Zdjęcie Petra Antonenki
«Przeprowadźcie mnie przez Majdan!»
Ja — człowiek z Majdanu, ty — z „Bulwaru”, Ty — z prezydentem, ja, oczywiście, — nie. Ja wyrosłem z ziemi, ty — z chodnika, Lecz coś łączyło nas w młodzieńczych dniach.
Co to było? Nie wspomnę niczego, Ale twoje przejmujące współczucie Dla mnie, jak dla żebraka ślepego, Zapamiętało się na całe życie.
We mnie żyje wers twojego utworu, Jak złotej prawdy szczery szlif, — To prośba ducha, co nie ma wzroku: „Przeprowadźcie mnie przez majdan!”.
A dzisiaj ty Majdan swojego narodu Bezmyślnym tłumem haniebnie zwiesz. Czyś oślepł, czy władzy na dogodzenie Za dolary niewidomego udajesz?
Udawaj, ale przyjdź, ciebie spotkam, Jak ślepcowi pokażę Majdan; Zobaczysz ty powstałą Ukrainę, Nie tłum, a legiony obywateli.
Zobaczysz ty wolności i prawdy natchnienie, Ty Boga ujrzysz w kipiącym tłumie, I Ormianin, co umarł na barykadach, Szewczenkę tam czytać będzie tobie.
Patrzeć będziesz z bliska i z daleka, Dowiesz się, że twój naród — nie ciemnota, Że na Majdanie jest biblioteka, Ale twoich książek w niej nie ma. 15.II.2014
Afgańczycy
Nocą za barykady, na Majdan, Wchodzą na swoje posterunki Afgańczycy. Jaki to czas? Jaki południk? Dobro czy zło zwycięskie będzie rano?
Ci chłopcy okupantami byli W Mesrabadzie i Dżalalabadzie, Najedli się krwawego popiołu, Służąc kremlowskiej drapieżnej władzy.
Ci młodzieńcy pokonywali ból i strach, Lecz dusz nie odziali w gołoledź; Tam Ukrainę w przegranych bojach Nauczyli ich kochać mudżahedini.
Nauczyła ich obca ziemia i krew, Imperium żelazem nie zdobyta, Uwalniać Ukrainę od kajdan, Zrywać z krwi swojej pęta.
Oni z sowietami do Kabulu weszli, I czołgi ich ryczały głośniej od gromu… Przegrały czołgi, a zwyciężyli Ci, co Ukraińcami przyszli do domu.
Teraz oni — boscy mistrzowie, Co niebezpieczeństwo czują za górą, — Nie śpią, stoją na straży dzieciarni, Która bierze zawczasu w ręce broń.
Słyszę — idą Afgańczycy na Majdan, Wiem — idą oni na wezwanie Boga, I On prowadzi ich, niczym weteran Wojny, gdzie stało się ich zwycięstwo. 17.II.2014
Wtorek 18 lutego 2014 roku — początek konfrontacji na rogu ulic Instytuckiej i Szołkowycznej. Kontynuacja tematu na s. 2
Tłumaczenie maszynowe
Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego — dzień, który obchodzony jest 21 lutego, począwszy od 2000 roku. O „wsparciu różnorodności językowej i kulturowej oraz wielojęzyczności” ogłoszono na XXX sesji Konferencji Generalnej UNESCO. Na Ukrainie święto to istnieje od 2002 roku, kiedy to w celu wzmocnienia państwowotwórczej funkcji języka ukraińskiego, wspierania swobodnego rozwoju i używania innych języków mniejszości narodowych Prezydent Ukrainy podpisał odpowiednie rozporządzenie. W te lutowe dni, gdy stolica objęta jest płomieniami oporu, zbiegły się dwie daty: minęło 25 lat od czasu utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego, co w istocie stało się odrodzeniem „Proświty”, przez dziesięciolecia zakazanej przez reżim komunistyczno-sowiecki. Właśnie w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” zostało wkrótce przekształcone TJU. Przewodniczącym komitetu organizacyjnego ds. utworzenia TJU i pierwszym przewodniczącym Towarzystwa był wybitny poeta i działacz społeczny, Bohater Ukrainy Dmytro Pawłyczko. Ten artykuł opublikował on w „Literaturnej Ukrainie” we wrześniu 1988 roku, kiedy trwały napięte prace nad stworzeniem Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Faktycznie był to również referat Dmytra Pawłyczki na zjeździe założycielskim TJU. Tezy artykułu są aktualne również dzisiaj. Dmytro PAWŁYCZKO Język ukraiński ma swoją historię. W formach zarodkowych jest obecny wraz z takimi samymi formami języka rosyjskiego i białoruskiego w najstarszych kronikach Rusi Kijowskiej, w „Słowie o wyprawie Igora”. W dawnym języku ukraińskim pisane były kozackie dokumenty państwowe i kroniki, stworzone zostało oryginalne piśmiennictwo artystyczne epok — od Iwana Wyszeńskiego do Hryhorija Skoworody. Język ukraiński ma swoją potężną literaturę klasyczną, swoich uznanych przez świat geniuszy: Tarasa Szewczenkę, Iwana Frankę, Łesię Ukrainkę, Mychajła Kociubynskiego, Wasyla Stefanyka; ma swoją wielką, już nie tylko oryginalną, ale i przekładową literaturę. Ma bogactwo leksykalne i wyrafinowanie, dzięki którym doskonale oddaje najsubtelniejsze niuanse znaczeniowe w dziełach Homera i Owidiusza, Cervantesa i Szekspira, Puszkina i Mickiewicza. Rzeczywiście, całkiem niedawno (jeśli brać czas w kategoriach historycznych) ukazała się u nas „Iliada” i „Odyseja” w przekładzie Borysa Tena, dzieła Horacego i „Metamorfozy” Owidiusza w przekładzie Andrija Sodomory, pełny zbiór dzieł Szekspira — znak dojrzałości każdego języka, przygotowywany jest do wydania „Don Kichot” (swego czasu publikowany w czasopiśmie „Wseswit”) w przekładzie Mykoły Łukasza, nie mówiąc już o całych bibliotekach literatury przekładowej, które pozostawili nam Maksym Rylski, Wasyl Mysyk, Mykoła Bażan i cudotwórca naszego języka Mykoła Łukasz. Dzisiaj trudno znaleźć w literaturze światowej wybitny poemat czy wybitną powieść, które nie miałyby ukraińskiego odtworzenia. Język ukraiński ma swoją szczególną muzykalność. Ta niezgłębiona dusza naszego języka, jak złotonośna rzeka, błyszczy falami pieśni ludowej, przelewa się w duszę narodu, tworzy zmysłową nierozerwalność ukraińskiego serca i ukraińskiej ziemi. Genialni kompozytorzy Mozart i Beethoven, Glinka i Czajkowski, Bartók i Strawiński korzystali z ukraińskich melodii w swojej twórczości, a to oznacza, że słyszeli wibrację najwyższych niebios naszego języka. Język ukraiński nie został wymyślony wczoraj. Nie jest sierotą, ma słowiańską rodzinę i światową sławę. Nie jest biedny, nie jest wulgarny, nie jest krzywousty. Ma wszystko, w tym również polityczne prawo żyć i rozwijać się, jak powiedziano we wspaniałym wierszu Maksyma Rylskiego, mężnieć „w rodzinie pięknych braterskich języków”. Ale właśnie to najdroższe i najświętsze poczucie równouprawnienia podeptali, znieważyli i splamili stalinowscy jezuici i inkwizytorzy. Prześladowali za miłość do języka ojczystego, a czasami i za biologiczną przynależność do tego czy innego narodu, tak samo albo i gorzej, jak carscy żandarmi, jak ideolodzy samodzierżawnej „niedzielimosti” i narodowej wyższości. Zakończenie na str. 2
Tłumaczenie maszynowe
Sytuacja na Ukrainie jest skrajnie trudna. Po pierwsze, trzeba odpowiedzieć na gorące wyzwania teraźniejszości, realia Eurorewolucji, obywatelskiego starcia. Po drugie, wszyscy rozumieją, że nadszedł czas globalnych zmian w państwie. Petro ANTONENKO Po raz pierwszy od 22 lat niepodległości w centrum stolicy rozbrzmiewają strzały i giną ludzie, dziesiątki zaginionych i porwanych, tysiące rannych, okaleczonych. Właśnie taką cenę społeczeństwo płaci za uświadomienie sobie: tak dalej żyć nie można. Czas wreszcie kończyć przejście od kolonii do prawdziwie niepodległego państwa, od totalitarnego do demokratycznego społeczeństwa. Eurorewolucja na Ukrainie w tych dniach skupiła się na żądaniu wobec naszego parlamentu — Rady Najwyższej Ukrainy, aby niezwłocznie wprowadzić zmiany do Konstytucji, by przejść do parlamentarno-prezydenckiej formy rządów. Konkretniej — niezwłocznie przywrócić Ustawę Zasadniczą państwa w redakcji z 8 grudnia 2004 roku. Władza, niby też deklarując gotowość do tych zmian, po prostu zwlekała. W zeszłym tygodniu tak i nie odbyła się nadzwyczajna sesja RN. Opozycja, Majdan, wszyscy uczestnicy Eurorewolucji cierpliwie doczekali się początku plenarnego sesyjnego tygodnia Rady. Ale na tym cierpliwość narodu, zdaje się, wyczerpała się. We wtorek rano dziesiątki tysięcy uczestników protestów otoczyły rządowy kwartał. Żądanie — niezwłocznie poddać pod głosowanie w Radzie złożony przez opozycję projekt ustawy o przywróceniu Konstytucji z 2004 roku, którego spiker Rybak początkowo nawet odmawiał rejestrować. Parlament i przyległe ulice w nocy zablokowała milicja, w szczególności „Berkut”. Ale sami oni okazali się zablokowani przez protestujących. Zaczęły się uliczne walki na całym obwodzie rządowego kwartału — na wielostradalnej ulicy Hruszewskiego, w Parku Maryjskim pod Radą, w innych gorących punktach. W pierwszych szeregach powstańców — pododdziały Samoobrony Majdanu, dobrze wyposażone i wyszkolone. Po stronie milicji z powstańcami biją się zwiezieni do Kijowa „tituszki”. Życie samolotu oblicza się godzinami, które spędza on w niebie, a nie w ciemnych hangarach czy na betonie lotnisk. Życie człowieka również oblicza się i mierzy tym, jak długo przebywa on w niebiosach ducha, w niebiosach miłości, w niebiosach twórczego działania, a nie tym, ile chleba i soli spożyje i ile zużyje odzieży. I naród, choćby był bogaty materialnie, tracąc język i pieśń swoją, upodabnia się do domowego ptactwa, które ma skrzydła tylko po to, aby przykrywać nimi tłuszcz i dawać z nich pierze na poduszki i pierzyny. Powiedzmy prawdę: język ukraiński przez ostatnie sześćdziesiąt lat różnymi antydemokratycznymi środkami, półtajnymi rozporządzeniami i okólnikami został niemal wyparty na swojej własnej ziemi z wielu wyższych uczelni, z wielu szkół i przedszkoli, z wielu sfer produkcyjnych, z wielu urzędów państwowych. Ale zastanówmy się, czy tylko w okólnikach rzecz? Jakie może być usprawiedliwienie dla człowieka, który wyrzekł się ojczystego języka? Człowieka ciemnego, niepiśmiennego, zastraszonego, nieświadomego lub świadomego na poziomie pluskwy, może usprawiedliwić jego tępota i ignorancja. Ale takich ludzi, zdaje się, u nas prawie nie ma. Wszyscy jesteśmy wykształceni, oczytani, wszyscy z telewizorami i radiem, z tymi oczami i uszami, które otwierają świat, najdalsze, niemal nieobecne w naszej świadomości dali — my widzimy i słyszymy, jak rośnie i kipi świat, my umiemy analizować widziane i słyszane. W domu mamy biblioteki, a niektórzy i komputery. Jesteśmy najlepszymi na świecie czytelnikami! Skąd więc bierze się wśród nas nihilistyczny wobec ojczystego języka nastrój i duch? Chyba u jednego bierze się on ze strachu, zaszczepionego w duszę jeszcze przez stalinowskich „internacjonalistów”, u innego idzie on od chciwości zachowania kariery, nieokazywania swoich narodowych uczuć, aby utrzymać się na określonym stanowisku, jeszcze u innego narodowa obojętność rodzi się jako moda: nie odstawać od tych kierowników, którzy w słowach — są za polityką narodową, w czynach zaś — oddają swoje dzieci tylko do rosyjskich szkół, rozmawiają w ojczystym języku tylko wtedy, gdy wymaga tego świąteczny rytuał. Ale są i tacy, którzy przy całym wykształceniu pozostawali ciemni, leniwi, zdegenerowani, dla których kultura — to tylko zewnętrzny blichtr i korzyść. Strach, karierowiczostwo, duchowe lenistwo — to przecież choroby, straszne, infekcyjne, i aby wyleczyć je, trzeba zmieniać cały system naszego bytu, a nie tylko system edukacji czy system wyższej szkoły. Pełnokrwiste funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach naszego nowego bytu wywoła rozkwit ducha, szlachetności i człowieczeństwa. U nas mniej będzie złodziejstwa, pijaństwa, w ogóle przestępczości, kiedy nasz język będzie rozkwitał dla każdego serca. U nas będą pracować ludzie bez obojętności, z otwartą duszą, bo przecież będą wiedzieć, że pracują nie tylko dla swojego aparatu do jedzenia. A i dla pieśni, dla historii, dla narodowej tożsamości swojego narodu. Każdy naród żyje wiarą w swój narodowy ideał. I my powinniśmy żyć wiarą w to, że nasz narodowy język jako główny nośnik, wyraziciel naszego narodowego ideału nie może zginąć; czyż może umrzeć przebogata kultura ukraińskiej poezji, Szewczenkowego słowa, Frankowej myśli?! Ale, jak mówi przysłowie, na Boga licz, ale rąk nie składaj. Odpowiadając panu Antoszkowi, który uważał, że język ukraiński — to dialekt, Iwan Franko pisał: „Dialekt? A my go natchniemy Mocą ducha i ogniem miłości, I niezatarty ślad jego zapiszemy Samodzielnie między kulturalne języki!” Epicentrum starcia stało się skrzyżowanie ulic Instytuckiej, która dawno jest w rękach powstańczego narodu, i Jedwabniczej. Powstańcy rozebrali bruk chodników i zasypali „Berkut” na Jedwabniczej gradem kamieni, w stronę milicji poleciała płonąca mieszanka. Potem ludzie podpalili samochody, którymi milicja kilka tygodni temu zablokowała ulicę. Gęsty czarny dym zwalił się na milicję, na Radę Najwyższą. Milicja zaś zastosowała gaz łzawiący, armatki wodne, granaty hukowe, gumowe kule. Już w pierwszych godzinach ulicznych walk wśród protestujących były dziesiątki rannych, kilku zabitych. Oto do takiego tragicznego starcia narodu z władzą doszło przez uparte niechcenie rządzącego reżimu szukania pokojowego wyjścia z głębokiego kryzysu. Szczegółowiej o przebiegu wydarzeń opowiemy w następnym numerze „SP”.
Nasz język potrzebuje ognia miłości, potrzebuje duchowej mocy! Kto oddycha surżykiem, nie może mieć duchowego zdrowia. Miłość do języka ojczystego to miłość do zdrowej duchowości, do wiedzy, światła, inteligencji, szlachetności, sprawiedliwości. To poczucie braterstwa między narodami, bo któryż bratni naród nie będzie się cieszył z tego, że obok żyją ludzie, szczęśliwi dzięki pieśni i mowie swojej?! Niedawno w muzeum Pawła Tyczyny widziałem plakat, na którym skopiowano autentyczne oświadczenie pewnego ojca: „Żądam zwolnienia mojego syna Bohdana z języka ojczystego!”. Trudno wyobrazić sobie bardziej haniebne przestępstwo przeciwko własnemu dziecku, bardziej haniebny dokument czasów zastoju. Nie pojedzie ten ojciec, jak Taras Bulba, do swojego syna, kiedy ten wpadnie w ręce wrogów, nie krzyknie, kiedy ten zadrży w mękach: „Słyszę, synku, słyszę!”. Nie, ten ojciec będzie jadł chleb, który przyniesie mu od wroga syn-odszczepieniec, bo oczy i myśli tego ojca pracują tylko na żołądek. Ale i tego ojca nie powinniśmy zbyt surowo sądzić, bo ukształtowały go okoliczności jego życia, jego epoki. Jego ręką, kiedy pisał to oświadczenie, kierowała chciwość mankurta do wygodnego życia bez niepokojącej myśli, bez krzyku sumienia. Miłość do języka ojczystego nie tylko nie przeczy miłości i szacunkowi do innych języków, a wręcz przeciwnie — rodzi, pielęgnuje, wyhodowuje internacjonalistyczne uczucia. Musimy pamiętać, że żyjemy w rodzinie nacji i narodowości. Chcemy być wielojęzyczni i wielowiedzący, chcemy należeć do ludzkości. Chcemy być w jego rozumie nie martwą, a promienną komórką, a do tego musimy rozbłysnąć miłością do języka ojczystego, do narodu ojczystego. Dmytro PAWŁYCZKO I mowę ojczystą kochać!.. Zakończenie. Początek na str. 1
Tłumaczenie maszynowe
Ihor SAIENKO, członek Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki
Minionego tygodnia „donscy kozacy” z obwodu ługańskiego zwrócili się do kierownictwa sąsiedniego państwa. Szczególnie wzruszające słowa skierowano do jego prezydenta W. Putina: „My, donscy kozacy, oddani Wierze Prawosławnej, Ojczyźnie i Donowi, z woli Bożej znajdujemy się na terytorium bratniego Rosji państwa — Ukrainy, sytuacja w którym w tej chwili budzi grozę. Zwracamy się do Was z prośbą, byście nie wydali nas na pastwę zachodnich Herodów”. W jaki sposób mają to uczynić cudzoziemcy, „donscy kozacy” wyrazili się jednoznacznie — „udzielić wojskowego wsparcia”! Jednak czegoś właśnie brakowało temu zwróceniu się. Bo nie było ani defilady, ani wiecu, ani kozackiego „ura!”. A swoje oddanie trzeba przecież okazać namacalnie! Właśnie tak już postąpili „donscy kozacy” z obwodu ługańskiego 24 października 1942 roku w Krasnodonie. Wtedy także napisali zwrócenie się do przywódcy innego państwa: „My, donscy kozacy, resztki ocalałe z żydowsko-stalinowskiego okrutnego terroru naszych rodaków, ojcowie i wnukowie, synowie i bracia poległych w zaciekłej walce z bolszewikami i zamęczonych w wilgotnych piwnicach i ponurych kazamatach przez krwawych katów Stalina, przesyłamy Wam, Wielkiemu Wodzowi, Genialnemu Mężowi Stanu, Budowniczemu Nowej Europy, wyzwolicielowi i przyjacielowi donskiego kozactwa, nasze gorące donskie kozackie pozdrowienie! Śmierć Stalinowi i jego oprycznikom! Heil Hitler! Niech żyje Hitler! Niech żyje nasz organizator i wódz, kozacki generał Piotr Krasnow! Za ostateczne zwycięstwo nad naszym wspólnym wrogiem! Za Cichy Don i donskich kozaków! Za niemiecką i sprzymierzone armie! Za wodza Nowej Europy Adolfa Hitlera — nasze potężne, serdeczne kozackie „ura!””. Wtedy też odbyły się „kozacka defilada” i wiec, którymi „donscy kozacy” zaświadczyli swoje oddanie niemieckiemu dowództwu hitlerowskiemu i niemieckiej administracji. Na tej uroczystości obecnych było 20 przedstawicieli niemieckiego dowództwa wojskowego i miejscowych organów zarządzania. Z wódczano-patriotycznymi przemowami przed kozakami wystąpili burmistrz Krasnodonu P. Czernikow, ataman stanicy Gundorowskiej obwodu rostowskiego F. Własow, stary kozak H. Suchorukow, a także przedstawiciele władzy okupacyjnej. Wszyscy mówcy byli zgodni w swoim apelu do kozactwa — nawiązać ścisłą współpracę z okupantami-„wyzwolicielami” i połączyć wysiłki w walce przeciwko bolszewizmowi i Armii Czerwonej. Kiedy Wehrmacht ruszył dalej na wschód, do pilnowania Ordnung (porządku) pozostało trzynastu niemieckich żandarmów na cały rejon krasnodoński. Jednak sumiennie pomagało im aż kilkuset policjantów, w większości donskich kozaków. A chętnych do służby w niemieckiej policji wśród nich było znacznie więcej. Właśnie oni brali udział w pogromie antyniemieckiego młodzieżowego podziemia „Młoda Gwardia”, kozacy aresztowali, przesłuchiwali, torturowali i rozstrzeliwali młodogwardzistów. Na tym ich „wyczyny” się nie skończyły. Wycofując się pod naporem Armii Czerwonej na zachód, zalali swoją haniebną drogę krwią i trupami niewinnych ofiar. Tych „bohaterów” rozbroili we Włoszech Brytyjczycy i przekazali władzy radzieckiej jako przestępców wojennych. Na początku lutego 2014 roku oddziały policyjne z donskich „kozaków” za błogosławieństwem miejscowych „regionałów” ponownie pojawiły się w Ługańsku. Kogo zatem teraz będą aresztować, przesłuchiwać, torturować i rozstrzeliwać? Czyżby majdanowców? Na razie donscy „kozacy” tego jeszcze nie zrobili. Jednak 9 lutego 2014 roku, na wiecu w Ługańsku, już trochę nasrali „swojego dobra” w „galife”, gdy bezskutecznie próbowali przeszkodzić aktywistom Euromajdanu przenieść „Ukraińskie pianino” pod pomnik Tarasa Szewczenki. Trudno zrozumieć — kto zatem dziś na Ługańszczyźnie wkłada klaunowskie mundury i stara się udawać groźnych żandarmów nieistniejącego imperium, szalenie wrzeszcząc „любо” lub „не любо” dla przypodobania się miejscowej komuno-komsomolskiej władzy? Skąd wzięły się ci błazny — zapamiętali lokaje Moskwy i dawnych i obecnych ługańskich komunistów? Przecież podczas drugiej wojny światowej „resztki ocalałe z żydowsko-stalinowskiego okrutnego terroru” zgodnie stanęły przeciwko Moskwie pod sztandarami Hitlera i razem z nim poszły w niebyt! A szef Głównego Zarządu Wojsk Kozackich Cesarskiego Ministerstwa Okupowanych Terytoriów Wschodnich Niemiec, generał Wehrmachtu Piotr Mikołajewicz Krasnow mówił: „Zdrawstwujte, fiurer, w Wielkiej Germanii, a my, kozaki, na Tichom Donu. Kozaki! Pomnitie, wy ne russkije, wy kozaki, samostojatielnyj narod. Russkije wrazhdebny Wam. Moskwa wsegda była wragom kozakow, dawiła ich i ekspłuatirowała. Tiepier nastał czas, kogda my, kozaki, możem sozdat swoju nieziawisimuju ot Moskwy żyzń. Russkich niezchodimo zapierat w ramki starogo Moskowskogo kniażestwa, otkuda naczałosja prodwiżenije moskowskogo impierializma. Da pomożet Gospod’ niemieckomu orużiju i Gitleru!”. Przykro, lecz Służba Bezpieczeństwa Ukrainy ustami swoich ługańskich rzeczników nie dostrzega przestępstwa w wymienionym zwróceniu się tak zwanych donskich kozaków do prezydenta innego państwa, podobnie jak nie widzi zagrożenia w ich zapowiedziach gotowości bronienia z bronią w ręku ziemi, która rzekomo należy nie do Ukrainy, lecz do nich. A ilu moskiewskich szpiegów oraz innych jawnych i ukrytych wrogów Ukrainy zneutralizowano przez ponad dwadzieścia lat istnienia ługańskiego zarządu SBU? Żadnego! Czyż ich tu nie ma? Nasza SBU przypomina prowincjonalny oddział Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Spadkobiercy kolaborantów Hitlera — donscy kozacy — dziś nazywają siebie „antyfaszystami”. Były premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill oświadczał: „Faszyści przyszłości będą nazywać siebie antyfaszystami”. W ostatnich latach w Ukrainie za zasłoną „antyfaszyzmu” otwarcie kryje się rewanżyzm nowożytnego rosyjskiego imperializmu.
Tłumaczenie maszynowe
Krzywy Róg to miasto szczególne. Odległość od południowych do północnych krańców miasta przekracza 100 kilometrów. Osady formowały się tu bowiem wokół kopalń rudy żelaza, której początek wydobycia wiąże się z imieniem legendarnego Ołeksandra Pola. Dlatego też rozrosło się miasto górników. Przemysł górniczo-hutniczy pozostaje w Krzywym Rogu gałęzią miastotwórczą do dziś. Istnieją tu silne tradycje proświtańskie. To właśnie w Krzywym Rogu pod koniec lat 80. ubiegłego wieku, jako jedno z pierwszych na terenach Dniepropietrowszczyzny, powstało Towarzystwo Języka Ukraińskiego, któremu przewodził wykładowca miejscowego instytutu pedagogicznego Ołeksandr Połowyna. Wówczas pracownicy miejscowej uczelni stali się intelektualnym trzonem naszej organizacji społecznej. Zatem symboliczne jest to, że liczne zaplanowane szewczenkowskie wydarzenia, przyуроczone 200-leciu urodzin Kobziarza, z rozmachem wystartowały na bazie Krzyworoskiego Uniwersytetu Narodowego, który od niedawna połączył pod jednym dachem dawny instytut pedagogiczny i górniczo-hutniczy, a także filię Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego. I teraz uczy się tu jednocześnie 21 tysięcy studentów. Jak opowiedział pełniący obowiązki rektora uniwersytetu Mykoła Stupnik, z okazji 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki zaplanowali szereg wydarzeń. I właśnie z udziałem przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawła Mowczana dokonali potężnego startu. Bo Krzywy Róg naprawdę szanuje Kobziarza. — Jest mi miło, że właśnie w murach waszej uczelni rozpoczynają się wielkie obchody jubileuszu człowieka, który przekształcił ukraiński naród — zaznaczył w swoim wystąpieniu Pawło Mowczan. — Szewczenko to postać, która nadała nam określony biorytm… W każdym narodowym organizmie istnieją przewodnicy wielkich boskich idei. Szewczenko takim jest. On jest naszym narodowym programem. I kiedy szukają idei narodowej, ona jest tam, u Szewczenki. Dzisiejszy algorytm to jest to, co się dzieje. Komuś podoba się lub nie podoba słowo „majdan”, ale on jest, on istnieje, on jest bezpośrednio połączony ze słowem Szewczenki. Jako jeden ze świadków tego, jak szewczenkowskie słowo było poniżane, ja wraz z grupą ukraińskich intelektualistów brałem udział w spotkaniu z Prezydentem Ukrainy w Forosie. Ostrzegaliśmy go, żeby nie podpisywał ustawy językowej Kołesniczenki-Kiwałowa. I Prezydent nam obiecał tego nie robić, a już po dniu podpisał. To oznaczało, że nie usłyszano głosu nie tylko przedstawicieli inteligencji, którzy przyjechali do Forosu, aby powiedzieć: „Nie róbcie tego, bo to słowo Szewczenki, a słowo Szewczenki jest od Boga”… Wyrzekać się tego, że jesteś Ukraińcem, to wyrzekać się Boga. I wyrzekać się ojczystego słowa to wyrzekać się imienia Szewczenki, które dla nas jest święte. Daj Boże, żebyśmy zrozumieli całą wielkość tej postaci. Współczesność Szewczenki to niezaprzeczalny fakt, gdyż będąc centralną postacią ukraińskiej literatury i kultury XIX wieku, wyznaczył on drogi rozwoju swojego narodu na wiele pokoleń naprzód. Dzięki swojemu „poetyckiemu jasnowidztwu” (określenie Ołesia Honczara) artysta zdołał przewidzieć skomplikowane perypetie ukraińskiej historii i zrozumiał najsubtelniejsze cechy charakteru narodowego, które wpływają na los narodu. Według słów znanej badaczki twórczości Szewczenki Wałerii Smiłanskiej, „Szewczenko jest zjawiskiem ukraińskiej duchowości, potężnym źródłem narodowej świadomości, uczestnikiem historycznego życia narodu, doradcą, ojcem, nawet prorokiem przyszłości i apostołem prawdy, symbolem Ukrainy. Ukraina dla niego była wszystkim i on jest obecnie wszystkim dla Ukraińców. Żaden z poetów nowej ery nie jest w stanie dorównać w tym Szewczence, którego testament zawsze będzie jednoczył ludzi w służbie Ukrainie. Osobiście upatruję swoją misję w tym, aby studiować historię, literaturę, język ojczystego narodu, starać się dotrzeć do głębi narodowego postrzegania świata i w miarę swoich możliwości wspierać postępowy rozwój swojego kraju. Właśnie tak rozumiem utwór, który jest, według Jewhena Małaniuka, „najpełniejszą ideologiczną syntezą całej twórczości Szewczenki, gdzie poeta ze świadomością tej odpowiedzialności, na którą mogą pozwolić sobie tylko geniusze i prorocy, zadedykował „i martwym, i żywym, i nienarodzonym” Ukraińcom, potwierdzając tym historyczną ciągłość i nieśmiertelność ukraińskiego narodu we wszystkich czasach”. W 1927 roku Jewhen Małaniuk pisał: „Proces materializacji poezji Szewczenki potężnie trwa,
i dopiero gdy zakończy się ona własnym państwem, możemy powiedzieć, że współczesność dorosła do Szewczenki. Do tego czasu Szewczenko zawsze będzie siłą, która będzie zmuszać do wzrostu”. Jednak i dzisiaj, kiedy na mapie świata jest niepodległe państwo Ukraina, nie możemy powiedzieć, że dorośliśmy do Szewczenki, że nie jest on współczesny, wszak te społeczne, polityczne, filozoficzne, historyczne, artystyczne, psychologiczne, moralno-etyczne tematy, problemy i idee, które brzmią w jego poezji, i dzisiaj są aktualne. Ukraina — to Szewczenko, Szewczenko — to Ukraina. Dlatego jego twórczość będzie współczesna dla wszystkich pokoleń Ukraińców, dopóki żyć będzie nasz naród, gdyż poeta wyrósł z jego ciała i krwi. Dzisiaj Ukraina ma możliwość wypełnić wszystkie testamenty Kobziarza, budując własne państwo zgodnie z odwiecznymi tradycjami Ukraińców, uwzględniając cechy narodowej mentalności i opierając się na ogólnoludzkich wartościach moralno-etycznych. Absolwent Moskiewskiego Instytutu Literackiego imienia Gorkiego, Rosjanin z pochodzenia Serhij Czanin, w ostatnich latach poświęcił się badaniu genealogii Tarasa Szewczenki. Przerodziło się to już w unikalną książkę „Wielki ród wielkiego człowieka”. — Praca nad spuścizną twórczą Szewczenki jeszcze nie jest zakończona — zaznaczył Serhij Czanin. — Dlatego że jest szereg tematów, które poruszają rozum i serce… Jestem wdzięczny losowi, że udało się wnieść coś nowego do przebogatej skarbnicy szewczenkoznawstwa. Jeśli podsumować wszystko to, co napisali moi poprzednicy odnośnie do spuścizny twórczej Kobziarza, to tutaj stosownie jest przytoczyć jego własne słowa: „Historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny”. W konferencji z okazji otwarcia dni szewczenkowskich w Krzyworoskim Uniwersytecie Narodowym wziął udział laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Hryhorij Husejnow, oryginalny pisarz, wieloletni niezmienny redaktor czasopisma „Kurier Krywbasu”. I to także zadziwia — w mieście, które zazwyczaj uważa się za czysto przemysłowe, górniczą stolicę Ukrainy, ukazuje się już ponad dwie dekady literacko-publicystyczny magazyn „Kurier Krywbasu”. Przewodniczący dniepropetrowskiej obwodowej „Proświty” Serhij Dowhal w swoim wystąpieniu akcentował uwagę obecnych na tym, że tak potężny start świąt szewczenkowskich na bazie Krzyworoskiego Uniwersytetu Narodowego jest symboliczny. — W Krzywym Rogu tematowi szewczenkowskiemu poświęcają dzieła artystyczne, prace naukowe, badają drzewo genealogiczne Kobziarza, a nawet wykonują portrety Tarasa na szkle — zaznaczył Serhij Dowhal. Prawdziwą atrakcją stał się udział w tym zgromadzeniu unikalnego mistrza ręcznego grawerowania na szkle w stylu artystycznym Wasyla Pyłki. Artystów, którzy posiadają podobną technikę, jest niewielu. Poświęcił on tematowi szewczenkowskiemu oryginalne prace. A w foyer eksponowano wystawę dzieł Tarasa Szewczenki i współczesnych ukraińskich pisarzy, a także wystawę fotograficzną „Panoramiczna Ukraina” autorstwa Wasyla Helewaczuka. Chór ludowy „Crescendo” wykonał pieśni do wierszy Kobziarza „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” oraz „Dumy moje”. Pawło Mowczan wręczył podziękowania najlepszym propagatorom ukraińskiego słowa w mieście górników, potem razem z Serhijem Dowhalem, Mykołą Kramarenką i Serhijem Czaninem przeprowadził konferencję prasową w redakcji gazety „Czerwony hirnyk”. A miejscowa telewizja „Kryworizzia” nagrała z Pawłem Mowczanem 30-minutową rozmowę na temat szewczenkowski. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Nadija Kyrjan
Zdjęcia Wołodymyra Kowalczuka
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z artystycznym kierownikiem zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca «Darniczanka», profesorem Petrem Andrijczukiem, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy, w Domu Sztuki i Twórczości Technicznej «Pieczerśk» zorganizowali święto ludowych zespołów chóralnych Kijowa i obwodu kijowskiego «Darniczanka zbiera przyjaciół», poświęcone Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego, obchodzonemu 21 lutego. W święcie wzięli udział ludowy chór amatorski «Desnianśki zori» ze wsi Wyszcza Dubecznia w rejonie wyszhorodzkim (kierownik artystyczny Witalij Bondarenko), ludowy chór amatorski im. Wołodymyra Nowikowa Domu Kultury Otwartego Towarzystwa Akcyjnego «Bilszowyk» (kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Jurij Karnauch), chór Biłohorodzkiego wiejskiego domu kultury w rejonie kijowsko-światoszyńskim obwodu kijowskiego (kierowniczka Tetiana Łysiuczenko), zespół pieśni i tańca «Kołos» Narodowego Uniwersytetu Bioresursów i Przyrodokorzystania Ukrainy (kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Stanisław Siemionowski), zasłużony ludowy chór Ukrainy «Budiwelnyk» Centrum Ludowej Twórczości holdingu «Kijowmiskbud» (kierownik, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Chort).
Program świąteczny rozpoczął zespół pieśni i tańca «Darniczanka». Kierownik tego kolektywu, inicjator imprezy Petro Andrijczuk oraz odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk pozdrowili uczestników wydarzenia z Międzynarodowym Dniem Języka Ojczystego i zaznaczyli, że rodzime słowo zawsze jednoczyło naród, skupiało go w jedną siłę, a ze słowem danym przez Boga jesteśmy niezwyciężeni.
Mykoła Nesterczuk wręczył chórom Dyplomy Honorowe „Proświty” za wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, rozwój kultury ukraińskiej, ofiarną pracę na polu duchowego umocnienia rodzimego słowa. Proświtianin Petro Szulha, dziennikarz, wieloletni uczestnik zespołów artystycznych, opowiedział, że zachwyciła go wysoka kultura wykonawców, lśniąca samoorganizacja świętowania, które odbyło się bez wsparcia mecenasów: „Przegląd zespołów ludowych zapoczątkował profesor Petro Andrijczuk, jego inicjatywa otrzymała szerokie poparcie. Ucieszyła młodzież: wysokim kunsztem i artyzmem, ogromną liczbą uczestników zaznaczył o sobie mało znany młodzieżowy zespół „Kołos”.
Tłumaczenie maszynowe
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Spis istniejących bibliotek-czytelni «Proświty» według stanu na 1918 rok
Kijów Kijowska „Proświta”. 310 członków, w ciągu roku odbyły się 2 zebrania ogólne, przewodniczący — Łotocki. Łukianowska. Działała do 3 września 1918 roku, kiedy rada podjęła decyzję o połączeniu z Kijowską „Proświtą”. Na początku września 1918 r.: przewodniczący — Serhij Teleżyński, zastępca przewodniczącego — Fedir Łeszczuk, sekretarze — Myk. Hrynczenko, H. Kensicki, członkowie rady — Haszycki, Augustowicz, Kopin, Horbik, Ołeksijewa, Łapa, Czepurnatyj. Sołomjańska. „Proświta” założona w maju 1917 r. Założyli intelektualiści Szwaczko, Dombrowski, Swiatnenko. Demijewska. 14 członków, w ciągu roku odbyło się 6 zebrań ogólnych. „Dytiacha chata”, „Żino czyj sojuz”, „Pracia”, „Ridnyj kurin”, „Robitnyczyj klub”, Dehtjariwska, Mykołajiwska słobidka, Szuławka.
Kijowska gubernia
Powiat berdyczowski Bililiwka. Założył Mykoła Orliwski — uczeń szkoły handlowej w Humaniu. Wiewsianyky. „Proświta” założona w maju 1917 r., 203 członków. Przewodniczący — nauczyciel K. Petruszewski. W ciągu roku — 5 zebrań ogólnych. Żydiwci. „Proświta” założona 9 lipca 1917 r., 32 członków, księgozbiór, czytelnia. Składka — 1 karbowaniec. Zbaraż. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r. Kumaniwka. „Proświta” założona 11 maja 1917 r. D. S. Kraszennykow wystąpił na wiejskim zgromadzeniu i zaproponował utworzenie towarzystwa „Proświta”. Wieczorem odbyło się zebranie ogólne, na którym uchwalono Statut i wybrano przewodniczącym rady Iwana S. Wolniuka, sekretarzem — Ninę Wołoszeniuk, skarbnikiem — Marię Poliszczuk. Oweczacze (Samhorodok). „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 35 członków. Przewodniczący — psalmistą Szymański. Pohrebyszcza. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 14 członków. Przewodniczący — W. A. Prysiażniuk. Cariwka. Założył Mykoła Orliwski — uczeń szkoły handlowej w Humaniu. Berdyczów (kolej, Florianówka), Wachniwka, Wilszka, Hłuchiwci, Hopczycia, Dubowi Macharynci, Koziatyn, Łebedynci, Łyczycz, Liszczynci, Machniwka, Nowa Pryłuka, Połyczynci.
Powiat wasylkowski Biała Cerkiew. „Proświta” założona 4 marca 1917 r., 232 członków na wrzesień 1917, 214 członków — na 1918 r. Podział na sekcje: agitacyjną, wydawniczą, artystyczną, biblioteczną, szkolno-wykładową. Przewodniczący — lekarz Modest Pyłypowycz Łewycki. Onże — przewodniczący Związku „Proświt” powiatu wasylkowskiego. Towarzysz przewodniczącego — P. Swaryczewski. Zebrań ogólnych w ciągu roku — 1, zebrań rady — 20. Wasylków. „Proświta” założona 29 kwietnia 1917 r., 100 członków, wydaje broszury. Wełyka Sołtaniwka. „Proświta” założona 14 września 1917 r. staraniem Zozuli i Horobcia, 74 członków. Przewodniczący — Tereszko Zozula, towarzysz przewodniczącego — Owram Szukało, pisarz — Chwedos Ćwirkun, skarbnik — Kuźma Horobec.
Kazenna Motowyliwka. „Proświta” założona 6 kwietnia 1917 r., 70 członków na wrzesień 1917, 91 członków — na 1918 r. Przewodniczący T. Iw. Honczar. Kowaliwka. Przewodniczący — nauczyciel O. Pełyk. Kożanka. 17 maja 1919 r. uchwalono decyzję o przekształceniu w filię Kijowskiego towarzystwa „Proświta”. Przewodniczący — I. Priior, pisarz — O. Skałyżenko. Kusziwka. „Proświta” ma 70 członków. Łosiatyne. „Proświta” założona w sierpniu 1917 r., 50 członków na wrzesień 1917, 150 członków — na 1918 r. Przewodniczący — O. Symonenko. Matiusziwka. „Proświta” założona 4 kwietnia 1917 r., 50 członków. Nastaszka. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 45 członków. Ozerna. „Proświta” założona 21 maja 1917 r., 145 członków. Olszenycia (Wilszana). „Proświta” założona w 1917 r., 250 członków. Piszczanka. „Proświta” założona 21 kwietnia 1917 r., 45 członków. Rozaliwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 54 członków. Przewodniczący — P. P. Pawłenko, w ciągu roku 2 zebrania ogólne. Rokytianka (Rokytne). „Proświta” założona 20 maja 1917 r., 25 członków na wrzesień 1917, 40 członków — na 1918 r., chór. Przewodnicząca — nauczycielka Lidia Tomaszewicz. Sawarka. „Proświta” założona 3 kwietnia 1917 r., 161 członków na wrzesień 1917, 130 członków — na 1918 r., w ciągu roku odbyły się trzy zebrania ogólne. Przewodniczący — kierownik szkoły. Saływonky. Przewodnicząca — Sofia Sołncewa. Tahan cza. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., — same dziewczęta, 200 członków. Założyły szkołę wieczorową dla niepiśmiennych. Telesziwka (Tymysziw, poczta Rokytne) wołosti wincantowskiej. „Proświta” założona 20 maja 1917 r., 100 członków. Przewodniczący — Petro Swaryczewski. W swoim domu. Od 18 września zorganizowała kursy w wieczorowej szkole nauki czytania i pisania. Tkariwka. „Proświta” założona 26 marca 1917 r., 125 członków, przedszkole. Uzeno (Uzynka). „Proświta” założona w 1917 r., 48 członków, prowadzi przedstawienia. Czmyriwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 61 członków, wydaje czasopisma. Przewodniczący — W. Karas. Szkariwka. „Proświta” założona 2 kwietnia 1917 r., 127 członków.
Przewodniczący — Sydor H. Uzienko. W ciągu roku przeprowadzono 5 zebrań ogólnych, jest przedszkole. Juzefiwka. „Proświta” założona w 1917 r., wydaje czasopisma. Jankiwka. „Proświta” założona w maju 1917 r., 42 członków, młodzież, przewodniczący — Iw. B-can. Bohuliwka, Wapnyriw, Deremezna, Zoreriwka, Kodak, Owiryanka, Ołeniwka, Ostrijka, Pyłypcza, Pinczuky, Poprawka, Postyliwka, Romaszkiwka, Rotaczi, Truszkiwka, Fastów, Fastoweć, Frusy, Czerkaske, Czynawka (Syniawka).
Powiat zwinogródzki Budyszcze (stacja pocztowa Kyryliwka). „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 180 członków. Przewodniczący — A. Nastenko. Husakowe. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 150 członków. Przewodniczący — M. Mychajłowski. W ciągu roku — 6 zebrań ogólnych. Kyryliwka. Towarzystwo „Kobzar”. Założone w marcu 1917 r., 401 członków. Założył galicjanin Pańkiwski. Przewodniczący — L. Mizecki. W ciągu roku — 4 zebrania ogólne. Łysianka stacja pocztowa, Chyżen ci. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 120 członków. Przewodniczący — R. Stecenko, uczeń. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Syhnajiwka (stacja Matusiw). „Proświta” założona 18 marca 1918 r. przez grupę młodych ludzi. Wkrótce Niemcy wyłamali zamki w budynku oświatowym i zniszczyli mienie: lampy, książki, dekoracje. Przebywanie w budynku i prowadzenie pracy oświatowej wśród chłopów było zabronione. Weresky, Żurawka, Nemoroż, Petracziwśke (stacja pocztowa Olszana), Chłypiwka.
Powiat kaniowski Kaniów. W sprawie otwarcia „Proświty” zwracał się 30 marca 1917 r. Serhij Szapran. Karapyszi. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 107 członków. Przewodniczący — T. M. Danyłenko. W ciągu roku — dwa zebrania ogólne.
Medwyn. „Proświta” założona 20 maja 1917 r., w 1917 r. miała 120 członków, w 1918 r. — 240. Kółko teatralne amatorów, biblioteka, gdzie odbywają się czytania w święta. Przy towarzystwie jest chór, kursy dla niepiśmiennych od 1 października 1917 r. Przewodniczący — S. K. Ostapeć. W ciągu roku — 4 zebrania ogólne. Stebliw. „Proświta” założona w marcu 1917 r., 119 członków. Założyciel — Pawłowski, przewodniczący — Dyrektorenko. Bohusław, Hryhoriwka, Jemchycha, Zełenok, Kowali, Korsuń, Kuryliwka, Łytwynieć, Łytwyniwka, Małyj Rżaweć, Myroniwka, Potapci, Pustowojty, Stepanci, Tahan cza, Truszczyn, Janiwka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Justynogród. „Proświta” założona w maju 1917 r., 18 członków. Przewodniczący — Petro Mostycki. Zozów (wieś Oczeretnia), Łaniwka, Lipce, Pleskowiec, Cybulówka (cukrownia), Czeretno, Jakubówka. Powiat radomyski Brusiłów. „Proświta” założona w maju 1917 r., 85 członków. Założona przez miejscową inteligencję. Przewodniczący — inspektor wyższej szkoły początkowej Iwan Mysliński. W ciągu roku — 6 zebrań ogólnych, 8 zebrań rady. Kierunek — historyczno-krajoznawczy, pisarski. Wielki Korohod, Wodotyj, Horbulów, Zabiłocze, Iwanków, Mały Korohod, Malin, Pyryżky (m. Malin), Radomyśl, Rozaniw, Stawky, Czopowyczi, Czarnobyl, Szepelyczi. Powiat skwirski Antoniw. „Proświta” założona w sierpniu 1917 r., 80 członków. Przewodniczący i założyciel nauczyciel A. Sosnowski. Babynci. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 59 członków. Założył nauczyciel Tuchomski, przewodniczący — Ostap Skyba. Horodyszcze-Pustowarowe. „Proświta” założona 24 kwietnia 1917 r. Przewodniczący — Ołeksandr Łuhowyj, pisarz — Katra Pleskaczewa. Krywe. Jeszcze w 1906 roku rada Kijowskiego Towarzystwa „Proświta” prosiła o otwarcie tutaj czytelni. Gubernator kijowski nie wyraził na to zgody. Szałijiwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 69 członków. Przewodniczący — H. Borysiuk. W ciągu roku — 6 zebrań ogólnych. Bastriwka, Wełyki Jerczyky, Worobiówka, Hajworon, Horodyszcza Kosiwśki, Didowszczyna, Zarubynci, Złodijiwka, Kamianka, Kornyn, Łypky, Łuczyn, Malijiwka, Pawołocz, Parypsy, Parchomiwka, Petriwci, Poczujkino (stacja Kożanka), Rohizne (Wołodarka), Rubczenky-Buko, Rude Seło, Rużyna, Sełezenka, Skwyra, Skoczyszcze, Sokilcza, Stawyszcze, Starostynci, Tataryniwka (Orichoweć). Powiat taraszczański Kiwszowata. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 123 członków. Przewodniczący — E. Maluk. W ciągu roku — dwa zebrania ogólne. Łobaczów. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 97 członków. Przewodniczący — H. Jaszczuk. Tetiów (Wysoke). „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 120 członków. Przewodnicząca — nauczycielka Hapka Mokir. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Fediukiwka. M. Zacharżewski. Buziówka, Żaszków, Żaszkowskie Horodyszcze, Żydiwśka Hrebla, Krasyliwka, Łemiszczycha, Piatyhoory, Połkownyczyj Chutir, Rasocha, Taraszcza, Tychyj Chutir, Czerepynka, Czerepynci, Janyniwka. Powiat umański Wierzchnianka (stacja Chrystyniwka). „Proświta” założona w 1917 roku, 144 członków. Przewodniczący — chłop Porfyrij Symonyn. Dmytruszky. „Proświta” założona w lipcu 1917 r., 150 członków. Przewodniczący — K. I. Darijenko. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Dubowa. „Proświta” założona w 1917 roku, 75 członków. Przewodniczący — O. W. Dewiatko. W ciągu roku — 6 zebrań ogólnych. Dubowo (Rohowjak). „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 33 członków. Przewodniczący — L. N. Keckało. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Nerubajka. „Proświta” założona w maju 1917 r., 35 członków. Przewodniczący — Trychwon Tkaczenko. W ciągu roku — dwa zebrania ogólne. Humań. „Proświta” założona w sierpniu 1917 r., 64 członków. Przewodniczący — Łowećkyj. Jahubeć. „Proświta” zaczęła istnieć jeszcze w 1905 roku, ale zmuszona była zakończyć swoją działalność. Odrodziła się 15 kwietnia 1917 r., zgromadziło się 320 osób. Jest biblioteka, przybywa młodzieży, 97 osób uczęszcza na kursy dla analfabetów. Przewodniczący — Justym Wełyczko, kierujący „Proświtami” rejonu chrystyniwskiego. Antoniwka, Babanka, Biłaszkry, Buky, Wijtiwka (Radysziwka), Wilszanka, Hereżeniwka, Hołakiwka, Hordasziwka, Hrodzewo, Hromy, Dzenzeliwka, Dobrowody, Zwenihorodśkyj Kutok, Zwenihorodśkyj Kut, Zełenkiw, Iwańky, Kysłyn, Kyszenci, Kołodiźke, Korażowyj Kut, Korżowe, Koczerżynci, Koczubijiwka, Kryweć, Kuzmyna Hrebla, Ładyżynka, Ładyżynci, Łaszczewo, Łaszczeniwka, Łaszchiwka, Łebedynka, Mańkiwka, Maszuriw, Mołodećke, Nebeliwka, Oksanyno, Onufrijiwka, Ostriweć, Pawliwka, Pałażka, Pałanoczka, Palne, Paniwka, Pańonżkowa, Perszawka, Pidwysoke, Podibno, Pokotyliwka, Potasz, Ryżawka, Ryzyno, Rohy, Rosiszky, Rubanyj Mist, Rusałiwka, Swynarka, Syzyna, Synajka, Synycia, Sołdatśka Słoboda (m. Humań), Sofijiwśka Swoboda, Stepkiwka, Suhołiwka, Suszkiwka, Tałałajiwka, Talanka, Tomasziwka, Torhowycia, Charkiwka, Chyżna, Chrystyniwka, Szabłycia, Szalne, Szukajwody. Powiat czerkaski Horodyszcze. „Proświta” założona w marcu 1917 r., 200 członków. Przewodniczący — nauczyciel W. A. Pinczuk. W ciągu roku — 9 zebrań ogólnych. Łuzaniwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 180 członków. Przewodnicząca — O. Kalnićka. W ciągu roku — 5 zebrań ogólnych. Smiła. Hryszczenko, przewodniczący — A. Szmyhowećkyj. Taszłyk (Rotmistriwka). W. Kowerniński. Czerkasy (Ołeksandriwśka, 112). „Proświta” założona w marcu 1917 r., 158 członków. Przewodniczący — członek zarządu miejskiego P. Iw. Chomenko. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Jabłuniwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r. Założyciel — Iwan Malinowski, przewodniczący — Iwan Hrebeniuk. W ciągu roku — 7 zebrań ogólnych. Bałaklija, Biłozirja, Wiazowka, Derenkiwci, Żabotyn, Kamianiwka, Mychajliwka, Moszna, Petropawliwka, Przysiołek zakładu jabłuniwskiego, Swynarka, Sunky, Terniwka, Terpiwci, Chudjaky, Chudjakiwka, Carśka Swoboda. Powiat czyhryński Werbijiwka. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 38 członków. Założyciel — R. Sołomianyj, przewodniczący — nauczyciel O. Pałenyj. W ciągu roku — 7 zebrań ogólnych. Hołowkiwka. Sekretarz — P. Hura. Osytnianka (poczta stacja Kapitaniwka). 150 członków. Założyciel — nauczyciel Szczerbyna, przewodniczący — nauczyciel Iw. Mazur. W ciągu roku — 2 zebrania ogólne. Seweryniwka. „Proświta” założona 22 czerwca 1917 r., 150 członków. Przewodniczący — ksiądz U. Paszuta, sekretarz — K. Wołanśka. Czyhryń, plac Sofijiwśkyj, 16. Bałandyno, Bandurowe, Birky, Borowycia, Wyszczi Wereszczaky, Hołykowo, Huszcziwka, Zwenihorod, Złotopol, Kamianka, Kapitaniwka, Kożarka, Kosari, Krasnołisiwka, Kryłowo, Kryszky, Łypowo, Łypianka, Łystopadowo, Medwediwka, Mordwa, Neczajiwka, Nowa Osota, Ołeksandriwka, Omelhorod, Osytnianka, Podorożnie, Pużlis, Rahacz, Racewo, Sosniwka, Stawydły, Stara Osota, Strymiwka, Subotowo, Tełepyno, Tymosziwka, Trylisy, Truszewci, Turija, Cwitna, Czapłyste, Janycz, Janiwka. Nie posiadały bibliotek-czytelni następujące „Proświty”: Kijów Kijowska Hromada Ukraińska. 11 września 1918 r. podjęła decyzję o przekształceniu w filię Kijowskiego Towarzystwa „Proświta”. Stacja Kijów Kolei Południowo-Zachodniej. „Proświta” założona w maju 1917 r., 98 członków. Przewodniczący — Owram Pawnycia. Towarzystwo „Proświta” przy Kijowskim Klinicznym Szpitalu Wojskowym. 43 członków. 16 stycznia 1919 r. wnioskowało o przekształcenie go w filię Kijowskiego Towarzystwa „Proświta”. Filia „Proświty” w Kijowskim Oddziale Banku Narodowego. Członkowie towarzystwa: D. D. Skrypnyczenko, E. Hodzewycz, D. Kryżanowski, A. Zabłocki, M. Słobodianyk, S. Wasilew, J. Zacharewycz i inni. Gubernia kijowska Powiat berdyczowski Biłopillia. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 18 członków. Przewodniczący — naczelnik poczty Ostapczuk. Powiat wasylkowski Wełyka Motowyliwka. „Proświta” założona w czerwcu 1917 r., 45 członków. W ciągu roku — trzy zebrania ogólne. Hotećke. „Proświta” założona 28 kwietnia 1917 r. Sorokotaczykowe. „Proświta” założona w lipcu 1917 r., 43 członków. Przewodniczący — Horbań. Bakumiwka, Ksawerci, Pamaliwka, Petrawka, Rżyszczew.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu ««Proświty» sobornej Ukrainy», s. 4
Tłumaczenie częściowe: inna część tego materiału jest na razie pokazana po ukraińsku
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
Закінчення. Початок на стор. 4—5
Харківська губернія Була створена спілка “Просвіт” Слобожанщини. На першому Всеукраїнському з’їзді “Просвіт” від спілки виступив Власенко.
Богодухівський повіт Костянтинівка. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 28 членів. Засновник — Савченко, голова — Костенкова. За рік — 12 загальних зборів. Краснокутськ. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 86 членів. Голова — сільський учитель Зінченко. За рік — 12 загальних зборів. Пархомівка. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 120 членів. Голова — Г. Мокровцев. За рік — два загальні збори. Шарівка. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 60 членів. Голова — Василь Ємець. За рік — 5 загальних зборів. Богодухівська, Калантаївська, Крисинська, Мурахівська, Полкова-Микитівка, Рублівська, Хрущово-Микитівська.
Валківський повіт Валківська, Високопольська, Добропольська (ст. Мерчин Півд. зал.), Коломакська, Люботинська, Нікольсько-Камищоватська, Ново-Камишоватська, Ново-Мерчанська (ст. Мерчин), Олексіївська, Перекопська, Різуненківська (п.о. Коломак), Сніжківська, Старо-Водолажська, Старо-Мерчанська (ст. Мерчин), Шелестівка (п.о. Коломак), Шляхівська (п.о. Сніжковське)
Вовчанський повіт Великий Бурлук. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 80 членів. Засновник — Ів. Сіренко, голова — Л. Бондаренко. Вовчанськ. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 300 членів. Голова — вчитель Стороженко. За рік — 4 загальні збори. Рубіжанське товариство “Просвіта” з укр. відділом. Бакшеєвська, Біло-Колодізька, Верхнє-Салтівська, Ганопільська, Мартовська, Ново-Бурлуцька, Ново-Олександрівська, Охрімівська Волохівської вол., Петропавлівська, Романівська, Шиповате, Юрченківська.
Зміївський повіт Андріївська, Балаклеївська, Бірчанська, Гуляй-Польська, Зміївська, Лозовенська, Таранівська, Чугуївська, Шелудьківська.
Ізюмський повіт Бугаївка. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 178 членів. Голова — М. Скрипниченко. За рік — два загальні збори. Ізюм. “Просвіта” заснована у березні 1917 р., 126 членів. Голова — Талавірк. За рік — 5 загальних зборів. Левківське. “Просвіта” заснована у вересні 1917 р., 8 членів. Засновник — Кудімов, голова — М. Скрипник. За рік — 10 загальних зборів. Славянське. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 85 членів. Засновник — М. Татарський, голова — М. Микитенко. За рік — 53 загальні збори. Барвінківська.
Куп’янський повіт Вільшана, Двурічна, Куп’янська, Куп’янська (ст. Пересічна С.- Дон. залізн.), Кутьківська.
Лебединський повіт Аннінська (п.о. Терни), Бишкінська, Буймерська, Лебединська, Мало-Ворожбянська, Мало-Історопська (ст. Боромля Півд. зал., Романовський завод), Рябушківська, Тернівська, Чупахівська.
Охтирський повіт Боромлі. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 89 членів. Засновник — Базилевський, голова — Л. Реподель. За рік — три загальні збори. Котельва. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 250 членів. Голова — агр. Б. С. Лихопій. За рік — 8 загальних зборів. Нижне-Веселівка Кириковської волості. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 62 члени. Засновник — Ф. Башин, голова — В. Бєлікова. Білківська, Кириківська, Климентівська, Охтирська, Тростянецька, Хухрянська, Янківсько- Річська Кириковської волості.
Старобільський повіт Старобільськ. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 75 членів. Голова — вч. гімназії Тихонович. За рік — один загальний збір. Нещеретівка.
Сумський повіт 6 жовтня (за новим стилем) 1918 р. відбувся з’їзд “Просвіт” Сумщини. Білопілля. 45 членів. Голова — мировий суддя Г. Чугаїв. За рік — три загальні збори. Нижне-Сироватська, Сумська, Юнаківська.
Харківський повіт Гиївка. “Просвіта” заснована у липні 1917 р., 72 члени. Засновник — О. Латишев, голова — П. Дейнеко. За рік — один загальний збір. Мерефа. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 222 члени. Засновник
Дмитро Багалій
— М. Лила, голова — Р. М. Ничипоренко. За рік — 7 загальних зборів. Харків (Миколаївська площа). “Просвіта” заснована у червні 1917 р. Голова — проф. Дм. Багалій. За рік — два загальні збори. Будянська, Велико-Данилівська, Вільшана, Григоровська, Двурічний Кут, Деркачівська, Жихорська (п.о. Покотиловка), Золочівська, Козаче-Лопанська, Коротичковка, Немишлянська, Основ’янська, Пересічанська, Південне, Пісочинська (Рижов Півд. зал.), Рокитнянська (Мерефа Півд. зал.), Харківська (телеграф), Харківська півд.-зах.
Полтавська губернія Гадяцький повіт Організована спілка “Просвіт”. Гадяч. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 110 членів. Голова — Ольга Петрівна Косач (Олена Пчілка). За рік — 6 загальних зборів. Капустинці. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 150 членів. Голова — О. Діаконов. За рік — один загальний збір. Згідно з іншим документом, товариство “Просвіта” тут було засноване 15 травня 1917 р., а вже 26 травня перейменоване в “общество народного дома”. Поділки. “Просвіта” заснована 18 квітня 1917 р., 122 члени. Голова — Т. О. Кісіль. За рік — 4 загальні збори. Є книгозбірня. Рашівка. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 127 членів. Засновник — Хв. Кобізкий, голова — вчитель Ів. Колдабов. За рік — 10 загальних зборів. Стешевщина, хутір. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 54 члени. Голова — Г. Апостол. За рік — три загальні збори. Хмільників. “Просвіта” заснована у вересні 1917 р., 50 членів. Голова — П. Кузьменко. За рік — три загальні збори. Бірки, Вейрик, Липова Долина, Мельничанське, Петрівка, Підставки, Розбишівка, Русанівка, Сергієвське, Харківці, Ціпки, Шпишевщина (Гадяч).
Зіньківський повіт Мала Павлівка. “Просвіта” заснована 4 липня 1917 р., 52 члени. Голова — І. Ф. Дейко, секретар — учитель І. Г. Кізько. 131 книжка, внесок — 50 коп. Більське, Власівка, Ковалівка, Малі Будища.
Золотоніський повіт Золотоніська повітова спілка “Просвіт” складається з 12 сільських і 13-ї Золотоніської міської “Просвіти”. Є рада з 13 членів, по одному з кожної “Просвіти”, а всіма справами керує правління з 5 осіб. Спілка утворена 10 вересня 1917 р. У повіті є ще близько 20 “Просвіт”, але вони до спілки не пристали. Богушкова Слобідка. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 150 членів. Засновник — Ф. Калашник, голова — Г. Романенко. За рік — два загальні збори. Великі Хутори. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 157 членів. Засновник — вч. О. Пелипенко, голова — М. Рябоненко. За рік — два загальні збори. Жовнине. “Просвіта” заснована у липні 1917 р., 131 член. Засновник — О. М. Немировськ., голова — Л. П. Тарановська. За рік — один загальний збір. Золотоноша. “Просвіта” заснована у червні 1917 р. при видавництві, 220 членів. Голова — М. Злобинців. За рік — 14 загальних зборів. У серпні заснувала газету “Вісти з Просвіти”. Ліпляве. “Просвіта” заснована у липні 1917 р., 172 члени. Засновник — С. Литовченко, голова — К. Діденко. За рік — 20 загальних зборів. Прохорівка. “Просвіта” заснована 26 липня 1917 р., 43 члени. Голова — Махт. Онерир. За рік — чотири загальні збори. Білоусівка, Михайлівка.
Кобеляцький повіт Бреусівка. “Просвіта” заснована 1917 р., 108 членів. Голова — К. Н. Бабенко. За рік — три загальні збори. Гаймарівка. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 50 членів. Голова — вчителька Надія Стефанович. За рік — 4 загальні збори. Кишенька. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 155 членів. Засновник — С. Бондаренко, голова — Е. Соломаха. За рік — 7 загальних зборів. Кобеляки. “Просвіта” заснована у березні 1917 р., 614 членів. Засновник — Гладченко, голова — Сердюк.
Маячка. Маяцько-Горянська “Просвіта” заснована 23 травня 1917 р., 45 членів, книгозбірня, читальня. Михайлівка — філія Маячківського т-ва “Просвіта”. Пригарівка (п. в. Козельщина). “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 90 членів. Голова —
Ольга Косач студ. А. А. Сокологорський. За рік — 3 загальні збори. Ракунівка — філія Маячківського т-ва “Просвіта”. Юрки (Хорішки). “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 140 членів. Голова — вчитель Іван Цюпа. За рік — 8 загальних зборів. Андріївка, Бескунівка, Бібашківці, Білики, Бутенки, Губарівка, Марківка (Ново-Санжар), Нехвороща, Санжарівка, Сокільська, Харошки, Царичанське, Шендіївка.
Костянтинградський повіт Нехвороща. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 107 членів. Засновник — агроном С. Корчевський, голова — М. Шматко. За рік — три загальні збори. Кичівці, Костянтинград, Мало- Перещепинське, Михайлівка, ст. Селищени, Циглерівка.
Кременчуцький повіт Глобино. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 250 членів. Голова — вчитель С. Миронов. Горби. “Просвіта” заснована у березні 1917 р., 180 членів. Засновник — В. Білик, голова — А. Козик. За рік — 4 загальні збори. Келеберда. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 152 члени. Засновник — М. Лебідь, голова — А. Андріїв. Олександрівка. “Просвіта” заснована 1917 р., 102 члени. Засновник — студент Костенко, голова — Іван Мнякенький. За рік — два загальні збори. Пироги. “Просвіта” заснована у березні 1917 р., 194 члени. Засновник — вч. Г. Гордієнко, голова — вчитель О. Зеленський. За рік — 10 загальних зборів. Биталове Озеро (Бетяговщина), В. Кринки, Василівка, Градизське Городище, Кармазинівка, Кохнівка, Кременчук, Крива Руда, Манжелія, Манилівка, Недогарки, Омельник, Піски, Піщанські Хутори, Погреби, Потоки, Рублівка, Святилівка, Солониця.
Лохвицький повіт Бербенці. “Просвіта” заснована у травні 1917 р., 100 членів. Голова — Ів. Ос. Корбаненко. За рік — 4 загальні збори. Лазірки. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 100 членів. Голова — Мик. Максименко. За рік — 5 загальних зборів.
Литвинки, Лохвиці, Пісківське, Сенчансько-Переваєвське.
Лубенський повіт Вовчок. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 182 члени. Засновник — М. Борейко, голова — О. Чужченко. За рік — 4 загальні збори. Березоточа, Лубни, Лука, ст. Лазірки, Тишки, Яблунівка.
Миргородський повіт 18 червня 1917 р. створене бюро “Просвіт” Миргородського повіту. На 24 серпня в 25 “Просвітах” гуртувалося 2272 члени, читалень — 14, драматичних гуртків — 9, хорів — 5. На 1 вересня 1917 р. у повіті діяло 37 “Просвіт”. Комишна. “Просвіта” заснована у 1917 р., 145 членів. Голова — О. Вакула. За рік — шість загальних зборів. Устивиця. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 350 членів. Голова — А. Лутай. Великі Сорочинці, Матишівка, Шишаки, Яреськи.
Переяславський повіт Баришполь. “Просвіта” заснована 3 квітня 1917 р., 125 членів. Засновник — студент П. Козловський, голова — Микола Кіриченко. За рік — 7 загальних зборів. Поділяється на три секції: бібліотечно-лекційну, театрально-концертну і дитячу, яка фактично не діє. Спочатку “Просвіта” містилася в приміщенні Вищої Початкової школи, а потім перейшла в найняте помешкання. Упорядкували бібліотеку, зібрали кошти на пам’ятник Т. Г. Шевченку. Вороньків. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 56 членів. Засновник і голова — студент П. Козловський. За рік — 6 загальних зборів. Дем’янці. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 77 членів. Голова — В. Е. Гордієнко. За рік — три загальні збори. Іванківка — філія Баришпільської “Просвіти”. Малий Крупіль. П. А. Берко. Морозівка. “Просвіта” заснована 1 січня 1918 р., 243 члени. Голова — Іван Євстафіїв Гайовий. Відкрито бібліотеку і читальню, проводилися лекції, спектаклі. 16 січня 1919 р. було 87 членів, головою був Федір Степанович Лисенко, секретарем — Митрофан Йосипович Лопата. Пристроми. “Просвіта” заснована у червні 1917 р., 54 члени. Голова — П. Гр. Свириденко. За рік — один загальний збір. Семенівка. “Просвіта” заснована у квітні 1917 р., 113 членів. Засновник — Ів. Кісіль, голова — Корній Кісіль. За рік — один загальний збір. Скопці. “Просвіта” заснована у травні 1917 р., 80 членів. Засновник — Г. Мироненко, голова — Клименко. Баришовське, Березанське, Войнинське, Денисовка, Козловка, Маріновське, П. Вергунівка, П. Янінковське, Переяслав, Помокельське, Старовське, Хоціковське.
Пирятинський повіт Харьківці. “Просвіта” заснована у 1917 р., 180 членів. Голова — М. Ів. Сенгило. За рік — 4 загальні збори. Яготин. Голова — І. П. Ходолій. Бирловка, Пирятин.
Полтавський повіт Павленки (Полтава). “Просвіта” заснована у 23 квітня 1917 р., на 1 липня — 106 членів. Голова — директор школи А. Романіка. За рік — 3 загальні збори. “Просвіта” користується помешканням в церковному будинку на Павленківській площі №13. Просвітянський хор організовано заходом члена товариства Г. П. Коропова за допомогою П. С. Пащенка.
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Piszczane. Proświta została założona w kwietniu 1917 r., liczy 149 członków. Przewodniczący — Mykoła Łychar. W ciągu roku odbyło się 5 walnych zebrań. Połtawa. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe Proświt z tego towarzystwa wystąpił i został wybrany do prezydium Hr. Kowalenko, a do głównej rady towarzystw Proświta wybrano Fiodora Iwanowicza Kajkiwskiego. Dykanka, Perwozwaniwka, Reszetyliwka, Staro-Sanżariwka.
Powiat pryłucki. Wejsbachiwka. Proświta została założona w kwietniu 1917 r., liczy 91 członków. Przewodniczący — T. Mohyka. W ciągu roku odbyły się trzy walne zebrania. Ładan. Proświta została założona w maju 1917 r., liczy 70 członków. Przewodniczący — M. Szalero. W ciągu roku odbyły się trzy walne zebrania. Perewołoczne. Proświta została założona w czerwcu 1917 r., liczy 120 członków. Założyciel — H. Rewuć, przewodniczący — Iw. Podolski. W ciągu roku odbyło się 5 walnych zebrań. Pryłuky. Proświta została założona 13 marca 1917 r., liczy 200 członków, dom ludowy, przy nim — czytelnia ludowa. Przewodniczący — Wołodymyr Kisłowski. Komisje: domu ludowego, pozaszkolnej oświaty, książkowa, wydawnicza, teatralna. Rudiwka. Proświta została założona w kwietniu 1917 r., liczy 111 członków. Przewodniczącą jest nauczycielka Ol. Nowycka. W ciągu roku odbyły się dwa walne zebrania. Sokyrynci. Proświta została założona 16 lipca 1917 r., liczy 76 członków. Przewodniczący i sekretarz rady — P. Majstrenko. Sribne. Proświta została założona w kwietniu 1917 r., liczy 220 członków. Założyciel P. Szczerbyna, przewodniczący — S. Melnyk. W ciągu roku odbyły się 4 walne zebrania. Ołeksynci, Ochińky, Sawynci, Turiwka.
Powiat romenski. Odbył się Romeński powiatowy zjazd Proświt. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe Proświt wystąpił z niego D. Zacarynski. Wedmeże. Proświta została założona w 1917 r., liczy 168 członków. Założyciel — Iw. H. Bojko, przewodniczący — Il. Tymoszenko. W ciągu roku odbyło się 5 walnych zebrań. Wowkiwci. Proświta została założona w kwietniu 1917 r., liczy 81 członków. Założyciel — Iw. Zacarynnyj, przewodniczący — nauczycielka H. Salij. W ciągu roku odbyło się 6 walnych zebrań. Owłaszi. 77 członków. Założyciel — S. Ciganenko, przewodniczący — Jur. Switłynykiw.Romny. Proświta została założona w marcu 1917 r., liczy 300 członków. Przewodniczący — M. Iwczenko. W ciągu roku odbyły się trzy walne zebrania. Perekopśka, Plawynyszcze, Tomasziwka.
Powiat chorolski. Związek towarzystw prosvitnych powiatu chorolskiego został utworzony na zjeździe zwołanym z inicjatywy Chorolskiej „Proświty” 20 sierpnia 1917 r., z udziałem 8 towarzystw. 17 września — drugi zjazd. Biłocerkiwka. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 100 członków. Przewodnicząca — nauczycielka Samsonowa. W ciągu roku — 5 zebrań ogólnych. Ma księgozbiór i czytelnię. Wesoły Nadił. „Proświta” założona 9 maja 1917 r., 40 członków w 1917 r., 50 członków w 1918 r. Przewodniczący — stolarz S. Myrski. W ciągu roku — 7 zebrań ogólnych. Horoszyne. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r. Przewodniczący — Ol. Tr. Borys. W ciągu roku — 63 zebrania ogólne. Kryworudśke. Działa krąg dramatyczny i dziecięcy krąg dramatyczny. Obołoń. „Proświta” założona w sierpniu 1917 r., 154 członków. Ostapie. „Proświta” założona jako pierwsza w powiecie (1917 r.).
Paniwka. „Proświta” założona 28 maja 1917 r., 36 członków w 1917 r., 40 członków w 1918 r. Założyciel — Iw. Homon, przewodniczący — F. Wakulenko. Księgozbiór, 250 książek. Rokyta. „Proświta” założona we wrześniu 1917 r., 46 członków. Założyciel — J. Kapustiański, przewodnicząca — N. Winniczenko. W ciągu roku — 5 zebrań ogólnych. Semenriwka. Towarzystwo „Proświta” założone ku pamięci Leonida Hlibowa 29 grudnia 1918 r. Przewodniczący — Iwan Kapustliski. Sofijśke. „Proświta” założona w kwietniu 1917 r., 70 członków w 1917 r., 41 członków w 1918 r. Założyciel — N. Szczuk, przewodniczący — H. Szewelow. W ciągu roku — dwa zebrania ogólne. We wsi od 1905 roku działała czytelnia, 230 książek. Chilkiwka. „Proświta” założona w listopadzie 1917 r., 96 członków. Przewodnicząca — Lidia Hryciakowa. W ciągu roku — jedno zebranie ogólne. Chorol. Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki. Bohdaniwka, Butiwci, N.-Iwaniwśke, Podolańske, Radywoniwka, Roplańske.
Gubernia wołyńska, Żytomierz. Towarzystwo „Wołyńska Proświta” po zakazie ponownie rozpoczęło pracę 7 marca 1917 r., liczy ponad 400 członków. Przewodniczący — Iwan Smirnow. Sekcje: księgarska, artystyczna, agitacyjna, odczytowa, szkolna. Tymczasowo mieści się w budynku gubernialnego zarządu przy ul. Wielkiej Berdyczowskiej, 10; adres pocztowy — Żytomierz, skrytka pocztowa 83. Berdyczów, Horodok, Kiwerce, Korostień, Krzemieniec, Narodyczi, Nowogród Wołyński, Ostróg, Rakowszczyzna, Sarny, Starokostiantynów, Czudniów, Janów.
Gubernia jekaterynosławska, powiat bachmucki, Wozniesieński Rudnik. Na pierwszym Ogólnoukraińskim Zjeździe Proświt od tego towarzystwa przemawiał W. Sniżko. Andrijewka, Bajrakski Rudnik, Bachmut, Wierchniedoniecki zakład sodowy, Horliwka, Jenakijewe, Łupolanka, Pietrówka nr 1, Popasna, Radnik (Bachmucka Sól), Rtutny Rudnik, st. Mykytiwka, Juzowka.
Powiat wierchnodniprowski, Komisarówka. Filia jekaterynosławskiej Proświty założona 31 marca 1917 r., 45 członków. Pierwsze walne zebranie, na którym wybrano radę i komisję rewizyjną, odbyło się 16 kwietnia 1917 r. Niewielka biblioteka, odbyto dwa koncerty miejscowego kobzarza Kuczerenki. P. Hałczenko. Krzywy Róg. Przewodniczący — J. Statiwa. Wierchnodniprowsk, Hanniwka, Derijiwka, Dniprowskie Kamianci, Dubowa Balka, Kuceworiwka, Michajłówka, Saksahań, Uspienka, Szmakowa Kopalnia.
Powiat jekaterynosławski, Dijewka. Na pierwszym Ogólnoukraińskim Zjeździe Proświt w imieniu tego towarzystwa przemawiał Iwan Rybczenko. Jekaterynosław (Poliszcza w. 59). Na pierwszym Ogólnoukraińskim Zjeździe Proświt do głównej rady towarzystw „Proświta” z Jekaterynosławia został wybrany Pyłyp Szczukin. Awgustyniwka, Ananjewo, Wozniesieński Rudnik, Zaporoska Kamianka, Kyń Grust, Łymanske, Mykytiwka, Nikopol, Nowy Kodak, Perestszepina, Remiesł. Sahajdaczny, Romankowe, Stary Kodak, Sursko-Michajłówka.
Powiat mariupolski: Karliwka, Mariupol, Pokrowka, Sartana.
Nowomoskowski powiat: Hupałiwka, Dmuchajliwka, Zname'ynka, Kamjanka, Kateryniosławska pow., Manujliwka, Mykołajiwka, Nowomoskowsk, Odynkiwka, Perewieszczyna, Petrykijiwka, Pidhorodnia, Szulhiwka.
Olaksandriwski powiat: Carekostiantynriwka. 47 członków. Przewodniczący — Jakiw Bożko, zastępca przewodniczącego — Prokop Palij, pisarz — Nastia Danyłenko, skarbnik — Iwan Hołota. W. Buerake, Warwariwka, Wyd. Kamianci, Woskresinka, Hryhoriwka (Krywyj Rih), Hulajpole, Kinśki Rozdory, Krasnopilla, Olaksandriwsk, Pokrowśke, Chwedoriwka.
Pawłohradzki powiat: Bliźniuky, Bohusław, Bułachiwka, W'jaziwka, Wasylkiwka, Dmytriwka, Dobrowillia, Domacha, Kochiwka, Krasnopawliwka, Kryszteopiwka, Łozowa, Łozowa Pawliwska, Mar'jiwka, Marijental, Mieżyrycz, Mykołajiwka, Myrniwka, Nowo-Pawliwka, Oleksandriwka, Oryпки, Pawłohrad, Paniutyne, Perwozwanniwka, Piotro-Pawliwka, Rudajiwka, Sławhorod, st. Czernohlaziwka, Foździ, Charoszе, Carediariwka, Juriewka.
Słowiańsko-serbski powiat: W powiecie 9 „Proświt”. Warwaropolje. Przewodniczący — M. Czernenko. Ługańsk. „Proświta” założona 16 kwietnia 1917 r. Sekcje: artystyczno-muzyczna, wykładowa, biblioteczna, agitacyjna. Organizuje przedstawienia, posiada księgozbiór, kursy, szkołę agitacyjną. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” od Ługańskiej „Proświty” przemawiał Wowczenko. Iwaniwka, Kadijiwka, Łozowa-Pawliwka, Mykołajiwci (Kadijiwka), Oleksijewka.
Gubernia chersońska
Jelisawetgradzki powiat: Wojewodśke, Wozneseńske, Wołodymyriwka, Woroniwka, Hruzśke, Dobrowelyczkowka, Iwaniwka, Kalnyboloto, Kompaniewka, Lipniażka, Lysa Hora, Nowo-Łutkiwka, Piszczanyj Brid, Semenriwka, Chmiliw.
Odeski powiat: Odesa (Troicka, 54). Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” od odeskiej rady wojskowej i „Proświty” przemawiał D. Łuczenko. Berezriwka, Majakowe, Nowyj Sewastopil.
Powiat aleksandryjski. Aleksandrija. Na I Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do Głównej Rady Towarzystw „Proświta” z Aleksandrii wybrano Petra Zalewskiego. Hurijiwka, Dykiwka, Dmytriwka, Jelizawietgradka, Inhulśk, Korsunówka, Kosiwka, Kukołiwka, Nowo-Andrijiwka, Onufrijiwka, Płotnykiwka, Sofijiwka, stacja Dołynśka, Cybuliw.
Powiat chersoński. Baturyno, Berdnowatyj (osiedle), Wosupaki, Kamjanka, Mikołajiw (ul. Moskiewska, 8), Nowy Buh, Chersoń (ul. Ryszelie), Szyrokie.
Gubernia czernihowska. Wielki Krupil. Przewodniczący – M. Babka. Horodnia. Krupenik. Berestowec, Byjnky (stacja Ałtynowka), Borzna, Brytany, Wesiła Semenówka, Wołynka, Woroniki, Hajworon, Darnycia, Dieptiwka, Dmytriwka, Dobratów, Dołynśke, Zmitniw, Klynci, Komarówka, Konotop, Mało-Sambir, Nowhorod-Siwerśkyj, Nowomłynśk, Ohlaw, Oleszna, Ostr, Perelub, Pidlypne, Płyski (stacja), Popiwka, Switylnia, Siedniw, Semenówka, Seredyna Buda, Sosniwka, Czenczyky, Czernihów, Szapowaliwka, Szostka.
Powiat kozelecki. Bobrowyca, Kobyczcza, Kozelec, Łychołitki, Nowa Basań, Czemer, Szapowaliwka, Jarosławka.
Powiat niżyński. Werbiwska „Proświta” w mieście Nosiwka. Przewodniczący – Kasjan (1918 r.). Niżyn (ul. Kozacza, 3). „Proświta” została założona jeszcze przed rewolucją, głównie przez uczniów niżyńskiej jednoklasowej gimnazjum, 350 członków. Mieści się w gminie. Ma 2000 książek i 1650 czytelników. Na I Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do Głównej Rady Towarzystw „Proświta” z Niżyna wybrano Ł. Iwanuchę. Wejsbachiwka, Wereśoczi, Werklijiwka, Worotajiwka, Drimajliwka, Drozdiwka, Lypiw Rih, Monastyrysze, Nosiwka, Orliwka, Poczekinoj chutor (wieś Bezuhłowka), Selyszcze, Tereszkiwka, Chwyliwka.
Gubernia tawriańska. Ewpatoria, Kerczi, Melitopol, Oleszki, Sewastopol, Symferopol, Feodosija, Czalbasy, Jałta.
Powiat Berdiański. W powiecie oprócz „Proświt” nie ma innych organizacji ukraińskich, ale i one wykazują niewielką aktywność z powodu braku świadomych obywateli. Berdiańsk. Pierwszym przewodniczącym „Proświty” był powiatowy komisarz szkolny Ju. Tyszczenko. Z inicjatywy Tyszczenki ziemstwo postanowiło otworzyć miesięczne kursy dla nauczycieli. W skład komisji ds. organizacji kursów weszły 4 osoby z „Proświty”, w tym Olijnyk i Kurotchkin. Wykładał język obecny przewodniczący „Proświty” W. Olijnyk, nauczyciel gimnazjum. Rada „Proświty” dbała o otwarcie szkoły w mieście Berdiańsku. Działacz — Jychym Hawrylenko. Adres pocztowy: m. Berdiańsk, ulica Łazariewska, b. szkoła luterańska. Ново-Троїцьке Софіївської волості — filia Berdiańskiej „Proświty”. Oriechiw — filia Berdiańskiej „Proświty”. Piotrowo-Pawłówka (kulturalno-oświatowe towarzystwo „Zironka”). Andriijiwka, Wielki Tokmak, Popiwka, Preslaw, Czernihiwka.
Kuban. Stanica Kateryniwska. „Proświta” założona 21 maja 1917 r., 131 członków. Założyciele: Mychajło Wasylenko, Dmytro Szamańskyj, Borys Newrły, Teodor Kacko, Marko Kosula. Przewodniczący — D. Szamańskyj, sekretarz — Borys Newrły. Składka członkowska — 1 rub. Katerynodar. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do głównej rady towarzystw „Proświta” z Katerynodaru wybrano Iwana Semenowicza Brodowskiego. Arszawir, stanica Achtyrska, stanica Nowomińska, stanica Paszkiwska, stanica Plastunowska, stanica Starokorsunska, stanica Starolieszkiwska, Uspenka, Carsko-Darsk.
Gubernia kurska. Korowjakiwka, powiat rylski. „Proświta” założona 2 czerwca 1917 r., 98 członków, książnica-czytelnia. Rylśk. 150 członków. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” w imieniu tego towarzystwa wystąpił Andrij Popow. Biłhorod (szkoła kolejowa), Hłuszkiwka, Myropolskie, Tomarówka.
Gubernia woroneska. Woroneż. Z prośbą o założenie „Proświty” zwrócono się 30 marca 1917 r. Kolobiłkiwske powiatu ostrohozkiego (st. Jewdakowo), Ostrohożsk (ul. Tewiaszowska, 29), Puchowiażske powiatu ostrohozkiego, Urazów.
Gubernia tulska. Fabryka żeliwa w Sudakowie. „Proświta” założona 2 sierpnia 1917 r.
Czarnomorze. Hutor Hrachówka w wołości troickiej guberni stawropolskiej. „Proświta” założona 1 października 1917 r. Gelendżyk.
Kaukaz. Abazińsko-Izmaiłowska, Jelizawietpol, Kutaisi, Niżnie-Mikołajówka, Soczi.
Syberia. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” z 59. syberyjskiego pułku strzelców przemawiał Janczuk. Władywostok, Nikolsk-Ussuryjski, Tomsk, Harbin.
Ziemia Dońska. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do głównej rady towarzystw „Proświta” z Ziemi Dońskiej wybrano Chwedira Wołoszenkę z Ołeksijewo-Leonowa. Iłowajsk, Rostów (ul. Jarmołowina, 74), Synjakiwski rejon górniczy, Czystiakowo, kopalnia rudy Czupkowa.
Besarabia. Kiszyniów. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do głównej rady towarzystw „Proświta” z Kiszyniowa wybrano Szewczenkę. Kilija.
Białoruś. Brzeskie. Powiat łuninecki. Na pierwszym Ogólnoukraińskim zjeździe „Proświt” do głównej rady towarzystw „Proświta” z powiatu łuneckiego wybrano Iwana Jewdokymowycza Prychodźkę. Mozyrz. Krywycki-Strotonowycz prosił o otwarcie w mieście ukraińskiego towarzystwa „Proświta”. Towarzystwo założone 28 kwietnia 1918 r. Przewodniczący — Mykoła Mykołajowycz Bosenko.
Finlandia. Helsingfors. Ukraińskie towarzystwo „Proświta” założone 31 sierpnia 1917 r., 133 członków. Towarzystwo otworzyło czytelnię, księgozbiór, założyło kursy agitacyjno-oświatowe. Miały się otworzyć filie na statkach parowych i w miejscowych jednostkach wojskowych.
W 1919 roku działało 89 filii „Proświty” w Galicji. Ich wykaz podano w książce „Proświta”: historia i współczesność” (K., 1998, s. 40—43). Także Kijowska „Proświta” korespondowała z „Proświtą” z miasta Košice. Ogółem „Proświt” w guberniach ukraińskich — 1088, razem na liście — 1132.
Przygotował Jewhen BUKET na podstawie materiałów DAKO
Tłumaczenie maszynowe
Zdjęcie Wołodymyra Koskina * * * Kraju czarnych brwi… M. Winhranowski Kraju łez, pod skrzyp twoich kół zaczynałem się w liczbie mnogiej żałobnej. Skrzypiał z trudem twój chłopski wóz, który zapada się lub już zapadł za horyzont. Połyka cię nienasycona dal, zatrzymać twój wóz bezsilny rozum. Skrzypi mój słomiany smutek i wciąż biegnie, biegnie śladem wozu. 25.12.13 * * * Nie chcąc żyć w złu, brał na skrzydła-ramiona ciężar ziemski, by rosła na ziemi piękność imienna. Lecz dopóki on w niebie latał i wzbijał się coraz wyżej, wnuk wartości jego zamienił na komputerowe igrzysko. I zapłakał latający dziad, nie wybaczył potomkowi. I pogrzebowy zamówił obiad po utraconym spadku. 08.12.13 * * * W upadku łowienie wiatrów z przymusu diabła. Bezlitosna pamięć-brzytwa pomnaża cięcia. Cięcia krwawią i goić się nie chcą. Solarnia sypie solą — pieką do szaleństwa! A wszystko dlatego, że lato obłożyło się deszczami. I umarli z tamtego świata nie zawsze żywym wybaczają. 08.12.13 * * * Zmieniwszy kierunek ruchu i ster, być może, kraj pozbędzie się obłudy, oto tylko my do tego pomrzemy. Wybacz, potomku, ależ nas nie będzie! Chorąży wyprostuje sztandar, wolność zatrąbi w miedziane trupy. I, powitawszy europejską drogę, uradują się zgodnie nasze trupy. 08.12.13 * * * Potwierdzenie, żeś już patriarcha: nie poddaje się wzrokowi Plutarch. Hamuje rozum pragnienie bezkontrolne zanurzyć się w “Tristana i Izoldę”. Jeszcze szarpie imienny bohater z “Fausta”, jako wyższy pilotaż głębokich myśleń i możności ducha, ależ to on zaprzedał czartu duszę i młodą Gretchen z głupoty i słabowoli zgubił, doprowadził do szaleństwa. A i to powiedzieć: mądrość patriarchów jeszcze młoda, smutek od niej starszy. W nocnej sali też zwariowała niby, wciąż słucha, jak biedna Gretchen płacze. 07.12.13 * * * Między tam i tu — tylko przezroczyste szkło, tam — park, tam wolność, tam rozmyte tło niebieskich perkalów, jesieni paleta, tam nachylenie koron — to i znak o kierunku wiatru. Tu — kroplówki i marne usiłowanie zanurzyć się w sen, w nieból, w niecierpienie. Przebieg cieni na falistej zasłonie, noszy zgrzytanie w korytarzu, i pielęgniarki wyznanie niechętne, że znowu ktoś umarł tej nocy. 06.12.13 * * * Ciężko chorym nieosiągalny raj za balkonem, gdzie ptasi gwar, szum drzew, przeciągły huk i śmiech. Szepta ciężko chory: nie umieraj, a jeśli umierasz, to umieraj tak, by śmierć ze złości zbiła się z nóg. Oto jaka wesoła jasność w rybim trzepocie liści! Oto jaka sterylna czystość w śmierci. I umierając, żyj! 07.12.13 * * * Przyjacielski gest — nie ostatnia rzecz, współczucie — nie pusty dźwięk. Pamięta kalekie ciało kto twój nieprzyjaciel i kto twój przyjaciel. Przyjaciel podstawił mu ramię, nieprzyjaciel działał na odczepnego. I gotowa wszystkich imiennie wielotrudna nazwać dusza. 13.12.13 * * * Wędrownych dni pstrokata mieszanina, epok świadectwa, noce wronie. Budziłem się pod solo muezzina w azjatyckiej zagadkowej stronie. Z niewoli snu wygrzebywały się jasła doliny z zawartością przystrzyżonych sadów. I ozdoba ciszy pławiła się, jak masło, pod ten wzywający monotonny śpiew. Słoniowe góry ozdabiały się blaskiem, na kłach skał rozczochrawszy dymy. Świat budził się, ja zaś czułem się zbędny, jak kwiat mlecza pośród zimy. Darmo, że cisza pławiła się i lód, który tutaj z Kijowa przywiozłem. Kraj egzotyczny rozkładał się, jak książka, lecz nie otworzył się obcemu językowy las. 28.03.13 * * * Gdzieś tam Rzym i toskańskie wino, gdzieś tam Tyber i zielona Arno, krutoramienne jej wodospady… Ach, dlaczego powtórzyć nie dano to panno, to lecące kino, kolumnady, absydy, arkady. Będzie w innym kierunku krok, a być może, i nadziemny zwrot, nie powtórzy się widowisko uroczyste. Weneckiego słońca żółtko, florenckiego tlenu łyk, wzywający chłodek Santa Croce1. 14.12.13 __________________ 1 Gotycka bazylika XIII—XV w. we Florencji, grobowiec Michała Anioła, Galileusza, Machiavellego i in. wybitnych postaci epoki Odrodzenia. * * * Wenecki gondolierze, śmieszku z kolczykiem w uchu, wiosłujesz ty z której ery w szerokim czarnym kapeluszu i strojnym czarnym ubraniu z przybambasami na szyi? Twój monolog — triumf krtani w cieśninie, kamieniem zaszytej. Woda w kanale prawie czarna, gondola czarna i zadarta. Co oznacza twój kolor czartów? — pozwól u ciebie zapytać. Mi brakuje zrozumienia czemu śmiech twój w odzieży żałoby… Lecz on znika, jak widzenie, już za najbliższym zakrętem. 22.12.13 * * * Przez piętnaście wieków kradli miedź z wnętrzności Koloseum. On zaś i okradziony stoi, przejmuje wielkością swoją. Pełza turystyczna mrówcza masa, niby ślepa, dokoła jego owalu. Wygląda niedeptana trawa z rzeszota ściany, z jej wyrwy. Z boku, jak gladiator, mak kołysze czerwonym aksamitem. Niby podaje sygnał znak: zatrzymaj się! Tutaj krew przelano. 14.12.13 * * * Sosnowego pralasów wojsko miedziolice w liczone dni do nogi poległo. Na cięciach kory zapiekła się żywica, w rozrzucie spoczęły nagie ciała. W mgły obrzeża prą wozy leśne, wiozą zabitych w niebliskie kraje. I duch-leśnik spod igliwia przez łzy patrzy na spustoszone góry swoje. Posusz poruszony huknie, jak strzał, przestraszona wiewiórka schronienia szuka. I wciąga pompa — ogołoconą przestrzeń, przyszłymi biedami duszę straszy. 22.12.13 Koktebel Cierpki ten chmiel z wołoszyńskiej czaszy, on wyprowadza z zmysłów — kimmeryjski chmiel. Leniwe chmury, jak czumackie wozy, pełzną, na wozach kimmeryjska sól. W dymach krajobraz, gigantyczną ćmi fajkę, popykując, gruby Karadag. A spod jego podeszwy huk i bulgot, jaskiniowych wód nieumilkły samociąg. Żywiołowa siła wolą przypadku w górze na oślep wyrzeźbiła utwór: naskalny zarys wolnicy potomka, który uwielbił kraj dolin i gór. W światy wrastał, pośród obcych odezwała się kozacka moc, upór rodowy. Dusza na Sicz niejasno się wyrywała, lecz w rodowe nie wcieliły się słowa. 11.12.13 Wołoszyn na Koktebelskim nabrzeżu On trochę Zeus, i onże przebendia, Sokrates zadarty, lirnik i żebrak. Kobziarz z kijem, który stepami szwenda się, Edyp widzący czy i wędrowny diak. Lecz obecnie on podobieństwo Posejdona, który wyszedł z morza i ogląda mieszkanie,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
które zbudował w owym czasie, gdy ziemskie dawano rzemiosło. Wspominając utraconą umiejętność, w zieleni flory, wyrosłej w wodzie, wpatruje się do zawrotu głowy we własny dom, morski porzuciwszy dom. 12.12.13 Hölderlin Nie bolej nad ludzkością i zmian nie czekaj, jak czekał nieszczęsny Hölderlin. Inaczej też zwariujesz, jak i on, melancholijny Friedrich Hölderlin. On z wieżyczki, przyczaiwszy się w kącie, przez szyby spoglądał na rzekę Neckar. Na klawikordach grał i w półśnie melancholijne wydechiwał pieśni. Z nieumiecionej wieżyczki do ludzkości schodził, gnany biesem słowotoku. Brudnym małym palcem grzebiąc w ustach, trząsł grzywą: to ja, Buonarroti. Drażnili go złośliwi chłopcy, ze świstem gonili do rzeki Neckar. On odgryzał się, przeklinając Sodomy plugastwo i złość, i wracał do domu. Patrzył znowu na rzekę Neckar, zanurzał się w widziadła, w koszmar. I w mroku niepamięci szukał klucza do triumfu ogólnoludzkich praw. 23—24.12.13 * * * Prawdopodobnie ten kraj — posiadłość Proteusza, wszystko w nurcie, odmianach, wszystko mara i gra. Sto dziwów u Proteusza! Lecz mówię o tym, jak barwy zmienia tutejsza góra. Różowa, piaskowa, błękitna, zielona — mąci wyobraźnię i wzrok zatrzymuje. Jakiś operator sto kadrów dla mnie ochoczo przewija w ciągu dnia. To biała, to czarna, to kremowa i sina, jak morze, które nogi jej obmywa. Proteusz tu gospodarz? A gdzież gospodyni? I co oznaczają wszystkie te dziwy? Pod wieczór góra złocisto rozkwitnie, a potem w nocną letargię wpadnie. I trudno uwierzyć: to tylko światła zabawy niewinne, przedstawienie na dzień. Tym bardziej, że jest w tym jedna zawikłana sprawa: coś dzieje się podobnego i ze mną codziennie. Ja też różnobarwny, ja też wieloliki, i bawię się słowem, które kolor zmienia. 13.12.13 * * * Wstał, i zwierzęce ziewnięcie przypomniało twój obraz, Scyto. O. Mandelsztam Judofile, judofoby, Scycie dziś nie do was. W czasie ostatniej próby u Scyty swój ikonostas. Żeby nie wypadło w drodze runąć w pradawny świat, począć dzieci na wozie, — lepiej wziąć grecki ślad. Dopóki Scyta z Grekiem w parze, dopóki scytyjski spryt w uderzeniu, kołczan i łuk z nim, nie straszny nowożytny Dariusz i nienasycony trzeci Rzym. Inna rzecz — zarozumiały Judejczyk, który jak Proteusz. Lecz dusza mądrzejsza od ciała, są w zapasie i słowne strzały — scytyjska ochrona od śmierci. 01.03.13 * * * W błękitnych śniegach przedwieczorza szedł sam jeden na przełaj. Nie świeciły pyszne gwiazdozbiory, a tylko samotne gwiazdy. I tak zagadkowo mrugały w lekkiej zasłonie chmur, jakby wysyłały sygnały mu z galaktycznych dolin. Dusza odzywała się cierpiąca z nizin na owe sygnały. I Punkt Omegi Chardina szukała w jasnej głębi. Bożej woli podległa, ona naprosiła się sama w Łono Niegasnącego Światła, gdzie zmazy ludzkiej nie ma. Leciała stroma, jak kometa, w głąb, w równoległe światy. Zostawiwszy starego poetę głuchymi śniegami brnąć. Brnie on i sny jego rwą się, nie może zrozumieć nijak: zdaje się, czy naprawdę gryzą się na śmietnisku psy o kość. 29.06.13 * * * Nadwrażliwy słuch na fałszowanie, i jego gorliwcem nie jestem. Osobiste doświadczenie umierania powierza słuchowi i powstaje.. Pamięta: w zakątku sali w konwulsjach wykręcało się ciało, kiedy władczo przysięgę nie kłamać polecił ozdobić Pan. Czy była to psychoterapia sił dobra, czy też samo dobro, lecz od tamtej pory łgać nie śmie śmiertelnym potem skropione pióro. 05.12.13 * * * Poezja — ptasie rzemiosło, gotowość do lotu i solowego śpiewu jej przesłanka, za mieszkanie jej wysokość, a wszystko, co niżej — tło, bodźce i chrust na rozgrzewkę. Poezja — łaskawe rzemiosło, śpiewa i miłość, której nie było, i zwałoby się to — wymysł zwyczajny, gdyby nie coś w niej wyzywającego, jak szkło półprzezroczyste, i to — coś — jest tajemnica. 08.12.13 Przy okazji Gdybyście wiedzieli, z jakiego śmiecia rosną wiersze… A. Achmatowa Rezonalnie zapytać: a po co wiedza, która w prozę zagania? Poezja iluzjonem wieczna, ona tylko oszukanym rodzina. 08.12.13 * * * Wyczerpał termin swój, ale przejrzał dziwne w zwyczajnym: niewytłumaczalne złączenie słów z wyższą tajemnicą. Ledwie przedarł się przez las przeszkód, wyprostował się wiarą. — Nie rozstawał się nie na darmo Apollo z łukiem i lirą. Srebrna lira, strzała nieprosta, w złoto ubrana. Zabito Pythona, ale cel na wpół osiągnięty. Lira ozdobi — żyć pora w parze z wartością. Łucznik potwierdzi jedność dobra z wyższą nutą. 27.06.13 * * * Zerwę się w liryczny czad, to wy mnie nie poprawiajcie. Za mną inny czas i w innych strojach prawda. Nie ma dla niej przeszkód, taka sama uparta dotąd. Surowy w lirze ton? Na to i surowe doświadczenie. Sam poprawia życie: rzeczywistość i legendę. On dżinsy uznaje, ale nie z second-handu. 07.07.13 * * * Aonido, gdzie twój zew orli, który wybrańców przejmuje dreszczem? Serce rwie się z ciasnoty gardła, a siebie wysłowić nie może. Pragnie ono opór zwalczyć, ale marne starania, jakby znalazło się przed zakrętem, gdzie słowa nie mają żadnych znaczeń. Wiem: ty wybredna i kapryśna, lecz kiedy już serce łomocze w gardle, pomóż, ukaż podobieństwo dziwu, ma przecież ono dar wspomnieć górę! 09.12.13 Epitafium On był poetą. Jego zasługa — dał myśli wysokość. Chłostał obłudę. Rozdał, co miał. Została tęsknota za tym, czego nie ma i nie będzie. 02.08.13 Samotność W samotnym świecie nie daj oszukać się oku, samotne drzewa i trawy, choć milkną w gromadzie. Samotna droga, spokojna rzeka samotna, kamień też samotny, znieruchomiał w samotności. Samotny człowiek, o tym mu sygnalizuje podkorze, samotne zwierzę i ptak, góra i pagórek. Niebo krzykiem krzyczy samotnością każdej gwiazdy, samotny Twórca. 17.12.13 Po twardej wodzie Przyszła wysoka woda — i zatopiła wszystko. Przybyła ciemna woda — i zatopiła wszystkich. Zostali na wodzie tylko świetliści i twardzi. Nieruchoma pod nimi woda, twarda woda. Szlachetny ich chód, chód twardy. * * * O muzyko, siostro smutku, niejasnej tęsknoty za tym, co płacze w przycichłej sali rozebranym dźwiękiem drżącym. Ty w zmowie z aniołem Bożym, ty i ciemnego wyprowadzasz z równowagi. Lecz jakże ty innym pomożesz, kiedy bezradna sama? * * * Już inne bujają kwiaty, a te, co bujały dotąd, tracą oznaki lata, do rozpaczy bezgłose. A jak różnolico grało ich plemię! Wzięło się rdzą. Jak to, co w duszy bujało, a obecnie już za granicą wysiłków, gdzie bezsilne leki… Zamyślone i bezgłose, traci oznaki lata, wpada w przedwczesną jesień. * * * Oto i straciła czereśnia złoty swój peniuar. Stała się jakby nie stąd, nie stąd, nieprawdziwa, nie pociecha, a ciężar. Ile złota przepadło, do piersi ziemi przypadło, znalazło się w paszczach jam. Jakby oddało się na pastwę sił niszczycielskich i gruntom. Lecz wiatrom oszalałym, lecz deszczom zarozumiałym, lecz śniegom z północnych chłodów. Lecz bielmowatym, cienkociałym lustrom niemych kałuż. I zostały od czereśni tylko rogi, strzały, kleszcze, rozwidlenia dla wróbli. Nadleci chrypliwa sroka i rzuci w moją stronę znienacka karabinowy solowy śpiew. * * * A w tym, że my żywi jeszcze, zasługa imienna. Choć Sirin — ptak wieszczy jeszcze i inną prawdę zna. — “Trzyma cię napięcie i zuchwalstwo rzemiosła. Czytelnika i przyjaciela pobłażliwa pochwała. Żyj! Hoduj słowo, pokusy unikaj. Inaczej zagadkowo umrzesz, jak Talalaj”. 31.07.13 13.12.13 08.07.13 17—18.12.13 08.02.13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
fragmenty listu byłego miejscowego, a później kijowskiego partyjnego nomenklaturowca, który dziwił się niezłomności zaporoskich obrońców i Chortyci, historii kozactwa oraz „Soborowi” Ołesia Honczara: „…Przyznaję się, że pozostał mi bardzo nieprzyjemny osad po naszej wymianie zdań na temat „Soboru”… „Sobór” — w zasadzie jedynie drobny, nieistotny epizod w tej wielkiej i ostrej walce ideowej, która toczy się obecnie… i tu nie może być miejsca na jakąkolwiek niepewność, obojętność wobec niedoceniania szkody, jaką wyrządzają zawarte w powieści zniewagi i oszczercze, złośliwe uogólnienia… Tu wina spada na Pana. I wszyscy, którzy Pana dobrze znamy, — nie możemy Panu tego wybaczyć. Z pozdrowieniem G. Kriuczkow. 9/V 1968 r.” Tak więc wrogowie nie wybaczali niczego ani Wiktorowi Antonowyczowi, ani jego współmyślącym (wspomniany wyżej M. Kycienko przedwcześnie odszedł z tego świata po kolejnym zawale serca). W. Czabanenko przeżył swoje dni w atmosferze stałego, totalnego nacisku przeciwników-ukrainofobów, o czym mówił w wielu wierszach.
Szczególne miejsce w twórczym dorobku W. A. Czabanenki zajmuje zapewne jego historyczno-toponimiczny słownik „Wielki Ług Zaporoski” (1999) oraz popularnonaukowa „Ukraińska Atlantyda” (2006). Zwłaszcza dlatego, że w tych pracach autor oddał szczodrą synowską daninę niskodnieprzańskim plavnyom, zniszczonym w latach 1954–1957, na których miejscu dziś falują wody Morza Kachowskiego. Ta ukraińska narodowa tragedia rozegrała się na oczach młodego Wiktora Czabanenki, o czym opowiadał z własną starannością naukowca, pasją publicysty i serdecznością poety. Za swój nieustanny obywatelski niepokój, za swoją wysoką pracę rzeczywisty członek Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy W. A. Czabanenko został uhonorowany nagrodami im. D. Jawornyckiego, im. P. Czubynskiego, im. J. Nowyckiego, tytułem zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, orderem „Za zasługi” III stopnia. Jasna i głęboka pamięć o Wiktorze Antonowiczu Czabanence – niezwykle porządnym, życzliwym i pracowitym człowieku, nieugiętym ukraińskim patriocie – na zawsze pozostanie w sercach jego najbliższych i bliskich, wdzięcznych kolegów, uczniów, przyjaciół, wszystkich, którzy go znali, cenili, kochali i szanowali.
Ołeksandr Abliczow, Mykoła Biłokopytow, Petro Biłousenko, Mykoła Łebedyniec, Roman Łubkiwski, Dmytro Pawłyczko, Oksana Procenko, Petro Rebro, Anatolij Serdiuk, Olha Stadniczenko, Kostiantyn Suszko, Fedir Turczenko, Witalij Szewczenko, Taras Szewczenko, Pylyp Juryk
Tłumaczenie maszynowe
9 lutego po ciężkiej chorobie zmarł pierwszy przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki i Kongresu Ukraińskiej Inteligencji W. A. Czabanenko (12.09.1937—9.02.2014). Witalij ABLICOW, Kijów To nieuniknione: dla każdego nadchodzi dzień, kiedy po raz pierwszy powiedzą: „On był…” Wiktor Antonowycz Czabanenko był wybitnym naukowcem, pedagogiem, pisarzem, działaczem społecznym. Doktor nauk filologicznych, profesor, członek rzeczywisty Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, autor ponad 500 prac naukowych (monografii, słowników, artykułów), zbiorów poezji i przekładów, w szczególności „Sobór duszy mojej”, „W wiecznym pojedynku”, „Sugłosie” oraz „Oratania”, laureat nagród im. D. Jawornyckiego, P. Czubynskiego, J. Nowyckiego, odznaczony medalem „Budowniczy Ukrainy”. Ale przede wszystkim był niezłomnym synem Wielkiego Ługu — Ukraińskiej Atlantydy (tak nazwał swoje wieloletnie fundamentalne badanie, poświęcone zniszczonej przez przywódców minionego reżimu totalitarnego w imię iluzorycznej „komunistycznej przyszłości” najbogatszej przyrodniczej oazy w centrum Ukrainy). Oles Honczar — doradca i człowiek o podobnych poglądach jak Wiktor Czabanenko, ostro potępił w powieści „Sobór” decyzję o stworzeniu Morza Kachowskiego, pod którym dzisiaj pogrzebano tysiące hektarów żyznych czarnoziemów i łąk-pastwisk (powierzchnia Morza Kachowskiego — 2155 km2 terytoriów obwodów zaporoskiego, dniepropietrowskiego i chersońskiego), 5 historycznych Siczy Zaporoskich, scytyjskie kurhany, około 10 tysięcy wiejskich zagród, 3 tysiące obiektów rolniczych, masywów leśnych na 150 tysięcy hektarów: „…myśleli, że morze zbudują, a zbudowali bagno!”. Wiktor Czabanenko jako jeden z pierwszych głęboko przemyślał tragiczne skutki barbarzyńskiego zniszczenia Wielkiego Ługu przede wszystkim dla duchowości naszego narodu. Podarował ojczyźnie unikalną encyklopedię — „Ukraińska Atlantyda”, gdzie uwiecznione są nazwy wszystkich wsi Wielkiego Ługu, rzeczek, limanów, imiona historyków-badaczy dnieprowskiego kraju… „Z nadejściem jesieni 1955 roku dolina Wielkiego Ługu zaczęła być zalewana. Zalewanie odbywało się stopniowo i już po roku woda podniosła się aż do wysokich grzbietów w pławniach Kuszuhumskich. Byłem wtedy studentem 3. roku Zaporoskiego Instytutu Pedagogicznego… Mnie strasznie poraził obraz, który otwierał się na zachodzie: prawie po całej dolinie burzyła się mętna woda, w niej pływały kłody i kupy chrustu; na niezalanym grzbiecie płonęły suche trawy, a w ponurym niebie z niepokojem rwały się to w jedną, to w drugą stronę stada ptactwa przelotnego i miejscowego. Porywisty zimny wiatr przynosił zapach pogorzeliska i jakieś tysiąckrotne zawodzenie. Płakała, konając, przyroda; rozpaczliwie krzyczały pod chmurami łabędzie, żurawie i dzikie gęsi; straciły one pradawne orientatory w drodze do ciepłych krajów. Ja też płakałem i sam sobie przysiągłem, że kiedyś o wszystkim, co widziałem, opowiem ludziom”, — to akapit ze wspomnianego fundamentalnego wydania W. Czabanenki. W podręcznikach szkolnych i akademickich teraz piszą o problemach ekologicznych jako o czymś nieuniknionym, co towarzyszy historii ludzkości. Może i tak. Ale na Ukrainie klęski ekologiczne to bezpośrednie skutki realizacji ignoranckich planów moskiewskich imperialnych pseudoindustrializacji. Po rozpadzie ZSRR znaczna część zaporoskich (a także charkowskich, doniecko-krzyworoskich, mikołajowskich, dniepropietrowskich) zakładów-gigantów straciła swoje przepowiedziane przez Kreml globalne znaczenie. I obecnie Ukraina potrzebuje wielkoskalowych zmian, zwłaszcza dotyczących nowego modelu kompleksu gospodarki narodowej, szerokiego wdrażania zaawansowanych technologii itp. Naturalne jest, że dzisiaj napełnianie państwowego skarbca naszego kraju już w ponad połowie realizowane jest kosztem rozwoju kompleksu rolno-przemysłowego. I to zrozumiałe: największe bogactwo naturalne Ukrainy — jej ziemia, żyzne gleby-czarnoziemy… Wszyscy to wiedzą i rozumieją, oprócz egoistycznych szefów rodzimej władzy. Ukrainie niepotrzebne były ani Kachowska Elektrownia Wodna, ani Kachowskie „morze”… „Co się tyczy Chortycy… Już dawno zniszczyliby ją ci sami ludzie, którzy działają tylko „na prośbę pracujących”. Ale ona jest granitowa. Mnie zawsze wydaje się, że granit Chortycy — to stwardniałe od bólu, od zniewagi serce Ukrainy, a Dniepr jakby krwią je obmywa, a ono, granitowe, stoi. Nie mogą ci ludzie jej przegryźć…” — dzielił się swoimi myślami autor „Ukraińskiej Atlantydy”. Wiktora Antonowycza Czabanenkę bolały krzywdy naszego narodu, z pesymizmem patrzył w przyszłość Ukrainy. Jeszcze mało przeżyłem na białym świecie — A tyle zgryzoty zaznać przyszło! Winni wszystkiemu — pigmeje nienasyceni… W. Czabanenko „Spowiedź” Ci właśnie pigmeje skrócili życie patriocie Zaporoża, wszak prześladowań za swoje poglądy doświadczał jeszcze w młodych latach. Ale nie zrezygnował z działalności skierowanej na ochronę ojczystego języka, kultury, nie poszedł na układ ze swoim sumieniem — pamiętał, czyim jest synem i jakiemu narodowi zobowiązany jest służyć wiarą i prawdą. „Ale Wielki Ług żyje — jako symbol szczodrości ojczystej ziemi, jako duch wolności, jako nasza historyczna pamięć” Wiktor Czabanenko nie mylił się, gdy twierdził, że i ojczysta ziemia, i wolności, i nasza historyczna pamięć są niezniszczalne. Ta wiara żyje w sercach wielu zaporożców. Chociaż teraźniejszość dnieprowskiego kraju nie daje przekonujących podstaw, by mieć nadzieję na optymistyczne jutro. Nie studiowałem w Zaporoskim Instytucie Pedagogicznym, z czasem zreorganizowanym w uniwersytet, gdzie całe swoje życie wykładał W. A. Czabanenko. Nasze z nim poznanie nastąpiło pod koniec lat 80. ubiegłego wieku. Od tamtej pory powstała korespondencja. W numerze 7 z 2007 roku czasopisma „Sprawa Państwowa”, które redagowałem, na 70-lecie rodaka wydrukowany został szkic „Wielki Ług ze stolicą Zaporożem”. Kończy się publikacja moim optymistycznym wezwaniem
Głęboki smutek zapanował w środowisku uczonych, smucą popularyzatorzy nauki, pisarze, dziennikarze, działacze kultury, wielką stratę przeżywa społeczeństwo: opuścił ten świat szeroko znany na Ukrainie i poza jej granicami profesor filologii, pisarz Wiktor Antonowycz CZABANENKO. Nie stało człowieka, który w swojej niestrudzonej działalności obejmował tyle kierunków, że wystarczyłoby ich nie na jedno życie. Urodziwszy się 12 września samowolnie burzliwego 1937 roku we wsi Jelizawetiwka w rejonie wasyliwskim obwodu zaporoskiego, W. A. Czabanenko, od pierwszych dni uświadomienia sobie Świata Bożego, żył według zasad Prawdy, Dobra, Sumienia i nie zdradzał ich w żadnych okolicznościach. Ukończywszy w 1959 roku wydział filologiczny Zaporoskiego Państwowego Instytutu Pedagogicznego, pewien czas pracował jako nauczyciel, potem kształcił się w aspiranturze. W 1966 roku obronił pracę kandydacką. Egzamin z dojrzałości obywatelskiej, patriotyzmu, głębokiej konsekwencji i pryncypialności uczony zdał, kiedy w 1968 roku publicznie wystąpił w obronie powieści „Sobór” oraz jej autora w czasie, gdy szczuto dobrej pamięci Olesia Terentijowycza ze wszystkich stron. Za to młodego uczonego, ojca dwojga dzieci, pozbawiono pracy, lecz Wiktor Antonowycz nie złamał się. Doprowadził do przywrócenia do pracy, w 1984 roku obronił pracę doktorską i przez lata 1985—1996 był dziekanem wydziału filologicznego Zaporoskiego Uniwersytetu Państwowego. Od 1985 roku kierował katedrą językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego tej samej uczelni. Przygotował około dwudziestu kandydatów nauk filologicznych, kierował specjalistyczną radą naukową ds. obrony prac kandydackich Zaporoskiego Uniwersytetu Państwowego. Właśnie Wiktor Antonowycz u zarania Ukraińskiej Niepodległości stanął na czele Zaporoskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, Zaporoskiego Oddziału Obwodowego Kongresu Ukraińskiej Inteligencji, wzmacniał twórcze więzi z naukowcami Ukrainy, Białorusi, Kanady, a z czasem przez długi czas był redaktorem odpowiedzialnym „Wiestnika Zaporoskiego Ośrodka Badań nad Ukraińską Diasporą”. Jego spuścizna naukowa, naukowo-publicystyczna i artystyczna składa się z ponad 30 książek i 1000 artykułów w fachowych wydawnictwach naukowych, w periodykach oraz w encyklopediach. Osiągnąwszy znaczne sukcesy naukowe w dziedzinie językoznawstwa ogólnego i słowiańskiego, o czym przede wszystkim świadczą dwutomowy słownik „Przezwiska Dolnego Naddnieprza” (2005), książki „Studia slawistyczne” (2003), „Na wezwanie sumienia” (2008), „Prożysty Dniepr” (2008), „Próby literaturoznawcze i literacko-krytyczne” (2009), „Prace etnograficzne” (2010) oraz seria wydawnictw o życiu i twórczości T. Szewczenki, O. Honczara, M. Bohdanowycza, Jara Sławutycza, W. A. Czabanenko wzbogacił skarbiec ukraińskiej spuścizny folklorystycznej (w szczególności terenów Dolnego Naddnieprza), opracowując szereg unikalnych zbiorów legend, podań, stałych porównań, wśród których najbardziej znaczącymi są „Sawur-Mogiła” (1990), „Hartowane słowo” (1995), „Siczowy skarbiec” (1999). Głęboką przenikliwością oraz nasyceniem metaforycznym odznaczają się książki artystyczno-publicystyczne i poetyckie W. A. Czabanenki — „Na wezwanie sumienia” (2008), „Sobór duszy mojej” (1998), „W wiecznym pojedynku” (2000), „Oratania” (2001). „Trzymajcie się, Wiktorze Antonowyczu! Nadejdą lepsze czasy! Zło nie jest nieśmiertelne”. Gorzko przyznawać, że tak się pomyliłem… Lepsze czasy jeszcze długo nie nadejdą w naszej małej ojczyźnie. Niestety… Z naszej pisemnej komunikacji zatrzymam się tylko na urywkach z jednego listu. Odzwierciedlone są w nim niepowodzenia zaporoskiego życia, otwierają się przyczyny ucisku miejscowej inteligencji, wzmocnienia rusyfikacji kozackiego kraju. Przygotowując do wydania książkę „Dialog przez ocean”, poświęconą dwóm wybitnym działaczom rodzimej nauki i kultury profesorowi Jurijowi Szewelowowi (Uniwersytet Columbia, USA) oraz jego byłemu studentowi na Uniwersytecie Charkowskim Olesiowi Honczarowi, zwróciłem się do W. Czabanenki z prośbą o uściślenie informacji dotyczącej historii z prześladowaniami, których doznał w 1968 roku. Wtedy powieść O. Honczara „Sobór” została poddana miażdżącej krytyce, zainicjowanej przez kijowskich partyjnych bonzów i podchwyconej przez ich zaporoskich pachołków — różnych wsewołozkich, charczenków, petrykinów, trutniewów, wołowyków… Wiktor Czabanenko należał do ludzi o podobnych poglądach jak wybitni zaporożanie Mykoła Kycenko oraz Stepan Kyryczenko, którzy, będąc kierownikami szczebla obwodowego, jak mogli, wspierali założenie na Chortycy kompleksu badań nad historią kozactwa zaporoskiego, powstrzymywali rusyfikatorski napór, zainicjowany przez kremlowskiego ideologicznego mrocznika M. Susłowa, który, jak wspominał w swoich pamiętnikach były lider partyjny Ukrainy P. Szełest, dziwił swoim ignoranctwem nawet członków moskiewskiego biura politycznego, pytając P. Szełesta oraz M. Pidhornego, mianowicie, czy to prawda, że na Ukrainie rozmawiają w języku ukraińskim. S. M. Kyryczenko otworzył ludziom o podobnych poglądach
Tłumaczenie maszynowe
Natalia BUŁAJEWSKA, zastępczyni przewodniczącego rady Kijowskiej Obwodowej Organizacji Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, laureatka nagrody im. akademika P. Tronki. Autor projektu cerkwi w Jahotynie, Mikołaj Aleksandrowicz Lwow, to człowiek o niezwykłych uzdolnieniach. Encyklopedia Brockhausa i Efrona zaznacza, że był on „pisarzem i działaczem społecznym”, dodając, że przebywając w służbie w pułku Izmajłowskim, zajmował się malarstwem i architekturą, na polecenie cesarzowej wykonał rysunek orderu Włodzimierza oraz plany kilku cerkwi. A był on jeszcze teoretykiem architektury, grafikiem, twórcą ogrodów i parków, historykiem sztuki, folklorystą, badaczem starożytności, archeologiem, dramaturgiem i tłumaczem, geologiem, chemikiem, inżynierem, mechanikiem, wynalazcą, dyplomatą… Ale największym jego powołaniem była architektura. M. A. Lwowowi przypisuje się nawet „szczególne miejsce” w architekturze rosyjskiego klasycyzmu. Zatem kiedy i gdzie pojawił się taki talent? Przez długi czas rokiem urodzenia nazywano 1751, a dniem — 4 marca lub 4 maja według starego stylu. Jednak we wstępnym artykule do zbioru materiałów konferencji naukowo-praktycznej „Mikołaj Lwow: przeszłość i teraźniejszość”, która odbyła się w Petersburgu w 2005 roku, poinformowano, że w 2001 roku w księdze metrykalnej cerkwi św. Mikołaja we wsi Arpaczowo odnaleziono zapis o narodzinach Mikołaja Aleksandrowicza Lwowa 4 maja 1753 roku według starego stylu. Miejsce urodzenia: wieś Nikolsko-Czerenczyce w powiecie nowotorskim guberni twerskiej (obecnie obwód twerski Federacji Rosyjskiej). Ród Lwowów jest dawny, wywodzi się z XIV wieku. Lwowowie służyli książętom twerskim. Przodek Borys Pimonowicz Lwow otrzymał majątek w powiecie nowotorskim w pobliżu Torżka za służbę podczas wojny z Polską i Turcją. Dziadek Piotr Siemionowicz pozostawił swoim synom Piotrowi i Mikołajowi majątek w Arpaczowie, a Aleksandrowi — Czerenczyce. Mikołaj Lwow pozostawił po sobie szereg budowli i świątyń na Ukrainie. Przede wszystkim jest to Sobór Trójcy Świętej w Jahotynie. A ponadto, jak czytamy w „Szkicach krajoznawczych do słownika budowniczych Kijowszczyzny” Ołeny Brejak, wydanych przez obwodowe Centrum Ochrony i Badań Naukowych Zabytków Dziedzictwa Kulturowego zarządu kultury Kijowskiej Obwodowej Administracji Państwowej w 2010 r., „badacze twórczości architektów XVIII w. wyrażają opinię, że być może zarówno Godegard, jak i Menelas budowali posiadłość Rozumowskich według projektu M. A. Lwowa, znanego ze swoich wspaniałych kompleksów pałacowych”. Takiego samego zdania byli autorzy noty historycznej „Kompleks architektoniczny końca XVIII—początku XIX wieku w m. Jahotyn” Specjalnej naukowo-produkcyjnej pracowni Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury jeszcze w 1982 roku. A mianowicie: „Badacze A. K. Andriejew, M. B. Budilina, O. I. Brajcewa, A. M. Warłamowa, N. I. Nikulina uważają za prawdopodobnego autora zespołu M. A. Lwowa, człowieka wszechstronnie utalentowanego (architekta, inżyniera, poetę, uczonego), w którego zespole przez 18 lat służył A. Menelas. U Menelasa po śmierci Lwowa (1803 r.) pozostały rysunki architekta. ...są już te same gogolowskie strony, które nadały mu obrazy i siłę do wielkiej twórczości”. I właśnie Ołeś Honczar jako jeden z pierwszych podniósł głos za zachowaniem soborów i zainicjował utworzenie Komisji ds. Odtworzenia Wybitnych Zabytków Historii i Kultury przy Prezydencie Ukrainy. W związku z tym w latach 1995—1996 wydano kilka dekretów Prezydenta Ukrainy L. D. Kuczmy. A 12 czerwca 1996 r. podpisano dekret o utworzeniu Ogólnoukraińskiego Funduszu Odtworzenia Wybitnych Zabytków Dziedzictwa Historyczno-Architektonicznego im. Ołesia Honczara. Zgodnie z dekretami, Komisję ds. Odtworzenia Wybitnych Zabytków Historii i Kultury przy Prezydencie Ukrainy oraz Fundusz powierzono kierownictwu akademika Piotra Tymofijowicza Tronki, który dbał o to, aby wspaniały zabytek architekta Mikołaja Lwowa — cerkiew Trójcy Świętej w Jahotynie — został odtworzony. Obecnie Funduszem kieruje Roland Tarasowycz Franko — godny potomek genialnego Iwana Jakowycza Franki, jego najmłodszy wnuk. Roland Franko, a także dyrektor wykonawcza Walentyna Mychajliwna Irszenko nie ustają w trosce o ten ważny obiekt. Tylko w ciągu ostatnich dwóch lat przekazali na odtworzenie soboru 115 tys. hrywien. Suma niemała jak na organizację społeczną. W historię Ukrainy chlubnie wpisuje się imię Mikołaja Aleksandrowicza Lwowa także dzięki jego ukraińskim przyjaciołom. I tutaj, w Jahotynie, a zwłaszcza w okresie przygotowań do 200-lecia od dnia urodzin T. G. Szewczenki, jako pierwszego należy wymienić poetę i patriotę Wasyla Wasylowycza Kapnista (1768—1851), rodem ze wsi Obuchówka, obecnie w obwodzie połtawskim. Wszak jeden z jego dwóch synów-dekabrystów — Mikołaj Lwow. Na korzyść autorstwa M. Lwowa przemawia jego wierność tradycjom palladiańskim i jednocześnie ciągła i niestrudzona praca nad tworzeniem nowych form architektonicznych”. Lwowowi należą się także projekty pawilonu w parku „Aleksandria” w Białej Cerkwi. Niezwykle ważnym dla nas jest również fakt, że słynna cerkiew św. Mikołaja w Dykance na Połtawszczyźnie, która ma związek z biografią Mikołaja Wasylewicza Gogola, również została wzniesiona według projektu M. A. Lwowa. W tej cerkwi znajdowała się cudotwórcza ikona św. Mikołaja, którą nazywają Dykanską. Niedługo przed narodzinami syna matka Gogola, Maria Iwanowna, złożyła ślubowanie przed cudotwórczym obrazem: jeśli będzie miała syna, nazwie go Mikołajem. Według słów siostry Gogola, Olgi Wasyliwny, brat jej lubił wspominać, dlaczego nazwano go Mikołajem. Poetycko opisał moment odwiedzenia przez matkę Mikołaja Gogola cerkwi św. Mikołaja Ołeś Honczar: „Niedaleko od słynnych dębów bieleje na skraju lasu swoimi płynnymi formami cerkiew św. Mikołaja, zbudowano ją jeszcze w 1794 roku, a ponieważ jej powstanie wiązało się z legendami o rozmaitych cudach, o tym, że płynie stąd z ziemi jakaś siła, która jest zdolna uzdrawiać kaleki, wyganiać choroby, więc ludzie zewsząd ciągnęli tutaj w poszukiwaniu ulgi dla ciała i duszy. Stała tutaj, przed tym wyrzeźbionym z dębu morskiego ikonostasem, także młoda białolica kobieta z Janowszczyzny — matka Gogola. Przerażona śmiercią dwojga wcześniej urodzonych dzieci, młoda matka wypraszała tutaj los dla swojego oczekiwanego syna, tak że stąd, można uważać, i zaczynają się już te same gogolowskie strony, które nadały mu obrazy i siłę do wielkiej twórczości”. Podczas konferencji występuje Roland Franko. Aleksiej zaprosił T. G. Szewczenkę do odwiedzenia tego wspaniałego miasta. W. Kapnist jest znany jako autor „Ody na niewolnictwo”, którą napisał, protestując przeciwko dekretowi Katarzyny II z 3 maja 1783 roku, którym na Ukrainie poddawano chłopów w niewolę. Dlatego Mikołaj Aleksandrowicz czasami nazywał swojego przyjaciela Waśką Pugaczowem. Przyjaźń ich wzmocniła się także dzięki więzom rodzinnym: Aleksandra, siostra żony Lwowa Marii, została żoną W. W. Kapnista. Sobór w Jahotynie (wygląd współczesny)
Wśród najszczerszych przyjaciół Lwowa był pisarz, tłumacz, dyplomata, akademik Rosyjskiej Akademii Nauk, wnuk hetmana Lewobrzeżnej Ukrainy Danyła Pawłowicza Apostoła Iwan Matwijowycz Murawjow (1768—1851), który od 1801 roku nosił nazwisko Murawjow-Apostoł. Jest on ojcem dekabrystów Matwija, Serhija oraz Ipolita. Serhij Murawjow-Apostoł wraz z Bestużewem-Riuminem kierował zarządem wasylkowskim i stał na czele powstania Pułku Czernihowskiego na Kijowszczyźnie. Był on wśród pięciu przywódców-dekabrystów skazanych na najwyższy wymiar kary. A mogiła najmłodszego brata Ipolita Murawjowa-Apostoła, który miał zaledwie 19 lat, pozostała na wieki na Kijowszczyźnie w Trylisach w rejonie fastowskim. Zarówno Kapnist, jak i Murawjow, wybitni literaci tamtych czasów, należeli do kółka Gawriła Romanowicza Dierżawina, którego duszą był Mykoła Lwow. A Ołena Heorhijiwna Milugina do tej listy wybitnych Ukraińców, którzy w różnych latach należeli do wspólnoty Lwowa-Dierżawina, dodaje malarzy Dmytra Hryhorowycza Łewyckiego (1735, Kijów—1822, Petersburg) oraz Wołodymyra Łukycza Borowykowskiego (1757—1825), który żył i pracował w Myrhorodzie, a od 1788 r. osiedlił się w Petersburgu, oraz kompozytora, pedagoga, dyrygenta chóralnego Dmytra Stepanowycza Bortnianskiego (1751, Hłuchów—1825, Petersburg). Na twórczej drodze M. O. Lwowa spotkał się jeszcze jeden słynny Ukrainiec, który rozpoznał jego wszechstronne talenty, przede wszystkim architektoniczne, i na wszelkie sposoby sprzyjał ich rozwojowi. Był nim Ołeksandr Andrijowycz Bezborodko (marzec 1747, Hłuchów—kwiecień 1799, Petersburg) — wybitny działacz państwowy, dyplomata, człowiek o wyjątkowych zdolnościach. To on jako pierwszy zarekomendował M. O. Lwowa do zaprojektowania soboru w Mohylewie, powierzył mu budowę nowej stołecznej poczty głównej. I nie obyło się bez tego, by nie zachęcał utalentowanego przyjaciela do pracy nad projektem soboru Trójcy Świętej w Jahotynie. Do szczerych przyjaciół i wielbicieli jasnego talentu Lwowa już w naszych czasach dołączył poeta i naukowiec (kandydat nauk technicznych), racjonalizator i wynalazca Wasyl Ołeksandrowycz Toczkowy. To on wyhodował i wywołał do życia niemal niemożliwe do spełnienia marzenie — zwrócić rodzinnemu Jahotynowi zniszczone w niesławnych latach 30. XX wieku dzieło wybitnego architekta — zdumiewającą świątynię, która uosabia piękno i duchowość. Po wysłuchaniu referatów naukowych i komunikatów poświęconych 260. rocznicy urodzin M. O. Lwowa, uczestnicy konferencji naukowo-praktycznej zalecają w roku 200. rocznicy urodzin T. H. Szewczenki ustanowić tablicę pamiątkową na soborze, zaznaczając, że sobór Trójcy Świętej, wzniesiony w latach 1795—1800 według projektu wybitnego rosyjskiego architekta M. O. Lwowa na zamówienie hrabiego Kyryła Rozumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, został barbarzyńsko zniszczony w 1936 roku. Odrestaurowany w ciągu lat 1994—2014; przemianować plac Czołgistów na Soborowy i jedną z nowo powstałych ulic w Jahotynie nazwać na cześć autora soboru Trójcy Świętej M. O. Lwowa; zwrócić się z prośbą do wszystkich nieobojętnych o zakończenie odbudowy soboru, uwiecznionego przez Tarasa Szewczenkę, która trwa niemal 20 lat; biorąc pod uwagę znaczenie Jahotyna, związanego z wybitnymi osobistościami, bogatym dziedzictwem historyczno-kulturowym i obecnością muzeów o światowym znaczeniu, prosić zarząd kultury, narodowości i religii obwodowej administracji państwowej o przesłanie wniosku do ministra kultury, narodowości i religii Ukrainy o utworzenie Jahotyńskiego państwowego rezerwatu historyczno-kulturowego. W ubiegłym roku minęło 260 lat od dnia urodzin Mykoły Ołeksandrowycza Lwowa — człowieka o wielostronnych talentach. Według jego projektu na zamówienie hrabiego Kyryła Rozumowskiego, ostatniego hetmana Ukrainy, wzniesiono w latach 1795—1800 w Jahotynie sobór Trójcy Świętej. Słynął on daleko poza granicami miasta. Zdumiewała jego wysokość. Zbudowany w formie rotundy, przyciągał z zewnątrz. Niezwykle wspaniale był ozdobiony jego wystrój wnętrza. A dzwony z wieży-dzwonnicy docierały nawet do wsi Sułymiwska i Farbowane w odległości 15—20 kilometrów. Sobór dostąpił zaszczytu znalezienia się nawet na stronach utworów Tarasa Hryhorowycza Szewczenki. W Jahotynie, na Kijowszczyźnie, z okazji jubileuszu M. O. Lwowa odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Artysta wielostronnych talentów — twórca soboru Trójcy Świętej w Jahotynie”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rainie. Jego idea „świecy w oknie” zaczęła pączkować, gdy słuchał o trzech świeczkach „Najemnicy”, które przyniosła z długiej pielgrzymki do Kijowa jako swoją gorzką pokutę, oraz o świecy samego Tarasa Szewczenki na jego autoportrecie, który tak lubił oglądać mój mąż. James naprawdę obawiał się, aby czczenie ofiar Hołodomoru nie przeszło w skalkowane z niedawnej przeszłości rytualne wiece, przesiąknięte obłudą. Oczywiście, James Mace jest przede wszystkim badaczem ukraińskiego Hołodomoru 1932—33 lat, pamiętamy go jako dyrektora Komisji Prezydenta i Kongresu USA ds. badania Wielkiego Głodu na Ukrainie. Materiały tej Komisji wydane są w czterech tomach, jego książka „Wasi zmarli wybrali mnie” poświęcona jest przede wszystkim tej apokaliptycznej tragedii narodu ukraińskiego. Ale James, oprócz swojej potężnej pracy dziennikarskiej i badawczej, był na Ukrainie wykładowcą historii w Mohylance. Zatem dobrze znał problemy, które rozważa w tym artykule. Ona nawet po 10 latach, które minęły od czasu jego odlotu w niebiosa Ukrainy, pozostaje ostro aktualna. drogiego wujaszka Iljicza do historii ZSRR oraz naukowego komunizmu. I tutaj należy zaznaczyć, że aż od dni, kiedy naukowcy i myśliciele katolickiej Europy napisali swoje prace po łacinie, dyskurs idei był międzynarodowy. I nawet kiedy zaczęli pisać różnymi językami narodowymi, przenikanie się idei nie ustało. Gdyby, na przykład, Boccaccio nie napisał jako pierwszy swojego „Dekameronu” w języku włoskim, można wątpić, czy Chaucer stworzyłby „Opowieści kanterberyjskie” (prawie tak samo, jak „Dekameron” we własnej koncepcji) po angielsku. Dla najważniejszych nowych dzieł przekłady są zawsze zrobione, kiedyś częściej po francusku, a dzisiaj po angielsku, ale władanie jednym z trzech najważniejszych języków zachodnich (dodajemy niemiecki) daje dostęp do prawie wszystkich podstawowych prac danej dyscypliny naukowej czy kulturoznawstwa. Były Związek Radziecki był sztucznie i przymusowo izolowany od takiego światowego dyskursu pod koniec lat 20. System takiego okresu żył jako osobna „wirtualna planeta”, gdzie wewnętrzne prawa polityki, gospodarki, rozwoju społecznego nie działały. Zamiast tego były inne prawa, inny schemat rozwoju, gdzie zachodnia nauka była po prostu niepotrzebna i niebezpieczna. I jak Darwin zademonstrował na przykładzie wysp Galapagos, kiedy jedna populacja pewnego rodzaju jest izolowana od rodziców, żyje ona zupełnie według innych praw — nie ma znaczenia czy ptaki, żółwie, czy ludzie — różnicują się one od populacji rodzicielskiej. Tylko intelektualny dyskurs ludzkości ewoluuje szybciej od fizycznej plastyki ptaków i żółwi. Tak też było na „wirtualnej planecie” Sowdepii. Zniszczenie pamięci rodowej, plemiennej, narodowej, historycznej, narzucanie jednego wzorca kulturowego zamiast innego — to jedna ze składowych ludobójstwa jako takiego. Chociażby, wydawałoby się, jaki jest związek między nauką historyczną na Ukrainie a światowym dyskursem intelektualnym? Najbardziej bezpośredni. Jako historyka, szczególnie interesuje mnie rola historii jako nośnika wartości. Zanim materiał o przeszłości przekształci się
Tłumaczenie maszynowe
Natalia DZIUBENKO-MEYS
Spośród wielu wspomnień to jest najdroższe. Na początku naszego wspólnego życia przychodzi do domu zły Jim i zaczyna drążyć: „Szewczenko… Szewczenko… Wszyscy mają na ustach tylko Szewczenkę. Nie rozumiem. Znam na pamięć sporo z Szekspira, ale przecież nie cytuję go tysiąc razy dziennie”. — „Przesadzasz”. — „A ty nie zauważasz, że żadna rozmowa z tutejszymi Ukraińcami nie odbywa się bez tego, żeby ktoś nie wspomniał lub nie zacytował Szewczenki”. — „A czy z ukraińskimi emigrantami nie jest tak samo?” — „Nie na tyle, żeby było to dla mnie problemem”. Zaczynam gorączkowo mamrotać o znaczeniu Szewczenki dla Ukrainy, dla każdego Ukraińca, Jim sarkastycznie mi przerywa: słyszałem już te wszystkie przemowy, wiem to wszystko, wyjaśnij po ludzku. Zaczynam skupiona rozmyślać: no jasne, w leksykalnej przestrzeni Kijowa Szewczenki jest niemało: uniwersytet, prospekt, plac, pomnik, towarzystwo „Proświta” itd. Ale przecież o Szewczence osobiście w ogóle z nim nie rozmawiałam. I w tym momencie przypominam sobie, ile razy w rozmowie wtrącam: „I wy nasi, i wszystko nasze”. „I my nie my, i ja nie ja”. „A bracia milczą sobie, wybałuszywszy oczy”. „A mądre wasze słowo kłamstwem podbite…”. A u przyjaciółki Tetianki w ogóle cała rozmowa jest przesycona Szewczenką, nie mówiąc już o przyjaciołach-poetach. Moja mama, zacytowawszy Szewczenkę, wypowiedziawszy: „Ten buduje, ten rujnuje, ten nienasyconym okiem…”, nie może przestać, żeby nie dokończyć strofy, a nawet całego wiersza do końca. Ale Jim, wygadawszy się, już się uspokoił, siada do swojej pracy i kontynuacji tej rozmowy nie było. Dopiero gdzieś po miesiącu, przyszedłszy z jakiejś konferencji, Jim rzuca się do książek i wyciągnąwszy jakiegoś „Kobziarza”, a przywiózł ich niemało ze Stanów, wciska mi w ręce i nakazuje: „Czytaj!”. Wieczór przeszedł w głęboką noc, amerykański profesor słuchał, myślał, dopytywał, kiedy coś było dla niego niezrozumiałe, omawiał, znowu słuchał. Każdego wieczoru obkładałam się informatorami, encyklopediami, książkami na wypadek, gdybym od razu nie mogła odpowiedzieć na jakieś pytanie. Z naszych dyskusji szczególnie zapamiętałam jego reakcję na zakończenie poematu „Maria”: „Ukraińska Matka Boska umarła w 33. roku. Twój Szewczenko przewidział”.
Mężowie powstali święci.
Po całym świecie się rozeszli,
I imieniem twojego syna,
Twojej cierpiącej dzieciny,
Miłość i prawdę roznieśli
Po całym świecie. Ty zaś pod płotem,
Smucąc się, w chwastach
Umarłaś z głodu.
Tak minęło kilka miesięcy, zanim Jim nie zamknął „Kobziarza” i nie włożył go do swojej profesorskiej torby: — Zrozumiałem. „Kobziarz” — to tajna broń Ukrainy. Po takiej książce Ukraina była skazana na niepodległość. — Dlaczego tajna? Są tysiące przekładów na różne języki. — Ale jej siły i potęgi obcokrajowcy nie pojmą. — Ty przecież zrozumiałeś? — No, ja już jestem prawie Ukraińcem.
James MEYS, doktor nauk historycznych
Oświata ludowa — to najważniejszy czynnik socjalizacji nowych obywateli w każdym państwie. Amerykańska historia w szkole powszechnej USA, na przykład, tradycyjnie była skierowana na utwierdzenie wspólnych wartości narodu amerykańskiego, uzasadnienie wspólnego losu dla wszystkich obywateli kraju. Taki pogląd na nauczanie historii jest charakterystyczny dla Francji, Węgier, Niemiec itd. Po latach 60. w USA był wielki ruch intelektualny na rzecz włączenia (lub, jak uważali uczestnicy tego ruchu — restaurowania) grup, które oczami ich przedstawicieli były usunięte z udziału w historii: Murzynów, Indian, emigrantów, kobiet itd. Ruch był skierowany na przezwyciężenie przejawów rasizmu i nietolerancji, za cel miał podniesienie godności członków tej grupy. Przyznaję, nie zdziwiła mnie propozycja kilku rosyjskich historyków stworzenia wspólnego podręcznika dla ukraińskich i rosyjskich szkół, którą sprawiedliwie ostro krytykował profesor Stanisław Kulczycki, duża część ukraińskiej inteligencji oraz naukowcy ukraińskiej emigracji. Problem rzeczywiście istnieje. Przypominam sobie, kiedy na jakiejś rosyjsko-ukraińskiej konferencji pewien uznany rosyjski historyk poważnie twierdził z trybuny, że Ukraina i Rosja miały wspólną historię do 1918 roku. Innego on nie znał i nie mógł znać. Większość ukraińskich badań historycznych, napisanych przed II wojną światową, była pod zakazem aż do końca pieriestrojki. Ukraińską historię jako przedmiot naukowy prawie zniszczono, zamiast tego postawiono coś pod nazwą „Historia ZSRR”, której celem było odniesienie ukraińskiego procesu historycznego do rosyjskiego imperialnego i radzieckiego ogólnozwiązkowego doświadczenia w szatach oficjalnego marksizmu. Prowadziło to do tego, że w najlepszym wypadku większość Ukraińców ma przekręcone rozumienie swojej historii, czyli swojej narodowej tożsamości, a większość Rosjan myśli o ukraińskości jako o czymś, co nie istnieje. Po tych specyficznych studiach James Meys rzeczywiście zaczął uważać się za Ukraińca, bo na równi z innymi mógł posługiwać się aforystyką „Kobziarza”, a ponadto pojął podziemny łoskot ukraińskiego słowa i jej dawnej historii. Przytoczyłam ten przykład, aby wyjaśnić czytelnikom „Słowa Proświty”, że James Meys nie był postronnym obserwatorem procesów politycznych i społecznych, które rozgrywały się na jego oczach na Ukr...
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
stworzone przez jakąś wrogą siłę, zwykle przez Austriaków czy Niemców, szczerze uważając się za starszego brata Ukraińców — tych dość śmiesznych, czy wręcz humorystycznych, a zupełnie nie prawdziwych Rosjan, którzy nie są zdolni rozwinąć się w odrębny naród. Jako specjalista od wczesnej historii Ukrainy w ZSRR musiałem kiedyś zareagować na to, gdy zmarły Dmytro Wołkogonow (Dm. Wołkogonow. Lenin. Portret polityczny. W dwóch księgach. M., 1994), notabene błyskotliwy pod każdym względem, poza tym, co dotyczyło tzw. „kresów narodowych”, wykonał wszystkie możliwe słowne manewry, aby nikt nawet nie pomyślał, że istniało tam cokolwiek poza „Rosją europejską” (J. Mace. Lenin bez Ukrainy, czyli Dmytro Wołkogonow jako zwierciadło rosyjskiej demokracji. — „Współczesność”. — 1995. — nr 4). Problemem z historią nie jest tylko poszukiwanie faktów, nawet takich, z którymi trzeba się zgodzić: historia to obowiązkowy element tożsamości narodowej i wymaga nieuniknionych subiektywnych decyzji, dlatego wymaga przenoszenia dzisiejszych pojęć na epoki, dla których były one zupełnie obce. Czy Ludwik Pobożny myślał o Francji jako o czymś odrębnym od siebie? Czy Ryszard Lwie Serce myślał o Anglii inaczej? Czy moskiewski car Piotr I, gdy w XVIII w. postanowił przemianować swoje księstwo na cesarstwo rosyjskie? Wszyscy oni zupełnie nie myśleli kategoriami narodów, ale wszyscy są nieodłącznymi postaciami swoich narodowych historii. Z Ukrainą sprawa jest szczególna. Nawet w latach pięćdziesiątych XX w., gdy pojawiły się badania historyczne z historii Ukrainy, nie była to samodzielna ukraińska historiografia, lecz bardzo kontrolowana i skrajnie ograniczona wizja historii radzieckiej. Wymowny fakt: większość recenzentów podręczników o Ukrainie przebywała w Moskwie. Jej ogólny schemat był mniej więcej zapożyczony od imperialnych przedrewolucyjnych historyków. Na początku wszyscy Słowianie wschodni byli jedną wielką szczęśliwą rodziną, a ci, którzy władali w „matce miast ruskich”, byli Ruskimi, czyli Rosjanami, a nie, broń Boże, Ukraińcami. Później, pod szkodliwym wpływem Rzeczypospolitej, w XIV–XV w. Ukraińcy i Białorusini rozdzielili się i utworzyli odrębne plemiona, lecz mimo to historycznie pozostali nieodłączną częścią „jednokrwnego ogólnoruskiego narodu”. A w 1654 r. „odwieczne marzenie najlepszych synów narodu ukraińskiego” stało się rzeczywistością dzięki „narodowej wyzwoleńczej wojnie narodu ukraińskiego pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego”. Hetman-„zdrajca” Mazepa usiłował zniszczyć to marzenie przy pomocy podstępnych Szwedów, lecz pokonał go chwalebnie Piotr Wielki w bitwie pod Połtawą, tym samym utrwalając to zjednoczenie. Ukraińscy separatyści (mazepińcy), a w czasach ZSRR — burżuazyjni nacjonaliści, próbowali stworzyć własny rząd, ale wyrzucili ich świadomi robotnicy przy pomocy braterskiego rosyjskiego proletariatu. Oczywiście zdarzały się błędy i ekscesy, na przykład kult Stalina, zdemaskowany przez partię, lecz ogólnie okres radziecki był czasem nadzwyczajnego postępu, jak pokazuje chwalebne zwycięstwo w II wojnie światowej nad hitlerowskimi Niemcami. Co do dzisiejszego dnia, to winni wszystkiego są bandierowcy, którzy wdarli się w szeregi partii komunistycznej, dokonując wielkiej zbrodni — zniszczenia ZSRR. To powszechnie znany schemat historyczny, który nie narodził się dziś,
ale wona j dali zakładaje się w umy samych Rosjan i aktywnie retransmituje się na ukraińską widownię. Trudno powiedzieć, ilu samych Rosjan wierzy w tę bzdurę, ilu Ukraińców ją popiera. Ale wrażenie jest takie, że przeważająca większość. Właśnie z niej rozgałęzia się korzeń wielkiej rosyjskiej idei mesjanistycznej, na którą choruje rosyjska historiografia, sprawnie obsługująca rosyjską politykę międzynarodową. Nie mieszczą się w tym schemacie trzy wielkie głody, które przeżyła Ukraina, zwłaszcza Wielki Głód 1932–33 lat, kiedy zniszczono cały chłopski uniwersum ukraińskiego Czarnoziemu. Wobec tego problemu istnieje dobrze sprawdzony jeszcze za czasów Związku Radzieckiego zestaw „środków specjalnych” z arsenału tzw. kontrpropagandy: przemilczanie, zaprzeczanie, podmiana pojęć. Stary reżim radziecki dobrze rozumiał znaczenie wpływu edukacji publicznej na kształtowanie światopoglądu, dlatego matryce procesu nauczania były ukierunkowane właśnie na wytapianie tzw. człowieka radzieckiego. Były one różnorodne pod względem formy i dość scholastyczne pod względem treści — od dob
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na historię nieuchronnie pojawia się niezliczona liczba decyzji wartościowych: co warto wpisać do pamięci zbiorowej, jak określić wspólny los danej wspólnoty politycznej. Nauczanie historii nie jest mniej ważne w historii kraju niż proces standaryzacji mniej lub bardziej podobnych gwar w język literacki. Od kroków, które dziś podejmujemy w dziedzinie edukacji narodowej, bardzo trudno będzie odstąpić naszym wnukom i prawnukom. Czysto polityczne decyzje, definiujące wspólny los obywateli kraju, będą nie mniej trudne niż wypracowanie samego kulturowego dyskursu dla przyszłych pokoleń. Na przykład w szkole podstawowej w USA istnieje tak zwana nauka o obywatelstwie (civics), która wyjaśnia podstawy amerykańskiej demokracji. Uczniowie poznają główne struktury aparatu państwowego, drogi przechodzenia i zatwierdzania ustaw (lub ich odrzucania), system wyborczy, podstawy Konstytucji, szczególne cechy struktur państwowych danego stanu, różne formy samorządu lokalnego. Ten przedmiot jest wykładany w dość uproszczonej formie, nie zawsze uwzględnia wszystkie trudności sytuacji politycznej, lecz z pewnością daje każdemu grunt do udziału w procesie demokratycznym. Istnieją różne alternatywy. Jak dotąd to, co widzę, to przede wszystkim powierzchowna ukrainizacja starego schematu bez jakiegokolwiek przemyślenia historii Ukrainy. Wydaje się, że autorzy takich podręczników świadomie lub podświadomie dążą do zachowania czegoś ze starego reżimu i własnej pracy z okresu przedniepodległościowego. Dlatego „przekręcenia” epoki stalinowskiej równoważą się z mitami o triumfie socjalistycznej industrializacji i braterskiej pomocy innych republik radzieckich w powojennej odbudowie. Powtarzają się także stare radzieckie „odkrycia” o wspólnym pochodzeniu wschodnich Słowian narodów w Rusi Kijowskiej, podczas gdy w rzeczywistości można powiedzieć, że trzon Wielkiej Rosji to produkt kolonizacji ziem fińsko-ugryjskich przez Ukraińców i Białorusinów, i że to państwo po Jurju Dołgorukim świadomie odmówiło udziału we wspólnych sprawach dawnych ziem ruskich aż do Iwana III. Wyższości kultury ukraińskiej nad moskiewską w XVII wieku nie kwestionowały nawet przedstalinowskie radzieckie historiografie. I być może autorzy wychowani na radzieckiej historiografii po prostu nie znają lub nie potrafią zaakceptować długo zakazywanych prac ukraińskiej (i rosyjskiej) historiografii. Co więcej, jeśli poważnie mówimy o niepodległości Ukrainy i chcemy, aby stała się ona trwałym konsensusem, trzeba otwarcie wykorzystać historię do samoświadomości narodu (mając tu na myśli naród w sensie politycznym, a nie etnicznym). Bo naród to wspólnota oparta na świadomości wspólnoty losu, historii, i bez odgraniczenia historii tej grupy od innych, nawet naród polityczny po prostu nie istnieje. Trzeba wyraźnie zdawać sobie sprawę, że państwa mogą mieć dobrych lub złych sąsiadów, lecz krewnych wśród narodów państwowych nie ma. W przeciwnym razie to otwarte drzwi dla różnorodnych panslawizmów, irredentyzmu, to znaczy ingerencji innych państw w wewnętrzne sprawy danego państwa. Niedawno w amerykańskim czasopiśmie slawistycznym „Slavic Review” wywiązała się dyskusja wokół artykułu prof. Marka von Hagena „Czy Ukraina ma historię?”. Moim zdaniem autor trochę naiwnie
...ale wyrażał obawy, że Ukraina może przyjąć jakieś tradycyjnie integralne, nacjonalistyczne podejście do rozumienia swojej historii, i twierdził, że dla niego interesujące w ukraińskiej historii jest to, jak ona podważa wiele aspektów tradycyjnych paradygmatów innych historii narodowych. Ci, którzy są zaznajomieni z obecnym kryzysem „projektu europejskiego”, dobrze zrozumieją, że to w ogóle niemożliwe, by jakaś europejska tożsamość ponadnarodowa zajęła miejsce tradycyjnych tożsamości Francuzów, Niemców, Hiszpanów, Anglików. Na szczęście czy na nieszczęście, żyjemy w świecie narodów, gdzie każdy zjednoczył się wokół idei wspólnego losu narodowego na gruncie wspólnej przeszłości historycznej. Każdy naród potrzebuje „własnej”, użytecznej dla siebie historii. Bo historia to nie tylko to, co się wydarzyło, i bynajmniej nie wszystko, co się wydarzyło. Współcześni zachodni historycy wykazali, że nawet dla Anglii, Francji, Niemiec, gdzie w dzisiejszym znaczeniu działają rozwinięte narody europejskie i gdzie większość etnosu przyjęła daną tożsamość narodową jako swoją pierwszorzędną tożsamość polityczną, jest to faktycznie najnowszy fenomen, który został ukończony dopiero w XIX wieku. Oznacza to, że gdy mowa o historii narodu w okresach, kiedy większość przodków obecnych członków danego narodu wciąż nosiła starsze protonarodowe tożsamości, historyk i uczeń nieuchronnie przenoszą najnowsze struktury ideowe na okresy, dla których pozostawały one obce. W każdej historii narodowej są dwa komponenty: fakty i prawda. Fakty to po prostu konkrety bez zrozumienia ich interpretacji. Same fakty bardzo niewiele mówią bez interpretacji, która szuka prawdy. Dla ludzkiej wspólnoty, która szuka swojej prawdy, autentyczna przeszłość jest koniecznie potrzebna jako wspólna nić samopoznania. A to rozumienie siebie, czy to osobiste, czy zbiorowe, nieuchronnie będzie miało moment subiektywności. Według definicji jest to cecha subiektywnego — tego, co dotyczy aktywnego podmiotu — dlatego każde „ja” jest aktywnym podmiotem. Z drugiej strony byłoby jednak zbyt prymitywne i niebezpieczne postrzeganie tradycyjnej ukraińskiej historiografii albo jej kontynuacji przez naukowców emigracyjnych. Bo zadanie tradycyjnej historiografii narodu bezpaństwowego zasadniczo różni się od potrzeb wielonarodowego państwa terytorialnego, gdzie odsunięcie mniejszości narodowych od wspólnoty politycznej stanowi zagrożenie dla samej państwowości. Tradycyjne historie Ukrainy to faktycznie historie wyłącznie Ukraińców, wśród których żyły „obce elementy”. A w nowoczesnym, demokratycznym państwie, które większość Ukraińców chce budować, wśród obywateli nie może być „obcych”. Optymalnym, moim zdaniem, jest trzeci wariant koncepcji szkolnej historii, który wyraźnie wytycza granice wobec historii innych państw (w tym wypadku Rosji) i pozytywnie ocenia wkład wnoszony na Ukrainę przez wszystkich, którzy do niej przybywali. Jest to po prostu przyjęcie odpowiedzi Hruszewskiego na pytanie „Czy Ukraina tylko dla Ukraińców?” — jest ona „dla wszystkich, którzy żyją na Ukrainie, a żyjąc, kochają ją, a kochając, chcą pracować dla dobra kraju i jego ludności”. Przy takim podejściu do nauczania historii głównym powinno być takie rzekomo banalne stwierdzenie — „Wszyscy jesteśmy twoimi dziećmi, Ukrainо”.
Tłumaczenie maszynowe
Prezentację imprez kulturalno-masowych oraz działań oświatowo-wychowawczych, które w obwodzie przez cały rok będą prowadzić zarządy, departamenty, muzea, teatry, uczelnie wyższe, szkoły i media, przeprowadziła w języku rosyjskim zastępczyni przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Ołena Petriaiewa. Po prezentacji odbył się koncert świąteczny, który zakończył się majestatycznym wykonaniem „Ryknie, jęknie Dniepr szeroki” przez chór Donieckiej Akademii Muzycznej im. S. S. Prokofiewa pod dyrekcją ludowego artysty Ukrainy, profesora Tarasa Mykytki. Z mową powitalną wystąpiła zastępczyni przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Tamara Łukianczuk, która wyrecytowała „Testament” i podkreśliła nadzwyczajną aktualność twórczości Szewczenki w dzisiejszych czasach. Po niej coś bardzo niepewnie przeczytał o Szewczence w języku rosyjskim sekretarz Rady Miejskiej Doniecka Serhij Bohaczow. Przedstawiamy uwadze czytelników wystąpienie Marii Olijnyk. „Szanowni obecni przedstawiciele władz, wysoko dostojni obecni! W imieniu Donieckiej Obwodowej Proświty im. Tarasa Szewczenki witam państwa z okazji otwarcia roku Tarasa Szewczenki w naszym obwodzie. Twórczość Szewczenki wszyscy dobrze znają. Niewiarygodna historia życia i legendarna oddaność narodowi uczyniły poetę prorokiem Ukrainy. Był on artystą słowa i pędzla, jednym z najlepszych historyków swoich czasów. Przypomnę, jak oceniał go genialny poeta Iwan Franko: „Był synem chłopa i stał się władcą w królestwie ducha. Był pańszczyźnianym i stał się olbrzymem w królestwie ludzkiej kultury. Był samoukiem i wskazał nowe, jasne i wolne drogi profesorom i uczonym książkowym. Dziesięć lat męczył się pod ciężarem rosyjskiego żołnierskiego drylu, a dla wolności Rosji zrobił więcej niż dziesięć zwycięskich armii”. Dzisiaj obwodowa administracja państwowa zaprezentowała zakrojony na szeroką skalę roczny program różnorodnych działań. Proświta nosi imię Tarasa Szewczenki. W całym obwodzie nasze organizacje miejskie i rejonowe owocnie współpracują z władzami w kwestii uczczenia 200-lecia od dnia jego urodzin. Ale zdarzają się też przykre przypadki. Na przykład dzika farsa rozgrywa się już prawie rok w Krasnoarmijsku, gdzie Rada Miejska Krasnoarmijska poprzedniej kadencji w 2006 roku podejmuje decyzję o postawieniu pomnika Tarasowi Szewczence na placu Szubankowa, wznosi i odsłania w dniu urodzin 9 marca 2006 roku w tym miejscu kamień, który poświęcili duchowni Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, a rada miejska tej kadencji po 7 latach bez żadnej motywacji wnosi poprawkę o przeniesienie kamienia w inne miejsce. Rzekomo uczestnicy Wielkiej Wojny Ojczyźnianej twierdzą, że nie może być wzniesiony pomnik Tarasa Szewczenki na placu imienia uczestnika Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (?!). Przy czym podejmuje tę nieumotywowaną decyzję jako drwinę z pamięci Tarasa Szewczenki 22 maja 2013 roku, w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki na Górze Czerniecza! Oto takie obchody Roku Szewczenki w Krasnoarmijsku w obwodzie donieckim!!! Na znaku pamięci, który jeszcze stoi na swoim miejscu dzięki walce patriotów, wyryto mądry testament Szewczenki: Swoją Ukrainę kochajcie. Kochajcie ją… W czasie złym, w ostatniej ciężkiej minucie za nią Pana błagajcie! Wszystko zaczyna się od miłości do Boga, szacunku do siebie i do Państwa Ukraina, w którym wszyscy niezależnie od przynależności partyjnej, narodowości, wyznań, koloru skóry, Zachodu czy Wschodu, Południa czy Północy żyjemy i będziemy żyć według tego mądrego testamentu Szewczenki. Mam nadzieję, że razem zrobimy wszystko, aby godnie uczcić 200-lecie Szewczenki w naszym obwodzie. Pomników Tarasa Szewczenki w obwodzie jest niewiele — 12. Ale najważniejsze, abyśmy wypełnili jego testamenty. Aby ten rok stał się rokiem Szewczenki naprawdę, aby z ust urzędników władzy wybrzmiał w obwodzie ukraiński język państwowy”. Mamy nadzieję, że deputowani z Partii Regionów Rady Miejskiej Krasnoarmijska opamiętają się i anulują swój „prezent” dla Tarasa na jego 200-lecie. Zresztą przewodniczący obwodowej administracji państwowej Andrij Szyszacki powinien powiedzieć wreszcie swoje słowo. Przecież zgodnie z dekretem Prezydenta Ukrainy to właśnie on odpowiada za uczczenie, a nie drwienie z pamięci Tarasa Szewczenki. Wł. inf.
Tłumaczenie maszynowe
Taka myśl wybrzmiała w wystąpieniach tegorocznych laureatów obwodowej nagrody imienia Jewhena Małaniuka, której wręczenie odbyło się w Kirowohradzie. Wręcza się ją w dniu urodzin poety, którego na dziesięciolecia odłączono od rodzinnej ziemi, własnego narodu, który na obczyźnie tworzył swoją kontrowersyjną, pełną wymagającej miłości do Ukrainy poezję oraz artykuły filozoficzno-publicystyczne. Switłana OREŁ, Kirowohrad — Małaniuka i Szewczenkę porównywać niekulturalnie — twierdził w swojej mowie laureat w nominacji „Poezja” (za zbiór przekładów „Jednym snem, jednym bólem…”) Ołeksandr Archangielski, — to różne style, różne epoki, różne postrzeganie rzeczywistości. Opowiadając o swojej pracy nad przekładami wierszy Małaniuka na język rosyjski, tegoroczny laureat, rosyjskojęzyczny poeta, nie mógł powstrzymać emocji: „Przechorowałem Małaniukiem, dosłownie wewnętrznie stałem się nim”. Tak jak Szewczenko wyraził w swoim czasie narodowy ból swoimi utworami, które stały się czynnikiem tworzącym naród, tak i Małaniuk wyraził rozpacz i gniew Ukraińca-patrioty, który nie doczekał się własnego państwa i musiał pozostawać na obczyźnie, czy to fizycznej, czy intelektualnej. Carat chciał, ale nie zdołał wyretuszować, ukryć słowa Szewczenki przed narodem, a ZSRR zdołał totalnie odizolować Małaniuka od ukraińskiego rozumu i serca. O tym szczegółowo, na przykładzie własnej cierniowej drogi pojmowania Małaniuka, mówił laureat nagrody jego imienia w nominacji „Proza” Anatolij Zahrawenko. On, który urodził się niemal na sąsiedniej ulicy od rodzinnego domu poety, najpierw słyszał o nim jako o wrogu (znany wiersz Sosiury). I najpierw zapoznawał się nie z jego utworami, a z kadebistowskimi podejrzeniami o najmniejszą możliwość usłyszenia prawdy o tym, kogo uważano za jednego z największych wrogów ZSRR. Czy mogła w takich warunkach dojrzeć ta narodowa kohorta, która zdobyłaby prawdziwą niepodległość naszej Ojczyzny? Oczywiście, nie. I dopiero po dwóch dziesięcioleciach wyszliśmy na te majdany, gdzie, chce się mieć nadzieję, ona ma być zdobyta. Dla tej młodzieży, która będzie kształtować zarówno polityczny, jak i ekonomiczny dyskurs nowej Ukrainy — książka tegorocznego laureata w nominacji „Literaturoznawstwo i publicystyka” Serhija Mychydy „Psychopoetyka ukraińskiego modernu”. W poezji Małaniuka — mnóstwo kluczy do ukraińskiego państwowotwórstwa. Niestety, brzmi ona niezbyt często nawet na takich uroczystościach, jak wręczenie nagrody jego imienia.
Tłumaczenie maszynowe
Borys Hryhorowycz Woznycki — Bohater Ukrainy, dyrektor Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki (LNGS), który przepracował w niej 50 lat (bez pięciu miesięcy) i odszedł od nas 23 maja 2012 roku. Ukrainiec przez wielkie U, obdarzony przez Boga muzealnik, patriarcha ukraińskiego muzealnictwa, budowniczy i strażnik zamków, odkrywca i badacz Pinzela, ogółem — opiekun ukraińskiej kultury. Dzieło ojca kontynuuje jego córka — Łarysa Razinkowa-Woznicka, kierownik pracowni konserwatorskiej LNGS, dyrektor tej Galerii, z którą wywiad proponujemy czytelnikom “SP”. “Ojciec całkowicie oddawał się pracy…” — Twój ojciec po raz pierwszy trafił do muzeum “w 1939 roku, kiedy po ukończeniu sześciu klas polskiej szkoły w Dubnie wstąpił do gimnazjum” — cytuję za materiałem Borysa Hryhorowycza “Muzeum — moje życie”. A kiedy Ty po raz pierwszy przekroczyłaś próg muzeum? — W 1970 roku. Miałam wtedy 16 lat. Najbardziej zapamiętałam galerię. Mieszkaliśmy wtedy w Winnikach. A na weekendy ojciec zabierał mnie do Lwowa, chodziliśmy do opery na spektakle. Było to dla mnie interesujące. Dyrektorem opery był dobry znajomy ojca. Odbywały się wieczory w muzeum — zabierano mnie, małą. Tata powiedział mi: będziesz historykiem sztuki, pójdziesz studiować na katedrę historii historii sztuki w Kijowie. I tyle. W galerii jestem od 1971 roku — po dziesiątej klasie. A na studia wstąpiłam w 1974 roku, co prawda nie za pierwszym razem. — Ile obecnie oddzielnych muzeów wchodzi w skład Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki? — Siedemnaście — oddzielnych. 17. to muzeum w Żydaczowie, które tata zaczął tworzyć. Częściowo je otworzyliśmy, pracuje nad nim zastępca dyrektora galerii ds. pracy naukowej Wołodymyr Petrowycz Pshyk. — Czy brałaś udział w ekspedycjach? — Oczywiście. W latach 60.—70. ekspedycje były częste i duże. Badaliśmy rejony: sześć lub siedem tych rejonów było przypisanych do galerii. Na badania wyjeżdżali nasi pracownicy naukowi W. Owsijczuk, O. Ripko… Wyjeżdżali, opisywali wszystko, co leżało, zabierali “niepotrzebne”. Wtedy cerkwie albo zamykano, albo były już zamknięte, więc trzeba było jakoś zachować ikony, rzeźby… Ojciec żadnej ikony nie zdjął z gwoździa, nawet to, co mu darowano, oddawał do galerii. Obecnie cerkwie są otwarte. Znam takich kolekcjonerów, jak ojciec Rostysław, który zbierał ikony, rzeźbę, ojciec Sebastian stworzył muzeum przy studytach, ma dzieła z XIV i XVI wieku… Iwan Hreczko, wybitny kolekcjoner, który przekazał malowane ikony na szkle Ukraińskiemu Uniwersytetowi Katolickiemu (UKU)… Tata wspierał takich ludzi, bo oni też ratują i eksponaty, i sytuację, myślą, komu przekazać, jak przedłużyć im życie, systematyzują, opisują. — Borys Hryhorowycz wyznał kiedyś: “W pracy ekspedycyjnej jest sens mojego życia”. — Ojciec miał niełatwy charakter. Całkowicie oddawał się pracy, szanował każdą minutę. Szanował czas. Dla taty “odpoczynek w domu” — to była praca. Czasem chciało się porozmawiać, ale nie robiłam tego, żeby nie sprawiać mu przykrości. A do tego były nieustanne telefony. W ostatnich latach źle spał. Ciągle myślał, gdzie znaleźć miejsce na magazyn zbiorów, na jakich regałach umieścić ten czy inny eksponat, bardzo wcześnie wstawał, żeby szybciej być albo w galerii, albo w którymś z muzeów. W niektórych tata czasem nocował. — Czy Twój ojciec jest przede wszystkim uczonym czy muzealnikiem, mentorem czy twórcą? — Oczywiście, muzealnikiem. “Tata kochał Ukrainę…” — Historycy sztuki z jakich krajów najczęściej odwiedzali galerię? — Z Polski. Kiedyś — z Rosji. Obecnie dużo przyjeżdża z Białorusi. Woziłam wystawę do Mińska: “Władcy Rzeczypospolitej”. Między muzeami zawsze było porozumienie i przyjaźń. Z Janem Ostrowskim, dyrektorem krakowskiego Wawelu, również kontaktujemy się. — “Świat Borysa Woznyckiego wpływa na społeczeństwo”, — piszą specjaliści w swoich wspomnieniach. A jak świat duchowy (w szczególności artystyczny) wpływał na Ciebie? — Tacie było miło, że go chwalono, ceniono. Ale przyjmował to z humorem, nie skupiał się na tym. — Skąd u ojca takie głębokie zanurzenie w swoją sprawę, w świat sztuki? — Od rodziców, od dziadka, który był mistrzem kolejowym na Wołyniu. Dziadek zawsze chciał, żeby jego wnuk był inżynierem. Mieszkali pod Dubnem, potem dziadek kupił majątek we wsi. Mieli też działkę ziemi. Dziadek miał dużo dzieci — przyuczył je do pracy. Mnie w dzieciństwie na lato wywożono do babci i dziadka do Ulbarowa, na Rówieńszczyźnie. Nie pamiętam, żeby rodzice mojego taty siedzieli w miejscu. Bezgranicznie kochali swojego Borysa. Miał tylko siostrzyczkę — Tamarę, a inna Tamara zmarła jako dziecko. — Jakie muzea-satelity LNGS byś wyróżniła? — Zamek w Olesku. Tata chciał jeszcze popracować w Świrzu z tamtejszym zamkiem, ale nie pozwolili… A dzieła, które przywozili z ekspedycji, trzeba było gdzieś podziać, bo w naszym muzeum we Lwowie eksponowano dzieła artystów zachodnioeuropejskich. A uratowano tysiące dzieł i tata szukał, gdzie je umieścić… Zatem już od 1975 roku funkcjonuje zamek w Olesku, potem Złoczowski, później muzeum-zagroda M. Szaszkewycza. Zamek w Podhorcach też przyciągnął uwagę taty. Ale rozumiał, że nie uda mu się ukończyć urządzenia zamku w Podhorcach, bo nie było środków. W Olesku w klasztorze kapucynów urządzono magazyn zbiorów. — Twojemu ojcu nie było łatwo komunikować się z różnymi organami zarządzającymi, kiedy dążył do “wzmocnienia roli muzeum w utwierdzaniu narodowej tożsamości” (cytuję autora wspomnień). Jak ich pracownicy odnosili się do próśb ojca? — Ci, którzy rozumieli, o co chodzi, wspierali i obecnie wspierają. Są też dalecy od zrozumienia, a co za tym idzie — od wspierania. — Borys Hryhorowycz kompleksowo podchodził do urządzania zamków-muzeów: zamek plus struktura parkowa… — Bo musi być kompleks. Tata studiował odpowiednią literaturę o tym, jak tworzy się kompleksy parkowe. I sam je planował. Borys Woznycki. Zdjęcie W. Pyłypjuka — Artysta Jewhen Beznisko pisze: “Borys Hryhorowycz żył, dając ludziom sto razy więcej, niż brał dla siebie”. — Tacie nie było potrzeba niczego. Wystarczał mu stół i łóżko oraz kolosalna biblioteka w tym dwupokojowym mieszkaniu, w którym rzadko bywał. Tata uważał, że czas ważne jest poświęcać na niezbędną pracę. Kiedy otwierał zamek w Olesku, władze nie ingerowały w to, co robił. Kiedy pierwszy sekretarz KC KPU Wołodymyr Szczerbycki i pierwszy sekretarz Lwowskiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Ukrainy Wiktor Dobryk, przybywszy do Oleska, zatwierdzili, a dokładniej, normalnie odnieśli się do otwarcia zamku w Olesku, wszyscy zrozumieli, że do pojawienia się zamku-muzeum w Olesku można odnosić się przychylnie. Bo miejscowi naczelnicy wcześniej bali się, nie wiedzieli, jak reagować na burzliwą działalność Woznyckiego. — Dlaczego w 1965 roku wydział kultury zabraniał wystawiać “Lwowski portret XVII—XVIII w.”? — Bo po raz pierwszy odważyli się zrobić taką wystawę. Nad tym dużo pracował Wołodymyr Owsijczuk, bratnia dusza ojca. “Ojciec bardzo bał się prognozować…” — Czy wszyscy kierownicy pewnych instancji ulegali wpływowi ojca, kiedy im coś udowadniał? — Niektórzy rozumieli go, wspierali.
Bardzo się cieszył, że kierownik partyjny W. Sekretiariuk poparł utworzenie Muzeum Pinzla. Bo wcześniej ojciec bardzo się przejmował. Zresztą później też byli ludzie, którzy rozumieli. — Jak udało się Pani zainstalować dwa obrazy panoramiczne, które narobiły tyle hałasu: „Bitwa pod Parkanami” — w Złoczowie, i „Bitwa pod Wiedniem” w zamku w Olesku? — Wypełniliśmy testament ojca. Długo myślał, jak je zawiesić. Niektórzy chcieli zwrócić je do Żółkwi. Ale przecież kościół św. Wawrzyńca w Żółkwi jest czynny. Przedstawiciele różnych wyznań nie mogliby tam zobaczyć tych obrazów. Wiedziałam, że te dwa obrazy batalistyczne, o których mówiliśmy, będzie bardzo trudno umieścić w zamkach. Kiedyś powiedziałam ojcu, czy nie umieścić ich gdzieś we Lwowie. Ojciec nie wytrzymał: „Ty co, mojej śmierci chcesz?”. Zatem, kiedy ojca zabrakło, „Bitwa pod Parkanami” i „Bitwa pod Wiedniem” znalazły się w Złoczowie i Olesku. Nie zwracałam uwagi na to, że Ministerstwo Kultury chciało pokazać je w Kijowie. Dla mnie słowo ojca jest prawem. — Kiedy szczególnie odczuła Pani ciężar wewnętrznego świata duchowego ojca? — Kiedy znalazłam się przy nim, gdzieś od 15 roku życia… Tata miał ciekawą frazę: „Żyć trzeba tak, żeby bez hamulców i na wielkiej szybkości”. — W 2001 roku Pani ojciec w wieku 75 lat wszedł na Howerlę. Nie chodziła Pani z nim? — Nie. Był bardzo radosny po zejściu. Był z tego dumny. — Jak powstał pomysł nadania Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki imienia Borysa Woźnickiego, co wydarzyło się 16 kwietnia 2013 roku, w jego urodziny? — Pomysł był nasz, pracowników galerii. Postanowiliśmy, że trzeba jak najszybciej złożyć dokument do Ministerstwa Kultury. Bardzo długo „rozpatrywali tę kwestię”, ale w końcu pozwolili. — Borysowi Woźnickiemu w jego działalności pomagali Roman Łubkiwski, Kos-Anatolski, Fedir Stryhun, Jurko Bryłynski… Kto najbardziej zapadł Pani w pamięć? O kim ojciec wspominał dobrym słowem? — O Romanie Łubkiwskim, Wirze Laskowskiej, która dawała wiele rad. Przejmowała się działalnością ojca, wsparła mnie, kiedy go zabrakło, wlała we mnie i nadzieję, i śmiałość… P. S. „W nas zawsze pozostanie żywe zrozumienie tej wielkiej treści, którą darował nam Borys Woźnicki. Niezmiennie pozostaniemy wdzięczni Mu za naszą niezmarnowaną przeszłość, za to, że przywrócił z niebytu ważne epizody naszej historii, że łączył naszą pamięć z niespokojną teraźniejszością, że cegła po cegle wypełniał luki w cokole naszej kultury, że, przywracając znamienne sylwetki twierdz oleskiej, podhoreckiej, złoczowskiej, zarysy rzeźb niezrównanego Pinzla, dzieła Polejowskich, Kondzelewiczów, Rudkowiczów, Dolińskich, naddniestrzańskich i nadzbruczańskich mistrzów dłuta i pędzla, wielkich hetmanów i bezimiennych artystów, przodków Plesniska i stołecznego Kijowa, fundamenty i frontony przeszłości — że całą swoją płodną działalnością zdołał ukazać barwy, formy i zespołowe powiązania w panoramie naszej Ojczyzny” (Lubomyr Medwid. Pamięci Borysa Hryhorowycza Woźnickiego // Borys Woźnicki, jakim go pamiętamy. — Lwów: Wydawnictwo „Centrum Europy”, 2013). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK
Tłumaczenie maszynowe
“Zbratały się”. 1999 r. Mała ojczyzna artysty — wieś Manżosiwka w okolicach Pryłuk, z którą nie zrywa więzi. Bogata w talenty historyczna ziemia czernihowska, tak sławna w czasach Rusi Kijowskiej i kozackiego męstwa, z niepowtarzalnymi krajobrazami złotych łanów zbóż, rękoma ludzkimi usypanymi kurhanami, już od wczesnych lat zaszczepiła w jego duszy te motywy, które potem będą przelewać się na jego płótna. A do tego bogactwo twórczości obrzędowej i pieśniarskiej, która pomogła przeniknąć w głębiny szewczenkowskiej poezji, uświadomić sobie swoje przeznaczenie jako artysty. Niezgłębiona tajemnica Iwachnenki jako artysty tkwi przede wszystkim w wewnętrznej energetycznej nasyceniu twórczego ducha. Jest on tak głęboko pogrążony wewnętrznie, że nie może dzielić tej głębi z niczym innym; jest integralny jako człowiek, jako twórca, którego można porównać do ziarna, niosącego w sobie wielką siłę, potężną energetykę życia, promieniującą ciepłem i miłością. Jego integralność przejawia się we wszystkim: w szczerości, uśmiechu, pracy, w stosunku do rodziców, rodziny, przyjaciół. Stylistyka Iwachnenki nie przypomina sposobu obrazowania żadnego ze współczesnych artystów. W swojej twórczości wznosi się on ponad świat widzialny. Zresztą, jak twierdzi Mykoła Storożenko, to, co widzialne, daje natchnienie wszystkim twórcom, nie tylko artystom. Ale część z nich nie wszystko widzi w tej widzialności. Zobaczyć i odtworzyć ją — to odwieczna zagadka wielkiego talentu. Było to właściwe Tarasowi Szewczence, Łesi Ukraińce, Iwanowi Frankowi, Joannowi Pinzlowi… Do tego grona historycy sztuki bez wątpienia zaliczają także Ołeksandra Iwachnenkę. Artysta w płótnach na tematy poezji Szewczenki po swojemu zobaczył Ukrainę. I pole, i niebo, i morze, i pieśń, i relacje ludzi są niezwykłe. Najbardziej charakterystyczną cechą jego obrazów jest ich wewnętrzne nasycenie ukraińskim duchem. To jest to, co jest w stroju narodowym, obrzędzie, tańcu, pieśni, muzyce. Wszystko to zobaczyć, sformułować w określony obraz i odtworzyć może tylko ten artysta, który ma genetycznie bogatą i integralną naturę. Wewnętrzne piękno obrazów u Iwachnenki jest zharmonizowane z pięknem różnorodnych barw: białą, czerwoną, niebieską, zieloną, ochrową, czarną… Głębiny przeszłości, teraźniejszości i przyszłości tworzą jedyny barokowy związek, którym snuje on integralny obraz, zbieżny z wewnętrzną wizją autora i który realizuje on na płótnie. Wszystko to razem jest skondensowane na tyle, że tworzy ów niepowtarzalny styl Iwachnenki. — Nie musimy bać się poszukiwań indywidualnych stylów w sztuce — mówi mistrz ukraińskiej sztuki plastycznej Mykoła Storożenko, — ale trzeba nie zrywać, a prowadzić nić związku między nimi. Trzeba, żeby było ich dziesiątki, setki, żeby tą nicią owinąć całą Ukrainę. Poprzez plastyczną wizję artystów naszej Ukrainy rozszerzają się horyzonty ducha narodowego. Właśnie dlatego prace Iwachnenki są potężne na tyle, że jest im ciasno w tej, choć przestronnej, sali muzeum. Zasługują one na to, by być wystawianymi nie tylko w naszym Mysteckim Arsenale, ale i w każdej najbardziej prestiżowej galerii Europy czy Ameryki. Dzieła Ołeksandra Iwachnenki to wielka sztuka, wzniesione genetyczne oblicze i dusza Ukrainy. I gdziekolwiek by go nie pokazywano, każdy powie: to — Ukraina. Ołeksandr Iwanowycz IWACHNENKO to jeden z najutalentowańszych współczesnych ukraińskich artystów, którzy godnie reprezentują naszą sztukę przez całe swoje twórcze życie. Rozpocząwszy wspinaczkę na szczyt artystyczny jako grafik książkowy (cykle ilustracji do opowiadania filmowego O. Dowżenki “Zaczarowana Desna”, 1975 r., powieści A. Kuprina “Pojedynek”, 1981 r.), wzniósł się do własnego, niepowtarzalnie indywidualnego, głęboko narodowego stylu w malarstwie monumentalnym i sztalugowym. Zatem i Nagroda Szewczenkowska z 1989 roku, i wybranie go członkiem korespondentem Akademii Sztuk Ukrainy — to tylko skromna ocena jego talentu. Aby to zrozumieć, warto odwiedzić wystawę indywidualną Iwachnenki (pierwszą od ostatnich 12 lat), która otworzyła się w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Jest ona poświęcona 200-leciu Kobziarza. — Sztuka monumentalna — zaznaczył Mykoła Storożenko, jeden z najjaśniejszych przedstawicieli tej sekcji ludzi o podobnych poglądach, — oświetla wszystkie gatunki i rodzaje sztuki. Rozumieli to ci, którzy w czasie “odwilży” lat 60. po raz kolejny, po rozprawie władzy kompartii w latach 1920—1930 nad bojczukistami, Padałką, Rokyckim i innymi, zaczęli odradzać narodową sztukę monumentalną. Przypomnijmy te imiona: weterani Stepan Kyryczenko, Wołodymyr Bondarenko, Hryhorij Dowżenko, Weniamin Kusznir, potem dołączyli Wałentyn Zadorożny, Mykoła Łytowczenko, Ałła Horska, młodsi — Ludmyła Semykina, Anatolij Hajdamaka, Hałyna Sewruk, Hryhoriw, Danczenko i wielu innych naszych braci. Ich twórczość nie mieściła się w prokrustowym łożu sztywnych wymagań i wytycznych ideologii socrealizmu. Gwałtownie odradzana monumentalistyka stała się klinem, który wbijano w, wydawałoby się, monolitycznie nienaruszalne, regularnie “uświęcane” na każdym kolejnym zjeździe kompartii socrealistyczne tworzywo. W końcu nie wszyscy “nadzorujący” urzędnicy od kultury znali się na języku plastycznym, filozofii dzieła, tych ideach i uogólnieniach, które były zakładane przez artystów w ten czy inny witraż, mozaikę, gobelin, malowidło, rzeźbę. W każdym razie piętno “ideowo błędny” otrzymał nie jeden zniszczony witraż “Matka Szewczenki” (autorzy A. Horska, P. Załywacha, L. Semykina, H. Sewruk) w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym. Od idei do wcielenia obrazu orędownicy-monumentaliści musieli za każdym razem przechodzić między Scyllą a Charybdą, zaczynając od zatwierdzenia szkiców. Czekały na nich nie tylko próby w Radzie Artystycznej i Państwowym Komitecie Budownictwa, miejskich radach artystycznych i u głównych artystów, był jeszcze Fundusz Artystyczny. Wszystkie instancje trzeba było przejść, wszystkie je wytrzymać. Tacy jak Łytowczenko, Zadorożny, Storożenko wytrzymywali, ale zbyt wysoką ceną. Sztuka monumentalna uważana jest za niby ponadczasową. I to dawało możliwość artystom uciekania się do przesunięcia czasu. Mogli dzień dzisiejszy przedstawiać, wykorzystując obrazy, na przykład, z historii Grecji, Egiptu czy Rusi Kijowskiej. Tak narodziły się i pozostały prawdziwym narodowym dorobkiem duchowo-artystycznym genialne prace Mykoły Storożenki, wykonane z użyciem techniki gorącej i zimnej enkaustyki mozaikowe kompozycje monumentalne w instytucie.
Tłumaczenie maszynowe
Jedną z najważniejszych sfer duchowej kultury każdego narodu zawsze była, jest i będzie sztuka monumentalno-dekoracyjna. Jej dzieła – rzeźba, malarstwo ścienne, mozaika, zarówno te związane z architekturą, jak i samodzielne – bezpośrednio wpływają na kształtowanie przestrzeni życiowej człowieka. Jednocześnie są strażnikami niezmiennych narodowych i ogólnoludzkich wartości ideowo-estetycznych społeczeństwa. Być może dlatego konający sowiecki reżim pod koniec lat 80., po narastających represjach i prześladowaniach ukraińskich artystów-monumentalistów, podjął decyzję o ostatecznej likwidacji ich sekcji przy Związku Artystów. Chociaż nie była to pierwsza próba Moskwy stłumienia drugiej fali odrodzenia narodowego w sztuce monumentalnej Ukrainy. Mówiono o tym w galerii „M-17” podczas otwarcia wystawy prac – pierwszej od 20 lat – członków wspomnianej sekcji.
…tach fizyki, teoretycznej fizyki NANU, epicka saga „Ukraina scytyjska – Hellada stepowa” (pensjonat „Hileja”); witraże Walentyna Zadorożnego „Nasza pieśń, nasza chwała” (Kremenczuk), „Namysto” (wieś Kalita na Kijowszczyźnie), panno „Scytia” (w motelu „Prolisok”, Kijów) itd.; witraże Ołeksandra Melnyka „Czas Jarosława Mądrego”, „Czas Nestora Kronikarza” (Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, Kijów); mozaiki holu stacji metra „Złote Worota” autorstwa Wołodymyra Fedki; artystyczno-projektowe opracowanie muzeów „Czarnobyla”, książek, ekspozycje muzeów T. Szewczenki w Kijowie i Kaniowie autorstwa Anatolija Hajdamaki; kompozycje ceramiczne Haliny Sewruk oraz mnóstwo nie mniej utalentowanych prac w różnych technikach i gatunkach innych artystów sekcji monumentalistów. Wołodymyr Prjadka, laureat Szewczenkowsk
…skiej nagrody przyszedł do sekcji także na początku lat sześćdziesiątych XX wieku. Jego nauczycielem (mentorem) był wówczas Iwan Łytowczenko, który odegrał decydującą rolę w jego ukształtowaniu jako artysty-monumentalisty. Dlatego podczas otwarcia wystawy miał pełne podstawy, by powiedzieć:
— Jestem szczęśliwy, że trafiłem w ten nurt rzeki, który kruszył lód, skuwający sztukę monumentalną. Ona zmieniała nie tylko naturę sztuki, zmieniała naturę naszego społeczeństwa. I działo się to nie w ostatniej kolejności dzięki aktywności artystów-monumentalistów, ich osobistej obywatelskiej postawie i spojrzeniu na rzeczywistość. Ich twórczość zmieniła myślenie ukraińskiego społeczeństwa, ochroniła od zapomnienia chwalebne karty naszej historii, budziła narodową godność, nawracała do podstaw budowania własnej
Tłumaczenie maszynowe
W czasie zaciętych starć to właśnie muzyka jest w stanie zmusić ludzi do zapomnienia o krwawym rozwoju wydarzeń. Zwłaszcza jeśli rozbrzmiewa w wykonaniu „Złotej fletni Ukrainy”, zasłużonego artysty Jurija Szutki. Jest to bowiem jedyny muzyk w kraju, który gra na unikalnym instrumencie wykonanym ze złota. Ołeksandra TYMOSZCZUK, kandydat nauk o sztuce. Flecista, solista Narodowej Filharmonii Ukrainy Jurij Szutko 23 lutego wykona szereg utworów z różnych epok: od arcydzieł wielkich niemieckich mistrzów baroku J. S. Bacha, G. F. Händla po muzykę późnoromantycznego stylu francuskiego kompozytora XIX wieku C. Francka. Wszystkich tych geniuszy łączy miłość do majestatycznego instrumentu — organów, co odbiło się na muzyce ich kompozycji kameralno-instrumentalnych. W szczególności także sonat na flet. Co ciekawe, za czasów Bacha i Händla ten instrument dęty nie był zbyt podobny do współczesnego, ponieważ wytwarzano go z czarnego (hebanowego) drewna, a nie z metalu i nie posiadał klap. Zamiast nich na korpusie znajdowały się otwory, które muzyk podczas gry zasłaniał palcami. W związku z tym flet barokowy, który był bardzo popularny na dworze pruskiego króla — sprawnego flecisty Fryderyka II, nie miał zbyt szerokiego zakresu brzmienia i posiadał dość ograniczone możliwości techniczne. Mimo to sonaty Händla, a zwłaszcza Bacha na ten instrument, były wyposażone w wielką różnorodność niuansów i jasną paletę brzmienia. Ci wielcy kompozytorzy nadali fletowi jasny i szlachetny ton organów, elastyczne brzmienie skrzypiec oraz ekspresję ludzkiego głosu, popychając jego wygląd zewnętrzny ku ewolucji, która bardzo gwałtownie zachodziła w XVIII wieku. I oto dlaczego. — Najpierw francuscy mistrzowie, w szczególności Hotteterre, dodali do sześciu palcowych otworów fletu klapy dla wykonania pełnej skali chromatycznej. W ten sposób flet poprzeczny zyskał bardziej ekspresyjne brzmienie i wysokie możliwości techniczne — opowiada Jurij Szutko, który jest także badaczem rozwoju sztuki fletowej. — Doskonałości nadał mu wybitny niemiecki flecista-wirtuoz i mistrz instrumentów Theobald Böhm, który w 1847 roku opatentował swój system rozmieszczenia klap, działający do dziś. Nic więc dziwnego, że już po 150 latach, kiedy flet utrwalił swoją ostateczną formę i wyposażenie mechaniczne, stając się najbardziej wirtuozowskim spośród instrumentów dętych, najwybitniejszy po Bachu francuski kompozytor-organista i znany autor utworów symfonicznych, fortepianowych i kameralnych Franck podarował światu sonatę, której partię główną można wykonywać zarówno na skrzypcach, jak i na flecie. Ten utwór, napisany w ostatnich latach jego życia, jest głęboki pod względem treści i materiału tematycznego. Jest pełen intonacji romantycznego zrywu i subtelnego liryzmu. Rozbudowana partia fortepianu, którą wykonywać będzie zasłużony artysta Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej im. P. I. Czajkowskiego Jurij Kot, jest w stanie konkurować o możliwość wyjścia na pierwszy plan, w wyniku czego tworzy się żywy dialog między wykonawcami. Wirtuozowski, baśniowy, pompatyczny utwór austriackiego kompozytora J. N. Hummla „Wielkie rondo”. Jego autor w swoim czasie uczył się u W. A. Mozarta, a także J. Haydna, a nawet A. Salieriego. Przyjaźnił się z Beethovenem i Schubertem. Jednak dziś jego utwory nie są zbyt popularne wśród ukraińskich muzyków. Po części przez nadmierne obciążenie fakturowe i techniczne, które wymaga od wykonawców nie lada sprawności palców, wyczucia artystycznego i wytrzymałości. — Dzięki unikalności mojego instrumentu, odlanego ze złota, który pozwala wydobywać dynamiczne brzmienie, barwą zbliżone do skrzypiec, a także śmiałej francuskiej manierze gry na nim, która w odróżnieniu od skrępowanej niemieckiej tradycji pozwala przekazać całą paletę barw wirtuozowskiej muzyki, uda się odtworzyć jasny obraz muzyczny „Wielkiego ronda” Hummla, które wykonywane będzie na wielkiej scenie Ukrainy po raz pierwszy — dodaje Jurij Szutko. Perłą wieczoru stanie się sonata na skrzypce (flet) i klawesyn (fortepian) ukraińskiego kompozytora Maksyma Berezowskiego. Jest to jego najsłynniejszy utwór instrumentalny, stworzony w Pizie. Rękopis tej sonaty przechowywany był w Paryskiej Bibliotece Narodowej. Odszyfrował go profesor NAMU im. P. I. Czajkowskiego kompozytor M. Stepanenko. Sonatę wydano w 1983 roku. Pod względem stylu pisania zbliża się ona do muzyki klasyków wiedeńskich, przez co M. Berezowskiego nazywa się również „ukraińskim Mozartem”. Program koncertu dobrany jest tak, aby każdy słuchacz mógł nie tylko czerpać przyjemność z mistrzowskiego wykonania najsłynniejszych arcydzieł klasyki muzycznej, ale także ocenić niezrównane brzmienie fletu od epoki baroku po wysoki romantyzm.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij ŁUKIANCZUK W stołecznym domu NSPU w ramach Ogólnoukraińskiego festiwalu poetyckiego wręczono dyplomy laureatom nagrody im. Jakowa Halczewskiego. Wśród wyróżnionych znaleźli się: przewodniczący Kijowskiego towarzystwa więźniów politycznych i ofiar represji, organizator wieloletnich ekspedycji do Sandarmochu i na Sołowki Hryhorij Kucenko, deputowany ludowy Ukrainy Ołeś Donij, pisarze bracia Kapranowie. Laureaci są znani Ukraińcom ze swojej postawy obywatelskiej, wieloletniej działalności skierowanej na wzmocnienie państwowości Ukrainy, obronę wolności demokratycznych i praw człowieka w naszym kraju oraz działalności na rzecz ukrainizacji w różnych sferach życia społecznego. Dyplomy wręczali działacze społeczni Bohdan Tełenko oraz Serhij Pantiuk. *** Jury wyłoniło nowych laureatów nagrody im. Dmytra Nytczenki. Są to: Jurij Antypowycz — pisarz i dziennikarz (Połtawa), Wiktor Baraniw — przewodniczący NSPU, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw”, Wołodymyr Naumenko — redaktor naczelny czasopisma „Berezil”. Nagrodę tę ustanowiła Liga Ukraińskich Mecenasów oraz rodzina świętej pamięci Dmytra Nytczenki, który na „zielonym kontynencie” (tak nazywają Australię) był całą instytucją kulturalno-oświatową. Dmytro Nytczenko był organizatorem życia kulturalnego, literackiego i oświatowego tamtejszych Ukraińców po II wojnie światowej. Był prozaikiem, poetą, krytykiem, publicystą, pisarzem dziecięcym, wydawcą i mecenasem. Nagroda przyznawana jest za obronę ukraińskiego słowa drukowanego. Wśród laureatów z minionych lat znajdują się znani dziennikarze, wydawcy, krytycy literaccy, bibliotekarze. Biuro prasowe Ligi Ukraińskich Mecenasów
Tłumaczenie maszynowe
Portal internetowy «Żinka-Ukrajinka» ogłasza konkurs na najlepszą publikację (szkic) o kobietach-Ukrainkach «Kobieta w historii». Do udziału w konkursie zapraszani są historycy, literaturoznawcy, krajoznawcy, dziennikarze oraz wszyscy, których interesuje ta tematyka. Objętość jednej publikacji nie może przekraczać 16 tys. znaków. Język pisania — ukraiński. Liczba utworów od jednego uczestnika — nie więcej niż trzy. Do publikacji należy dołączyć krótką biografię autora, adres pocztowy oraz numer telefonu. Termin przyjmowania prac — do 28 lutego 2014 roku. Materiały prosimy przesyłać na adres elektroniczny [kontakt ukryty] Strona konkursu: http://ukrainka.org.ua/contest Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN P.o. redaktora naczelnego Jewhen BUKET Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę. Nakład ogólny w lutym — 14 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe