Strona · s. 11strona oryginału ↗
Artysta o wszechstronnych talentach — twórca Soboru Trójcy Świętej w Jahotynie
Слово Просвіти, №07 за 2014 рік
Natalia BUŁAJEWSKA, zastępczyni przewodniczącego rady Kijowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureatka nagrody im. akademika P. Tronki. Autor projektu cerkwi w Jahotynie, Mikołaj Aleksandrowicz Lwow, to człowiek o niezwykłych uzdolnieniach. Encyklopedia Brockhausa i Efrona zaznacza, że był on „pisarzem i działaczem społecznym”, dodając, że przebywając w służbie w pułku Izmajłowskim, zajmował się malarstwem i architekturą, na polecenie cesarzowej wykonał rysunek orderu Włodzimierza oraz plany kilku cerkwi. A był on jeszcze teoretykiem architektury, grafikiem, twórcą ogrodów i parków, historykiem sztuki, folklorystą, badaczem starożytności, archeologiem, dramaturgiem i tłumaczem, geologiem, chemikiem, inżynierem, mechanikiem, wynalazcą, dyplomatą… Ale największym jego powołaniem była architektura. M. A. Lwowowi przypisuje się nawet „szczególne miejsce” w architekturze rosyjskiego klasycyzmu. Zatem kiedy i gdzie pojawił się taki talent? Przez długi czas rokiem urodzenia nazywano 1751, a dniem — 4 marca lub 4 maja według starego stylu. Jednak we wstępnym artykule do zbioru materiałów konferencji naukowo-praktycznej „Mikołaj Lwow: przeszłość i teraźniejszość”, która odbyła się w Petersburgu w 2005 roku, poinformowano, że w 2001 roku w księdze metrykalnej cerkwi św. Mikołaja we wsi Arpaczowo odnaleziono zapis o narodzinach Mikołaja Aleksandrowicza Lwowa 4 maja 1753 roku według starego stylu. Miejsce urodzenia: wieś Nikolsko-Czerenczyce w powiecie nowotorskim guberni twerskiej (obecnie obwód twerski Federacji Rosyjskiej). Ród Lwowów jest dawny, wywodzi się z XIV wieku. Lwowowie służyli książętom twerskim. Przodek Borys Pimonowicz Lwow otrzymał majątek w powiecie nowotorskim w pobliżu Torżka za służbę podczas wojny z Polską i Turcją. Dziadek Piotr Siemionowicz pozostawił swoim synom Piotrowi i Mikołajowi majątek w Arpaczowie, a Aleksandrowi — Czerenczyce. Mikołaj Lwow pozostawił po sobie szereg budowli i świątyń na Ukrainie. Przede wszystkim jest to Sobór Trójcy Świętej w Jahotynie. A ponadto, jak czytamy w „Szkicach krajoznawczych do słownika budowniczych Kijowszczyzny” Ołeny Brejak, wydanych przez obwodowe Centrum Ochrony i Badań Naukowych Zabytków Dziedzictwa Kulturowego zarządu kultury Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej w 2010 r., „badacze twórczości architektów XVIII w. wyrażają opinię, że być może zarówno Godegard, jak i Menelas budowali posiadłość Rozumowskich według projektu M. A. Lwowa, znanego ze swoich wspaniałych kompleksów pałacowych”. Takiego samego zdania byli autorzy noty historycznej „Kompleks architektoniczny końca XVIII—początku XIX wieku w m. Jahotyn” Specjalnej naukowo-produkcyjnej pracowni Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury jeszcze w 1982 roku. A mianowicie: „Badacze A. K. Andriejew, M. B. Budilina, O. I. Brajcewa, A. M. Warłamowa, N. I. Nikulina uważają za prawdopodobnego autora zespołu M. A. Lwowa, człowieka wszechstronnie utalentowanego (architekta, inżyniera, poetę, uczonego), w którego zespole przez 18 lat służył A. Menelas. U Menelasa po śmierci Lwowa (1803 r.) pozostały rysunki architekta. ...są już te same gogolowskie strony, które nadały mu obrazy i siłę do wielkiej twórczości”. I właśnie Ołeś Honczar jako jeden z pierwszych podniósł głos za zachowaniem soborów i zainicjował utworzenie Komisji ds. Odtworzenia Wybitnych Zabytków Historii i Kultury przy Prezydencie Ukrainy. W związku z tym w latach 1995—1996 wydano kilka dekretów Prezydenta Ukrainy L. D. Kuczmy. A 12 czerwca 1996 r. podpisano dekret o utworzeniu Ogólnoukraińskiego Funduszu Odtworzenia Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. Ołesia Honczara. Zgodnie z dekretami, Komisję ds. Odtworzenia Wybitnych Zabytków Historii i Kultury przy Prezydencie Ukrainy oraz Fundusz powierzono kierownictwu akademika Piotra Tymofijowicza Tronki, który dbał o to, aby wspaniały zabytek architekta Mikołaja Lwowa — cerkiew Trójcy Świętej w Jahotynie — został odtworzony. Obecnie Funduszem kieruje Roland Tarasowycz Franko — godny potomek genialnego Iwana Jakowycza Franki, jego najmłodszy wnuk. Roland Franko, a także dyrektor wykonawcza Walentyna Mychajliwna Irszenko nie ustają w trosce o ten ważny obiekt. Tylko w ciągu ostatnich dwóch lat przekazali na odtworzenie soboru 115 tys. hrywien. Suma niemała jak na organizację społeczną. W historię Ukrainy chlubnie wpisuje się imię Mikołaja Aleksandrowicza Lwowa także dzięki jego ukraińskim przyjaciołom. I tutaj, w Jahotynie, a zwłaszcza w okresie przygotowań do 200-lecia od dnia urodzin T. G. Szewczenki, jako pierwszego należy wymienić poetę i patriotę Wasyla Wasylowycza Kapnista (1768—1851), rodem ze wsi Obuchówka, obecnie w obwodzie połtawskim. Wszak jeden z jego dwóch synów-dekabrystów — Mikołaj Lwow. Na korzyść autorstwa M. Lwowa przemawia jego wierność tradycjom palladiańskim i jednocześnie ciągła i niestrudzona praca nad tworzeniem nowych form architektonicznych”. Lwowowi należą się także projekty pawilonu w parku „Aleksandria” w Białej Cerkwi. Niezwykle ważnym dla nas jest również fakt, że słynna cerkiew św. Mikołaja w Dykance na Połtawszczyźnie, która ma związek z biografią Mikołaja Wasylewicza Gogola, również została wzniesiona według projektu M. A. Lwowa. W tej cerkwi znajdowała się cudotwórcza ikona św. Mikołaja, którą nazywają Dykanską. Niedługo przed narodzinami syna matka Gogola, Maria Iwanowna, złożyła ślubowanie przed cudotwórczym obrazem: jeśli będzie miała syna, nazwie go Mikołajem. Według słów siostry Gogola, Olgi Wasyliwny, brat jej lubił wspominać, dlaczego nazwano go Mikołajem. Poetycko opisał moment odwiedzenia przez matkę Mikołaja Gogola cerkwi św. Mikołaja Ołeś Honczar: „Niedaleko od słynnych dębów bieleje na skraju lasu swoimi płynnymi formami cerkiew św. Mikołaja, zbudowano ją jeszcze w 1794 roku, a ponieważ jej powstanie wiązało się z legendami o rozmaitych cudach, o tym, że płynie stąd z ziemi jakaś siła, która jest zdolna uzdrawiać kaleki, wyganiać choroby, więc ludzie zewsząd ciągnęli tutaj w poszukiwaniu ulgi dla ciała i duszy. Stała tutaj, przed tym wyrzeźbionym z dębu morskiego ikonostasem, także młoda białolica kobieta z Janowszczyzny — matka Gogola. Przerażona śmiercią dwojga wcześniej urodzonych dzieci, młoda matka wypraszała tutaj los dla swojego oczekiwanego syna, tak że stąd, można uważać, i zaczynają się już te same gogolowskie strony, które nadały mu obrazy i siłę do wielkiej twórczości”. Podczas konferencji występuje Roland Franko. Aleksiej zaprosił T. G. Szewczenkę do odwiedzenia tego wspaniałego miasta. W. Kapnist jest znany jako autor „Ody na niewolnictwo”, którą napisał, protestując przeciwko dekretowi Katarzyny II z 3 maja 1783 roku, którym na Ukrainie poddawano chłopów w niewolę. Dlatego Mikołaj Aleksandrowicz czasami nazywał swojego przyjaciela Waśką Pugaczowem. Przyjaźń ich wzmocniła się także dzięki więzom rodzinnym: Aleksandra, siostra żony Lwowa Marii, została żoną W. W. Kapnista. Sobór w Jahotynie (wygląd współczesny)
Wśród najszczerszych przyjaciół Lwowa był pisarz, tłumacz, dyplomata, akademik Rosyjskiej Akademii Nauk, wnuk hetmana Lewobrzeżnej Ukrainy Danyła Pawłowicza Apostoła Iwan Matwijowycz Murawjow (1768—1851), który od 1801 roku nosił nazwisko Murawjow-Apostoł. Jest on ojcem dekabrystów Matwija, Serhija oraz Ipolita. Serhij Murawjow-Apostoł wraz z Bestużewem-Riuminem kierował zarządem wasylkowskim i stał na czele powstania Pułku Czernihowskiego na Kijowszczyźnie. Był on wśród pięciu przywódców-dekabrystów skazanych na najwyższy wymiar kary. A mogiła najmłodszego brata Ipolita Murawjowa-Apostoła, który miał zaledwie 19 lat, pozostała na wieki na Kijowszczyźnie w Trylisach w rejonie fastowskim. Zarówno Kapnist, jak i Murawjow, wybitni literaci tamtych czasów, należeli do kółka Gawriła Romanowicza Dierżawina, którego duszą był Mykoła Lwow. A Ołena Heorhijiwna Milugina do tej listy wybitnych Ukraińców, którzy w różnych latach należeli do wspólnoty Lwowa-Dierżawina, dodaje malarzy Dmytra Hryhorowycza Łewyckiego (1735, Kijów—1822, Petersburg) oraz Wołodymyra Łukycza Borowykowskiego (1757—1825), który żył i pracował w Myrhorodzie, a od 1788 r. osiedlił się w Petersburgu, oraz kompozytora, pedagoga, dyrygenta chóralnego Dmytra Stepanowycza Bortnianskiego (1751, Hłuchów—1825, Petersburg). Na twórczej drodze M. O. Lwowa spotkał się jeszcze jeden słynny Ukrainiec, który rozpoznał jego wszechstronne talenty, przede wszystkim architektoniczne, i na wszelkie sposoby sprzyjał ich rozwojowi. Był nim Ołeksandr Andrijowycz Bezborodko (marzec 1747, Hłuchów—kwiecień 1799, Petersburg) — wybitny działacz państwowy, dyplomata, człowiek o wyjątkowych zdolnościach. To on jako pierwszy zarekomendował M. O. Lwowa do zaprojektowania soboru w Mohylewie, powierzył mu budowę nowej stołecznej poczty głównej. I nie obyło się bez tego, by nie zachęcał utalentowanego przyjaciela do pracy nad projektem soboru Trójcy Świętej w Jahotynie. Do szczerych przyjaciół i wielbicieli jasnego talentu Lwowa już w naszych czasach dołączył poeta i naukowiec (kandydat nauk technicznych), racjonalizator i wynalazca Wasyl Ołeksandrowycz Toczkowy. To on wyhodował i wywołał do życia niemal niemożliwe do spełnienia marzenie — zwrócić rodzinnemu Jahotynowi zniszczone w niesławnych latach 30. XX wieku dzieło wybitnego architekta — zdumiewającą świątynię, która uosabia piękno i duchowość. Po wysłuchaniu referatów naukowych i komunikatów poświęconych 260. rocznicy urodzin M. O. Lwowa, uczestnicy konferencji naukowo-praktycznej zalecają w roku 200. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki ustanowić tablicę pamiątkową na soborze, zaznaczając, że sobór Trójcy Świętej, wzniesiony w latach 1795—1800 według projektu wybitnego rosyjskiego architekta M. O. Lwowa na zamówienie hrabiego Kyryła Rozumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, został barbarzyńsko zniszczony w 1936 roku. Odrestaurowany w ciągu lat 1994—2014; przemianować plac Czołgistów na Soborowy i jedną z nowo powstałych ulic w Jahotynie nazwać na cześć autora soboru Trójcy Świętej M. O. Lwowa; zwrócić się z prośbą do wszystkich nieobojętnych o zakończenie odbudowy soboru, uwiecznionego przez Tarasa Szewczenkę, która trwa niemal 20 lat; biorąc pod uwagę znaczenie Jahotyna, związanego z wybitnymi osobistościami, bogatym dziedzictwem historyczno-kulturowym i obecnością muzeów o światowym znaczeniu, prosić zarząd kultury, narodowości i religii obwodowej administracji państwowej o przesłanie wniosku do ministra kultury, narodowości i religii Ukrainy o utworzenie Jahotyńskiego państwowego rezerwatu historyczno-kulturowego. W ubiegłym roku minęło 260 lat od dnia urodzin Mykoły Ołeksandrowycza Lwowa — człowieka o wielostronnych talentach. Według jego projektu na zamówienie hrabiego Kyryła Rozumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, wzniesiono w latach 1795—1800 w Jahotynie sobór Trójcy Świętej. Słynął on daleko poza granicami miasta. Zdumiewała jego wysokość. Zbudowany w formie rotundy, przyciągał z zewnątrz. Niezwykle wspaniale był ozdobiony jego wystrój wnętrza. A dzwony z wieży-dzwonnicy docierały nawet do wsi Sułymiwska i Farbowane w odległości 15—20 kilometrów. Sobór dostąpił zaszczytu znalezienia się nawet na stronach utworów Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. W Jahotynie, na Kijowszczyźnie, z okazji jubileuszu M. O. Lwowa odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Artysta wielostronnych talentów — twórca soboru Trójcy Świętej w Jahotynie”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
