 222 hrywny. 4 mies. — 296 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem! etycznej Muzy, która służy nie "sztuce dla sztuki", lecz miłości do Człowieka, Przyrody, Świata. Dla Mowczana wysoka Poezja jest mądrością "Serca", którą wnikliwie twórczo "przekłada" na współczesny język ukraiński, stawiając za podstawę szewczenkowski apel-testament do "…żywych i nienarodzonych", niosąc Tarasową Prawdę obecnym Ukraińcom na macierzy i poza jej granicami, wyrytą jego Słowem: "Miłujcie się, bracia moi, Ukrainę miłujcie…". Właśnie na Mowczanowej nieprzezwyciężonej i wiekopomnej cnocie Ukraińskości wyrasta jego wszechludzkość i pragnienie "uczłowieczania" tego okrutnego i bezmiernie niesprawiedliwego świata. Bo mądrze powiedziane przez niego, że: moc wszystkiego co istnieje: ptaszka nie rusz, nie zaciśnij owada, nie szarp piórka, nie dotykaj gniazda, nie mąć wody, nie, nie nie, nie… I w tym "Nie…" słychać bicie jego serca w miłości do Życia, Człowieka, Ziemi swojej rodzinnej, Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ri-antyutopii „Martwa pamięć. Głosy i krzyki. Księga podsumowań proroctw”, a także SI – sztuczna inteligencja, zdolna wymknąć się spod kontroli i zniszczyć populację planety, jeśli w porę nie zostaną podjęte środki ostrożności. Podsumowując wszystko, co zostało powiedziane przez mówców podczas prezentacji, Wałerij Czałyj wyciągnął optymistyczny wniosek: Ukraina jako młode państwo europejskie w powieściach Jurija Szczerbaka zwycięża odwiecznego wroga, moskiewskiego neokolonizatora, który nawet po śmierci Putina, niestety, wciąż będzie łakomił się na odwieczne ukraińskie ziemie. W kraju, w którym w latach 1996–2012 według oficjalnych statystyk skazano 18 milionów obywateli za przestępstwa kryminalne, obecne i przyszłe pokolenia Ukraińców odrzucają jakąkolwiek perspektywę porozumienia z agresywnym północnym sąsiadem. Jedynie potężna ukraińska armia przy wsparciu sojuszników tworzy realne przesłanki dla istnienia w przyszłości ukraińskiego narodu. Według informacji z oficjalnej strony internetowej Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Na zdjęciu: uczestnicy prezentacji.
Tłumaczenie maszynowe
W tych dniach w Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym odbyła się prezentacja książki «Pod znakiem dwóch słońc. Prowidźca Jurij Szczerbak» autorstwa Mykoły Żulińskiego, krytyka literackiego, publicysty, pisarza, dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NANU, akademika NAN Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Moderatorem tej imprezy literackiej był polityk, dyplomata, działacz społeczny i państwowy Walerij Czalyj. Jego współprowadzącymi byli autor prezentowanej książki, a także dyrektor wydawnictwa «A-Ba-Ba-Ha-La-Ma-Ha», poeta, wydawca, laureat Nagrody Szewczenki Iwan Malkowycz.
Szczególnością tego wydarzenia było to, że podczas prezentacji centrum medialne zapewniło telemost z Jurijem Szczerbakiem, który w tym czasie przebywa w Polsce. We wstępnym słowie Walerij Czalyj przedstawił przegląd twórczej drogi Jurija Szczerbaka w literaturze, jego najważniejsze utwory, które ukazały się drukiem w ostatnich latach, oraz podzielił się własnymi wrażeniami, jakie powstały u niego po lekturze książki «Pod znakiem dwóch słońc. Prowidźca Jurij Szczerbak».
Następnie do zebranych uczestników w trybie online zwrócił się Jurij Szczerbak, który przede wszystkim podziękował Mykole Żulińskiemu za jego pracę nad książką. Jak powiedział, jest to pierwsze literackokrytyczne opracowanie jego prozy, poezji i dramaturgii, w którym gruntownie analizuje się powieści, opowiadania, liryki i sztuki, stworzone w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci. Ponadto wydanie tego studium literaturoznawczego stało się możliwe dzięki udziałowi kierownika Polsko-Ukraińskiej Fundacji «Concordia» Anatolija Sierykowa, krajowych i zagranicznych sponsorów, w tym jednego z kierowników spółki «Obołoń» Serhija Błoszaniewicza.
Jurij Szczerbak wyraził wdzięczność wydawnictwu «A-Ba-Ba-Ha-La-Ma-Ha» w osobie jego dyrektora Iwana Malkowycza, w którym ukazał się politryczny thriller-antyutopia «Martwa pamięć. Głosy i krzyki. Księga podsumowań proroctw». Tym samym wydawnictwem wspomniana książka została zgłoszona do otrzymania Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w 2026 roku w kategorii «Proza».
Niezwykle ciepłe słowa pod adresem Jurija Szczerbaka wygłosił podczas prezentacji Mykoła Żuliński, który wysoko ocenił znaczący wkład pisarza w nowoczesną literaturę ukraińską, postawił w jednym szeregu jego trzy powieści «Czas śmiertochrystów: Miraże 2077 roku», «Czas Wielkiej Gry. Fantomy 2079 roku», «Czas tyrana. Przejrzenie 2084 roku» z prozą tak światowo znanych pisarzy, jak Aldous Huxley i George Orwell. Zdaniem Iwana Małkowycza powieści-utopie Jurija Szczerbaka ostrzegają szerokie kręgi społeczeństwa przed wyzwaniami, które czekają ludzkość w przyszłości. To także totalny cyfrowy totalitaryzm, o którym pisze pisarz w trylogii, w której ludzie komentują i aprobują nasze wpisy. Ważnym rezultatem tej pracy jest to, że gdy pojawia się komentarz watnika, małorosa czy kolejnego bota, świadomi narodowo czytelnicy aktywnie dyskutują i wskazują na zasadnicze błędy w światopoglądzie tych przypadkowych użytkowników strony.
Cenne jest też to, że wielu czytelników «Ruchu “Za mowę”» ukraińskizowało swoje konta. Dla tych, którzy dopiero to zrobią, opublikowano kolejność działań.
Czytelnicy strony ciepło odpowiadają na tę tytaniczną pracę.
Ludmiła Kotkowa: Dziękuję za udostępnianie! Dla mnie zaszczyt być częścią wspólnej walki o nasze słowo. Trzymajmy szyk! Dziękuję za Waszą pracę, szanowny blogerze strony «Ruch “Za mowę”», za Wasze codzienne wpisy, które są mocnymi cegiełkami w fundament naszego narodu. Kontynuujmy «łupanie tej skały». Razem do zwycięstwa!
Nadija Kret: Wspaniała strona, niezwykle pożyteczna, poznawcza, bo język ma ogromne znaczenie dla swojego narodu, jest jego podstawą. Bardzo dziękuję za ciekawe i pouczające informacje. Czytam z wielką przyjemnością.
Maria Bordun: Niech Bóg błogosławi wasza ciekawą i bardzo potrzebną pracę dla Ukrainy i Ukraińców.
Natalija Nesterenko-Rakojid: Dziękuję, zawsze z ciekawością czytam i oglądam wasze posty. Chwała Ukrainie!
Elena Emelynenko, Nina Tropinina: Dziękuję, bardzo pouczające i ciekawe. Im więcej poznaję, tym bardziej jestem dumna z Ukrainy. W zeszłym roku przygotowywałam na Dzień Języka Ojczystego uroczystość „Podróż w czasie”, bardzo wiele faktów wykorzystałam z waszego materiału o języku ukraińskim. Dziękuję za ciekawostki!
Kto nie jest obojętny na los naszego języka i Ukrainy, odwiedzajcie największy zasób językowy na Facebooku — https://www. facebook.com/ZaMovuUa
Tłumaczenie maszynowe
Wira BODNARUK, przewodnicząca Towarzystwa Języka Ukraińskiego (TJU - USA) 7 lutego w North Port na Florydzie z powodzeniem odbył się drugi doroczny festiwal pod nazwą "Z Ukrainą w sercu". Został on zorganizowany przez ukraińskie organizacje społeczne na czele z Ukraińskim Ośrodkiem Religijnym i Kulturalnym imienia świętego Andrzeja. Przewodniczącą komitetu organizacyjnego była Julia Danyłowec z zespołem 100 wolontariuszy. Celem festiwalu jest zebranie funduszy na pomoc żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy, dla domu dziecka "Ark", dla kliniki wojskowej w Kijowie oraz dla "Miasta Dobroci". Obecni byli ranni żołnierze Ukrainy przebywający na leczeniu w USA. Informowano również o wywiezionych ukraińskich dzieciach do Rosji oraz o bombardowaniu ukraińskiego terytorium. Odwiedzający mieli okazję nie tylko miło spędzić czas, ale także złożyć swój dar na potrzeby narodu Ukrainy – czy to datek na wybrany projekt, czy udział w loterii, w której rozlosowywano ciekawe przedmioty: rękawicę bokserską Witalija Kliczki, ukraińską flagę z podpisem Ołeksandra Usyka, ukraińską flagę z podpisem Wałerija Załużnego oraz różne odznaczenia wojskowe. Na festiwalu, który trwał od godziny 11 do 17, było wiele rozrywek dla dzieci i dorosłych. Po powitaniach od członków Rady Miejskiej North Port, ukraińskich księży oraz Darii Tomaszoskiej z Ośrodka imienia świętego Andrzeja rozpoczęła się część artystyczna. Nie zabrakło tu także smacznej ukraińskiej kuchni. W przyjemnej atmosferze obecni hojnie wspierali wyznaczone projekty na rzecz wsparcia Ukrainy. Szczere podziękowania dla organizatorów festiwalu! Fotografia Chrystyny Czajkowskiej
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła WŁADZIMIRSKI, założyciel strony «Ruch „Za movu”»
Najlepszym sposobem na uczczenie Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego (ang. International Mother Language Day) jest poinformowanie, że 21 lutego 2016 roku została założona strona «Ruch „Za movu”» na Facebooku https://www. facebook.com/ZaMovuUa. Przez 10 lat ma ona obecnie 298 tysięcy czytelników, którzy mają możliwość zapoznania się z 20 000 wpisów. Ponad 21 milionów wyświetleń wpisów w ciągu 28 dni – to najlepsza statystyka strony w tej sieci społecznościowej.
Użytkowników sieci przyciąga różnorodna i ciekawa treść wpisów o tematyce językowej, a komentarze świadczą o tym, że sytuacja języka ukraińskiego w Ukrainie pozostaje niezadowalająca i że język państwowy jeszcze nie zapanował w świadomości wszystkich obywateli. Chociaż wydawałoby się, że agresja wojenna, codzienne bombardowania budynków mieszkalnych ludności cywilnej powinny sprzyjać bezwzględnemu zapomnieniu języka agresora i okupanta.
Codzienne materiały strony «Ruch „Za movu”» – porady językoznawców, cytaty ukraińskich intelektualistów, wiersze poetów o języku, aforyzmy wybitnych osobistości o znaczeniu języka, motywatory – zachęcają ludzi do pogłębiania wiedzy o naszym języku, a naświetlanie wydarzeń ważnych dla społeczeństwa – do krytycznego myślenia.
Strona wypełnia się wpisami o frazeologizmach, ukraińskich odpowiednikach zapożyczonych słów, tabelami porównawczymi „niepoprawnie – poprawnie”, „antysurżyk”, zbiorami poprawnych akcentów i melodyjnych ukraińskich słów. Rozpowszechnianie filmów i wpisów językoznawców z apelami o komentowanie – to także ważna i konieczna treść. Są rekordowe wpisy i filmy, które uzyskały ponad milion wyświetleń.
Osiągnięciu takich wskaźników sprzyja nieobojętność czytelników, którzy rozpowszechniają,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Stanowiska i stawki w tej branży wynoszą od 5 691 hrywien do 7 356 hrywien, a w większości publicznych bibliotek pracownicy faktycznie otrzymują płacę minimalną niezależnie od stanowiska i wykształcenia. Informuje o tym portal «Czytomo». Po spadku w 2022 roku ukraiński rynek książki wykazuje stabilny wzrost: liczba nowych podmiotów gospodarczych w dziedzinie wydawnictw wzrosła z 43 w 2022 roku do 117 w 2025 roku. Kluczowym centrum aktywności pozostaje Kijów, gdzie według stanu na luty 2026 roku działa 218 wydawców. Jak pisze Delo.ua, informuje o tym YC Market.
W kanadyjskim mieście Toronto rozpoczęła się wystawa fotograficzna «Pocztówki z Ukrainy». Ekspozycja poświęcona jest zniszczeniom ukraińskich zabytków kultury w wyniku wojny rozpętanej przez Rosję. Na wystawie zaprezentowano fotografie, które pokazują skalę zniszczeń zabytkowych budynków, cerkwi, muzeów i innych obiektów dziedzictwa kulturowego Ukrainy. Organizatorzy dążą do zwrócenia uwagi społeczności międzynarodowej na straty ukraińskiej kultury i konieczność jej ochrony. Na Facebooku poinformował o tym generalny konsul Ukrainy w Toronto Oleh Nikolenko.
Po zeszłorocznej aktualizacji umowy handlowej między Ukrainą a UE bezcłowa kwota na ukraiński miód wzrosła do 35 tysięcy ton. W porównaniu z 2021 rokiem kwota zwiększyła się prawie sześciokrotnie. Poinformował o tym kierownik firmy «Miód Ukrainy» Eduard Krycznałuszij, informuje Kommersant Ukrainski.
Kierownik zauważył, że dla ukraińskich producentów miodu nastał czas wzrostu możliwości w handlu. Natomiast ukraińscy konsumenci mają teraz gorzej, ponieważ miejscami cena ukraińskiego miodu w sieciach handlowych na Ukrainie jest obecnie wyższa niż na półkach sklepów w Niemczech.
Kazachstan w projekcie nowej konstytucji planuje zmienić sformułowanie określające status języka rosyjskiego. Informuje o tym RBK-Ukraina, powołując się na oświadczenie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji. W szczególności zdanie, w którym mowa o tym, że język rosyjski używany jest „na równi” z językiem kazachskim, ma zostać zastąpione sformułowaniem „obok języka kazachskiego”. Mimo że zmiany mają charakter formalny, odzwierciedlają one politykę władz Kazachstanu, zmierzającą do ograniczenia wpływu Rosji na życie kraju. „Język kazachski de facto stopniowo staje się głównym językiem w kraju. W administracji państwowej, edukacji i sferze publicznej coraz częściej używa się kazachskiego, a nie rosyjskiego” – czytamy w oświadczeniu CPD.
Prezydent Litwy Gitanas Nausėda pozbawił państwowego odznaczenia współpracownika byłego prezydenta Ukrainy W. Janukowycza – byłego ministra edukacji Dmytra Tabachnyka. Informuje o tym LRT, a przekazuje „Europejska Prawda”. Głowa państwa litewskiego podpisała dekret, zobowiązujący byłego ministra edukacji Ukrainy do zwrotu Orderu Wielkiego Księcia Giedymina II klasy. Tabachnyk został odznaczony tym orderem w 1996 roku za wkład w rozwój stosunków transgranicznych między Litwą a Ukrainą. W tamtym czasie polityk był szefem administracji prezydenta Ukrainy L. Kuczmy.
Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Prezydent Czech Petr Pavel uważa za naiwne oczekiwanie, że w krótkiej perspektywie czasowej można uzgodnić porozumienie pokojowe między Ukrainą a Rosją. Jak podaje RBK – Ukraina, o tym głowa czeskiego państwa powiedział w wywiadzie dla Odkryto.
Odpowiadając na pytanie o rozmowy pokojowe dotyczące Ukrainy, Pavel podkreślił, że dialog nie idzie na marne. „Prawdopodobnie wszystko zależy od tego, jakie mieliśmy oczekiwania. Jeśli ktoś oczekiwał, że uda się osiągnąć porozumienie między Ukrainą, państwami europejskimi, Stanami Zjednoczonymi i Rosją w jakimś krótkim horyzoncie czasowym, to było to z pewnością naiwne” – powiedział prezydent Czech.
Były główny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy, obecnie ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii Wałerij Załużny oświadczył, że kontrofensywa w 2023 roku, którą opracował wspólnie z partnerami z NATO, nie powiodła się z powodu tego, że Wołodymyr Zełenski i ukraińscy urzędnicy nie zapewnili niezbędnych zasobów. O tym powiedział w wywiadzie dla Associated Press. Załużny wyjaśnił: plan polegał na tym, aby skoncentrować wystarczające siły w „jednej pięści” w celu odzyskania czasowo okupowanych terytoriów obwodu zaporoskiego, gdzie znajduje się ZAEJ. A następnie wyprzeć Rosjan na południe, do Morza Azowskiego.
„To otworzyłoby korytarz lądowy, którego rosyjska armia używała do zaopatrywania Krymu, nielegalnie zaanektowanego w 2014 roku. Sukces wymagał dużego, skoncentrowanego zgromadzenia sił i taktycznego zaskoczenia” – dodał były głównodowodzący. Tymczasem, jak zaznacza Załużny, ukraińskie siły były rozproszone na szerokim obszarze, co osłabiło ich siłę uderzeniową. Jednocześnie AP podkreśla: tę informację agencji potwierdziło dwóch anonimowych zachodnich urzędników, pracujących w sferze obronności.
Rada Najwyższa w całości poparła projekt ustawy nr 14144 o wprowadzeniu ogólnonarodowej minuty ciszy codziennie o 9:00, aby uczcić pamięć Ukraińców, którzy zginęli w wyniku zbrojnej agresji Rosji. Za głosowało 260 deputowanych, przeciw i wstrzymało się – 0, a nie głosowało – 45, czytamy w relacji na żywo z posiedzenia z 11 lutego», informuje «Ukrajinśka Prawda». Projekt ustawy zainicjowała organizacja społeczna „Wszanuj”, założona przez poległą paramedyczkę Iryną Cybuch („Czeką”), a także Kateryną Dacenko. Deputowana ludowa Iryna Heraszczenko oświadczyła również, że w projekcie uwzględniono poprawkę, zgodnie z którą co roku w trzecią sobotę listopada ma obowiązywać ogólnoukraińska minuta ciszy ku pamięci ofiar Hołodomoru, co jest ważne dla pamięci historycznej.
Wiersze ukraińskich poetek pojawiły się w paryskim metrze w ramach sezonu kulturalnego „Le Voyage en Ukraine”. Inicjatywa Instytutu Ukraińskiego ma na celu zapoznanie francuskiej publiczności z wielogłosową tradycją poezji kobiet – od klasyki po współczesność. Informuje o tym, powołując się na Instytut Ukraiński we Francji, «Rubryka». Podaje się, że do 11 marca pasażerowie paryskiego metra będą mogli zapoznać się w przekładzie na język francuski z fragmentami wierszy Łesi Ukrajinki, Liny Kostenko, Oksany Zabużko, Lubow Jakimczuk, Elli Jewtuszenko, Kateryny Kalitko, Iryny Cylik i Jaryny Czornohuz.
«Radio Svoboda» informuje, że w
NATO odrzucono oskarżenia Zełenskiego o „niemal blackout” z powodu nieopłaconego pakietu amerykańskiej broni. „Żadnych opóźnień (w dostawach – I.Z.) nie ma. I nie ma też bezpośredniego związku między finansowaniem a dostawami. Ciągle szukamy finansowania u sojuszników i partnerów, ale USA nie wstrzymują dostaw z powodu braku środków” – zauważył przedstawiciel NATO, głęboko zaangażowany w proces.
Według politologa Walerija Dymowa, w tym roku, roku kadencji Trumpa, terrorystyczne ataki Rosji na Ukrainę wzrosły wielokrotnie, a miejscami nawet o rzędy wielkości. «Trump, który, cytuję: „rozumie putina” i „sam postąpiłby tak samo, żeby pozostać przy stole”, swoim „zrozumieniem” jedynie motywował putina do bicia po szkołach i dziecięcych szpitalach, do niszczenia naszego systemu energetycznego, pogrążania Ukraińców w ciemności i chłodzie (o Jermakach-Mindiczach-Hałuszczenkach i innych sługach „moskiewskich wszy” (cyt.) to już osobny temat) w celu szybszego zmuszenia nas do „umowy” z wrogiem na jego warunkach, zmuszenia nas do kapitulacji, do poniżenia. Trump świadomie nie daje nam możliwości zwycięstwa, abyśmy zgodzili się na porażkę. Nie daje nam „atutów”, żebyśmy nie byli w jego negocjacjach z putinem „przy stole”, żebyśmy byli dla nich „w menu”. Ich „umowa”, ich „pokój” oznaczać będą dla Ukrainy wojnę – wojnę bez broni, bez pieniędzy, bez gwarancji», – napisał na swojej stronie na Facebooku pan Dymow.
Narodowy deputowany Ukrainy, lider partii „Europejska Solidarność” Petro Poroszenko w wywiadzie dla wydania Politico oświadczył, że nie warto liczyć na pozytywny wynik rozmów z stroną rosyjską i że rozmawiać z nią trzeba wyłącznie z pozycji siły. „Trump myśli, że putin targuje się z nim i stara się uzyskać lepsze warunki pokoju. To nieprawda. Putin się nie targuje. Ma zupełnie inne rozumienie: putin chce odbudować Związek Radziecki, putin chce odbudować rosyjskie imperium. Nie mam co do tego żadnych wątpliwości. putin marzy o swoim miejscu w historii. I nieważne, za jaką cenę utraconych żyć – rosyjskich żyć i, oczywiście, ukraińskich” – powiedział Poroszenko w wywiadzie, który cytuje strona internetowa tego ugrupowania politycznego.
Poziom międzynarodowej pomocy dla ukraińskich uchodźców nadal spada. Plan finansowego wsparcia na 2026 rok, przygotowany przez Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Uchodźców, przewiduje znaczną redukcję wysokości finansowania w porównaniu z poprzednimi latami. Informuje o tym oficjalna strona internetowa organizacji, podaje «Komersant Ukraiński». Według opublikowanych danych potrzeby w zakresie pomocy dla Ukraińców w 2026 roku oszacowano na 614 mln dolarów amerykańskich, czyli o 23,6% mniej niż zaplanowano w planie na 2025 rok (803,6 mln dolarów).
Były urzędnik Herman Haluszczenko, który kierował ministerstwami energetyki i sprawiedliwości, jest podejrzewany o udział w schemacie korupcyjnym polegającym na wyprowadzeniu z sektora energetycznego ponad 112 milionów dolarów. Z tych pieniędzy na niego „przypadło” około 9 milionów. Mówiono o tym podczas posiedzenia Wyższego Sądu Antykorupcyjnego, na którym Haluszczence wybrano środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania na 60 dni z alternatywą kaucji w wysokości 200 milionów hrywien (orientacyjnie 6,4 mln dolarów). Wydanie ZN.UA pisze, że według słów posła ludowego Jarosława Żeleznjaka, spośród 112 mln dolarów wyprowadzonych z państwowej spółki „Enerhoatom” od 31 grudnia 2020 roku do 1 maja 2025 roku Haluszczenko otrzymał 9 mln 34 tysiące 590 dolarów, czyli około 150 tysięcy dolarów miesięcznie. „Z materiałów sądowych dowiadujemy się, że Haluszczenko „siedział na pensji”. Pieniądze za wpływy w energetyce trafiały do niego nawet po zmianie stanowiska. Jeśli to nazwać pensją, to miał 150 000 miesięcznie.
Dyrektor Narodowego Wojskowego Cmentarza Memorialnego Jarosław Pronjutkin w 2024 roku dobudował daczę pod Kijowem, kupił żonie samochód i otrzymał wraz z żoną po 1 tysiąc hrywien państwowej pomocy. Świadczą o tym dane elektronicznej deklaracji dyrektora, podają «Ukrinform».
Przy tym żona dyrektora nigdzie nie pracowała według stanu na 2024 rok. Wynagrodzenie dyrektora za 2024 rok wynosiło prawie 1 mln hrywien. Wraz z żoną otrzymał po 1 tys. zimowego wsparcia państwowego.
Za byłego szefa Państwowej Służby Pogranicza Ukrainy generała porucznika Serhija Dejneka wpłacono kaucję w wysokości 10 milionów hrywien. Poinformowała o tym prasowa służba Wyższego Antykorupcyjnego Sądu w komentarzu dla wydawnictwa „Ukraińska Prawda”.W sądzie wyjaśniono, że środki przelano 2 lutego przez inną osobę, a nie przez samego podejrzanego. Przypomnijmy, że sąd ustalił właśnie taką kwotę kaucji jako środek zapobiegawczy wobec Serhija Dejneka, który wcześniej kierował Państwową Służbą Ochrony Granicy. Śledczy uważają, że podczas jego kierownictwa pogranicznicy mogli sprzyjać nielegalnemu przemieszczaniu papierosów przez granicę państwową, co wyrządziło państwu znaczne szkody. Śledztwem zajmują się NABU i SAP, które ustalają wszystkich możliwych uczestników nielegalnego schematu.
Liczba przestępstw nieletnich przeciwko podstawom bezpieczeństwa narodowego Ukrainy wzrosła w ciągu ostatnich trzech lat ponad 43-krotnie. Poinformował o tym na Facebooku przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. wolności słowa Jarosław Jurczyszyn, powołując się na odpowiedź Biura Prokuratora Generalnego. Deputowany zwrócił się do organów ścigania, aby dowiedzieć się, ilu przestępstw dokonuje się poprzez werbowanie na Telegramie. Jednak szczegółowej statystyki dotyczącej tego komunikatora w prokuraturze nie ma. Tymczasem Jurczyszyn otrzymał dane o liczbie zarejestrowanych przestępstw przeciwko podstawom bezpieczeństwa narodowego, popełnionych przez nieletnich lub z ich udziałem:
• 2022 rok – trzy przestępstwa; • 2023 rok – dwa przestępstwa; • 2024 rok – 31 przestępstw; • 2025 rok – 130 przestępstw. Jak wynika z pełnej statystyki, którą deputowany opublikował w swoim kanale na WhatsAppie, 68 naruszeń zarejestrowano w związku z dywersją, 53 – w związku z utrudnianiem zgodnej z prawem działalności Sił Zbrojnych Ukrainy, a jeszcze dwa – w związku z nieautoryzowanym rozpowszechnianiem informacji o przemieszczaniu broni i formacji wojskowych. Zdaniem pana Jurczyszyna dzieje się tak z dwóch powodów. Pierwszy – rosyjskie służby specjalne wykorzystują nastolatków szukających zarobku jako kategorię podatną na wpływy, którą można łatwo manipulować. Drugi – brak kontroli nad Telegramem.
Kanał telewizyjny 24 informuje, że znaczna część ukraińskich uczniów obecnie zdobywa wykształcenie za granicą. Na początku tego roku szkolnego poza granicami naszego państwa przebywa około 2 milionów ukraińskich uczniów. Prawie 400 tysięcy z nich uczy się według ukraińskich programów w ukraińskich szkołach online, poinformowała deputowana ludowa Julia Hryszyna. Dzieci nie chcą tracić związku z ojczystym krajem, mimo że zdobywają także międzynarodowe wykształcenie.
Ukraińscy bibliotekarze zarejestrowali petycję do prezydenta oraz Gabinetu Ministrów z żądaniem przeglądu wynagrodzeń, zwrotu dodatków oraz nadania szkolnym bibliotekarzom statusu pracowników pedagogicznych.
Pracownicy bibliotek podkreślają, że według stanu na 1 stycznia 2026 roku
Tłumaczenie maszynowe
A ja jednak będę wyszywać
Cichutko białe kartki.
Taras Szewczenko
A jednak będzie! Nie wątpię. Bardzo zdolny do pracy jest ten niestrudzony pracownik, uczony-pobudnik Wołodymyr Melnyczenko. Trzeba jeszcze poszukać tak pracowitego uczonego, który (nie uwierzycie!) połowę swoich książek i artykułów (a jest autorem ponad 50 książek i 900 artykułów – co powiecie?) stworzył w latach emerytalnych. Nawet z latarnią Diogenesa takiego nie znajdziesz. „Któż może równać się z…” Tutaj należałoby wymienić przynajmniej książki stworzone przez niego w tak zwanym moskiewskim okresie, kiedy kierował Centrum Kultury Ukrainy na Arbacie. O artykułach, wywiadach, referatach na konferencjach oraz innych wydarzeniach kulturalnych i naukowych nie ma co wspominać. Liczba będzie imponująca – gdzieś zbliża się do tysiąca. Może obejść się wyliczeniem tytułów, stanowisk, nagród?... Również wyjdzie bardzo długa lista. Chyba że to najważniejsze: doktor nauk historycznych, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki… Tutaj przyhamujemy z wyliczaniem, słysząc imię ukraińskiego geniusza. Szewczenko, przede wszystkim Szewczenko – to ta duchowa świeca, która oświeca jego twórczą i życiową ścieżkę, swoim wiecznym płonięciem – światłem prawdy rozjaśnia każdy dzień uczonego, który tak skoncentrowanie i systemowo przemyśliwuje i rozjaśnia „prace i dni” Szewczenki, jego Słowo i Los.
Wołodymyr Melnyczenko obecnie żyje i pracuje, i, daj Boże, będzie nadal wypełniał swoje dni i lata naukowo-badawczym „przeczytywaniem”-współodczuwaniem życiowego i twórczego losu wyraziciela i strażnika ducha narodowego narodu ukraińskiego.
A zatem wierzymy, że „oświecony Szewczenką” uczony-szewczenkoznawca będzie dalej „wyszywać białe kartki”, cichutko, bez głośnych (wojna – nie czas na świętowania) jubileuszowych uroczystości, obchodzić swoje 80-lecie, przekonany, przy biurku, radośnie „zanurzając się” w swoje „duchowe studnie”, jedną – i najważniejszą!, bo jest niewyczerpana, jest Taras Szewczenko. Tak, dla Wołodymyra Melnyczenki „Szewczenko – to ten «święty sztandar narodowy»”, „który powinien być drogi wszystkim zwolennikom nacjonalizmu humanitarnego i etycznego…”.
Nie, nie przypadkiem uczony wspomniał te słowa – nimi opatrzył pierwszy rozdział swojej książki artykułów i wywiadów XXI wieku „Te duchowe studnie” (2019), wypowiedziane przez Mychajła Hruszewskiego w 1914 roku z okazji stulecia od dnia urodzin jednego z najlepszych „umysłów narodu ukraińskiego” Tarasa Szewczenki. Właśnie w tamtych zakazanych czasach Mychajło Hruszewski ogłosił Szewczenkę „jednym z najwybitniejszych symboli wspólnoty ukraińskiej”, wzywając podzielone części ukraińskiej ziemi do zebrania się w wielki sobór i stania się „już jednolitym ciałem narodowym, ożywionym jednym sercem, jedną myślą, jedną krwią i jednym mózgiem”.
Ta próba czytelnikom szewczenkoznawczych rozważań i ocen Mychajła Hruszewskiego o skrajnie potrzebnej duchowej konsolidacji narodu ukraińskiego, palącej potrzebie narodowego samostanowienia, jedności narodowej w warunkach dalszego ucisku i tłumienia dążeń narodu ukraińskiego do wolności i niepodległości była wywołana niepokojącą świadomością W. Melnyczenki o narastaniu agresywnego militarnego pochłaniania przez putinowską Rosję ukraińskich ziem.
Dlatego dla W. Melnyczenki ważnym było zaakcentowanie tymi publikacjami aktualności wyrażonych przez Mychajła Hruszewskiego tez i wniosków ideologicznych i politycznych. Mieszkając w centrum putinowskiego autorytarnego reżimu, uczony wyraźnie przekonywał się o nieuchronności bezpośredniego rosyjsko-ukraińskiego starcia. Potwierdzenie tego widział nie tylko w pierwszym ukraińsko-rosyjskim konflikcie wokół wyspy Tuzła w 2003 r., w zajęciu i aneksji Krymu wiosną 2014 r. oraz wojennej agresji w Donbasie, ale w przekształceniu samej Rosji i społeczeństwa w nową społeczno-polityczną formę – totalitaryzm-raszyzm. Niepokoiło go przede wszystkim to, że rosyjskie społeczeństwo absolutną większością głosów witało te agresywne akcje przeciwko Ukrainie, wykazując swoistą wersję sadomasochistycznego jednoczenia się mas i władzy. A to świadczyło o tym, że w świadomości społecznej uformował się obraz wroga i tym wrogiem jest Ukraina, a rosyjski żołnierz jest gotowy podporządkować się wszelkim rozkazom, nawet zbrodniczym.
Minie kilka lat po naszej rozmowie i Irpień, Hostomel, Borodzianka, Bucza, Mariupol, wieś Jahidne oraz szereg innych ukraińskich miast, miasteczek i wsi staną się symbolami okrucieństwa, strasznych bestialstw, które wywołują przerażenie i gniew, zbrodni rosyjskich okupantów.
Na oczach Wołodymyra Melnyczenki
Rosja przekształciła się na ideologicznych podstawach „ruskiego miru” w system totalitarny. W istocie dokonywał się przewrót polityczny, dla którego przygotowany był odpowiedni grunt.
Przekonałem się, że W. Melnyczenko – to nie tylko wysokiej klasy uczony-historyk, gruntowny literaturoznawca, ale także doświadczony politolog-analityk, który śledzi wszystkie – polityczne, społeczno-ekonomiczne, kulturalno-informacyjne wydarzenia – wydarzenia i procesy w Rosji. Zwrócił moją uwagę na zwyrodnienie komunobolszewizmu, który bazował na ideologii leninizmu-stalinizmu, w nową formę autokracji – putinowski raszyzm. Później wyczytam w książce Łarysy Jakubowej „Raszyzm. Spojrzenie z otchłani” wyraźne uogólnienie: „Zatem wszystko to – faszyzm, nazyzm, komunobolszewizm, raszyzm – to zjawiska jednej grupy rodowej, której imię brzmi totalitaryzm”1.
Dla pojawienia się i utwierdzenia totalitaryzmu w Rosji grunt społeczny był przygotowany przez poprzednie reżimy, zwłaszcza komunobolszewicki, który Melnyczenko-historyk poznawał, badając jeszcze wcześniej biografie i działania czołowych postaci tego reżimu.
O tym świadczyła celowa reanimacja nastrojów imperialnych, zwłaszcza po okupacji Krymu, wzmocniona militaryzacja kraju, szerzenie raszystowskiego szowinistycznego obłędu. Ponieważ putinowski reżim podporządkował sobie media, rosyjscy propagandyści pochwalali autorytarne metody sprawowania władzy, głosząc silną władzę jako idealną formę rządów, i prowadzili systemową wojnę informacyjną przeciwko Ukrainie.
Tak, w ciągu 1992–2007 lat w Federacji Rosyjskiej skazano co dziesiątego Rosjanina – ponad 15 mln osób. Co szósty Rosjanin miał kryminalną przeszłość – 18,2 %2. Zatem putinowski reżim miał wystarczająco dużo tych, którzy gotowi byli zabijać Ukraińców – kobiety, dzieci, w ogóle ludzi starszych, demonstracyjnie okazując totalne okrucieństwo i bestialstwo.
Czyż więc nie ci, w większości skazani za przestępstwa kryminalne lub ci, którzy odsiedzieli określone wyroki w więzieniach i koloniach karnych, dokonywali okrutnych zbrodni w Ukrainie, często chwaląc się mianem „gwardzista” – przynależnością do elitarnych jednostek wojskowych?
Dlatego W. Melnyczenko w swoich badaniach stale akcentował potrzebę powracania do zjawisk historycznych w Moskwie. 31 października 2013 roku. Od lewej do prawej: Serhij Hałczenko,
Leonid Kuczma, który zawsze, jako szef Rządu Ukrainy, jako Prezydent Ukrainy, przywiązywał szczególną wagę do działalności pierwszej państwowej instytucji kulturalnej za granicą. I rzeczywiście, dzięki pełnej poświęcenia działalności i wydarzeniom związanym z agresywną polityką Moskwii-Rosji wobec Ukrainy, mimo że Ukraina przyniosła jej uczoność i kulturę.
Daleko nie przypadkiem autor artykułów o
Hruszewski opatruje rozdziały każdego artykułu ideowo-światopoglądowymi maksymami, które były wyraźnie zorientowane na współczesny stan stosunków rosyjsko-ukraińskich: „Uważam za przeżytą naszą orientację na Moskowszczyznę”, „Byle tylko nie z Moskwą”, „Ukraińcy muszą stać się narodem”, „Moskwa upadnie, Ukraina powstanie…”. Wołodymyra Melnyczenki, który objął stanowisko dyrektora generalnego pierwszego centrum kulturalno-informacyjnego Ukrainy za granicą dwa lata po jego utworzeniu, Centrum Kultury stało się najpotężniejszym i najbardziej doświadczonym podmiotem kulturoznawczym Ukrainy za granicą. Z czasem W. Melnyczenko podkreśli: „Moim zdaniem, stworzenie Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie było genialnym pomysłem – stało się ono ostatnią potężną próbą niezależnej, cywilizowanej, europejskiej Ukrainy pokazania Rosji jedynej możliwości pokojowego, kulturalnego współistnienia absolutnie różnych państw”. Główną rzeczą, na której chciał położyć nacisk Wołodymyr Melnyczenko, publikując swoje rozważania o postrzeganiu przez M. Hruszewskiego Szewczenki i jego twórczości, jest skrajnie potrzebna duchowa i społeczno-polityczna jedność narodu ukraińskiego oraz potrzeba patriotycznej spoistości narodu w obliczu zagrożenia zakrojoną na szeroką skalę interwencją Rosji na Ukrainę. Niezapomniane wielogodzinne wycieczki po Moskwie, które prowadził dyrektor Centrum, jego opowieści o pobycie w rosyjskiej stolicy nie tylko tych trzech wielkich Ukraińców, którym poświęcił osobne monografie: „Mychajło Hruszewski: „Osiadłem w Moskwie, Arbat, 55” (2005), „Taras Szewczenko w Moskwie” (2009), „Mikołaj Gogol w Moskwie” (2016), ale także Osypa Bodianskiego, Mychajła Maksymowycza, Mychajła Szczepkina oraz wielu kijowian – „najwybitniejszych działaczy w Moskwie”. Przypomnijmy, Wołodymyr Melnyczenko artykuł „Mychajło Hruszewski: „Szewczenko nie dzieli, a jednoczy”, jak i dwa kolejne „Mychajło Hruszewski: „Szewczenkę uznaje za proroka cała Ukraina” oraz „Mychajło Hruszewski: „Oskarżenie Szewczenki o rysowanie karykatur…”, opublikował w 2016 roku. Cóż, na pierwszy rzut oka jest to zrozumiałe. Rok 2016 – 150. rocznica urodzin Mychajła Hruszewskiego. Jubileusz. Znakomity. Przecież Hruszewskiego jeszcze za życia nazywano „Szewczenką XX wieku”, a rok 2016 to także 200. rocznica urodzin ukraińskiego geniusza. Wśród tych, którzy z Kijowa do Moskwy przenieśli uczoność i kulturę, byli głównie absolwenci Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Symeon Połocki, przyszły „przywódca całej kijowskiej uczoności w Moskwie” Epifaniusz Sławinecki, wychowanek i wykładowca Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Stefan Jaworski, który był rektorem Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej i w 1700 roku locum tenens tronu patriarszego z tytułem egzarchy… Lecz celowa uwaga naukowo-badawcza na postać Mychajła Hruszewskiego pojawiła się u historyka Wołodymyra Melnyczenki znacznie wcześniej. Nie będę zgadywał, dokładnie kiedy, w którym roku, bo Melnyczenko-historyk jeszcze na długo przed swoim pobytem w Moskwie był zaznajomiony z jego pracami. Lecz kiedy wyjaśnił (wyczytał w liście M. Hruszewskiego do Serhija Jefremowa: „Osiadłem w Moskwie, Arbat, 55”), że Mychajło Hruszewski jako polityczny zesłaniec Imperium Rosyjskiego kontynuował po Kazaniu odbywanie zesłania w Moskwie, Melnyczenko całkowicie zanurzył się „w atmosferę niepowtarzalnych i znakomitych wydarzeń historycznych z udziałem naszych narodowych geniuszy” – Tarasa Szewczenki, Mychajła Hruszewskiego, Mikołaja Gogola i innych wybitnych Ukraińców, którzy, według jego słów, „obudzili Moskwę z wiekowego drzemania”. Wołodymyr Melnyczenko szczodrze „zasypał” mnie nazwiskami kijowskich profesorów, którzy pracowali w ówczesnej Moskowii, i ukraińskich księży, którzy „ukrainizowali” rosyjskich duchownych i ich wiernych, ukraińskich drukarzy i sprzedawców przywiezionych z Ukrainy książek, poszczególnych ukraińskich śpiewaków, regentów chórów cerkiewnych i nauczycieli muzyki partesowej… A ileż prowadzono rozmów o literaturze barokowej, malarstwie i architekturze. Tak, w sumie w ciągu lat 1701-1763, zaznaczał Wołodymyr Juchymowycz, przybyło z Ukrainy do Moskwy do 95 profesorów, z których 18 było rektorami, a 23 – prefektami. Przechowuję w pamięci wielokrotne wizyty w Centrum Kultury Ukrainy. Miło mi dzisiaj wspomnieć o tym, że uchwałę Gabinetu Ministrów Ukrainy „O utworzeniu Centrum Kultury Ukrainy w m. Moskwie” przyszło przygotowywać mnie jako wicepremierowi Ukrainy ds. humanitarnych. Uchwała została przyjęta 14 maja 1993 roku. Podpisał ją ówczesny premier Ukrainy Le- Wszyscy ci wymienieni i niewymienieni, znani i dotąd nieznani Ukraińcy, których zapraszano i wabiono do Moskowii, przede wszystkim do Moskwy, do Petersburga, swoją uczonością, wykształceniem i kulturą, ukraińską duchową obecnością w ogóle faktycznie odgrywali rolę ew- Odsłonięcie popiersia Tarasa Szewczenki w Narodowym Centrum Kultury Ukrainy Mykoła Żułynski, Wołodymyr Jelczenko, Wołodymyr Melnyczenko
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
wraca na Ukrainę. Współpracuje z czasopismami «Szlach» i «Wołyńskie słowo». Pracował jako nauczyciel w szkole, śpiewał w chórze cerkiewnym, malował ikony. Obok twórczości Nil Chasewycz zajmuje się działalnością społeczną i polityczną. Osobiście znał Stepana Banderę i innych przywódców ukraińskiego ruchu narodowego. Wchodził w skład centralnego i krajowego przywództwa OUN, a później został członkiem Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej.
Tymczasem nadciągała II wojna światowa. Nil Chasewycz wstępuje do OUN. Tak zaczyna się jego nowe, niełatwe życie. Życie w kryjówkach. Ale bronią Chasewycza nie był automat, lecz rylec, dłuto i deszczułki. Najważniejszym celem była bowiem walka o niepodległość Ukrainy. I on tworzył (pod pseudonimami Bej-Zot, Lewko, Dżmil): tworzył wizualny wizerunek UPA, projektował szkice sztandarów, herbów, różnych odznaczeń, pieczęci i stempli dla oddziałów. Kierował podziemną drukarnią, wydawał różne materiały agitacyjne (ulotki, broszury itp.). Uczył tej sztuki swoich towarzyszy broni. Swoisty altruista.
W 1948 roku UGWR odznaczyła Chasewycza «Srebrnym Krzyżem Zasługi» oraz medalem «Za walkę w szczególnie ciężkich warunkach». I choć wojna się skończyła, dorobek artysty nadal się powiększał – 150 drzeworytów, zebranych w albumach «Wołyń w walce» i «Grafika w bunkrach UPA», wydanych za granicą.
Stało się jednak coś nieodwracalnego: prace z ostatniego albumu Nila Chasewycza, które ostro krytykowały radziecki sposób życia, trafiły do delegatów Zgromadzenia Ogólnego ONZ i zagranicznych dyplomatów.
To był polityczny policzek dla Moskwy.
Natychmiast powołano komisję do poszukiwania autora.
Prawdą jest, że karacze nie od razu natrafili na jego trop. Poszukiwania trwały. Wreszcie 4 marca 1952 roku oddziały MWD otoczyły powstańczy schron, który znajdował się w pobliżu wsi Suchiwce w rejonie rówieńskim. W kryjówce przebywał Chasewycz oraz dwóch innych żołnierzy UPA. Odmówili oni poddania się do niewoli i odebrali sobie życie samobójstwem. Ciała bohaterów wywieziono w nieznanym kierunku…
Tak w wieku 47 lat zginął główny artysta UPA. W miejscu zbrodni ustanowiono pamiątkowy znak. Pomnik Nila Chasewycza wzniesiono w mieście Równe.
Z okazji 120. rocznicy urodzin w Lwowskim Muzeum Historycznym otwarto wystawę „Nil Chasewycz – znany i nieznany”, na której prezentowano ponad 100 prac graficznych z kolekcji zasobów muzeum. „Postać Nila Chasewycza jest przykładem tego, że w niezwykle trudnych i niebezpiecznych warunkach można realizować swój talent i być maksymalnie pożytecznym dla swojej społeczności, społeczeństwa i państwa, o którym wtedy wszyscy tylko marzyli”, – powiedział dyrektor muzeum Roman Czmelik.
Muzeum przygotowało także film dokumentalny o życiu i twórczości artysty światowego formatu.
Tłumaczenie maszynowe
«Rysunek jest prawdą absolutną, a języka prawdy trzeba uczyć się wszędzie i zawsze… To jedyny język, którym można wyrazić wszystko» (N. Chasewycz). Myrosława OLIJNYK (BUCZKIWSKA), członkini NSŻU. I chociaż miniony rok jest już za nami, to szlak jubileuszy wybitnych osób i wydarzeń ciągnie się jeszcze w roku bieżącym. Dlatego chcę opowiedzieć o człowieku, o którym my, Ukraińcy, powinniśmy wiedzieć. 120 lat temu, 25 listopada 1905 roku we wsi Dykzyn na Wołyniu (obecnie obwód rówieński), urodził się ukraiński artysta, grafik, aktywny działacz społeczny i polityczny, członek OUN Nił Chasewycz. Jego rodzice: Anton Iwanowycz Chasewycz i Feodotija Ołeksijiwna. Oprócz Niła mieli jeszcze dwóch synów – Anatolija i Fedora, którzy zostali ukraińskimi duchownymi. Ich los był tragiczny: Anatolija zamęczyli Polacy we wsi Derewiane koło miasteczka Klewań, Fedir zginął na zesłaniu na Syberii, już po wojnie. Nił również uczył się w seminarium duchownym w Żytomierzu, ponieważ miał dobry głos. Miał także talent do rysowania i swoje pierwsze lekcje rysunku odebrał w pracowni ikonopisarskiej podczas nauki w seminarium. Nił, gdy miał 14 lat, doznał ciężkiego urazu fizycznego i psychicznego: wracając z Równego do domu, na przejeździe kolejowym wraz z mamą wpadł pod pociąg… Mama zginęła, a Nił stracił nogę. Mając talent także do snycerstwa, sam wykonał sobie protezę z drewna. I wytrwale dążył do celu – zdobycia wykształcenia. Dlatego zaczął uczyć się w rówieńskim gimnazjum, w pracowni Wasyla Lenia. Szybko opanowawszy wiedzę, w 1925 roku zdał eksternistycznie egzaminy i otrzymał świadectwo. Jego marzeniem była dalsza nauka – na przykład w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych (Szkoła Sztuk Pięknych). Wstąpił na wydział grafiki, uczył się u profesora Władysława Skoczylasa. Malarstwa uczył się u profesorów Miłosza i Mieczysława Kotarbińskich, a tkactwa gobelinowego – u profesora Czajkowskiego. Oczywiście Nił Chasewycz był zdolnym i pilnym uczniem, dlatego wielokrotnie otrzymywał nagrody. Ponadto zwolniono go z opłat za naukę (od ojca nie otrzymywał żadnej pomocy). I tak, w obcym mieście, radził sobie utalentowany ukraiński młodzieniec. Aby doskonale opanować sztukę graficzną pisma cyrylickiego, „odręcznie”, gęsim piórem, przepisał Ewangelię Peresopnicką (482-stronicowy foliał). Ćwiczył się także w drzeworycie (ryciny na drewnie) oraz linorycie (ryciny na linoleum). Nił Chasewycz wykazywał się pozytywnie nie tylko w nauce, ale był także aktywnym członkiem ukraińskiego życia artystycznego w Polsce. Włączył się w krąg ukraińskich artystów i studentów akademii, którzy stworzyli towarzystwo «Spokij». Był jego sekretarzem. Towarzystwem opiekowali się metropolita UKGK Andrzej Szeptycki i senator polskiego Sejmu z ramienia ukraińskiej społeczności Wołynia Stepan Skrypnyk (przyszły metropolita UAOCK Mścisław). Nił zanurzał się w rysowaniu. Stworzył obraz «Pranie», za który otrzymał honorową nagrodę «Watykan». A za portret hetmana Iwana Mazepy – honorowy dyplom Warszawskiej Akademii. Ogółem prace artystyczne Chasewycza eksponowano na 35 międzynarodowych wystawach: w Warszawie, Pradze, Berlinie, Rzymie, Nowym Jorku, Chicago, Los Angeles, Lwowie, Łucku, Równem. W 1937 roku otrzymuje trzecią nagrodę pieniężną na międzynarodowej wystawie drzeworytów w Warszawie. Wielkim podsumowaniem pracy twórczej stało się wydanie w 1939 roku pierwszego albumu «Znaki książkowe Niła Chasewycza». A w Filadelfii ukazuje się album artystyczny «Exlibris Niła Chasewycza». Właściwie te znaki książkowe, których nalicza się ponad dwieście, wyróżniały się jego szczególnym autorskim stylem. Wysokiej oceny zasługuje stworzenie «Ukraińskiego alfabetu», gdzie każda litera była uformowana unikalną kompozycją czcionkową i kojarzyła się z ukraińskimi tradycyjnymi symbolami pracy. Po nauce w Polsce artysta... [fragment tekstu] ...europejczyków, dokonując niezwykle ważnej i, oczywiście, niedocenionej należycie przez samą Rosję transformacji ówczesnej Moskwy w wpływowy ośrodek kulturalny, religijny, edukacyjny i polityczny. Jak podsumował Wołodymyr Melnyczenko, po zdobyciu w 1453 roku przez Turków Konstantynopola – tego światowego centrum prawosławia – «Moskwa przez dwa stulecia faktycznie pozostała bez kulturalno-edukacyjnego punktu odniesienia i ideowej opieki». I właśnie w XVII wieku «kijowska uczoność, kultura i edukacja dosłownie uratowała Moskwę od duchowego upadku…». O czym tylko my nie prowadziliśmy rozmów, z reguły poza Centrum Kultury, godzinami pieszo pokonując szewczenkowskie ścieżki w Moskwie. Jakoś Wołodymyr Melnyczenko wspomniał świadectwo samego Szewczenki: «…poszedłem sobie znowu błąkać się po zakręconych ulicach moskiewskich…» i pokazał swoje kolejne odkrycie – miejsce, gdzie stała cerkiew Tichona z Amatus, w której 27–28 kwietnia 1861 roku znajdowała się trumna z ciałem Szewczenki w drodze na Ukrainę. Olśnienie Szewczenką uskrzydliło Wołodymyra Melnyczenkę do kompleksowego projektu naukowo-badawczego – stworzenia prac «Szewczenkowska Moskwa: Autorska encyklopedia-chronoskop» (2009), «Taras Szewczenko w Moskwie» (2009) oraz mapy pobytu poety i artysty w Moskwie, 500-stronicowej książki «Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki». Pragnął Wołodymyr Juchymowycz otworzyć w Moskwie bezpośrednio na Arbacie pomnik Szewczenki – imperialna biurokracja nie pozwoliła. Wtedy próbuje zrealizować swój pomysł o pomniku parnym dwóm wielkim Ukraińcom – Tarasowi Szewczence i Mychajłowi Szczepkinowi, i tego zamysłu nie było dane zrealizować. Wtedy wytrwały Melnyczenko decyduje się otworzyć pomnik ukraińskiego geniusza w Moskwie, na Arbacie, ale w rodzimym – ukraińskim – Domu. Niemożliwe jest wymienienie wszystkich działań i dzieł Wołodymyra Melnyczenki jako dyrektora generalnego Centrum Kultury w Moskwie, jako uczonego – historyka, literaturoznawcy, kulturoznawcy. Olśnienie Szewczenką trwa. Żyje i pracuje uczony w łagodnej samotności i, jak to możliwe, w czasach wojennej zawieruchy, w ciszy, czując, jak wschodzi i napełnia jego wewnętrzny świat łaska Słowa Szewczenki i uskrzydla do ciągłych rozmów-dialogów z tym, czyj narodotwórczy duch oświeca jego życie i twórczość… 1 Łarysa JakuBowa. Raszyzm. Bestia z otchłani. K., Akademperiodyka. 2023. – S. 32. 2 Tamże. – S. 308. Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy. Zakończenie. Początek na str. 4. Olśniony Szewczenką
Tłumaczenie maszynowe
Natalia FEDORCZENKO, główna bibliograf Instytucji Kultury „Biblioteka Publiczna” Bohusławskiej Rady Miejskiej
Pamięć, Słowo, Ukraina – „trzy filary”
w twórczości Wołodymyra Melnyczenki.
Wołodymyr Juchymowycz Melnyczenko – znany uczony, szewczenkolog, doktor nauk historycznych, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużony działacz nauki Ukrainy, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, a zarazem znakomity publicysta, pisarz, krytyk sztuki, jeden z najlepszych popularyzatorów wiedzy historycznej, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, laureat Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. Hryhorija Skovorody „Za serię fundamentalnych prac z zakresu szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa”. To świadczy o wysokiej czytelności jego prac naukowych.
Rzadki historyczny fenomen autora polega na tym, że połowę swoich książek i artykułów Wołodymyr Juchymowycz napisał w latach emerytury, które stały się istotnie złotym wiekiem jego twórczości. Życie Melnyczenki to historia wytrwałości. W czasach, gdy prawda mogła kosztować karierę, wybrał drogę demaskowania, niczym wojownik walczący z cieniami przeszłości. Życiowa i twórcza droga znanego historyka jest jasnym świadectwem tego, jak należy wysławiać Ukrainę. Jego dziedzictwo rezonuje dziś, w 2026 roku, gdy Ukraina nadal przemyśla swoją historię. Nasz rodak jest autorem ponad 50 książek i 800 prac naukowych. Według oceny akademika P. Tołoczki, wyrażonej jeszcze na początku tego stulecia: „on sam jest całym instytutem badawczym”. A akademik M. Żulyński podsumował, że „Wołodymyr Melnyczenko wykonuje tytaniczną pracę na strategicznych magistralach współczesnego szewczenkoznawstwa”.
Wołodymyr Juchymowycz stał się twórcą nowego gatunku, a mianowicie: „rozmowy z Tarasem Szewczenką". Duchowymi studniami Wołodymyra Melnyczenki są poetyckie utwory T. Szewczenki oraz prace naukowe M. Hruszewskiego. Niezwykle ważne i interesujące książki napisane przez uczonego w ostatnim czasie: „Moje duchowe studnie" (2019), „Szczegóły życia Szewczenki" (2021), „Natchnieni Szewczenką" (2025).
Na Dziesiątych Międzynarodowych Szewczenkowskich Czytaniach w Kaniowie (wrzesień 2024) Wołodymyr Melnyczenko przedstawił strategicznie ważne wystąpienie „Stworzenie nowej biografii Tarasa Szewczenki ma stać się ideą narodową w szewczenkoznawstwie". Jedną z charakterystycznych cech prac naukowych Wołodymyra Melnyczenki jest obecność w nich nowych informacji, wydobytych przez niego z głębin archiwalnych i bibliotecznych zbiorów, a także z nowych współczesnych wydań. Znany uczony posiada wiele sposobów poszukiwania tych informacji, dzięki czemu powstają tak głębokie analityczne badania. Uczony i pisarz jest jednym z najlepszych popularyzatorów szewczenkoznawstwa, zajmuje osobną i bardzo ważną niszę w publicystyce naukowej. Regularnie publikuje w ogólnoukraińskim tygodniku „Słowo Proświty", „Ukraińskiej Gazecie Literackiej", ogólnoukraińskiej gazecie „Освіта і суспільство" [Oswita i suspilstwo] oraz w popularnonaukowym czasopiśmie „Światohlad". Zatem twórczość Wołodymyra Melnyczenki jest wybitnym przykładem aktywnego udziału znanych ukraińskich uczonych w oporze wobec rosyjskich agresorów na froncie humanitarnym.
Nawiasem mówiąc, dla biblioteki naszego siwowłosego Bohusławia oraz bibliotek gromady szanowny krajan podarował ponad 400 egzemplarzy książek. Są to unikatowe dzieła, ważne i fascynujące opowieści dla każdego Ukraińca. Książki są bogato ilustrowane zdjęciami archiwalnymi.
W tych dniach Wołodymyr Juchymowycz obchodzi swój jubileusz. Biblioteczne Bohusławszczyzna serdecznie i z całego serca wita dobrego przyjaciela naszej biblioteki!
Niech lata nie staną się ciężarem, niech dusza nie wyschnie jak studnia! Niech dzień za dniem napełnia się po brzegi, złota studnio dobra i szczęścia!
Z rosy i wody, szanowny krajanie!
Życzymy realizacji twórczych planów i udanego wcielenia zamierzeń!
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro CZOBIT. Kontynuacja. Początek w nr 2–5 z 2026 r. Chociaż w artykule czasopisma «Sowietskaja etnografija» z 1947 roku W. Mawrodin zrezygnował z terminu «naród staroruski» i zastosował zamiast niego «naród rosyjski», a Ukraińców nazwał «narodowością», taka jawnie imperialna i otwarcie szowinistyczna teza spotkała się z krytyką, co zmusiło go do powrotu do terminu «jednolity naród staroruski» w kolejnych pracach, w szczególności w monografiach «Obrazowanije driewnierusskogo gosudarstwa i formirowanije driewnierusskoj narodnosti» oraz «Proischożdienije russkogo naroda». W książce «Powstanie państwa staroruskiego» W. Mawrodin twierdził: «Od Karpat i Dźwiny Zachodniej po górne biegi Oki i Wołgi, od Ilmenia po Morze Czarne i Dunaj żyli „ruskie plemiona” w przededniu powstania państwa kijowskiego». To stwierdzenie W. Mawrodina nie ma nic wspólnego z rzeczywistością historyczną, ale podobne tezy przenikają całą jego pracę. Warto zwrócić uwagę również na ten fakt, że leningradzki profesor nazywał różnoetniczne ludy na ogromnych przestrzeniach Europy Wschodniej «ruskimi plemionami» i «narodem ruskim». To znaczy, że chodziło właśnie o naród rosyjski; Ukraińcom i Białorusinom przypisywano drugorzędną rolę. Koncepcja dominującej roli Rosjan w historii państwa kijowskiego przypadła do gustu komunistycznym ideologom «jednej i niepodzielnej Rosji». W rezultacie została ona zatwierdzona przez KC KPZR i oficjalnie ogłoszona w «Tezach KC KPZR na 300-lecie zjednoczenia Ukrainy z Rosją», wydrukowanych w gazecie «Prawda» 10 stycznia 1954 r. W czasach radzieckich dokument ten miał moc ustawy i był obowiązkowy dla wszystkich badaczy. W tezach zapisano: «Narody rosyjski, ukraiński i białoruski wywodzą swoje pochodzenie z jednego korzenia – staroruskiej narodowości, która stworzyła państwo staroruskie – Ruś Kijowską». W tak dyrektywny sposób koncepcję Szachmatowa – Mawrodina dotyczącą jednolitej staroruskiej narodowości i jednolitego języka staroruskiego przekształcono w oficjalną doktrynę państwową; jakiekolwiek jej zaprzeczenie czy krytyka nie były dopuszczalne. Uważano, że wspólna staroruska narodowość uformowała się w okresie państwa kijowskiego – Rusi, a po jego rozpadzie w XIII–XIV w. stała się podstawą dla powstania trzech narodów wschodniosłowiańskich: rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego. Pochodzenie ze «wspólnej kolebki» zakładało ich późniejsze «zlanie się» w «ogólnoruskiej jedności» i jednolitym państwie. Całkowicie oczywiste jest, że celem było zaprzeczenie odrębności Ukraińców i Białorusinów oraz wywyższenie Rosjan. Jednocześnie Ukraińców i Białorusinów przedstawiano jako jakichś «nieprawidłowych» Rosjan. Na tym polega istota terminu «staroruska narodowość». «Tezy KC KPZR na 300-lecie zjednoczenia Ukrainy z Rosją» wprowadziły jeszcze jedną dyrektywę do nauki historycznej – nowy termin «zjednoczenie» zamiast «przyłączenia» Ukrainy do Rosji. Podstawa nowej dogmy polegała na propagandzie tak zwanej «przyjaźni narodów» i twierdzeniu, że «zjednoczenie» uwieczniło odwieczne marzenie Ukraińców o połączeniu się z Rosjanami, stało się wielkim dobrem dla Ukrainy, potężnym impulsem jej rozkwitu gospodarczego i kulturalnego. Jakikolwiek powrót do poprzedniego terminu czy krytyka nowego nie były dopuszczalne i były surowo prześladowane. Przykładem może służyć przypadek Mychajła Brajczewskiego. W artykule «Przyłączenie czy zjednoczenie» podważył on i zburzył kanon partyjny akademickim słownikiem języka rosyjskiego, który tłumaczy słowo «wossojedinienije» w następujący sposób: «Ponownie łączyć rozdzielone części całości (narodu, kolektywu itp.), ponownie zbierać w całość rozpadłą całość». Czyli chodziło o zjednoczenie jednego narodu, a nie narodów. Ukraina i Rosja do 1654 roku nigdy nie były zjednoczone. Swoją pryncypialną i sprawiedliwą postawą M. Brajczewski obnażył kłamliwość nowych postulatów w nauce historycznej. W rezultacie Mychajło Julianowycz został zwolniony z Instytutu Historii AN USRR. Rozprawa z uczciwym i sumiennym historykiem M. Brajczewskim jaskrawo świadczyła o tym, w jakich warunkach znajdowały się ukraińskie nauki historyczna i językoznawcza w okresie kolonialnym. Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną istotną okoliczność. Ponieważ termin «zjednoczenie Ukrainy z Rosją» przeczył rzeczywistym okolicznościom historycznym, a nawet zasadom języka rosyjskiego, w przededniu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę prezydent Rosji Putin latem 2021 r. wymyślił nową antynaukową niedorzeczność o tym, że rzekomo «Rosjanie i Ukraińcy to jeden naród». Tak za pomocą kolejnego kłamstwa Rosjanie próbowali usprawiedliwić agresję oraz uzasadnić potrzebę przywrócenia jedności «jednego narodu» i Imperium Rosyjskiego. Zatem po publikacji «Tez KC KPZR na 300-lecie zjednoczenia Ukrainy z Rosją» szereg pryncypialnych terminów, w tym o tak zwanej staroruskiej narodowości, sprowadzono do statusu bezdyskusyjnych i obowiązkowych kanonów. Dość dokładną i trafną ocenę doktryny tak zwanej staroruskiej narodowości dał akademik NAN Ukrainy Hryhorij Piwtorak: «W koncepcji W. Mawrodina ówcześni ideolodzy znaleźli wspaniałe ideologiczne uzasadnienie polityki narodowościowej radzieckiego kierownictwa, która, choć była przykryta demagogiczną frazeologią, w istocie kontynuowała wielkomocarstwową politykę narodowościową carskiej Rosji. Przecież uznanie prawdziwego procesu formowania się narodowości rosyjskiej od XII w. w granicach Księstwa Włodzimiersko-Suzdalskiego czyniło problematycznymi pretensje Rosji nie tylko do terytorialnego, ale i do kulturowego dziedzictwa Rusi Kijowskiej, a włączenie Ukrainy w skład Imperium Rosyjskiego wyglądało nie jak sprawiedliwy powrót Moskwie dawnych ziem rosyjskich, lecz jak zagarnięcie ziem sąsiedniego narodu. Inna sprawa, gdy nalegać na istnienie odrębnej staroruskiej narodowości, która rzekomo stworzyła Ruś Kijowską i stała się etniczną podstawą późniejszych Rosjan, Ukraińców i Białorusinów. W takim przypadku pojawienie się tych trzech narodów można rozpatrywać jako przykry historyczny zygzak, jako negatywne zjawisko, spowodowane złą wolą mongolsko-tatarską, Litwinów i Polaków, którzy zniszczyli wspólne państwo wschodniosłowiańskie Ruś i jednolity naród staroruski. Zatem jakiekolwiek zjednoczenie Rosjan, Ukraińców i Białorusinów w jednolitym państwie musi być postrzegane przez nich jako przywrócenie sprawiedliwości historycznej. Tak oto rzekomo czysto naukowa koncepcja wspólnoty staroruskiej zaczęła służyć politycznej sprawie restauracji Imperium Rosyjskiego choćby w granicach terytorium narodów wschodniosłowiańskich». Nawiasem mówiąc, antynaukową tezę W. Mawrodina o tym, że w czasach państwa kijowskiego – Rusi mieszkańcy Podkarpacia, Wołynia, Kijowa, Nowogrodu, Ładogi i Białego Jeziora rozmawiali jednym językiem («językiem ruskim»), a dlatego wszyscy oni w rzeczywistości nie są Ukraińcami, a «Rosjanami», w trakcie wojny rosyjsko-ukraińskiej nie raz używali rosyjscy politycy, działacze państwowi i propagandyści, włącznie z Putinem. Wykorzystując doktrynę o «jednolitym narodzie staroruskim» i «jednolitym języku staroruskim», rosyjscy szowiniści twierdzili, że «Ukraińcy to Rosjanie, tylko oni nie rozumieją, że są Rosjanami». Po to, aby to zrozumieli, szczególnie upartych rosyjscy raszyści proponowali rozstrzelać, a resztę wysłać na Syberię na «reedukację». Takie zuchwałe, nienawidzące ludzi groźby raszystów otwarcie brzmiały z ekranów telewizorów w trakcie wojny rosyjsko-ukraińskiej.
W ten sposób koncepcja Szachmatowa – Mawrodina o tak zwanych «jednolitym języku staroruskim» i «jednolitym narodzie staroruskim» nie tylko uzasadniała wielkorosyjską ekspansję imperialną, ale stała się również ideologiczną podstawą dla usprawiedliwienia rosyjskiej agresji oraz zaborczej wojny kolonialnej przeciwko suwerennej Ukrainie i samodzielnemu narodowi ukraińskiemu. Dzięki tej imperialnej doktrynie Rosja przywłaszczyła sobie dziedzictwo historyczno-kulturowe państwa kijowskiego – Rusi, przypisała sobie jego historyczną przeszłość, z którą w rzeczywistości nie ma nic wspólnego. Niestety, na skutek systematycznej i wieloletniej propagandy w rosyjskie mity imperialne uwierzyli nie tylko ukraińscy historycy, językoznawcy i archeolodzy, ale także zachodni uczeni i politycy. Nieistniejące zjawisko historyczne naród staroruski jest jednym z największych wymysłów rosyjskiego imperializmu wielkomocarstwowego, którego głównym celem było przywłaszczenie przez Moskwę dawnego dziedzictwa historyczno-kulturowego Rusi-Ukrainy. Tym ideologicznym oszustwem i mitem historycznym przez dziesięciolecia mącono w głowach uczniom i studentom całego Związku Radzieckiego, wychowując ich w wypaczonym i zniekształconym wyobrażeniu o tak zwanej «wielkości» Rosji oraz jej rzekomo nie mniej «wielkiej» i «heroicznej» przeszłości. Zaprzeczając tej doktrynie, zaznaczmy, że jednolita narodowość zakłada jednorodność w języku, charakterze, sposobie gospodarowania i odżywiania, zwyczajach i tradycjach; ich nie było nie tylko między słowiańską ludnością Naddnieprza a ugrofińskimi ludami dalekich północnych krain, ale nawet na samej Północy: nad jeziorem Pejpus żyła czudź, nad Newą – woź, nad Ładogą – iżora, nad jeziorem Białym – wieś, w międzyrzeczu Oki i środkowej Wołgi – muromcy, erzja, meszcera. I chociaż wszyscy oni należeli do ugrofińskiej rodziny ludów, to rozmawiali różnymi językami. Czyli jednorodności nie było nawet na całej przestrzeni od północno-wschodniego Bałtyku do środkowej Wołgi i Morza Białego. Pomimo przekonujących faktów historycznych, które przeczą i obalają bzdury o tak zwanej «narodowości staroruskiej» oraz normańskiej doktrynie pochodzenia Rusi i jej państwowości, w Ukrainie nadal narzuca się rosyjskie doktryny imperialne uczniom i studentom. Takie działania ukraińskich naukowców wywołały oburzenie opinii publicznej, w prasie rozległa się ostra krytyka pod adresem Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, za którego «błogosławieństwem» pracowników «ulubiony kremlowski mit trafił w 2022 roku do programów nauczania historii dla placówek ogólnego średniego kształcenia – pisała dziennikarka Iryna Kostenko i podkreśliła: – I teraz ukraińscy uczniowie źródeł ukraińskiej państwowości uczą się nie z wniosków zawodowych historyków, a z ideologemów «ruskiego miru»100. Pod wpływem błędnych postulatów nierzetelne narracje dotyczące tak zwanej «jednolitej narodowości staroruskiej» i normańskiej «teorii» pochodzenia Rusi oraz jej państwowości zalały nie tylko podręczniki szkolne, ale także podręczniki do historii ukraińskiej państwowości wyższych uczelni oraz wydawnictwa popularnonaukowe. Tak, w dość ciekawej i informacyjnie nasyconej książce «Antyukrainiec» znany ekonomista, profesor Ołeksandr Sawczenko powtarza akademickie wymysły: «Naród ukraiński ma dwa źródła swojego pochodzenia: normańskie i słowiańskie», a dalej twierdzi: «To właśnie Normanowie formowali pierwszą elitę Rusi, która przez długi czas określała i kształtowała naturę pierwszego państwa ukraińskiego»101. Niestety, podobne tezy imperialne gdzieniegdzie rozpowszechniane są w ukraińskich wydawnictwach także w naszych czasach, ale dominowały one w kolonialnej przeszłości Ukrainy i nie dopuszczały ani krytyki, ani sprzeciwu. Tę tradycję imperialno-kolonialną już dawno należy wyrzucić na śmietnik historii. W warunkach radzieckiej rzeczywistości krytykę koncepcji jednolitej narodowości staroruskiej i jednolitego języka staroruskiego prowadzili tylko historycy i językoznawcy ukraińskiej diaspory w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Niemczech; burzyli oni rosyjskie mity imperialno-szowinistyczne i utwierdzali prawdę o prawdziwej przeszłości narodu ukraińskiego oraz powstaniu jego języka. Ale istotę takiego oszustwa i innych mitów imperialnych dobrze rozumieli i demaskowali sami rosyjscy historycy. W tej kwestii nie sposób pominąć Jurija Afanasjewa. 5. Jurij Afanasjew o moskiewskich fałszerstwach historii Rusi Jurij Mykołajowycz Afanasjew (1934–2015) stał się znaczącą postacią najnowszej historii Rosji. Doktor nauk historycznych, profesor, akademik Rosyjskiej Akademii Nauk Przyrodniczych, rektor Moskiewskiego Państwowego Instytutu Historyczno-Archiwalnego (1986–1991), rektor Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego (1991–2006). Wybierany na deputowanego ludowego ZSRR (1989) i deputowanego Rady Najwyższej Rosji (1991). J. Afanasjewowi należy się miażdżąca, ale prawdziwa ocena historii Rosji jako państwa, które nazwał wskroś sfałszowanym. W związku z tym przytoczymy jego oceny historii Rusi, ponieważ odzwierciedlają one rzeczywisty stan rzeczy i przyczynią się do lepszego uświadomienia istoty naszego badania. Kwintesencją są słowa J. Afanasjewa: «Cała współczesna Rosja w całej swojej fenomenologicznej całości i socjokulturowej systemowości, wraz z całą naszą historią, włączając protohistorię, jest kłamstwem, mitem, fałszerstwem, majakiem, fantomem. Nie ma ani jednego istotnego faktu, wydarzenia, zjawiska, procesu w przeszłości Rosji i w jej teraźniejszości, które nie byłyby sfałszowane lub nie stanowiłyby mitu»102. Dalej podajemy wypowiedzi J. Afanasjewa o tak zwanej Rusi Kijowskiej w języku oryginału, aby lepiej zrozumieli je zwolennicy «ruskiego miru» w Ukrainie i poza jej granicami. «Napisano po etoj temie mnogo knig, uczebnikow i monografij, polno tołstiennych izdanij, tysiaczi dissertacij. Pisali ich nie kto-nibud, a wydajuszczijesia naszi akadiemiki – russkije i sowietskije. Probliema, odnako, w tom, czto Kijewskoj Rusi kak empiriczeskoj riealnosti nikogda w istorii nie suszczestwowalo. Daże u Nestora w jego «Powiesti wriemiennych let» ni o kakoj Kijewskoj Rusi nie upominajetsia. Samo słowosoczetanije «Kijewskaja Ruś» wpierwyje pojawilos tolko w XIX wiekie. Odnako pisali,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mówili, dyskutowali i postrzegali to, co działo się w tamtych nadnieprzańskich krainach, tak jakby wszystko to działo się w Kijowskiej Rusi, czyli w rzeczywistości historycznej.
Kiedy ostatnio z czysto koniunkturalnych względów (w związku z aneksją Krymu i agresją Rosji przeciwko Ukrainie) stały się niedopuszczalne ukraińskie słowa w nazwie naszej „ruskiej kolebki”, w naszej „narodowej duchowej chrzcielnicy”, to nasze władze, które dziś sprawują rządy, wykreśliły z użycia „Kijowską Ruś” i zastąpiły ją „Państwem Staroruskim” – również nigdy nieistniejącym w rzeczywistości historycznej. Tak jedno historyczne kłamstwo pociąga za sobą drugie, jedno fałszerstwo nakłada się na wcześniej istniejące.
Aby wymyślone „Państwo Staroruskie” miał kto zaludniać, wymyślono także odwiecznego naszego praprzodka – „człowieka staroruskiego”. Również jego w realnej rzeczywistości historycznej nigdy nie było, lecz sądząc po oficjalnej państwowej historiografii, w jakiś dziwny sposób pewnego dnia nagle w całym swym składzie opuścił swoje nadnieprzańskie przestrzenie i rozproszył się po całej ogromnej przestrzeni euroazjatyckiej, od Dniepru i Dunaju po Sachalin, Czukotkę i Alaskę, oraz od Oceanu Lodowatego po Pamir. Oto takie cuda.
Ale również to kłamstwo o naszych dnieprzańskich początkach, o naszych historycznych początkach początków, jako odpowiedź władz na „sakralne wezwanie ziemi i krwi", nie jest samowystarczalne, samodostateczne i nie jest największym, obejmującym wszystko kłamstwem w historii naszego kraju. Tę niesłabnącą, wręcz magiczną, dwutysiącletnią uporczywość rosyjskiej władzy (przedsowieckiej, sowieckiej i postsowieckiej) w obstawaniu przy kłamliwej, przesiąkniętej mitologią wersji o Rusi Kijowskiej jako naszej duchowej kolebce i początku początków narodowo-państwowej rosyjskości można wyjaśnić tylko jednym: rosyjska władza trzyma się wszelkimi sposobami oczywistego i dawno już odsłoniętego kłamstwa o naszych początkach, bałwana naszych źródeł, aby ukryć, schować jak najdalej z oczu największe, można nawet powiedzieć, nasze Wielkie rosyjskie kłamstwo. W rzeczywistości Rosja (jako państwo, jako typ i model władzy, jako cywilizacyjna określoność) stanowi bezpośrednią, wprost istotową kontynuację mongolskiej Ordy, kontynuację ułusu Dżuczi, zwanego także Białą, zwanego także Złotą Ordą, zwanego także krajem Moskowii.
Stąd m.in. cały stos nawarstwień z kłamstw, mitów i zjaw o bitwie na Kulikowym Polu jako początku wyzwolenia Rusi spod wymyślonego przez N.M. Karamzina jarzma tatarsko-mongolskiego, o samym „jarzmie" i o Sergiuszu Radoneńskim, który rzekomo pobłogosławił Dmitrija Dońskiego na „świętą bitwę" o wyzwolenie Rusi, o „bogonoścach" Ossjabie i Pieresswiecie, o wrogach Mamaju i Tochtamyszu. Czyste kłamstwo, mit.
To samo można powiedzieć o każdym znaczącym wydarzeniu, zjawisku, procesie w naszej historii: o rewolucji, o Wielkim Zwycięstwie, o „powstawaniu z kolan" z Putinem, o „Rosyjskim Świecie". W końcu i sama pierestrojka, przedmiot naszej rozmowy, to takie samo kłamstwo, mit i zjawa: nic z tego, co było naszą rosyjską istotą, nie przebudowało się w nic. To jest właśnie druga przyczyna, dla której trudno mówić o pierestrojce i o tym, co z niej wyszło. Z niej wyszło tylko jeszcze jedno, kolejne kłamstwo»103.
Jak widzimy, słowa Ju. Afanasjewa w pełni odnoszą się do wielkoruskiej imperialnej doktryny o tak zwanej staroruskiej narodowości, której w rzeczywistości nigdy nie było.
6. Sprzeciw wobec zniekształceń dawnej historii narodu ukraińskiego
Oprócz wersji o tak zwanych „protopaństwach-czifdomach” i „drużynnych państwach”, które rzekomo istniały na ziemiach ukraińskich w przededniu powstania w drugiej połowie IX w. państwa na Rusi, w ukraińskiej historiografii istnieją także inne koncepcje, które stwarzają przeszkody w badaniu dawnej ukraińskiej państwowości. Do takich przede wszystkim należy zaliczyć twierdzenia o tak zwanej „jednej staroruskiej narodowości” oraz najnowsze modyfikacje tego imperialnego terminu.
Tak więc w zbiorowej monografii „Etniczna historia Dawnej Ukrainy”, przygotowanej przez wiodących naukowców Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, jeden z rozdziałów nosi tytuł „Staroruska wspólnota etnokulturowa w XI–XIII w.”. Mowa jest o „jednej staroruskiej narodowości”. Czytamy tam: „W IX–XI w. istniało silne państwo, istniała też jedna staroruska narodowość; w XII w. rozpoczął się rozpad państwa, zatem rozpoczął się rozkład jednej narodowości”104.
Twierdzenie o „jednej staroruskiej narodowości” nie opiera się na faktach ani na naukowo udowodnionych wnioskach, przeczy rzeczywistości historycznej, a zatem jest nie tylko niewiarygodne, lecz także absurdalne. Udowodnimy prawdziwość naszego stwierdzenia, powtarzając powszechnie znane fakty.
1. Międzyrzecze Dniestru i Środkowego Dniepru, w tym Kijowskie Naddnieprzanie, to praojczyzna Słowian. Praslowianie zamieszkiwali tu co najmniej od czasów czerniachowskiej kultury archeologicznej, to znaczy od późnej epoki brązu – wczesnej epoki żelaza, XI–VII w. p.n.e. Zatem Środkowe Naddnieprzanie to historyczna ziemia Słowian oraz ich bezpośrednich i genetycznych potomków – Ukraińców, których zagraniczni autorzy pierwszej połowy I tys. n.e. nazywali Rusami, Rosami, Antami, Rosomonami, Sklawinami, Słowianami.
2. W tym samym czasie – w I tysiącleciu p.n.e. i w pierwszej połowie I tysiąclecia n.e. przestrzenie od wschodniego Bałtyku po środkową Wołgę i Północny Ocean Lodowaty zamieszkiwali tubylcy Europy – narody ugrofińskie, które tam żyły co najmniej 10 tysięcy lat. Stan etniczny na tych ziemiach pod koniec IX wieku się nie zmienił, gdyż nie było ku temu żadnych poważnych powodów.
3. W 882 roku wyprawa wojenna warega Helgiego (Olega z kronik) niespodziewanie napadła na Kijów i zabiła miejscowych książąt Askolda i Dira. Tak Helgi (Oleg) siłą zbrojną zdobył Kijów i zaczął w nim rządzić.
4. W „Opowieści minionych lat” zapisano, że wyruszając na Kijów z odległej fińskiej północy, Oleg „wziął wielu swoich wojów – wareków, czudę, słowenów, merię, wesź, krywiczan”105.
Wareków kronika nazywała germańskimi przybyszami ze Skandynawii, kronikowa czuda to zbiorcza nazwa narodów ugrofińskich, merja i wesź to także narody bałtycko-fińskie; słowenowie i krywiczanie to przedstawiciele zachodnich Słowian, którzy w VII–VIII wieku wyemigrowali z Połabia i ziem lechickich i osiedlili się we wschodnim Bałtyku wśród bałtofinów. Jak widzimy, w wojsku Olega (Helgiego) nie było nawet wschodnich Słowian. Była to grupa różnoetniczna, posługująca się językami germańskimi, fińskimi i zachodniosłowiańskimi.
A teraz proste pytanie: „Jak na podstawie tego zróżnicowanego etnicznego, a do tego wojskowego konglomeratu Szwedów, Finów i zachodnich Słowian, którego oddział w 882 r. zdobył Kijów, już w IX wieku, czyli zaledwie w ciągu 18 lat, mogła się na Średnim Naddnieprzu ukształtować „jedyna staroruska narodowość”?
Kto jest w stanie udzielić odpowiedzi na to proste pytanie? Jasnej i wyraźnej odpowiedzi trudno się doczekać. Wyjaśniamy dlaczego.
Postanie i kształtowanie się narodu to długi i złożony proces etniczny, który trwał przez stulecia, a nawet tysiąclecia. Dlatego «jednolita staroruska narodowość» nie mogła nagle powstać w IX w. po zdobyciu Kijowa przez Waregów w 882 r., i to przez wojsko złożone z wielu etnosów. Ponadto Waregowie i ugrofińskie ludy mieszkały w odległości ponad tysiąca kilometrów od Słowian międzyrzecza Dniestru i Średniego Dniepru. Wszystkie te etnosy w IX w. mówiły zupełnie różnymi językami, należącymi do trzech rodzin językowych: słowiańskiej (bałtyccy Słowianie i naddnieprzańscy Rusowie), germańskiej (Waregowie) oraz ugrofińskiej (czud, meria, wesi). 18 lat to zdecydowanie za mało, by z tego wieloetnicznego konglomeratu stworzyć tak zwaną «jednolitą staroruską narodowość».
Podstawową cechą każdej narodowości, w tym tak zwanej «jednolitej staroruskiej», jest język. Jeśli uwierzyć, że jednolita staroruska narodowość ukształtowała się już w IX w., to oznacza, że już wtedy musiał ją połączyć jeden język. Czy naprawdę w ciągu zaledwie 18 lat na ogromnych przestrzeniach od słowiańskiego Naddnieprza na południu po ugrofińskie jeziora Ładoga, Onega i Biełoje, oddalone o półtora tysiąca kilometrów, mógł ukształtować się jeden język?
Ta «jednolita staroruska narodowość» nie mogła ukształtować się również w kolejnych X–XI w. Sto lat to życie trzech–czterech pokoleń. Jak w ciągu tak krótkiego czasu ludzie na ogromnych przestrzeniach, w ciągu zaledwie stu lat, mogli zapomnieć swoje ojczyste języki i przyjąć jeden obcy do swojego codziennego życia i komunikacji?
Druga część tego samego zdania akademickiej monografii przeczy temu, co powiedziano w pierwszej. Jeśli «w XII w. rozpoczął się rozpad państwa, zatem rozpoczął się też rozkład i jednolitej narodowości», to wychodzi, że istniała ona zaledwie jedno stulecie! Jak w tym świetle wyglądają twierdzenia o tak zwanej «jednolitej staroruskiej narodowości» i «jednolitym staroruskim języku»? Pytanie jest retoryczne, bo odpowiedź jest oczywista – to czysty nonsens, który nie ma nic wspólnego z nauką, ponieważ nie odpowiada rzeczywistości historycznej.
I jeszcze jeden kontrargument. Aby
aby na jakimś terytorium powstała wspólnota etniczna, potrzebna jest jedność jej samoświadomości, a tego nie da się osiągnąć bez jednego języka, jednakowych sposobów gospodarowania, obyczajów i tradycji. Jednolita samoświadomość nie może powstać w środowisku różnych grup etnicznych, z których każda ma własne ojczyste języki, obyczaje i tradycje. A właśnie tak wyglądała sprawa w IX–XI wieku: na całym terytorium międzyrzecza Dniestru i Środkowego Dniepru panował język ukraiński, który według wniosków nauki o języku wyodrębnił się bezpośrednio z prasłowiańskiego i istniał jako samodzielny co najmniej od V–VI w. n.e.; w tym samym czasie od Północno-Wschodniego Bałtyku po Środkową Wołgę i Ural żyły dziesiątki ludów ugrofińskich ze spokrewnionymi, lecz własnymi językami. Połączenie ich w „jedną staroruską narodowość” o wspólnej samoświadomości i jednym języku w ciągu stu, a nawet dwustu lat było niemożliwe i nierealne.
Teza o tak zwanej „jednej staroruskiej narodowości” przede wszystkim oznacza, że ta „narodowość” musiała być połączona czymś wspólnym. O jakich wspólnych interesach można mówić, gdy ludzie mieszkali w odległych, zupełnie różnych warunkach naturalnych i klimatycznych, prowadzili zupełnie odmienny sposób gospodarowania, mieli inną historię, kulturę, obyczaje, tradycje i mówili absolutnie różnymi językami? Co mogło ich połączyć, aby zapomnieli o swoim rodzimym, utracili własną odrębność i stali się „jedną staroruską narodowością”? Rusini-Ukraińcy Naddnieprzańszczyzny, Polesia, Wołynia, Podola i Prykarpacia nie mieli żadnych powodów, by łączyć się w jeden naród z ugrofinami Bałtyku i Środkowego Powołżża. To jest oczywiste i zupełnie jasne! Każdy naród ma własny język i odrębność, które odróżniają go od innych narodów.
W tej sprawie warto przytoczyć znakomite słowa wybitnego ukraińskiego działacza państwowego i uczonego Longina Cehelskiego, napisane jeszcze w 1901 roku: „Poczucie odrębności narodowej opiera się na dwóch podstawach: na wspólnej historii (tradycji) oraz na wspólności interesów (ekonomicznych, kulturalnych, politycznych). Każdy naród jest jednostką historyczną i ekonomiczną. Oznacza to, że w stosunku do innych narodów posiada on wspólny los historyczny i wspólne interesy gospodarcze. Ta wspólnota losu historycznego i interesów gospodarczych jest wytworem i skutkiem geograficznych podstaw każdego narodu. Oznacza to, że narody (nacje) są naturalnym wytworem geograficznego układu krajów (gór, nizin, rzek, mórz, pustyń, klimatu, roślinności itd.)”106.
Mity o tak zwanym „jednym staroruskim narodzie” i „jednym staroruskim języku” powstały jeszcze w carskich czasach kolonialnych i znalazły kontynuację w okresie radzieckim. W 1954 r. KC KPZR zatwierdziło tę koncepcję jako jedynie słuszną w tezach o „300-leciu połączenia Ukrainy z Rosją”. Od tego czasu ten radziecko-komunistyczny mit propagowano jako prawdę historyczną, choć wszyscy myślący historycy rozumieli, że coś tu jest nie tak. Jednak, jak widzimy, również w czasach niepodległej Ukrainy poszczególni ukraińscy historycy i archeolodzy nadal propagowali imperialne mity, utkane z ciągłych sprzeczności i nieprawdy.
W krajach ugro-fińskich rzeczywiście doszło do zrusyfikowania tamtejszych czudów, wesów, wodów, merjan, murom, meszczerów, erzjan i innych narodowości. Proces ten nie dokonał się jednak natychmiast, lecz trwał wieki, ale do tej sprawy ludność międzyrzecza Dniestru i Środkowego Dniepru nie miała i nie mogła mieć żadnego związku.
Tymczasem Rusini-Ukraińcy nie mieli żadnej potrzeby wyrzekania się swojego dawnego ojczystego języka, obyczajów, tradycji i przyjmowania germańskich czy fińskich.
Ślady języków germańskich i ugrofińskich, związanych z Waregami, w języku ukraińskim są praktycznie nieobecne. Wskazuje to na to, że w Naddnieprzu nie Rusini-Ukraińcy wraz z północnymi przybyszami tworzyli jakąś efemeryczną „jedną staroruską narodowość”, lecz świadczy to o czymś zupełnie innym: przybyli Waregowie i ich potomkowie, w tym ród książęcy, przyjęli zwyczaje, tradycje i język miejscowej ludności, zasymilowali się i stali się Ukraińcami.
O żadnej jedności etnicznej i „jednym staroruskim narodzie” nie może być mowy. Językowe połączenie mieszkańców ziem Środkowego Naddnieprza z ludnością północno-wschodniego Bałtyku, w większości ugrofińską, na ziemiach ukraińskich było niemożliwe z wielu przyczyn, przede wszystkim dlatego, że nie było to uzasadnione żadną potrzebą społeczną ani gospodarczą.
O naukowej nieuzasadnioności wersji o kształtowaniu się w IX–XI w. „jednej staroruskiej narodowości” świadczą słowa znanego językoznawcy, historyka i badacza kronik, akademika Ołeksija Szachmatowa, który sam doskonale porównał słowiańskie Południe i ugrofińską Północ:
«Wiekowa kultura Południowej Rosji
(oficjalnie przyjęta w czasach carskich nazwa terytorium Ukrainy. – D. Cz., W. A.), która wywodziła się z czasów pierwszych greckich kolonii, bliskość Bizancjum, sąsiedztwo Chazarów i zależność od tego ludu, ludu o rozwiniętej cywilizacji, – wszystko to nadawało południowemu życiu inny układ, niż życiu lesistej i bagnistej północy. Południowe plemiona, wśród których osiedlali się Waregowie, miały miasta i zarząd wołostny, podczas gdy północni rybacy i myśliwi nadal żyli obyczajem plemiennym, zjednoczeni wspólnotą języka, zwyczajów i wspólnych zajęć. Rola Waregów na północy sprowadzała się do ściągania daniny od podbitych przez nich Słowian i Finów; o tym pamięta nasza kronika: «i daninę dawali Waregom: od męża po białce i wiewiórce». Osiedliwszy się wśród»
Zakończenie na str. 13
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka, Kijów. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zorganizowało wydarzenie o znaczeniu państwowym – pierwszy okrągły stół „Imperatywy Stepana Chmary”, czym zapoczątkowało przyszłe coroczne spotkania poświęcone pasjonującej osobowości, Bohaterowi Ukrainy, budowniczemu państwa, który życie oddał za to, aby Ukraina jako państwo istniała w interesie narodu etnicznego, w którego rękach powinny być ziemia, góry, lasy, morze, armia i panować – jedyny państwowy język ukraiński. Zbierając swoim imieniem krąg orędowników ukraińskiego czynu, Stepan Ilkowycz był dzisiaj pośród nich. I słuchał, nieco pochyliwszy głowę, bo on tak zawsze słuchał – rozmyślając i błyskawicznie reagując na każde słowo. On na wszystko miał własne zdanie, a jego myśl zawsze płonęła Boską energią, zdolną napoić każdego Ukrainą. Dla niego wszyscy ludzie na ziemi dzielili się na dwie kategorie: ci, którzy pracują dla Ukrainy, i ci, którzy nie są zdolni zrobić dla niej niczego. Jednak nigdy nie tracił nadziei, że każdego przytomnego można przekonać na korzyść Ukrainy. Dlatego gotów był wybaczyć nawet zniewagi i podziękować każdemu za ofiarę na rzecz sprawy, nawet za najmniejszą. Jemu zaś dzisiaj dziękowano jako Człowiekowi wielkiemu. I wydaje się, że przez całe życie nie usłyszał o sobie tyle godnych słów szacunku i podziwu, co dzisiaj. No bo za życia chciało się posłuchać Stepana Ilkowycza. I my słuchaliśmy, a usłyszeliśmy dopiero dzisiaj. Pokonując czasowe i energetyczne odstępy, Imperatywy Stepana Chmary wystąpiły jako testamentowe fundamenty Prawdy. „Poznajcie Prawdę – a Ona wyzwoli was” – powtarzał za apostołem Pawłem Stepan Ilkowycz. Prawdą dla niego była Ukraina. On żył dla niej, cierpiał za nią, pracował dla niej. Przewidywał, jak wizjoner, jej przyszłość. Jako intelektualista, pod każdą myśl podkładał uzasadnienie. Bo Stepan Chmara był prawdziwym, oczytanym, zahartowanym w karcerach i więzieniach intelektualistą. Należy on do elity narodowej zgodnie z definicją jednej z włoskich szkół socjologicznych XX wieku: „Elita to po pierwsze intelekt, po drugie twórczość, jakakolwiek, a trzeci składnik to cnoty moralne”. Tego typu elita nie zależy od władzy czy pieniędzy. Nawet będąc wypchniętym z polityki za prostolinijność, Chmara nie stracił tego, co najważniejsze – pozostał czynnym strażnikiem najwyższych narodowych Imperatywów. I pozostaje nim dzisiaj i zawsze. I staje się oczywiste, że testamenty i wymagania sformułowane przez Stepana Chmarę dotyczą wszystkich dzisiejszych ostrzeżeń i przyszłości Ukrainy. I niczego nie trzeba wymyślać – działajcie zgodnie z narodowym Apostołem Chmarą! Z każdym dniem ta postać wzmacnia się. Tak było z nauką Chrystusa. Początkowo Apostołowie głoszą Go, a z czasem wszyscy jakby zapominają… Mijają dwa stulecia, zanim zaczyna się odrodzenie, zrozumienie, głoszenie wiary Chrystusowej. Tak i my dzisiaj składamy kamyczek po kamyczku soborowy portret Stepana Chmary, ożywiając go testamentami, zgodnie z którymi mamy działać. Ostatnia publikacja Stepana Chmary za życia w „Słowie Proświty” – „Oś zła – oś dobra” – jest o linii Wielkiej wojny, którą prowadzi „oś dobra” z odwiecznym raszystowskim złem. Stepan Ilkowycz jeszcze na długo przed dniem dzisiejszym uważał, że obecnie trwa III wojna światowa i nazywał jej oznaki. Tacy ludzie to sól Ukrainy. Jednak u nas kochają martwych. Chociaż nie chodzi tylko o miłość, a przede wszystkim o to, aby być zdolnym dostrzec wśród swoich – Wielkich i uwierzyć im. I pójść za ich światłem. Stepan Ilkowycz był pierwszym, który uderzył w dzwon odrodzenia Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej i przebijał pozwolenia w „najwyższych” gabinetach Moskwy, która tę Cerkiew – cierpiętnicę zakazała. „Nie bójmy się!” – powtarzał za Władyką Huzarem. I nie bał się nikogo na tyle, że z najwyższej trybuny Rady Najwyższej, będąc zaproszonym jako były deputowany-senior, pan Stepan wygłosił płomienną mowę o takiej sile i odwadze, że po jego wystąpieniu wejście do RN byłym deputowanym „władza likwidatorów” zabroniła… On był Ojcem chrzestnym naszych wojsk desantowo-szturmowych. Właśnie Stepan Ilkowycz w 1992 roku, dowiedziawszy się, że jest rozkaz o rozformowaniu brygady desantowo-szturmowej, spotkał się z ministrem obrony Ukrainy Kostiantynem Morozowem i przekonał go (wyobrażacie sobie to ponadChmurowe przekonywanie!) w żadnym wypadku nie podpisywać rozkazu. Bo wojska desantowo-szturmowe to kręgosłup Sił Zbrojnych Ukrainy. Posłuchali. Kiedy władza zagłosowała za bezatomowym statusem Ukrainy, on krzykiem krzyczał, by nie robić tego, bo to zbrodnia przeciwko własnemu narodowi. Jeździł do tego miejsca, gdzie wysadzali wyrzutnię, jakby chciał stać się tarczą przeciwko bezprawiu. Jednak co mogła zdziałać przeciwko potężnej śmiercionośnej sile nawet tak potężna osoba, jak Stepan Chmara. A gdyby ta siła została na Ukrainie, sto razy pomyślałoby błotne zło, zanim wyszczerzyłoby swoje czołgi przeciwko Kijowowi w lutowy poranek 22-go roku. W szpitalu Stepan Ilkowycz napisał: „Czego nie ma w Konstytucji, a co powinno być…”. Każde państwo ma ideologię, pisał on, a u nas ideologia narodowa nie jest zatwierdzona na poziomie Ustawy, niestety. W warunkach, gdy świat „przejmują transnarodowe korporacje i wielcy magnaci”, Ukraina staje się wrażliwa i bezbronna. Bronił ziemi nie tylko jako kategorii geograficznej, ale jako żywej substancji, którą handlować nie wolno. Kategorycznie był przeciwko oddaniu Krymu. „Jeśli oddamy, to bardzo trudno będzie go zwrócić”. Pasjonująco bronił z towarzyszami art. 10 Konstytucji Ukrainy o języku ukraińskim jako jedynym państwowym. Kochali go górnicy Donbasu i studenci, z którymi głodował na Majdanie w 1990 roku. A on kochał ludzi, umiał ich cenić, szanował i wspierał towarzyszy. Kiedy Stepana Ilkowycza zwolnili z więzienia Łukianowskiego, poszedł wyzwalać Anatolija Łupynosa. I zabrał go z aresztu śledczego, i zaprowadził do hotelu, i przegadali z przyjacielem całą noc. Oczywiście o tym, jakim powinno być nowo ogłoszone niepodległe państwo. Należy on do postaci oporowych narodu. A blaskiem nad jego głową była Ukraina. A wszystko, co mówił, było nie tylko słowami, a kroplami krwi i siły, oddanymi Ukrainie. Słowo o olbrzymie Ducha Stepanie Chmarze powiedzieli byli deputowani ludowi Ukrainy Mychajło Ratusznyj, Heorhij Pyłypczuk, Iwan Zajeć, Wiktor Żerdycki, artysta Jurij Nahułko, doktor nauk historycznych Petro Czerneha, doktor nauk ekonomicznych Ołeksandr Kowaliw, kandydat nauk filozoficznych Serhij Prysuchin, znana artystka, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Maryna Soczenko, reżyser Serhij Fajfura, dziennikarz Nazar Muchaczow, starsza śledcza do spraw szczególnie ważnych Prokuratury Generalnej Ukrainy w latach 2003–2010 Hałyna Kłymowycz. (A ja trochę zanotowałam). Okrągły stół poprowadzili żona Stepana Chmary, działaczka społeczna Roksołana Chmara oraz Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy wielu kadencji, towarzysz Stepana Ilkowycza Pawło Mychajłowycz Mowczan, który zorganizował to wspaniałe i znaczące Wydarzenie.
…Dziękuję drogiej pani Roksolanie za nieoczekiwanie udzielony mi głos. Mam ze Stepanem Ilkowyczem osobistą historię. Był moim najjaśniejszym sąsiadem. Nasze domy stoją obok siebie i piją wodę z jednej studni artezyjskiej. Często rano, gdy biegłam do Radia Kultura, spotykałam jego jasną, energiczną postać z czterema pięciolitrowymi butlami w rękach – po dwie w każdej, w jego 80+ latach! W sumie 20 litrów! Lśniły błękitnymi bokami w porannym słońcu niczym życiodajne źródła. I za każdym razem wydawało mi się, że te życiodajne naczynia ładują mnie energią życia dla Ukrainy. Był to jakiś święty rytuał. – Sława Ukrainie! – witam się. – Bohaterom sława! – w odpowiedzi. Ja i teraz, idąc z Kniażego Zatonu na Sribnokilską, słyszę te testamentowe słowa, nad którymi biją źródła potężnego ukraińskiego czynu Stepana Chmary. Bohaterowi Sława! Zdjęcia Rusłana Koszowenki oraz Wołodymyra Koszowenki. Głos ma Roksolana Chmara
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...nili najbardziej masową technologiczną katastrofę i znów zmusili miliony ludzi do cierpienia.
Oprócz mnie babcia ma jeszcze jedną wnuczkę.
Olga – córka Swiatosława Fiodorowa, okulisty o światowej sławie. Ale mieszka w Moskwie i kontaktu nie ma.
Babcia urodziła się w styczniu i moją mamę również urodziła w styczniu, tuż przed swoimi urodzinami. W styczniu stalinowcy rozstrzelali kulą w tył głowy jej bohaterskiego męża. Losy Ukraińców posiekane przez obcych.
Wieczna pamięć! Jest już XXI wiek. A obcy wciąż... młoda artystka, ale nasza galeria, obok znanych i rozpoznawalnych nazwisk, zawsze chętnie wspiera młode talenty. Zadzwoniliśmy do pana Andrija. Oto, co powiedział:
„W murach Miejskiej Galerii Miasta Kijowa dzieje się wydarzenie o znaczeniu symbolicznym. Dokonany został kolejny ważny krok w powrocie do życia zapomnianego, świadomie przemilczanego w czasach sowieckich rodzaju sztuki ludowej – malarstwa mykołajiwskiego. Oddaję należny hołd artystkom Siczesławszczyzny, które przyczyniły się do renesansu Mykołajiwki. Cieszę się z sukcesów i osiągnięć młodej, ale zdolnej mistrzyni Diny Sołomonenko. Jej prace powstają z iskrą w duszy, ze znajomością praw kompozycji ornamentalnej. Twórczość autorki jest przepojona motywami ukraińskich pieśni ludowych, przenika ją poetyckość, cechuje ją geometryzm. Wierzę, że każdy z obecnych otrzyma przyjemność ze znajomości z pracami utalentowanej twórczyni. Jaka piękna nazwa wystawy – „Malarstwo mykołajiwskie: Solo Diny Sołomonenko”! Chwała Ukrainie! Chwała Siłom Zbrojnym Ukrainy! Dzięki naszym żołnierzom ukraińska sztuka żyje!”
Aby wesprzeć swoją wychowankę, do stolicy przyjechała nauczycielka-mentorka Diny Sołomonenko, Maryna Myhajliwna Hołowko, która podkreśliła jej poważne badania nad malarstwem mykołajiwskim jako jednym z najstarszych i unikalnych wzorów sztuki ludowej, obok stylizacji petrykowskich i malarstwa samczykiwskiego, uznawanego za wybitne zjawisko kulturowe dla całego świata.
Mamy nadzieję, że takie młode artystki, jak
Diny Solomonenko, stworzą nowe, niepowtarzalne arcydzieła, które dadzą rozwój i zapewnią zachowanie ważnej gałęzi naszej unikalnej ludowej sztuki malarstwa dekoracyjnego. Świadczą o tym tworzą Ukrainę. Cztery lata już trwa ten lutowy dzień... Dlatego prawnuk babci, Danylko, mój syn, od samego początku Wielkiej Wojny poszedł na ochotnika walczyć o naszą niepodległość. Modlę się do Boga, by strzegł jego młodego ciała, a przede wszystkim wrażliwej duszy.
I dzięki naszej niezwykłej ukraińskiej niezłomności wkrótce, już wkrótce ruszy lód w wielostrадalnym kraju i będą żyć wesołe dzieci w kwietniowej i majowej Ukrainie!
Na zdjęciu: Ola Samolewska z babcią Jewhenią i reni Dianą. Duże kompozycje na tkaninie, które stały się główną osnową jej indywidualnej wystawy. W tych geometryczno-roślinnych opracowaniach – znaki, totemy Kamiennej Mogiły, które były amuletami-symbolami dla kobiet scytyjskich i trypolskich. W tych słoneczno-kolistych, romboidalno-kwadratowych wzorach zakodowany jest nasz
Czumacki Szlak ukraińskiego pierwiastka. Dlatego malarstwo mikołajowskie to pamięć zakorzeniona w tysiącletnich prauкраińskich korzeniach rozwoju. I jednocześnie – możliwość kształtowania współczesnej przestrzeni, wypełnionej nowym sensem przyszłości Ukrainy.
Mamy pewność i nadzieję, że ta jej wystawa, przygotowana na obronę dyplomu, ponownie świadczy nam o poważnym podejściu do swojego życiowego i artystycznego startu. A wisienką na torcie stał się wykonany przez nią numer taneczny, który potwierdza wieczną tezę, że jeśli człowiek jest utalentowany, to jest utalentowany we wszystkim.
Twórczość Diny Solomonenko jak jasna gwiazdka rozbłysła na współczesnym artystycznym widnokręgu unikalnymi wzorami malarstwa mikołajowskiego.
Tłumaczenie maszynowe
Olga Samolewska
Po babci Żeni, mamie mojej mamy, zostały mi przysłowia, które bardzo lubiła. Niektóre z nich też powtarzam: „Zła iskra pole spali i sama zgaśnie”. „Każda chata swoją biedą napchana”. „Choćby wełnę gnieść, byle rąk nie składać”.
Dopiero w trumnie moja cicha babcia złożyła swoje zmęczone dłonie. A dwie dekady wcześniej, pod koniec 1941 roku, wywoziła na ewakuację swoją młodszą córkę Nadijkę i maleńką wnuczkę Innoczkę, trzymaną na rękach. Ich bezbronna gromadka, podobnie jak zmarznięta społeczność całego pociągu, bardzo przeszkadzała faszystowskiemu pilotowi, który wypatrzył pociąg i zapewne był dumny z tego, że udało mu się celnie zrzucić bombę. On wesoło odleciał z dala od leja, krwawego śniegu, krzyków i jęków. Falą uderzeniową Innoczkę wyrzuciło w zaspę i to ją uratowało. Nadia i babcia dotarły do osławionej Mordowii bardzo poranione, ale przeżyły.
Dlatego nasze spotkanie w tym życiu stało się możliwe i dlatego istnieje nasze jedyne wspólne zdjęcie. Pamiętam ciemny pokój zakładu «Держфото», który nagle odciął mnie od słonecznego dnia. Obcy wujaszek posadził nas pod lampami, a sam biegał od nas do małej chatki na trzech nogach, czymś podobnej do domu Baby Jagi. Wujaszek obracał moją głowę tak, jak nie chciałam, potem biegł do chatki i przykrywał się czarną szmatą, krzyczał, żebym się nie ruszała, i znów podbiegał, by obrócić moją uparta głowę...
… A wkrótce wybuchł ten straszliwy upalny dzień mojego czwartego lata, kiedy do nas na daczę nagle przyjechała zapłakana ciotka Musia, siostra mamy, i zaczęła zrywać wszystkie kwiaty wzdłuż ścieżek. Wiem, że kiedy zrywam główkę astra, mama mnie beształa. A tu ciotka Musia w ogrodzie wyprawiała coś apokaliptycznego, a mama nie zwracała na to żadnej uwagi, ubierała suknię do podróży, czesała warkocz i płakała tak gorzko, że cały świat przestał dla mnie być bezpieczny.
Rozpłakałam się, odpychając kaszę, którą ciocia Tasia, siostra taty, próbuje mi wlać do buzi. Nagle mówi: «Nie płacz, Oleńko, będę twoją babcią!» Od tej frazy aż zrobiło mi się niedobrze. Wyobraziłam sobie, że ciocia Tasia zabierze babci ubranie, okulary, a potem wszystko to na siebie naciągnie, jak Wilk z „Czerwonego Kapturka”...
…Moja babcia Jewhenija Zynowijiwna
Iwanczenko pochodziła z zamożnego rodu, z Żytomierszczyzny. Ale kiedy przyszli bolszewicy-leniniści, zabrali rodzinie wszystko, a najstraszniejsze było to, że zamordowali jej matkę Melanięprosto w domu. Młodsze dzieci, wstrzymując oddech, siedziały pod stołem i przez gęste frędzle obrusa bezgłośnie patrzyły, jak leniniści obcinają mamie palce, żeby zdjąć obrączki...
Obcy w Ukrainie, początek XX wieku.
Dziadka babci, ojca mojej mamy, Antona Iwanowicza Rychalskiego, stalinowcy rozstrzelali „za antyradziecką propagandę”.
Syn babci, Iwan, poszedł na front i w wieku dwudziestu lat zginął za państwo, które zabrało ojca i cały majątek rodziny.
Przez całe życie babcia pozostała wdową, ale nigdy nie zdejmowała swojej złotej obrączki. Kiedy Jewhenija wychodziła za mąż, ta obrączka była gruba jak beczułka. Pod koniec życia babci obrączka stała się cieniutka i pękła...
...Oprócz mnie w naszym rodzie były jeszcze
Olgi, i kiedy jeździłam do starożytnych mieszkańców Czarnobyla, z jakiegoś powodu przypominałam sobie właśnie dwie Olgi – jedną rozkułaczyli leniniści i na zawsze wywieźli z rodziną na wschód. Drugą Olgę hitlerowcy wygonili jako ostarbeiterkę na zachód.
A mnie już nigdzie nie wyganiają, ale obcy na mojej rodzinnej ziemi spowo-
Tłumaczenie maszynowe
Valerij FRANCZUK, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Narodowy Artysta Ukrainy. Zdjęcia dostarczone przez autora
Jedenasty sezon działalności kulturalno-artystycznej Miejska Galeria Sztuki Dzielnicy Desniańskiej miasta Kijowa rozpoczęła wernisażem młodej, lecz bardzo perspektywicznej artystki z miasta Samar w obwodzie dniepropetrowskim, Diny Andriiwny Solomonenko. Zdawałoby się, że w mrocznym czasie, gdy cała Ziemia Ukraińska przebywa w okrutnej agresji ze strony moskiewskiej dzikiej hordy, nie jest to pora na masowe wydarzenia kulturalne. Ponieważ nie są w stanie pokonać naszego wojska na froncie w uczciwej walce, wróg kurczowo wczepił się w naszą duszę, a całą swoją nienawiść skierował na niszczenie miast, wsi i pokojowych ludzi. Jednak nie będzie, nikczemny wrogu, po twojej myśli.
Potwierdza to swoją osobistą wystawą Dina. Przywiozła twórczość-pracę o różnych gatunkach, od realistycznych kompozycji po piękne stylizowane awangardowe wcielenia. Dlatego jej twórczy dorobek budzi szczery zachwyt u ludzi, którzy przyszli na otwarcie, aby ją powitać.
Dina Solomonenko – ludowa rzemieślniczka, członkini Narodowego Związku Mistrzów Ludowej Twórczości Ukrainy. Pracuje w dziedzinie ukraińskiego ludowego malarstwa dekoracyjnego, malarstwa i autorskich stylizacji. Studiuje na czwartym roku Dnieprowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Olesia Honczara na kierunku „022 Design”. Naukę łączy z aktywną działalnością wystawienniczą: jest uczestniczką międzynarodowych i ogólnoukraińskich projektów artystycznych, stosowanych inicjatyw autorskich z działalnością edukacyjną. Laureatka międzynarodowych festiwali sztuki we Francji, Wielkiej Brytanii, Bułgarii, na których prace Diny zostały uhonorowane dyplomami.
Zwyciężczyni konkursu Dnipro Creative Startups w ramach międzynarodowego kulturalno-edukacyjnego projektu
Erasmus+, jej prace znajdują się w zbiorach Samarskiego Miejskiego Muzeum Krajoznawczego im. Piotra Kalnyszewskiego i innych. Warto podkreślić istotny moment – kandydaturę Diny Solomonenko na rozpatrzenie przez komisję ekspertów Miejskiej Galerii Sztuki zarekomendował historyk sztuki Andrij Wiktorowycz Budkiewycz, który, nawiasem mówiąc, od wielu lat proponuje oryginalnych twórców z całej Ukrainy do prezentacji ich twórczości w stolicy. Za to składam mu osobiste podziękowania. Dina Solomonenko jest jeszcze zupełnie
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy
170 lat! Danina czci i szacunku dla wielkiej ukraińskiej Oświecicielki Sofii Rusowej, budowniczej edukacji narodowej, współpracowniczki wybitnych działaczy ukraińskiego odrodzenia: W. Antonowycza, M. Staryckiego, P. Czubynskiego, Ołeny Pcziłki, M. Drahomanowa, M. Łysenki, M. Hruszewskiego…
Szczera wdzięczność tym pierwszym
«pionierom»-współczesnym, którzy po długim okresie zapomnienia przez kilka pokoleń sławnego imienia Sofii Rusowej, rozpoczęli (na początku lat 90.) wrażliwą opowieść o tej wielkiej Kobiecie ukraińskiego ducha.
Wspominają się gruntowne badania Hałyny Daciuk w czasopismach «Ukraina» oraz «Poczatkowa szkoła»; powieść «Borwij» Jurija Chorunżego…
Sama zaś Sofia Rusowa wysoce etycznie, ze szczególnym uwielbieniem odnosiła się do tych, którzy tworzyli i wzmacniali siłę duchowego życia Ukrainy, kładli w jej fundamenty podstawy niezłomnej woli i wiary. Wszystkie jej najskrytsze marzenia i nadzieje były zwrócone ku Szewczence, którego uważała za «najlepszego poetę ludowego». Do tych, którzy utalentowanie, oddanie i ofiarnie «tłumaczyli» Muzę Szewczenki dla rodzimego Narodu.
Wśród takich w pierwszym rzędzie znajdował się M. Łysenko, którego Rusowa w swojej pracy «Mykoła Łysenko» nazywała «naszym wielkim Artystą i Obywatelem». Pośród jej prac pedagogicznych ten artykuł zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ uformowano w nim te wartościowe przesłania, których obecnie tak potrzebuje «nowa ukraińska szkoła». Chociaż termin ten również pojawił się dzięki właśnie Sofii Rusowej w czasach ukraińskich zmagań narodowowyzwoleńczych. Przecież treść, cel, zadania, filozofia tej szkoły, polityki oświatowej zostały założone przez nią w pracy «Nowa szkoła», wydrukowanej w 1917 roku w czasopiśmie «Ukraińska szkoła». Samego Łysenkę wielbiła za to, że «stworzył on u nas na Ukrainie ten czarujący romans, te muzyczne poematy, w których prawdziwie odbiła się cała poezja naszego wielkiego Kobziarza, i to, co zostawił on nam, jest cenną skarbnicą narodową, skarbem artystycznym».
Kompozytor staje się znaczącą postacią dla nowej pedagogiki, którą wprowadza Rusowa, ponieważ symbolizuje wprowadzenie do treści edukacji dwóch kluczowych wartości – ukrainoznawstwa i szewczenkoznawstwa. Takie podejścia w tamtych smutnych dla ukraińskości latach mógł realizować tylko artysta i pedagog, który był (jak Szewczenko) «do szaleństwa zakochany w swojej Ukrainie, której drugiej czy równej jej dla niego nie było na świecie».
Pedagogiczne zasady ludowości,
kulturozgodności, ukrainocentryczności, którymi była przesiąknięta cała twórczość życiowa Łysenki, Rusowa wyodrębniała jako priorytetowe czynniki rozwoju szkoły narodowej. Ludowe ukraińskie melodie, pieśń ludowa w utworach Łysenki były tą rdzennością twórczości kompozytora, która umożliwiała «odmalowywać» Ukrainę i życie narodu tak, jak «pięknie odmalowana w Kobziarzu Szewczenki». W pierwszych najlepszych utworach Łysenki «nie ujawniły się ani wpływy niemieckich kompozytorów Schuberta, Schumanna, ani obca poezja, ani rosyjska, ani niemiecka». Mając najwyższą szkołę muzyczną w Lipsku, «jego siły twórcze kierują się ku najlepszemu poecie ludowemu Szewczence».
I ona z wielką uwagą rozstawia akcenty, które charakteryzowały utalentowanego kompozytora, w sercu którego zbyt głośno brzmiały melodie pieśni ludowych, rodzime przejawy życia rodzimego narodu, obrazy rodzimego kraju. Dlaczego melodie Łysenki stają się tak bliskimi i dostępnymi dla zrozumienia szerokich mas, jak i pełne prawdziwej treści słowa Szewczenki z jego wiśniowymi sadami i Dnieprem, polem Beresteckim, słowiczym śpiewem i jękiem więźniów?
Oczywiście, twierdzi Rusowa, że są one napojone siłą «swojej ludowości, swoimi rodzimymi formami muzycznymi». Chociaż, w rzeczywistości, ta umowna prostota form ludowych w muzyce Łysenki («Hus», «Mynajut dni»…) nabiera złożonych harmonii o charakterze światowym. Transformując jego twórczość na edukację, pragnie, «aby jak najszybciej nadszedł ten czas, kiedy nauczyciele śpiewu wezmą się za badanie utworów Łysenki i będą dawać je uczniom dla rozwoju, dla wyrazu różnorodnych ruchów serca – od najdelikatniejszych do najwspanialszych». Przytacza słowa jednego z najlepszych wykonawców muzyki Łysenki O. Rusowa, że niedaleki ten czas, kiedy artyści i artystki do nauki ekspresji będą uczyć się na «Płaczu Jarosławy». Tymi dalekimi od pastelowych pociągnięciami pędzla w ocenianiu twórczości wybitnego kompozytora i pedagoga Sofia Rusowa obrabiała rdzeń jego znaczącej misji oświatowej, zadania prawdziwego narodowego Artysty: «pracuje on nie dla własnego zachwytu, a ujawnia najważniejsze cechy narodowe swojego narodu, łączy twórczość muzyczną, etnografię i jego psychologiczną naturę».
Zaznacza, że wartość takiej pracy jest szczególnie ważna, bo pracował on w strasznych dla narodu czasach, kiedy zbrodniczo czyniono wszelkie przeszkody na drodze rozwoju artystycznych sił twórczych narodu ukraińskiego, prześladowano jego «pierwsze szeregi», niszczono pamięć historyczną, kulturę, tożsamość. Przecież Łysenko «przeżył» czasy najgorszych zakazów wszystkiego, co ukraińskie. Niedługo przed jego odejściem A. Krymski w 1911 roku powie o tych latach tak: «…dzisiaj mija pięćdziesiąt lat, odkąd umarł Taras. Myślano, że na całej Ukrainie, a i po całej Rosji, uroczyście odświętują pamięć przesławnego poety. Aż wychodzi – nie! na Ukrainie – zabroniono; tam świętować Szewczenkę – jeszcze do dziś zbrodnicza sprawa, można będzie chyba gdzieś w kąciku, po cichu, uczcić swojego proroka, – tylko nie publicznie!..»
Mykoła Witalijowycz, pisze Rusowa,
całe życie swoje cierpiał od ogólnych ucisków, ale taka była natura, że u tego «sławnego obywatela świeciła gorąca wiara w potężne siły narodu ukraińskiego», której nie zniszczyć prześladowaniami, bo «przejęty był aktywną miłością do rodzimego kraju – Ukraina była tą Muzą, która kierowała jego twórczością». Ukraińskość pomnożona talentem wyhodowała tego narodowego olbrzyma, który tworzył, ochraniał ideały Narodu. I wielka pedagożka budowała swoje teorię i praktykę, opierając się właśnie na tym bezcennym dziedzictwie.
Przecież on swoimi wysoce etycznymi i estetycznymi utworami wychowywał «poczucie bezmiernego piękna muzyki narodowej i wiarę w nią, że naród, który stworzył takie dumy, taką pieśń, wejdzie śmiało i wolno w rodzinę narodów kulturalnych całego świata i przyniesie ich sztuce swoją niezależną myśl twórczą». Łysenko służył najbardziej jaskrawym i wymownym przykładem dla teoretycznej i praktycznej działalności Rusowej, który swoją paradygmatem wartości twórczości jakby metodologicznie, ideologicznie, dydaktycznie dowodził, jaka ma być nowa ukraińska szkoła.
W artykule «Nacjonalizacja szkoły»
(1917 r.), będąc zgodną z ideami Łysenki, twierdzi ona, że tylko rodzima szkoła może wychować świadomość obywatelską, poczucie własnej godności ludzkiej». Bo obcą edukacją, która dominowała wcześniej, można wychowywać tylko niewolników, którzy wyrzekali się wszystkiego, co rodzime.
Dlatego też, opierając się na kluczowych zasadach klasycznej europejskiej i narodowej pedagogiki, budowała proces edukacyjny przede wszystkim na podstawie edukacyjnego ukrainocentryzmu, miłości do narodu, podpierając je aksjomatem, że myśl o jedności i sile, miłość do Ojczyzny i patriotyzm staną się pustą i bezpłodną iluzją, jeśli młodzież nie będzie znała swojej Historii, Języka, Literatury, Kultury, wielkich dzieł narodowych Oświecicieli. Bo «miłość do ojczystego kraju – to pierwszy najlepszy krok do szerokiego ogólnoludzkiego humanizmu. Niech wokoło będą ojczyste rzeczy, aby uczeń w nich się kochał, przyzwyczajał się kochać wszystko, co ojczyste, poświęcał mu wszystkie siły swego ducha i ciała… A na ścianie naszej przyszłej ojczystej szkoły wisi portret wielkiego Apostoła prawdy i nauki – Tarasa Szewczenki». (Nowa szkoła. – 1917)Dlatego pod żadnym pozorem nie można dopuścić, żeby ukraiński pedagog gruntownie nie znał poezji, literatury, języka ojczystego, historii, sztuki, psychologii i kultury swojego Narodu.Pedagog musi wierzyć w te wartości, wiedzę, które sam propaguje i broni, będąc prawdziwym w słowach i czynach. Najistotniejsze, co trzeba brać z najlepszych wzorców antycznej, europejskiej, narodowej kultur pedagogicznych, to zasada kształtowania takiej jakościowej charakterystyki podmiotów procesu edukacyjnego, jak niepohamowane pragnienie wiedzy. I rozpoczynać tę niezwykle ważną sprawę trzeba nie od szkoły, a znacznie wcześniej. Sofija Rusowa zapewniała, że «wszystkie skłonności dziecka, jej zdrowie, jej charakter – wszystko to rozwija się, nabiera kierunku i wzmacnia się w pierwszych latach życia». Dlatego najlepszymi nauczycielami, solidaryzując się z Herbartem, są przede wszystkim ojciec i matka, bo «rodzona matka dziecka – naturalna wychowawczyni swoich dzieci». Nieodzownym wymogiem jest połączenie psychologii rodzinnej, systemu wychowania rodzinnego z dydaktyczną, społeczno-pedagogiczną atmosferą wczesnych instytucji edukacyjnych. Najważniejsze przy tym przejściu nie wyrządzić szkody na poziomie emocjonalno-uczuciowym, psychologicznym, przede wszystkim jak najbardziej optymalnie zachować ojczystokulturową, ojczystojęzykową niszę. Rusowa uważa, że w tym okresie kształtowania osobowości «musi brzmieć jej ojczyste słowo, ojczysta muzyka i poezja».Z wielkim bólem Rusowa przyznawała, że «współczesna ukraińska szkoła nie daje dzieciom edukacji, sprzeciwia się wymogom nauki pedagogicznej i życia, odrywa dziecko od rodziny, nie odpowiada narodowemu duchowemu składowi ukraińskiego narodu, który zwątpił w tę szkołę…». Zatem proponuje ona wypracować nowe fundamenty dobrej prawdziwej szkoły, nowe relacje nauczycieli, uczniów, rodziców, model patriotycznego kształtowania i dróg samodzielnej uczciwej pracy. Głównym celem takiej szkoły (według Rusowej) – obudzić, ujawnić siły twórcze, wywołać duchową działalność. Ale do tego trzeba poznać i znać stan duszy młodego człowieka, uświadomić niepowtarzalność ludzkiej indywidualności, przypominając: «Jak nie ma w ogrodzie dwóch krzaków jednakowych, tak nie ma dwojga dzieci z jednakowymi uczuciami, myślami, zdolnościami».A jeszcze najbardziej potrzebnym dla «początkowej nauki» wychowania jest przyrodoznawstwo, jako źródło najbardziej potrzebnej wiedzy naukowej, jako dyscyplina rozumu, jako najlepszy moralny, estetyczny czynnik. Wycieczki, praca w muzeach, przy ogródku, praca ręczna są tak samo ważne, jak czytanie, matematyka, dyscypliny naukowe. Za niezwykle ważne dyscypliny uważała muzykę, śpiew, rysunek, zajęcia artystyczne, studiując i propagując swoją ojczystą kulturę oraz sztukę, a także wysokiej klasy dzieła światowej klasyki.Jednak strategicznym przesłaniem nowej szkoły Rusowej była przede wszystkim priorytetowość ukraińskiego (ojczystego) języka. W jej pracach imperatywnie określono, że «Na Ukrainie językiem ojczystym – ukraiński…».Ale nauka języka, dowodziła ona, składa się nie tylko ze słuchania utworów literackich, nauki czytania i pisania, umiejętności wykładania swoich myśli w rozmowie i pismem, ale także wtedy, gdy dziecko rysuje, rzeźbi, lepi, tworzy. Ona nie metaforycznie stwierdza, że «bez rysunku, bez gliny nie można teraz nawet wyobrazić sobie jakiejkolwiek normalnej szkoły». Ponieważ dziecku potrzebna jest wyobraźnia, obraz, twórczość, motywacyjność.Nowa ukraińska szkoła ma wychowywać szacunek do tego, co ojczyste, poprzez różnorodność żywej i nieżywej przyrody, która jest wokoło, wiązać przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w jedną całość. Sofija Rusowa zaznaczała: «kochając swoją narodową kulturę, dziecko będzie szanować i inne narody, znajdować w ogólnoludzkiej kulturze te skarby, które mogą organicznie przystać do jej duszy».Pedagogiczne dziedzictwo Rusowej zachowuje do dziś swoje aktualia, zwłaszcza jeśli brać pod uwagę kluczowe kompetencje współczesnej szkoły:a) kompetencja kulturowa, która przewiduje zaangażowanie w różne rodzaje twórczości artystycznej (plastyczne, muzyczne i inne rodzaje sztuk) poprzez odkrywanie i rozwijanie naturalnych zdolności, twórczego wyrażania osobowości;b) swobodne władanie językiem państwowym, co przewiduje umiejętność ustnego i pisemnego wyrażania swoich myśli, uczuć, jasno i argumentowanie wyjaśniać fakty, a także miłość do czytania, poczucie piękna słowa, uświadomienie roli języka dla efektywnego komunikowania się i kulturowego samowyrażenia, gotowość używania ukraińskiego języka jako ojczystego w różnych sytuacjach życiowych.W nich pośrednio i bezpośrednio zawarte są odpowiedzi na kluczowe, od dawna nurtujące pytania – «skąd biorą się wysoko rozwinięte narody?». Oczywiście, z duchowej przestrzeni, ojczystokulturowości, ojczystojęzykowości, osobistej i narodowej godności, twórczości i kreatywności, z wysokich przykładów tworzenia życia sławnych Ukraińców.Jednak przy tym należy wziąć pod uwagę, że «każdy wychowawca, budząc ludzkie uczucia, ma do czynienia z różnymi osobami, musi dobierać do każdego typu dziecka odpowiednie środki, metody, bo dzieci są różnorodne, niczym łąka, pokryta wszelkimi kwiatami». W związku z tym przed współczesną pedagogiką stają jednocześnie i dwa ważne zadania, które są pewnymi wyzwaniami dla narodowej edukacji. Warto uznać i odpowiednio działać, że młody człowiek (przedszkolak, uczeń, student) potrzebuje, aby uważnie spojrzano mu w oczy, poznano i oceniono osobliwość jego psychologicznej indywidualności, która według słów Rusowej «utkana jest z osobistych i fizycznych, i duchowych cech, a zarazem wchłania w siebie i wszystkie kulturowo-etnograficzne cechy swojego otoczenia».Zatem należy budować taką strategię polityki edukacyjnej, która uwzględniałaby interesy i potrzeby osobistego, etnonarodowego, ogólnonarodowego (ukraińskiego) charakteru jednostki, wzmacniając i rozwijając narodową, obywatelską, ukraińską tożsamość. Sprawa polega nie tylko na utwierdzeniu «indywidualistycznej pedagogiki», zważając na psychoindywidualną naturę osobowości, ale koniecznie trzeba zważać na związek różnorodnych socjokulturowych, narodowo-historycznych, naturalnych czynników, w których odbywa się proces kształtowania człowieka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Za wszelkich okoliczności o charakterze społeczno-politycznym i kulturalno-historycznym systemy edukacyjne zawsze były bardziej stabilne i produktywne w kontekście „wychowania narodu”, gdy opierały się na zasadzie trójjedności tego, co osobowe, narodowe i ogólnoludzkie. Właśnie takie imperatywy pedagogiczne zawarte są w pracach Zofii Rusowej. Zaznacza ona, że „sprawę wychowania warto postawić jak najbliżej naturalnych skłonności dziecka i wymogów życia, w którym dziecko przebywa, w związku ze światopoglądem tego narodu, z psychologią tej nacji, z której pochodzi dziecko. Wychowanie narodowe jest gruntem w sprawie umacniania sił moralnych i odnowy, odrodzenia duszy narodu”. Jako przykład opiera się ona na doświadczeniu historycznym i pedagogice tak silnych narodów, jak Niemcy, Anglia, Japonia, które najlepiej wprowadziły do edukacji swoje znaczące narodowe skarby i „nadały narodowej psychologii swobodny rozwój”.
Niestety, takie idee, decyzje światopoglądowe, podejścia do organizacji procesu edukacyjnego, które przez długi czas bezpaństwowości wypracowywała myśl społeczno-pedagogiczna na poziomie najlepszych myślicieli, pedagogów, oświatowców, pisarzy, artystów i filozofów (T. Szewczenko, I. Franko, Lesia Ukrainka, M. Hruszewski, B. Hrinczenko, I. Ohijenko, H. Waszczenko, S. Rusowa i in.), nie zawsze stawały się (nawet w okresie niepodległości) podstawą metodologii i działania pedagogicznego. Mimo że właśnie w ich pracach znajdujemy tę światopoglądową prawdziwość, która jest sercem wychowania narodowego, gdy młodemu człowiekowi nie odbiera się najważniejszego prawa do indywidualności – „czuć się Ukraińcem”, „zakochiwać się w narodowych skarbnicach” swojej kultury narodowej.
Bo ten sam Szewczenko, jako wielki
Nauczycielka narodu, przeciwstawiła pysznemu obcemu to, co wielkie i potężne, co własne. Właśnie własne, rodzime, odpowiadające naturze, najsilniej oddziałuje na dziecko. Wtedy edukacja i szkoła będą w stanie wypełniać główną misję – „obudzić wszystkie siły, obudzić chęć do samodzielnej nauki”, ponieważ zachodzi zmysłowe zespolenie, kształtuje się stan wysokiej emocji, szacunek i miłość do ojczyzny.
Dla współczesnej ukraińskiej szkoły, która mimo wszystko funkcjonuje i rozwija się nawet w warunkach straszliwej wojennej agresji rosji, pilne staje się wdrażanie zadań opartych na podłożu narodowych wartości. Wówczas edukacja (według Rusowej) stanie się: 1) indywidualna i wolna; 2) dostosowana do natury osobowości; 3) narodowa; 4) odpowiadająca społeczno-kulturowym wymogom czasu.
Składnik kulturowy powinien być najważniejszym elementem w treści i filozofii edukacji. A kiedy tak uporczywie przez długi czas brzmią natarczywe propozycje dotyczące bardziej aktywnego wprowadzania ukrainoznawstwa, zwłaszcza szewczenkoznawstwa, do procesu dydaktyczno-wychowawczego, to jest to przede wszystkim wezwanie do efektywności duchowego, intelektualnego, psychoemocjonalnego i obywatelskiego rozwoju człowieka.
Przykład światopoglądu Zofii Rusowej jest jednym z wymownych podejść, gdy dyskusja po raz kolejny dotyka roli kulturalno-artystycznej edukacji w wychowaniu obywatela, narodu, umacnianiu ukraińskiej państwowości.
Wybitna Propagatorka oświaty żyła, tworzyła i walczyła w trudnych, miejscami beznadziejnych dla ukraińskości czasach. Mimo to przetrwała.
Przypomnijmy choćby fragment treści „tajnego donosu” o walce z ruchem ukraińskim, skierowanego przez połtawskiego gubernatora Bagowuta do ministra imperium Makłakowa w przededniu pierwszej wojny światowej (1914), w którym znajdowały się wyłącznie drakońskie, ludobójcze żądania wobec ukraińskiego nauczycielstwa. Kategorycznie proponowano zatrudniać na stanowiska nauczycieli jak najwięcej „wielkorosjan”; na stanowiska inspektorów i dyrektorów — wyłącznie „wielkorosjan”; nauczycieli, którzy skłaniają się ku sprawie ukraińskiej, usuwać; dowodzić, że nigdy nie było narodu ukraińskiego, a „Ukraina” oznacza okolicę Polski i Rosji. Proponowano ułożyć „prawdziwą” historię narodu małorosyjskiego; dowodzić konieczności języka wielkorosyjskiego jako ogólnopaństwowego i literackiego, a że małorosyjski, jako ludowy, nie ma przyszłości; wykorzeniać (wszelkimi sposobami) używanie nazwy „Ukraina”, „ukraiński” i nie dopuszczać na stanowiska ludzi,
Struktura powtarzana („Poemat jednej… / Poemat jednego…”) tworzy łańcuch rytmiczny i podkreśla intensywność wewnętrznych przeżyć:
Poemat jednej nocy, Poemat jednego smutku, Poemat jednego zjawienia…»
Twórczość Popowczuk zyskała uznanie w krajowych i zagranicznych wydawnictwach,
które niegdyś, nawet w odległej przeszłości, miały kontakty z elementem ukraińskim; na stanowiska rektorów stawiać wyłącznie wielkorosjan, usuwając innych…
Tym jadowitym czarnosecinnym odorem nienawiści do Ukraińców przesiąknięta była cała polityka oświatowa zarówno caratu, jak i bolszewicko-radzieckiego „stalinobadu”, którą gorliwie odziedziczyli dzisiejsi putinoidzi. W takiej antyhumanitarnej niszy „pedagogicznego” ordy tkwiły milionowe masy ukraińskości; w takich warunkach kształtowała się także pedagogiczna stalinowska „kultura”.
Jednak nie dzięki, lecz wbrew powstawała zaawansowana ukraińska myśl pedagogiczna, która stawała się znaczącym składnikiem powszechnoludzkości, humanizmu, sprawiedliwości i prawdy historycznej. I tak ma być dziś, gdy w egzystencjalnej wojnie Ukraina wywalcza swoją Wolność i Suwerenność.
W wieńcu narodowego dziedzictwa kulturalno-oświatowego i narodowego odrodzenia Ukrainy poczesne miejsce zajmuje Zofia Rusowa. I niech ogłoszony przez NAPN Ukrainy «Rok Zofii Rusowej» stanie się dobrym zasiewem na drodze «powrotu» na ojczyznę wielu wybitnych budzicieli i oświecicieli Ukraińskiej Duszy.
Aby w Ukrainie utwierdził się i zapanował twórczy testament wybitnej Pedagożki: «Być dobrym pedagogiem – to być prawdziwym reformatorem przyszłego życia Ukrainy, być apostołem Prawdy i Nauki».
kształtując rozpoznawalny, oryginalny głos. Ten głos nie może zostać zapomniany: poezja to nie tylko słowa na papierze, lecz doświadczenie, które przenika przez serce. Anna dowodzi: współczesna ukraińska poezja potrafi łączyć intymność, filozofię i znaczenie społeczne, pozostając zrozumiała i bliska czytelnikowi. To żywy dowód na to, że słowo może nieść prawdę i nadzieję nawet w najciemniejszych czasach.
Tłumaczenie maszynowe
Ostap SAWCZUK, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, Honorowy przewodniczący Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Młoda ukraińska poetka Anna Popowczuk pewnie tworzy swój literacki świat, w którym organicznie łączą się sprawy osobiste i społeczne, intymne przeżycia oraz ostre poczucie współczesności — o sercu, duszy i naszej Ukrainie jednocześnie. Dziwi, jak lekko jej słowa dotykają serca i zmuszają do wyciszenia, aby poczuć każdy wers.
Nowy zbiór, opublikowany w krajowych i zagranicznych wydawnictwach, pokazuje, jak organicznie kształtuje się jej niepowtarzalny poetycki głos. Jak mawiała nasza wybitna rodaczka — pisarka z Bukowiny Olha Kobylańska: „złotej nitki nie zgub…”. Tak właśnie Anna Popowczuk troskliwie przekazuje tę niewidzialną nitkę w swoich wierszach, wplatając ją we współczesny kontekst. Ta nitka wyraźnie ożywa w wersach, tworząc związek z teraźniejszością.
Intymna liryka Anny jest czuła, przenikliwa i delikatna. W wierszach „Letnie tango”, „Czułość”, „Połówka” oraz „Pierwień” ujawniają się subtelne niuanse miłości, wzajemności i duchowej jedności. Liryczna bohaterka jest otwarta, wrażliwa, zdolna do głębokiego uczucia — i to odczuwa się w każdym wersie, czule, a zarazem dramatycznie. Nie sposób nie zatrzymać się nad tymi wersami. W „Letnim tangu” pojawia się obraz harmonii dwojga zakochanych na tle przyrody, gdzie miłość jakby wykracza poza ziemskie granice: „Spójrz tylko, ukochany, popatrz: Pod nami — niebo, a nad nami — gwiazdy. Jedwabiście kuszą wonne gaje, Zielone łąki posłały nam łoże Ze szmaragdu traw”. W „Połówce” brzmi motyw straty i samotności, ale zarazem — wierności i wewnętrznej otwartości:
Ulegając pragnieniom, samotności czy ciężarowi
Bez Ciebie jestem ptaszyną zranioną, połówką w życiu”.
Teksty Anny są nasycone filozoficznymi refleksjami i przenikliwą obserwacją świata. Szczególnie uderza, jak autorka jednocześnie mówi o szerokim świecie i o głębiach duszy.
Wiersze „Poszukiwanie prawdy”, „Mostki”,
„Minione” tworzą poczucie dialogu z czytelnikiem, skłaniają do zastanowienia się nad czasem, pamięcią i sensem życia. Szczególnie wyraźna jest tematyka wojenna. W wierszu „Miłość na tle wojny” to, co osobiste, i to, co ogólnonarodowe, zlewają się w jedną całość:
Świeca spływa przezroczystym woskiem, który za chwilę już mętnieje. I znów w piersiach za wszystkich boleśnie się ściska…”.
Te wersy pozwalają odczuć zarówno ból, jak i nadzieję; tak utalentowanie Anna łączy emocje, historię i współczesność, sprawiając, że jej utwory są wewnętrznie bliskie czytelnikowi.
Mistrzostwo Anny Popowczuk przejawia się w bogactwie metafor, żywych obrazów i muzykalności tekstów. Jej słowa nie tylko się czyta — one brzmią, dotykają słuchu i wewnętrznego rytmu czytelnika. W wierszu „Czułość” szczególnie widoczne jest połączenie muzyki, uczuć i poetyckiej wizji świata:
Płytę z Gary Moore’em postawię… Lekki uścisk – i oto już twoja
Ta dziewczynka, co całym światem włada,
W swoich wierszach,
Jakby niczyja”.
Wiersz z epigrafem „Duszo moja, mój miły, wędrowna!..” podkreśla, że prawdziwe natchnienie przychodzi poza granicami świadomej kontroli, rodząc szczerą i bezkompromisową poetycką prawdę:
Pisać wiersze we śnie –
To najwyższa i będzie prawdą”.
W tym wierszu rytm poetycki jest tak naturalny, że tekst jakby płynął w unisonie z autorką. Ważnym utworem jest „Poemat jednej nocy” — skoncentrowany monolog uczuć. Powto-
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Микола ШОТ, м. Тернопіль
«Ми, що нас хвилі розбурханого світовою завірюхою житейського моря викинули на береги чужих і далеких країв, не забуваймо, що і її, України, святу Правду гонили та переслідували. Віра, вогненна віра в перемогу Правди дасть нам силу перетривати», – так ще далекого 1949 року писав Василь Дідюк.
І він перетривав. Аж цілих 49 років.
За океаном був відомим українцем, журналістом, гумористом-сатириком і громадсько-політичним діячем, а на рідній землі його ім’я можна було згадувати хіба в їдких памфлетах, що друкувала комуністична західноукраїнська преса, «розвінчуючи» так званий український буржуазний націоналізм.
Завжди позитивний, усміхнений Василь Дідюк, світлина з книжки «На народній ниві»
Активна громадська діяльність Після закінчення війни йому, як і тисячам подібних, залишався вибір: куля, сибірські гулаги або закордоння. Він вибрав третє. І 1945 року опинився в німецькому місті Ґослар, у таборі так званих «діпі» – переміщених осіб. Українці свій табір назвали іменем Тараса Шевченка. Тут Василь Дідюк показам неабиякий організаторський хист: доклався до створення курсів українознавства, навчання у «Рідній школі», самодіяльного хору та ще редагував газету «Таборове життя». Громада згодом обрала його головою табору.
Вчителювати йому не дозволила жодна влада
Певна річ, що буржуєм Василь Дідюк не був. Він народився лютневого дня 1915 року в звичайній українській родині у селі Криволука, що нині Чортківського району на Тернопільщині. Україну ж любив. І це не націоналізм, а синівська щирість до матері, прагнення захистити її, вибороти державну незалежність. Але такий порив і природне бажання жодним поневолювачам не подобалися. Молодість Василя була сповнена драматизму 1930-40-х років. Сільський хлопчина мав велику тягу до знань. Малим він швидко навчився читати, початкову освіту здобув у школі рідної Криволуки. Пізніше вступив і закінчив Чортківську гімназію, а заодно зумів завершити учительський семінар і здобути фах педагога. Та польські зайди не дали працювати йому вчителем, нести дітям світло знань.
Але через три роки він залишає український табір у Німеччині та оселяється в канадській провінції Онтаріо. Тут займався шкільництвом: вчителював, був директором навчального закладу, інспектором шкіл при Комітеті українців Канади. Не розлучався і з пером, був співредактором газети бандерівського напрямку «Гомін України», відтак – «Свободи». Про мікрофон також не забував, зокрема, свого часу керував у північній Канаді редакцією щонедільної програми «Український голос». Займався також політичною діяльністю. Посідав посаду генерального секретаря Ліги визволення України, очолював Світовий український визвольний фронт. А ще Василь Дідюк був президентом Світової федерації українських журналістів.
Роботу знайшов за перших совітів.
Сім місяців вчителював. Але в молоденькому вчителеві побачили небезпечного націоналіста. Довелося переховуватися. У тим часом родину прийшла трагедія. Молодший Василів брат Михайло був членом ОУН, його затримали радянські репресивні органи, й після тяжких тортур в енкаведистській катівні він помер.
«Вибачте, але я не гість» Уперше він повернувся в рідну Украї
Небавом українська земля відчула гепання німецьких нацистів. Вони теж узялися наводити свій порядок. 14 місяців Василь просидить у гестапівському ув’язненні. Коли ж дивом йому вдасться втекти під час перевезення до концентраційного табору в Дахау, він подасться у загони, в яких люди не прагнули продатися за сочевичну юшку ні сталіністам, ні фашистам, а були вірні лише одній ідеї – здобути незалежність Україні. Василь Дідюк почав воювати у складі Української повстанської армії. Був політвиховником, відтак редагував газету «Упівські вісті», інші націоналістичні видання, що виходили за потреби і можливостей.
ну 1991 року. Я ж з ним познайомився, коли Василь Дідюк приїхав на батьківщину вдруге. Тоді за тривалою розмовою дізнався чимало з його життєпису. Пан Василь любив спілкуватися, захопливо розповідати. Він був привітним, запальним, ерудованим, відвертим, не любив фальші. Коли торкалися теми любові до України, здавалося, що він просто палає. Згадував щось з власної долі, розповідав про українських героїв, історичні постаті. Прагнув, аби їх, вимушених політичних емігрантів, прийняли у велику українську родину. Коли на Всесвітньому форумі українців його назвали гостем, він одразу ж та Богдана-Романа Хаварівського. 1993 р. Фото з архіву автора заперечив: «Вибачте, але я не гість… приїхав додому й вертатимуся додому. Нехай я, так склалася доля, маю дві домівки. Але Україна – таки перша», – відповів. Пригадую те словоздивування – «Гість?!». Воно навіть означило моє інтерв’ю з паном Василем у тернопільській газеті «Західна Україна» у вересні 1992 року.
Якщо вже згадав те інтерв’ю, то витягну кілька цитат з нього. Бо це перший подих Української доби, коли народові хотілося, аби столітні мрії, збулися враз. Коли жадали позбутися комуністичного минулого назавжди. Коли хотіли вибратися нарешті з «гарячих» обіймів «старшого брата». Проте в усьому цьому діяли владні гальма.
Як відомо, 21-24 серпня 1992 року в
Києві відбувся перший Всесвітній форум українців. Василь Дідюк був його делегатом. Я попросив його поділитися враженнями від цього масштабного заходу. І почув: «Сам факт скликання такого форуму є цілком позитивним. Мені дуже заімпонували брати зі східної діаспори – Казахстану, Зеленого Клину, Сахаліну, Сибіру... Я був просто шокований їхніми виступами. Вони розмовляють рідною мовою, організовуються, вони думають, просять не залишити їх на поталу. «Ми хочемо жити», – так і заявляють.
Не виглядало поважно, що Президент
України назвав деякі виступи західних діаспорян критикою, а то й втручанням у внутрішні справи. Так, критика звучала. Але вона не була голою чи досадною. То було радше бажання донести до своїх співвітчизників те, що нас болить. То було навіть прохання вислухати нас, адже ми також боролися за Україну. Я вже не кажу про те, що своєю кров’ю прагнули захистити незалежність України, будучи молодими. Ми збиралися тисячами не один раз у найгірший дощ чи сніг і в Оттаві, і у Вашингтоні, і в Нью-Йорку, Лондоні. Парижі, де хочете, і перед совітськими амбасадами вимагали волі Україні та її народові. Ми йшли до наших урядів і просили звернути увагу на життя в нашій історичній Батьківщині. Якби цього не робили, то чи визнала б одразу після референдуму Україну, скажімо, та ж Канада?
Ми ж навели Леонідові Кравчуку маленькі образки з нинішнього життя незалежної України. Хіба це держава, дивувалися ми, коли вона не має власних кордонів, армії, грошової одиниці. Ми просили пояснити, що це таке СНД, невже оновлений Совітський Союз, які досі багато хто в наших країнах мовить? Навіщо було створювати так званий спільний українсько-російський флот? Або ось, здавалося б, дрібниці. Минув рік, як синьо-жовтий прапор було внесено до сесійної зали Верховної Ради України. Але ж над ним і досі є серп і молот. То ж яка ваша мета? Невже так важко принаймні зішкрябати ці комуністичні символи? Повірте, нас подібне дуже й дуже болить. «Де ж та незалежна Україна?», – волають наші серця. І справді, де вона?
Рішучих дій, словом, не видно. Тому нині міркую; а що я, стара людина, зможу зробити для України, тут, в Україні, чим допомогти? І замість відповіді лише розводжу руками. Отже, з-за океану зможу більше помочі надати своїй Батьківщині. Нам дорога Україна. І тепер зібрані кошти витрачатимемо на конкретну справу. Скажімо, придбали за два з половиною мільйони доларів амбасаду для Української незалежної держави. Напевне, ще не один подібний подарунок рідна земля прийме від нас. Нехай лише розквітає вона!».
Публіцистичне полум’я й щирий сміх Незважаючи на свій немолодий вік,
Василь Дідюк приїжджатиме в Україну ще кілька разів. Мої особисті зустрічі з ним виливатимуться у чергові інтерв’ю в тернопільській пресі, телеетері. Про мандри рідною землею він повідомлятиме і в українській пресі, що видавалася за океаном. Мені ж подарує двотомник вибраних власних журналістських праць «На народній ниві» та книжку «Смійтеся на здоров’я».
Він добре розумів силу слова. Писав:
«Кожна культурна людина знає, до якої землі й нації та чому вона належить. Мусимо знати це й ми, українці. Інакше будуть нас уважати за некультурний народ, щоб згідно з цим і трактувати». Тому ще на початку 1960-х років Василь Дідюк активно долучається до видання брошур просвітницької серії «Українознавчі студії». «Україна – мій рідний край», «Чому я є українець» – ці та інші книжки розповідають правдиву історію України.
Чесно кажучи, на початку 1990-х років я й сам почерпнув з книг Василя Дідюка чимало невідомої мені інформації про великих українців Івана Мазепу, Павла Чубинського, Михайла Грушевського, Симона Петлюру, Августина Волошина, Дмитра Вітовського, Степана Бандеру, Миколу Міхновського, Романа Шухевича, Патріарха УГКЦ Йосифа Сліпого, про Героїв Крут і Базару. Пан Василь був переконаний, що його «скромні» книги є «спробою єднання всіх українців, людей доброї волі». Гадаю, він мав рацію. У Державному архіві Тернопільської області ще за його життя створили особистий фонд Василя Дідюка, куди він передав понад дві тисячі книг і різної періодики з власної бібліотеки.
Земне життя Василя Дідюка тривало понад 88 років – до 7 вересня 2003 року. Разом з дружиною Ліною Ваврик, яка походила зі Львова, похований на українському цвинтарі Святого Володимира в місті Оквілл (Канада). На його пам’ятнику, крім інформації, що він – учасник визвольних змагань ОУН-УПА, суспільно-громадський діяч, викарбувані ще два слова «сівач» і «вишиваний». Пояснення поняттю «сівач» можна знайти на обкладинці його книжки «На народній ниві», де зображено сівача, що лівою рукою тримає посуд із зерном, а правою його розсіює. І, як пише один з рецензентів книги, цим сівачем є Василь Дідюк, який «не зерном, а словом засіває» українство. Щодо слова «вишиваний» скидається на те, що це, мабуть, упівське псевдо пана Василя. Якщо ж мовити ширше, то «вишиваний» рівнозначний поняттю «український». Адже, як писав Василь Дідюк: «Кожний з нас, що народився й виріс на українській землі, серед українського народу та в українській родині, є з усім цим нерозривно пов’язаний та носить фізично, духовно і всією своєю національною вдачею українську національну печать».
Пам’ятаймо про це і на рідній землі,
і скрізь, де дзвенить українське життя!
Таким дружнім шаржем Василь Дідюк оформив обкладинку своєї книжки «Смійтеся на здоров’я»
Василь Дідюк (другий праворуч) у колі тернопільських колег (зліва направо) –
Миколи Шота, Володимира Негребецького, Юрія Цвика, Тетяни Тарасенко
Zakończenie. Początek na str. 6-7. nich, Waregowie stanowili gwałcicieli i grabieżców: „a ci, którzy byli wśród nich, ci czynili przemoc Słowianom, Krywiczom i Merianom”. Pozostając na powierzchni obcego dla nich bytu plemiennego, Waregowie nie mieszali się z miejscową ludnością i nie wchodzili w jej życie. Zupełnie inną rolę odgrywali Waregowie na południu: życie miejskie i włościowe zakłada wyodrębnienie z ogólnej masy ludności takich elementów, które przy ustroju plemiennym nie mogą pojawić się z wystarczającą wyrazistością: wojownicy i kupcy; jedni niezbędni do ochrony przed zewnętrznymi wrogami, drudzy dla wewnętrznych i zewnętrznych stosunków handlowych… W Kijowie, Turowie i innych południowych miastach Waregowie pojawiają się nie w charakterze poborców danin i gwałcicieli, a w charakterze drużynników i handlarzy, którzy przejmują w swoje ręce władzę”107. Ciąg dalszy nastąpi. _____________ 95 Mawrodin W. W. Obrazowanije driewnierusskogo gosudarstwa i formirowanije driewnierusskoj narodnosti. M., 1971. 96 Tenże. Proischożdienije russkogo naroda. Leningrad, 1978. 97 Mawrodin W. W. Obrazowanije driewnierusskogo gosudarstwa. 2-je izdanije. SPb,: Iz-wo S.-Peterburgskogo uniwiersitieta, 2008. S.93. 98 Kucharczuk J. Proswitnyk ukrajinśkoho narodu. // Brajczewski M. Wybrane. T. I. Suspilno-polityczni ruchy w Kyjiwśkij Rusi. Istoryczna dumka w Kyjiwśkij Rusi / Uporiadnyk Jurij Kucharczuk. K.: Wyd-ctwo imeni Oleny Telihy, 2009. S. 16–17; Kostenko I. Perszym sprostuwaw kremliwśku propahandu. Mychajło Brajczewśkyj doslidżuwaw 1500 rokiw ukrajinśkoji dżerżawnosti // Ukrajina mołoda. 2025. 17 wer. S. 6. 99 Piwtorak H. P. Pochodżennia ukrajinciw, rosijan, biłorusiw ta jichnich mow. S. 57. 100 Kostenko I. Perszym sprostuwaw kremliwśku propahandu. Mychajło Brajczewśkyj doslidżuwaw 1500 rokiw ukrajinśkoji dżerżawnosti // Ukrajina mołoda. 2025. 17 wer. S. 6. 101 Sawczenko O. Antyukrajineć, abo Wola do borotby, porazky czy zrady. K. : A-BA-BA-HA-LA-MA-HA, 2019. S. 13–14, 15. 102 Soczniew Aleksiej. Intierwju s Jurijem Afanasjewym. 21 ijunia 2015 g. // Afanasjew Jurij. https://kobza.com.ua/polemika/5075-sovetskij-sotsium-byl-k-1985-godu-raschelovechen-i-raskul-turen.html; http://lenta.ru/articles/2015/06/03/afanasiev/ 103 Soczniew Aleksiej. Intierwju s Jurijem Afanasjewym. 21 ijunia 2015 g. // Afanasjew Jurij. https://kobza.com.ua/polemika/5075-sovetskij-sotsium-byl-k-1985-godu-raschelovechen-i-raskul-turen.html; http://lenta.ru/articles/2015/06/03/afanasiev/ 104 Etniczna istorija Dawnioji Ukrajiny. Kolektywna monohrafija / P. P. Tołoczko (keriwnyk), D. N. Kozak, O. P. Mocja, W. Ju. Murzin, W. W. Ostrouszczenko, S. P. Seheda. K., 2000. S. 230. 105 Litopys Ruśkyj. Za Ipatskym spyskom pereklaw Leonid Machnoweć. S. 13. 106 Cehelśkyj L. Ruś-Ukrajina i Mośkowszczyna-Rosija. Istoryko-polityczna rozwidka. Lwiw: Apriori, 2007. S. 20. 107 Szachmatow A.A. Istorija russkogo letopisanija. T.I. Powiest wriemiennych liet i driewniejszije russkije letopisnyje swody. Kniga 2. Rannieje russkoje letopisanije XI–XII ww. SPb.: Nauka, 2003. S. 217. Dmytro CZOBIT Anatolij ZBOROWŚKYJ 2 lutego Fundacja Charytatywna „Berehynia myru” zorganizowała w bibliotece publicznej miasta Bucza w obwodzie kijowskim wieczór pamięci „Kolory, które ocaliły ukraińską duszę”. Wydarzenie poświęcone było pamięci artystki-modelki, honorowej obywatelki Buczy, twórczyni, laureatki nagrody im. W. Stusa (2001), członkini Związku Ukrainek Lubow Panczenko. Siostrzenica Lubow Panczenko, Iryna Łewczenko, zaznaczyła, że w czasach radzieckich ukraińską kulturę narodową spychano na margines i przemilczano. W tym czasie Lubow Panczenko tworzyła ukraińską sztukę narodową. Projektowała odzież w ukraińskim stylu narodowym. Opracowane przez nią wzory haftów publikował magazyn „Radiańska żinka”. Jednak stopniowo usuwano ją z przestrzeni publicznej. Wspomnieniami o artystce podzielił się jej kuzyn Wiktor Owsijenko. Jego ojciec otrzymał w 1953 roku mieszkanie w Kijowie. Kiedy Lubow Panczenko wstąpiła do Kijowskiej Szkoły Artystycznej, która mieściła się w Ławrze, mieszkała u swoich krewnych Owsijenków. Spała na łóżku polowym w kuchni, bo miejsca było mało. Nocami malowała. Wiktor Mykołajowycz wspomina, że wstawał wcześnie, a ona już malowała. Lubow Panczenko ubierała się w ukraiński strój narodowy, który szyła w kuchni ręcznie, bez maszyny do szycia. Pewnego razu Wiktor wyszedł z ciocią Lubą na Chreszczatyk. Zbiegła się do nich spora grupa obcokrajowców z aparatami fotograficznymi. Byli zachwyceni pięknością w ukraińskim stroju. Artystka Lubow wraz z mężem-artystą Ołeksą Olijnykiem zbudowała dom w Buczy. Twórczyni pomalowała go w koguciki, krówki, słoneczniki. Wtedy Bucza nie była jeszcze tak zabudowana jak teraz, jeszcze z daleka, z pociągu, widać było niezwykły dom. W domu znajdował się portret Tarasa Szewczenki. A na podłodze tarasu na drugim piętrze – rozsiane siano, stały widły i grabie. Ołeksa Olijnyk prowadził pasiekę. Lubow Panczenko uprawiała warzywa, ale wolała kwiaty. W 1974 roku Wiktor Owsijenko się ożenił. Ciocia Luba przyszła na wesele w ukraińskim stroju narodowym. Na uwagę, że na tak uroczyste wydarzenie trzeba przychodzić w uroczystym stroju, jak wszyscy, artystka odpowiedziała: „To styl angielski, a my jesteśmy Ukraińcami”. Lubow Panczenko była bardzo szanowana w ukraińskiej diasporze, zwłaszcza w Kanadzie. Wiktor Owsijenko zaapelował o ustanowienie konkursu artystycznego imienia Lubow Panczenko i uczynienie go regularnym, corocznym. O swoim poznaniu twórczości Lubow Panczenko opowiedziała dyrektorka Muzeum Szistdesiatnyctwa Ołena Łodzynśka. Swego czasu Lubow Mychajliwna przekazała swoje prace do tego muzeum. Obecnie w otwartym dostępie w muzeum eksponowane jest tylko jedno dzieło Panczenko. Inne są ukryte. Wojna. Ołena Łodzynśka wspomina, że kiedy przyszła pracować do Muzeum Szistdesiatnyctwa, ówczesny dyrektor Mykoła Płachotniuk pochwalił się, że przechowywana jest tu kolekcja prac Lubow Panczenko. Zwrócił uwagę młodej współpracownicy na obraz Panczenko „Heretyk”. W Heretyku można rozpoznać dysydenta Iwana Switłycznego, który w tamtym czasie był już aresztowany. Tak Lubow Panczenko zareagowała na represje wobec ukraińskiej inteligencji. Artystka wszystkim mówiła, że polityką się nie interesuje, po prostu broni swojego, rodzimego, ukraińskiego. Kiedy z Buczy wygnano rosyjskich okupantów, wolontariusze wywieźli Lubow Panczenko do Kijowa, do szpitala. Ale była już wyczerpana głodem i zimnem. Skończyła 84 lata. Ogłoszono zbiórkę funduszy, aby umieścić Lubow Panczenko w pensjonacie. Bardzo szybko zebrano ponad 300 tysięcy. Niestety, twórczyni zmarła 30 kwietnia 2022 roku. Pieniądze wydano na wydanie albumu reprodukcji prac artystki oraz na pomnik na jej grobie na cmentarzu Jablunśkim w Buczy. 12 kwietnia 2023 roku w Buczy ulicę Dymitrowa przemianowano na ulicę Lubow Panczenko. Kandydat nauk historycznych, artysta i kierownik katedry grafiki i designu Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu imienia Bojczuka Ołeksandr Bosyj w swoim wystąpieniu wysoko ocenił twórczość Lubow Panczenko. Ta akademia wyrosła ze szkoły artystycznej, którą swego czasu ukończyła Lubow Panczenko. Obecnie w akademii pracuje jako wykładowca Petro Peczornyj, ostatni z kolegów ze studiów Lubow Panczenko. Ołeksandr Heorhijowycz opowiedział, że
Lubow Panczenko kupowała ręczniki i wymieniała je u babć na stare, często przetarte do dziur ręczniki. Ale stare ręczniki miały dawne ornamenty. Te archaiczne znaki przekazywano od mistrzyni do mistrzyni przez stulecia, a nawet tysiąclecia. Babcie nie potrafiły wyjaśnić ich znaczenia. Mówiły, że wyszywają tak, jak ich matki i babcie. Lubow Panczenko znała się na wyszywanych wzorach, doskonale znała poleską, karpacką, podolską i inne ukraińskie ornamentyki. Ołeksandr Bosyj oświadczył, że opracowano już drogowskazy dla Buczy z ornamentami Panczenko. Twórczość Lubow Panczenko ma stać się marką Buczy. Petrykiwka, na przykład, jest cała pokryta petrykiwskimi malowidłami. Niedawno mieszkańcy Petrykiwki po raz kolejny trafili do Księgi Rekordów: pomalowali petrykiwskim wzorem 10 autobusów, które łączą ich wieś z centrum obwodowym. Warto pomalować Buczę ornamentami Lubow Panczenko. Radna Rady Miejskiej w Buczy Olha Prodan opowiedziała, że z grupą miłośników sztuki odwiedziła Lubow Mychajłiwnę 2 lutego 2022 roku. Złożyliśmy artystce życzenia urodzinowe. Odwiedzających uderzyło to, że nawet narzuta na łóżku artystki była wyszywana. Podczas rozmowy gospodyni powiedziała, że na strychu ma jeszcze prace. Były tam teczki z wczesnymi pracami artystki. Było bardzo dużo szkiców. Podczas wieczoru eksponowano wystawę oryginalnych prac artystki Panczenko, a także wystawę dziecięcych rysunków motywowanych twórczością wybitnej mieszkanki Buczy. Każdy uczestnik wydarzenia otrzymał po trzy naklejki, aby zaznaczyć trzy rysunki, które najbardziej mu się spodobały. Pierwsze miejsce zajęła praca 15-letniej Anastasiji Kryckiej. 9 rysunków, wyróżnionych największą liczbą naklejek, utworzy kolaż „Buczańska wiosna”, który jest schematycznym planem hromady buczańskiej. Kiedy w Buczy wreszcie pojawi się muzeum, kolaż zostanie przekazany jako eksponat do muzeum. Buczańska Agencja Rozwoju Regionalnego podarowała młodym artystom nagrody (farby, kubki, ciasteczka). Dyrektorka Agencji Natalja Juchymowycz obiecała wsparcie dla organizacji społecznych, ukraińskiej sztuki i naszych obrońców. Kierowniczka Fundacji Charytatywnej „Berehynia myru” Julija Szkurupij zauważyła, że twórczość Lubow Panczenko jest źródłem inspiracji i obiecała zorganizować osobne wydarzenie poświęcone temu dziedzictwu artystycznemu. Wieczór zakończył się niewielkim koncertem zespołu „Perłyna Buczi” Buczańskiego Domu Kultury.
Tłumaczenie maszynowe
Przebywając w bliskim kręgu tych, którzy znali i mieli zaszczyt pracować, rozmawiać i być obok Stepana Ilkowycza Chmary, podzielę się choćby krótko kilkoma wrażeniami ze spotkania w Proświcie z okazji drugiej rocznicy odejścia męża stanu w zaświaty.
Tak, w swoim wystąpieniu Pawło Mowczan mówił nie tylko o niezwykłym losie Stepana Chmary, o historii dobrych stosunków, które trwały wiele lat, ale także o jego misji oświatowej. Stepan Ilkowycz chętnie odpowiadał na zaproszenia do włączenia się swoim mądrym słowem w okrągłe stoły Proświty. Nie tylko występował, ale także pisał artykuły...
Przypomniało mi się, jak podczas jednego z takich spotkań, w sierpniu 2023 roku, wspomniał o swoim artykule dla strony Kongresu USA, który zamieszczono jeszcze w 2022 roku.
— A dlaczego Ameryka czyta, a Ukraińcy nie? Wydrukujmy to w „Słowie Proświty”, natychmiast, w najbliższym numerze! — zareagował Pawło Mowczan. Tak w numerze 32–33 (10–23 sierpnia 2023) ukazał się artykuł Stepana Chmary „Wojna imperium rosyjskiego przeciw Ukrainie — Trzecia wojna światowa”.
„Oznaki tej wojny dają wszelkie podstawy, by uważać ją za światową. W kłębie wojny zderzyły się główne problemy dzisiejszego świata. Na pierwszy plan wysunął się egzystencjalny charakter: wyraźnie ujawniły się oś zła i oś dobra wraz z ich wartościowymi cechami. Po jednej stronie znalazły się dwa neototalitarne imperia — rosyjskie i chińskie, z ich antyludzkimi dyktatorskimi systemami ustrojowymi, a także rządzący dyktatorski reżim w Iranie, a po drugiej — kraje o demokratycznych zasadach ustroju państwowego...” — zacytował fragment artykułu pan Mowczan i zaproponował zebranym wspólne wydanie książki wspomnień o legendarnym polityku.
Wdowa po Stepanie Chmarze, Roksolana, przypomniała, że jej mąż „nie zważał ani na stopnie, ani na twarze; decydujące dla niego było to, czy dana osoba żyje dla Ukrainy, czy robi coś pożytecznego dla swojego kraju, czy nie”. „Pracując w parlamencie, starał się przekonać na stronę Ukrainy nawet tych, z którymi, zdawałoby się, rozmawiać było bez sensu”, — zaznaczyła Roksolana Chmara. Dodała: Stepan Chmara bardzo liczył na to, że Ukraina nauczy się widzieć wielkich i słyszeć”. „Symbolem prawdy i wolności” nazwała pani Roksolana zmarłego.
Witalij Melnyczuk, były deputowany ludowy i pierwszy demokratycznie wybrany miejski głowa Żytomierza, opowiedział, jak Stepan Ilkowycz aktywnie uczestniczył w tworzeniu desantowo-szturmowych wojsk. „On jest ich chrzestnym ojcem”, — powiedział pan Melnyczuk.
Według słów Iwana Zajeca Stepan Chmara należy do filarowych nosicieli narodu. „Starał się wzmacniać Ukrainę na wszelkie sposoby, popychał do dobrych uczynków”, — podkreślił pan Zajec.
Akademik NAPN Hiorhij Filipczuk w swoim wystąpieniu zaznaczył, że Stepan Ilkowycz jest dla niego Budowniczym ojczystej mowy.
„A jego słynne wystąpienie z trybuny parlamentarnej dotyczące ustawy o ziemi sprasowało nasze problemy”, — powiedział Hiorhij Filipczuk. (Przypomnijmy, że 5 grudnia 2019 roku z trybuny Rady Najwyższej Stepan Chmara nazwał obecną władzę „hołotą likwidatorów”, obcą pojęciom patriotyzmu, sumienia i wiary, i wezwał Ukraińców, by zebrali się pod parlamentem i precz wyrzucili tę władzę» (red.).
Będziemy mieć nadzieję, że dobre zamiary towarzyszy broni legendarnego męża stanu dotyczące uczczenia jego pamięci zostaną zrealizowane w ten szczególny dla kraju rok — 30-lecie uchwalenia Konstytucji Ukrainy i 35-lecie odrodzenia Niepodległości Ukrainy.
Ihor Zots
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
zauważonym, było najlepszym świadectwem tego, jak głęboko żyła swoją pracą. Z biegiem lat przyszła też twórcza pewność siebie. Nina nigdy nie kopiowała cudzych prac: „Zawsze robię coś własnego. Biorę z natury i stylizuję pod siebie”. Na radach artystycznych wstydziła się przedstawiać swoje prace obok uznanych mistrzów. Ale wszystkie jej wyroby zatwierdzano od razu i to stało się punktem zwrotnym. Kiedy zaś jej prace były potrzebne na wystawy lub pokazy, a gotowych wyrobów brakowało, Nina ratowała się nocną ciszą warsztatu. Przy przyćmionym świetle lamp siadała przy stanowisku pracy i lepiła całe rodzinki baranków – od największego do najmniejszego. Rodziły się szybko, pewnie, jakby same prosiły się spod rąk. W zakładzie można było wypalać ile dusza zapragnie, szkliwa były dostępne, zakład żył całą dobę, a to dawało poczucie pełnej wolności. Te baranki, ustawione w rzędzie, były wynikiem nocnej koncentracji, miłości do formy i radości z pracy, którą Nina dzisiaj wspomina jako jeden z najcenniejszych i najszczęśliwszych okresów swojego życia. Pomysł wyjazdu z Opiszni nie opuszczał Niny jeszcze długo. Myślała o dalszej nauce, o Lwowie, o nowych horyzontach, które, zdawało się, czekały przed nią. Lecz życie wprowadziło swoje korekty. Właśnie w Opiszni spotkała swojego przyszłego męża i to znajomość stopniowo zmieniła wszystkie plany. Wybór stał się nie tylko zawodowy, ale i osobisty. Przeprowadzka została odłożona, a z czasem całkiem zniknęła z myśli. Tak Opiszna, do której przyjechała niemal przypadkiem, stała się nie tymczasowym przystankiem, a miejscem, gdzie ułożył się jej los – twórczy i rodzinny. Po pracy w zakładzie Nina przeszła do domowej pracowni. Mąż zrobił koło garncarskie, znalazł piec i ona znów była gospodynią swojego czasu. Były jarmarki, Zjazd Andriejewski, Pyrohiw, Jarmark Soroczyński, wyjazdy do miast Ukrainy. Były też trudności: zdewaluowane pieniądze, niełatwi ludzie. Nowy etap otworzył się wraz z pracą w Narodowym Muzeum-Rezerwacie Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszni. Tutaj Nina nie tylko tworzyła, ale i inspirowała innych. Pracując w muzeum, Nina nie ograniczała się tylko do pracowni. Ważne było dla niej, aby garncarstwo przestało być czymś odizolowanym, „eksponatowym”, i stało się żywym doświadczeniem dla rady, dyrektor stołecznej Biblioteki Publicznej im. Łesi Ukrainki dla dorosłych Olhy Romaniuk, której wrażenie zrobił obraz głównej bohaterki. „To człowiek o niesamowitej woli. Nie było wątpliwości, że ta książka musi zostać wydana” – zauważyła. Dokumentalnym świadectwem opisanych w książce wydarzeń są listy Magdy do brata Gustawa, który mieszkał w Hamburgu. W nich kobieta opowiadała nie tylko o każdym. Właśnie wtedy pojawił się u niej, na pierwszy rzut oka, prosty, ale bardzo symboliczny pomysł – zaangażować w glinę cały zespół. „Chciałam, żeby wszyscy pracownicy muzeum ulepili po kwiatku, żeby każdy dotknął gliny” – wspomina. W te „twórcze” dni muzeum wypełniło się śmiechem, nieoczekiwanymi odkryciami i szczerym zachwytem: ktoś po raz pierwszy czuł ciężar materiału w rękach, ktoś dziwił się, jak glina reaguje na dotyk. Nina cierpliwie pomagała każdemu, podpowiadała, wspierała, a proste kwiatki stały się nie tylko wyrobami, ale znakiem wspólnoty i przynależności do dawnego rzemiosła. Później była praca z dziećmi w Kolegium Sztuk, próby nauczania w systemie, który nie zawsze pozwalał na twórczą wolność. Ostatecznie Nina wróciła tam, gdzie jej dobrze – do muzeum. I pracuje tu do dziś: tworzy unikalne rzeczy do sklepiku, prowadzi warsztaty. Ale tak naprawdę robi coś więcej niż tylko lepi z gliny. Przywraca ludziom poczucie cudu – tego cichego, domowego, które nie krzyczy, a łagodnie się uśmiecha. Nina Dubynka to pierwszorzędna garncarka. Jej miniaturowe prace, stworzone na kole garncarskim, nie mają odpowiedników. Są rozpoznawalne na pierwszy rzut oka i mają swoje grono wielbicieli. Urocze zwierzątka mają własny charakter i nastrój. Jakby żyły własnym życiem, ale jednocześnie niosą w sobie coś bardzo znajomego – ciepło rąk, spokój i dobrą ironię. Mówi się, że rzeczy zachowują charakter mistrza. Jeśli tak jest, to zwierzątka Niny są jej dokładnym odzwierciedleniem. W zespole lubią ją za szczerość i jasne spojrzenie na życie. Nie potrafi gniewać się długo i zawsze znajduje, za co podziękować dniu. Jej glina nie zna ostrości, tylko miękkość, cierpliwość i miłość do formy. Historia Niny Dubynki to historia człowieka, który nie zdradził siebie. Nie goniła za tytułami i nie dostosowywała się do okoliczności, a po prostu uczciwie robiła swoje. I być może właśnie dlatego w jej rękach glina staje się żywa. Rodzą się z niej nie tylko figurki, ale małe bajkowe stworzenia, które milcząco przypominają nam: świat może być lepszy, jeśli patrzeć na niego z uśmiechem. Dobrze, że na Ukrainie są tacy artyści: cisi, prawdziwi, którzy trzymają kulturę nie głośnymi słowami, a codzienną pracą rąk i duszy. życia jej rodziny na Winniczyźnie, ale też szczegółowo opisywała obraz wydarzeń na całej Ukrainie. „Te listy są palącą prawdą o tym, co działo się w naszym niepokonanym państwie podczas rozkułaczania, kolektywizacji, głodu 1932–1933 lat i potem z początkiem II wojny światowej” – zaznaczył Serhij Saj-Bodnar. Opowiedział, że przez dziesięć lat po ziarenku zbierał informacje o swojej prababci. Najprawdopodobniej zginęła w łagrach gułagowskich w obwodzie czelabińskim (RF). „Historia Magdy do dnia dzisiejszego, niestety, nie jest zakończona. I nie jest zakończona przez imperium zła, które nie pozwala wyjaśnić, jaki naprawdę los spotkał Magdę Homann, która trafiła do radzieckich obozów koncentracyjnych, no i pewnie tam znalazła wieczny spokój. Mam wielką nadzieję, że zło zostanie zniszczone, a historię Magdy autor dopisze. Jestem szczerze poruszony głębią słowa autora, jego szczerą miłością do ludzi, którzy żyją wokół, i do swojej prababci, której nie znał, a której los go zafascynował. Gratuluję autorowi wydania jego publikacji” – zaznaczył kierownik KP „Kyjiwinform”, sekretarz rady wydawniczej Jewhen Łopuszynśkyj. Książka „Magda” wyszła w nakładzie 300 egzemplarzy, zostanie przekazana do bibliotek Kijowa. Według informacji krajowych mediów
Tłumaczenie maszynowe
Swietłana PRUGŁO, kierowniczka działu informacji Narodowego Muzeum Garncarstwa
Jej gliniane zwierzątka zawsze się uśmiechają. Małe, kręcone, trochę naiwne i bardzo ciepłe, wyglądają, jakby wyszły ze stron dobrej bajki. Wydaje się, że lada chwila zaczną mówić albo cichutko zachichoczą, gdy nikt na nie nie patrzy. W tych figurkach jest coś żywego i bardzo osobistego – są zdumiewająco podobne do swojej autorki.
Garncarka Nina Dubynka jest równie otwarta i pogodna, z ciągłym uśmiechem, który nie znika nawet wtedy, gdy życie wystawia ją na próbę. Być może właśnie dlatego jej ceramika ma szczególną moc – niesie uczucie radości i spokoju.
Nina urodziła się na Połtawszczyźnie,
w rejonie łubeńskim – na ziemi, na której z pokolenia na pokolenie przekazywana jest miłość do ręcznej pracy i piękna. Jej mama i babcia były twórczymi kobietami, haftowały, wkładały w wzory ciepło rąk i serca. Mama była człowiekiem niezwykłego światła.
„Zawsze szukała czegoś dobrego, z uśmiechem podchodziła do każdego problemu, nigdy nie okazywała smutku i nie umiała się obrażać” – wspomina Nina.
Właśnie od mamy artystka odziedziczyła to, co najważniejsze – umiejętność przechodzenia przez życie lekko i z dobrocią.
Chociaż w rodzinie panowała miłość do haftu, sama Nina od dzieciństwa ciągnęła do rysowania. Rysowała wszędzie: na lekcjach, w wolnych chwilach, a nawet wtedy, gdy czasu zupełnie nie było.
„Myślałam, że w życiu będę malować” – mówi artystka.
Dlatego uczyła się na artystkę-projektantkę w mieście Połtawa, a po powrocie do rodzinnej wsi pracowała w swoim zawodzie, projektując plakaty z hasłami. Jednak monotonia szybko się znudziła i los zrobił niespodziewany zwrot. Przypadkowe ogłoszenie prasowe o naborze do zakładu „Artystyczna Ceramika” zaprowadziło Ninę do Opiszna – serca ukraińskiego garncarstwa. Z początku nie planowała tam zostać, złożyła dokumenty i chciała je zabrać. Jednak wycieczka po zakładzie, zapoznanie się z procesem i „żywą” glina zmieniły wszystko.
„Zobaczyłam gotowe wyroby – tak piękne, błyszczące, że aż oczy mi się świeciły” – wspomina artystka.
Opasznie dało jej to, czego nie mogły dać instytuty: swobodę eksperymentu, dostęp do materiału, pieców, wypału. Żyła pracą – przychodziła do warsztatu wieczorami, malowała nocami, ćwiczyła do utraty sił.
Stopniowo Nina zaczęła odczuwać wewnętrzną potrzebę większej swobody, nawet nie twórczej, a życiowej.
„Zrozumiałam – jeśli będziesz malarką, to przez cały czas będziesz zależna od tego, że ktoś ci musi wykonać wyrób” – wspomina ona.
Malując gotowe formy, coraz częściej łapała się na myśli, że chce przejść drogę od początku do końca samodzielnie. Tak w jej życiu pojawiło się koło garncarskie. Z początku glina wydała jej się „brudna”, ciężka, zupełnie niepodobna do czystych kartek i farb. Nie pociągała jej i nie słuchała rąk. Ale Nina uparcie siadała przy kole raz po raz, pracowała powoli, cierpliwie, ucząc się czuć materiał. Dzień po dniu glina zaczęła odpowiadać wzajemnością, z bezkształtnej masy rodziły się pierwsze pewne wyroby – znak, że wybrana droga już jej nie puści.
Pierwszy mały baranek, według wzoru garncarza Mychajła Kytryszа, wyszedł wyjątkowo udany. A potem były normy, szalone tempo, nocne prace i zachwyt kolegów.
„Mogłam zrobić trzy normy błyskawicznie. Rogi, ogonki – wszystko leciało” – uśmiecha się Nina.
Uczyli ją mistrzowie, wspierali koledzy, zwłaszcza Petro Omeljanenko, który podkreślał: „Nie spiesz się, pracuj czysto! Szybkość przyjdzie sama!”
Twórczość tak pochłaniała Ninę, że czasem zupełnie wypadała z rzeczywistości. Stare koła garncarskie były głośne, ciężkie, huczały na cały warsztat, ale zagłębiona w pracę, po prostu tego nie zauważała. Nina produkowała zaготовki, odkładała je i już brała się za coś innego, nie zwracając uwagi, że koło wciąż się kręci i szumi. Mistrzowie z sąsiednich stanowisk nie raz śmiali się i krzyczeli jej przez warsztat: „Wyłącz je i siedź, rób dalej!” A ona tylko drgnęła, uśmiechnęła się i wyłączała koło, by za chwilę znów całkowicie rozpłynąć się w glinie. Ten szum, który pozostawał nie
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Kijowie odbyła się prezentacja powieści artystyczno-dokumentalnej zasłużonego dziennikarza Ukrainy Serhija Saj-Bodnara „Magda”.
„Magda” to powieść artystyczno-dokumentalna o niezmyślonej historii prawdziwej miłości Niemki i Ukraińca, którzy nigdy by się nie spotkali, gdyby nie wojna. Ta stuletnia historia, pełna uczuć, w czasach prób kolektywizacji, Hołodomoru, gułagowskich obozów, okrutnych warunków życia podczas wojen światowych XX wieku, nie dała jednak odpowiedzi na wszystkie pytania o ukraińską Niemkę Magdę Homann. Krewni-badacze we współczesnych czasach wciąż wiele nie wiedzą, ponieważ na Ukrainę przyszła nowa wojna, a kraj, który sto lat temu niszczył prawdziwą miłość między Niemką a Ukraińcem, teraz próbuje zniszczyć wszystko, co ukraińskie.
Książka ukazała się dzięki wsparciu KMDA w ramach miejskiego programu docelowego „Kultura stołeczna: 2025–2027”. Rękopis zwyciężył w konkursie ogłoszonym przez radę wydawniczą przy Departamencie Komunikacji Społecznej KMDA. Według słów dyrektorki departamentu Myrosławy Smirnowej wybór był bardzo staranny, a „Magda” została wybrana nie tylko ze względu na jej wartość artystyczną, lecz także aktualność.
Autor powieści Serhij Saj-Bodnar opowiada historię swojej prababci Magdy Homann, która urodziła się w Niemczech. Po zakończeniu I wojny światowej zakochała się w ukraińskim jeńcu wojennym Ołeksiju Kuczynskim i wbrew woli ojca wyjechała z nim na Podole. Rodzina musiała przeżyć kolektywizację, Hołodomor, stalinowskie represje. Magda wcześnie została bez męża. Dwóch synów-bliźniaków wysłała do armii radzieckiej, a w 1944 roku ją samą deportowano do obozów GUŁAG-u, gdzie ślad po kobiecie zaginął.
«Bohaterowie tej książki, która nie jest fikcją, przechodzili niezwykle trudne wyzwania. To ludzie, którzy walczyli o swoją miłość, którzy przeżyli tę wielką miłość i podjęli decyzję, by iść za nią... Magda pojechała za swoim mężem w niewiadome. Trudne wyzwania spadły na jej los i na jej życie. Książka „Magda” jest trudna, ale zarazem bardzo słuszna. Właśnie dlatego kontynuujemy rozwijanie działalności wydawniczej, wspieramy autorów i wydajemy naprawdę wartościową literaturę ukraińską, która będzie dostępna bezpłatnie w naszych bibliotekach», – zaznaczyła Myrosława Smirnowa.
Według słów członkini wydawniczej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...drobne teksty o okupacji. Szczegóły później».
Ihor Matiiv, reżyser-inscenizator: «Chcę sięgać do twórczości Oksany Hryczenko raz po raz. Bo jej dziennikarska precyzja i krytyczność obserwacji łączą się z wielką miłością i szczerym współczuciem. I oczywiście humor, którego tak bardzo potrzebujemy w tym czasie prób.
Kiedy czytałem ten utwór, przeżywałem jeden z najtrudniejszych okresów w życiu. Byłem rozczarowany ludźmi, swoim zawodem i zgorzkniały wobec całego świata, tak jak bohaterowie tej sztuki.
A charakter bohaterki, jej stosunek do trudnych okoliczności i nieprzyjemnych ludzi, jej „pozytywne nastawienie", które pozwala nie poddawać się w żadnych warunkach, pozwoliło mi spojrzeć na własną sytuację w pozytywnym świetle. To z kolei pozwoliło mi odnaleźć swoją misję i, choć brzmi to patetycznie, przywróciło mi wiarę w przyszłość. Pomyślałem, że jeśli ten przykład podejścia do życia (zaznaczę, że historia Gali jest całkowicie prawdziwa) pomógł mnie, to może zainspirować także innych. Bo nas, niestety, jest tak wielu „poturbowanych, zwątpiałych i niemal straconych".
Tetiana Pieczenkina, wykonawczyni roli Gali:
«Ihor Matiiv – to interesujący i impulsywny reżyser. Lubi twórczość Oksany Hryczenko. Moim zdaniem bardzo ją subtelnie rozumie. Już zrealizował dwie inscenizacje na podstawie jej sztuk.
W naszym przedstawieniu są dwie obsady. Z każdym z aktorów pracuje inaczej. W drugiej obsadzie Galę gra Kateryna Rubaszkina. Jest bardzo ciekawa, ale stworzyła zupełnie inną postać. Ihor potrafi twórczo wykorzystać potencjał każdego aktora. To on zaproponował mi tę rolę.
Kiedy przeczytałam sztukę, pierwszą myślą było, że jest niezwykle aktualna. Oczywiście dziś ludzie chcą jakoś oderwać się w teatrze. Ale takie spektakle też trzeba robić. Podnoszą ducha. Przynajmniej my staraliśmy się to osiągnąć. Moja bohaterka ma monolog. Jednak w rzeczywistości jest to dialog z widzem, dialog ze Wszechświatem.
Proces tworzenia spektaklu był długi. Pojawiały się obiektywne trudności. Mimo wszystko zdołaliśmy wejść na ostatnią prostą i doprowadzić sprawę do końca.
Moja bohaterka ma wielką siłę woli. Jej pierwowzór, Halina Honczaruk, jest nadzwyczajną kobietą. Z drugiej strony to kobieta zwyczajna. Wśród moich przyjaciółek jest wiele takich. Przezwyciężają wszystkie trudności wojny. Bardzo lubię Halę. Chcę dodać do tej postaci trochę humoru. Spektaklowi jak dotąd brakuje lekkości. Myślę, że pojawi się ona podczas kolejnych pokazów.
Co do bohatera, którego rolę wykonuje mój kolega. Ani w żaden sposób go nie usprawiedliwiam, ale staram się zrozumieć logikę czynów tej postaci.
Spektakl dopiero zaczyna swoje życie.
Mam nadzieję, że będzie się podobał widzowi».
Myrosław Pawliczenko, wykonawca roli Sławy:
«Miałem już doświadczenie pracy z reżyserem Ihorem Matijiwem. Kiedyś grałem w wystawianym przez niego spektaklu „Matka”, który najpierw szedł na scenie kameralnej teatru, a potem przeniesiono go na scenę główną. Niestety, obecnie nie jest on grany.
Praca nad spektaklem „Niesie woda Halę” rozpoczęła się mniej więcej cztery miesiące temu. Rolę Sławy miał grać inny aktor, ale nie wyszło. Na miesiąc przed premierą zaproponowano mi udział w tym projekcie. W spektaklu są dwa składy aktorskie. Gram razem z aktorką o niezwykle wysokim poziomie zawodowym, Tetianą Pieczenkiną. Jesteśmy starsi wiekiem od aktorów drugiego składu i mamy większe doświadczenie. Przyznaję, że grafik pracy był napięty, bo próby trzeba było łączyć z nagraniami do serialu.
Sam materiał bardzo mi się spodobał. Jest trudny, ale napisany przez Oksanę Hrycenko bardzo kompetentnie i utalentowanie. Porusza bardzo ważną warstwę. Oczywiście dwójce aktorów dość trudno utrzymać uwagę widzów przez ponad godzinę. Ale, dzięki Bogu, spektakl się odbył.
Teraz co do mojej roli. Niestety, mamy wielu ludzi, którzy dla pieniędzy mogą zdradzić swoją ojczyznę. Nie mają nawet wątpliwości. W przeciwieństwie do nich mój bohater się waha. Najwyraźniej zostały mu jakieś okruchy sumienia. Myślę, że po przeżytych wstrząsach u Sławy nie pojawia się nawet myśl o współpracy z wrogiem, ponieważ w człowieku dokonała się przemiana.
Uważam, że spektakl „Niesie woda
«Halię» to dziś jedna z najlepszych reżyserskich prac Ihora Matiiwa. Dawał nam zadania, odsłaniał bolesne punkty. To właśnie według jego słów mój bohater ma prawo do usprawiedliwienia, do przemiany.
Grać role negatywnych postaci zawsze jest trudno. Oczywiście, jest tam jeszcze co usprawiedliwiać, jest co podnosić. Ale widz i tak będzie po stronie pozytywnej bohaterki, po stronie Hali. A moim zadaniem pozostaje pomagać partnerce».
Zdjęcia: Eduard MIEŻUŁ
Tłumaczenie maszynowe
Kijowski Akademicki Teatr Dramatyczny na Podolu w ostatnim czasie coraz częściej sięga po współczesną dramaturgię ukraińską. Niedawno reżyser Ihor Matiiw wystawił w Sali Ihora Sławynskiego spektakl „Niesie woda Halinę” na podstawie sztuki współczesnej ukraińskiej dramatopisarki Oksany Hrytsenko. Zatem głos należy do ludzi, którzy są bezpośrednio związani z tym projektem.
Eduard OWCZARENKO
Oksana Hrytsenko, autorka sztuki: „Z reżyserem Ihorem Matiiwem poznaliśmy się w laboratorium Narodowej Spółki Działaczy Teatralnych Ukrainy jeszcze przed pełnoskalową inwazją, w 2021 roku, i porozmawialiśmy. Później napisałam sztukę „Mołoczajnik” i wysłałam ją na „Mytnycię” oraz inne konkursy. Ihor dowiedział się o tym tekście i zdołał go przeczytać. Latem 2023 roku zadzwonił i powiedział, że ta sztuka bardzo mu się podoba, i zaproponował ją do wystawienia kierownikowi artystycznemu teatru Bohdanowi Benjukowi. Nigdy nie myślałam, że zostanie wystawiona w Teatrze na Podolu. Dla mnie to była miła niespodzianka.
Sam spektakl bardzo mi się spodobał.
Wydaje mi się, że to dobra interpretacja tekstu. Podobała mi się mała scena, minimalistyczna scenografia, gra aktorek. Wcześniej sztukę wystawiono w Odeskim Teatrze Młodego Widza. Potem były przedstawienia w teatrach Lwowa, Dniepru, Kropywnickiego, Mukaczewa i innych miast. A kijowski spektakl uważam za jeden z najlepszych.
Poruszony w sztuce temat jest aktualny także dziś. To historia okupacji. Pozostaje ona bardzo bolesna. (Nawiasem mówiąc, moja rodzinna wieś w obwodzie chersońskim również dziś znajduje się pod okupacją). Opowiada się tu o tym, jak wieś dostaje się pod okupację, a ludzie przystosowują się do nowej rzeczywistości.
Z jednej strony sztuka jest realistyczna, ale są w niej też mitologia i mistyka, a to teatry lubią. Spektakl na podstawie tego utworu pokazuje się zarówno na dużych, jak i na kameralnych scenach. A dlaczego sztuka zainteresowała tego czy innego reżysera, lepiej zapytać ich samych.
Teraz co do sztuki „Niesie woda Halinę”.
To historia o kobiecie, która podczas wysadzenia Kachowskiej elektrowni wodnej uratowała siebie i swojego częściowo sparaliżowanego męża. Zbudowała tratwę, załadowała na nią rzeczy, położyła męża i przez kilka dni płynęli Dnieprem.
To prawdziwa historia, o której dowiedziałam się od znajomej reżyserki. Byłam zachwycona. Potem otrzymałam kontakty do tej kobiety. W tym czasie przebywałam na rezydencji w Szwecji. Porozmawiałam z panią Halyną. Zrobiła na mnie ogromne wrażenie swoim optymizmem i pozytywnym nastawieniem, którym zaraża wszystkich wokół. Nie miałam wtedy najlepszego nastroju. Ale po rozmowie z nią od razu poweselałam i zrozumiałam, że chcę o tym napisać.
Nad formą pracowałam długo. W rezultacie powstali dwaj bohaterowie – Halyna i pacjent, którego ona ratuje, wywożąc go karetką pogotowia. W rzeczywistości Halyna pracowała jako dyspozytorka pogotowia ratunkowego w Chersoniu. Ogólnie wyszedł tekst o ludziach, którzy obecnie żyją w Chersoniu i pracują jako ratownicy, medycy. Mimo wszystkich trudności nadal tam mieszkają i ratują życie innym.
Zgłaszałam tę sztukę na konkursy „Drama UA” i „Lipnevyi med”. Tam weszła do list długich. Dzięki temu Ihor Matiiv zapytał mnie o tekst. A kiedy go przeczytał, ponownie zaproponował go do inscenizacji kierownikowi artystycznemu teatru i został on zatwierdzony. Byłam bardzo szczęśliwa. Nigdy nie spodziewałam się, że ten tekst tak szybko dostanie scenę do wystawienia. Na dziś jest to pierwsza premiera tego utworu.
Byłam na jednej z ostatnich prób przed premierą, kiedy były już kostiumy i dekoracje. Wyraziłam pewne myśli i uwagi dotyczące tekstu. Oczywiście byłam na samej premierze. Za jakiś czas chcę przyjść i zobaczyć, jak spektakl się rozwija.
Widziałam ten spektakl w dwóch obsadach aktorskich. Mowa o tym samym, a jakby o dwóch różnych inscenizacjach. U aktorów z różnych obsad jest duża różnica wieku, inny temperament, inna interakcja.
W spektaklu bardzo wiele mi się podoba.
Zwłaszcza scenografia, koncepcja inscenizacji, to, jak wszystko to zostało ukształtowane. A aktorom, jak mi się wydaje, trzeba jeszcze zdobyć nieco więcej pewności siebie. Bo prototyp bohaterki emanuje niezwykłą pewnością siebie. I to właśnie w krytycznych okolicznościach zachowuje się ona wyjątkowo spokojnie. Myślę, że ta pewność siebie wzrośnie także u wykonawców. Sam spektakl będzie coraz bardziej zbliżał się do tego idealnego obrazu, który mają reżyser, autorka i cała drużyna.
Omawiam z Ihorem Matijiwem pewne nowe pomysły. Mam nadzieję, że nasza współpraca będzie kontynuowana. A teraz piszę
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
brew. Na nim był przedstawiony jego ojciec, który pracuje w służbach komunalnych. – Co wy tam oglądacie, chłopcy? – zainteresowała się nauczycielka i podeszła do nich. – To przecież tata Bohdana! Spójrzcie! On jest superbohaterem! – z jakąś niepodrabialną dumą niemal wykrzykiwał Pyłyp. W tej samej chwili wszystkie dzieci podbiegły do chłopców, żeby obejrzeć rysunek. Z zachwytem mówiły o tacie Bohdana jako o odważnym bohaterze. Chłopcu było bardzo miło. Dopiero teraz skromnie, ale jednak z wielkim wzruszeniem, opowiedział, jak jego ojciec-pracownik służb komunalnych ratuje ludzi przed chłodem, jak podczas srogich mrozów naprawia uszkodzone przez wroga przewody linii energetycznych, żeby ciepło i światło było w każdym domu. A potem odczytał słowa artysty pod rysunkiem: „Nie wiem, czy istnieją superbohaterowie na świecie. Ale dokładnie wiem, że są w Ukrainie. To nasi energetycy i pracownicy wszystkich służb komunalnych. Oni są naszymi Prometeuszami, którzy mimo strasznych wrogich ostrzałów, w srogie mrozy, na granicy ludzkich możliwości, niosą światło i ciepło do naszych domów. Chcę podziękować każdemu i każdej. Jesteście naszymi superbohaterami! Codziennie wam dziękuję”. Nauczycielka tak zasłuchała się w opowieści zawsze skromnego Bohdana, że niemal przegapiła najważniejsze –
Tłumaczenie maszynowe
Olha CHODACKA Lekcja czytania pozalekcyjnego w trzeciej klasie była poświęcona ludziom różnych zawodów. Dzieci z zachwytem opowiadały o tym, czym zajmują się ich rodzice, wśród których byli lekarze, sprzedawcy, wojskowi, menedżerowie, nauczyciele, bibliotekarze, piekarze oraz ludzie innych specjalności. Petrus, czerwonolicy chłopiec z jasnym uśmiechem, który nie schodził z twarzy, opowiedział ciekawy epizod, jak jego mama, która pracuje w dziale wyrobów mięsnych dużego supermarketu, pewnego razu powiedziała jakiejś klientce, że nie rozumie jej języka, ponieważ ta mówiła językiem wroga. W klasie od razu posypało się wiele pytań: – I co? Kobieta obraziła się czy kłóciła? – Ależ nie, – dumnie mówi chłopiec, – zaczęła rozmawiać po ukraińsku, a mama jej za to podziękowała. Przecież żyjemy na Ukrainie i powinniśmy cenić swój język, prawda?! – Zuch, Petryku! – pochwaliła go nauczycielka. – A mamie przekaż pozdrowienia i moje szczere „dziękuję”. Było jeszcze wiele ciekawych dziecięcych opowieści o zawodach, ponieważ każdy chciał opowiedzieć o zajęciu swoich rodziców i coś przeczytać. Nauczycielka zauważyła, że Bohdan, skromny chłopiec, który siedział w ostatniej ławce, wstydliwie chowa wzrok, nie bierze udziału w dyskusji i, pesząc się, milczy. Od razu zrozumiała dlaczego, ponieważ wiedziała prawie wszystko o każdej rodzinie swoich wychowanków. Ale nie akcentowała na tym uwagi. – Dzieci, spójrzcie na tę książkę! Pani Nadija podniosła ją tak, żeby wszyscy zobaczyli. – Ojej! Jaka gruba! – zagumiało w klasie, jak w ulu. – To ile potrzeba czasu, żeby ją przeczytać? – zaniepokojony wykrzyknął Iwaś. – A jaka ładna okładka ze słoneczkiem, – uśmiechając się, powiedziała Mariczka. – A kto napisał tę książkę? Jak ona się nazywa, – posypały się kolejne pytania… – Jakie ciekawe są wszystkie wasze pytania! Jesteście po prostu wspaniali! Nie na darmo nazywają was „dociekliwymi”, – łagodnie uśmiechając się, powiedziała nauczycielka. – Słuchajcie! Ta książka nazywa się „Światło powraca”! Prawda, że ładnie brzmi i optymistycznie! A napisała ją znana kijowska pisarka i dziennikarka Hałyna Daciuk. Jest tu tyle ciekawego o wydarzeniach i ludziach, o mądrości i sile, o miłości i dzieciach… – A o zawodach też tam są opowiadania? – odezwał się Pyłypko, który siedział z Bohdanem w ostatniej ławce. – Są! Właśnie otworzyłam na 51. stronie – „Mój przyjaciel komunalnik” się nazywa. Gotowi słuchać? – Tak! – chórem zgodziły się dzieci. Pani Nadija zaczęła czytać opowiadanie, trzymając w polu widzenia każdego ucznia. Chłopcu, któremu podobali się pracownicy służb komunalnych i który bardzo chciał zostać jednym z nich, – kontynuowała nauczycielka, – „niedawno podarowano jaskrawą żółtą kamizelkę ze srebrnymi pasami, które świecą w ciemności. Chętnie zakłada ją, kiedy idzie na spacer. Prawda, pewnego razu podczas alarmu lotniczego, który zastał go z siostrzyczką na placu zabaw, chłopiec poprosił o zdjęcie prezentu, ponieważ „on świeci, to mogą trafić”… Uff… westchnęła jego starsza przyjaciółka. No tak, on wie, że trwa wojna i nieumyte rosyjskie świnie zabijają ludzi. I jego tata walczy z nimi do Zwycięstwa. A tutaj on jest powołany, by pielęgnować rodzinne miasto. Z Komunalnymi Siłami Ukrainy! Kiedy pojawia się światło po wymuszonych wyłączeniach, chłopiec skanduje: „Chwała Bogu! Chwała Ukrainie!” Razem z kijowianami chłopiec przeżywa brak wody, ciepła i światła. I po dorosłemu rozumie, jak wiele znaczą w obecnej codzienności ludzie jego zawodu…” W klasie – ożywienie po usłyszanym tekście. Dzieci wymieniały się myślami, o czymś gwarzyły. Wzrok pani Nadii zatrzymał się na Bohdanie, który już wyprostował plecy i coś pokazywał koledze z ławki, dumnie wskazując paluszkiem na kartkę z rysunkiem znanego kijowskiego artysty Wołodymyra Re- Lekcja czytania pozalekcyjnego Rysunek kijowskiego artysty Wołodymyra Rebrowa wdzięcznego słowa dla komunalników i głośne dziecięce oklaski, które napełniły klasę światłem i ciepłem ich serc! Lekcja czytania skończyła się, a dzieci jeszcze długo gwarzyły między sobą. Światełko radości, które pojawiło się w ich sercach, – to na długo!
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. W akcyjnym banku komercyjnym „Prywatbank” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA 263052990000026004036804116; odbiorca Organizacja Społeczna Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 2 6 0 0 6
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe