Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Tajemna broń Ukrainy

Слово Просвіти, №07 за 2014 рік

Natalia DZIUBENKO-MEYS Spośród wielu wspomnień to jest najdroższe. Na początku naszego wspólnego życia przychodzi do domu zły Jim i zaczyna drążyć: „Szewczenko… Szewczenko… Wszyscy mają na ustach tylko Szewczenkę. Nie rozumiem. Znam na pamięć sporo z Szekspira, ale przecież nie cytuję go tysiąc razy dziennie”. — „Przesadzasz”. — „A ty nie zauważasz, że żadna rozmowa z tutejszymi Ukraińcami nie odbywa się bez tego, żeby ktoś nie wspomniał lub nie zacytował Szewczenki”. — „A czy z ukraińskimi emigrantami nie jest tak samo?” — „Nie na tyle, żeby było to dla mnie problemem”. Zaczynam gorączkowo mamrotać o znaczeniu Szewczenki dla Ukrainy, dla każdego Ukraińca, Jim sarkastycznie mi przerywa: słyszałem już te wszystkie przemowy, wiem to wszystko, wyjaśnij po ludzku. Zaczynam skupiona rozmyślać: no jasne, w leksykalnej przestrzeni Kijowa Szewczenki jest niemało: uniwersytet, prospekt, plac, pomnik, towarzystwo „Proświta” itd. Ale przecież o Szewczence osobiście w ogóle z nim nie rozmawiałam. I w tym momencie przypominam sobie, ile razy w rozmowie wtrącam: „I wy nasi, i wszystko nasze”. „I my nie my, i ja nie ja”. „A bracia milczą sobie, wybałuszywszy oczy”. „A mądre wasze słowo kłamstwem podbite…”. A u przyjaciółki Tetianki w ogóle cała rozmowa jest przesycona Szewczenką, nie mówiąc już o przyjaciołach-poetach. Moja mama, zacytowawszy Szewczenkę, wypowiedziawszy: „Ten buduje, ten rujnuje, ten nienasyconym okiem…”, nie może przestać, żeby nie dokończyć strofy, a nawet całego wiersza do końca. Ale Jim, wygadawszy się, już się uspokoił, siada do swojej pracy i kontynuacji tej rozmowy nie było. Dopiero gdzieś po miesiącu, przyszedłszy z jakiejś konferencji, Jim rzuca się do książek i wyciągnąwszy jakiegoś „Kobziarza”, a przywiózł ich niemało ze Stanów, wciska mi w ręce i nakazuje: „Czytaj!”. Wieczór przeszedł w głęboką noc, amerykański profesor słuchał, myślał, dopytywał, kiedy coś było dla niego niezrozumiałe, omawiał, znowu słuchał. Każdego wieczoru obkładałam się informatorami, encyklopediami, książkami na wypadek, gdybym od razu nie mogła odpowiedzieć na jakieś pytanie. Z naszych dyskusji szczególnie zapamiętałam jego reakcję na zakończenie poematu „Maria”: „Ukraińska Matka Boska umarła w 33. roku. Twój Szewczenko przewidział”. Mężowie powstali święci. Po całym świecie się rozeszli, I imieniem twojego syna, Twojej cierpiącej dzieciny, Miłość i prawdę roznieśli Po całym świecie. Ty zaś pod płotem, Smucąc się, w chwastach Umarłaś z głodu. Tak minęło kilka miesięcy, zanim Jim nie zamknął „Kobziarza” i nie włożył go do swojej profesorskiej torby: — Zrozumiałem. „Kobziarz” — to tajna broń Ukrainy. Po takiej książce Ukraina była skazana na niepodległość. — Dlaczego tajna? Są tysiące przekładów na różne języki. — Ale jej siły i potęgi obcokrajowcy nie pojmą. — Ty przecież zrozumiałeś? — No, ja już jestem prawie Ukraińcem. James MEYS, doktor nauk historycznych Oświata ludowa — to najważniejszy czynnik socjalizacji nowych obywateli w każdym państwie. Amerykańska historia w szkole powszechnej USA, na przykład, tradycyjnie była skierowana na utwierdzenie wspólnych wartości narodu amerykańskiego, uzasadnienie wspólnego losu dla wszystkich obywateli kraju. Taki pogląd na nauczanie historii jest charakterystyczny dla Francji, Węgier, Niemiec itd. Po latach 60. w USA był wielki ruch intelektualny na rzecz włączenia (lub, jak uważali uczestnicy tego ruchu — restaurowania) grup, które oczami ich przedstawicieli były usunięte z udziału w historii: Murzynów, Indian, emigrantów, kobiet itd. Ruch był skierowany na przezwyciężenie przejawów rasizmu i nietolerancji, za cel miał podniesienie godności członków tej grupy. Przyznaję, nie zdziwiła mnie propozycja kilku rosyjskich historyków stworzenia wspólnego podręcznika dla ukraińskich i rosyjskich szkół, którą sprawiedliwie ostro krytykował profesor Stanisław Kulczycki, duża część ukraińskiej inteligencji oraz naukowcy ukraińskiej emigracji. Problem rzeczywiście istnieje. Przypominam sobie, kiedy na jakiejś rosyjsko-ukraińskiej konferencji pewien uznany rosyjski historyk poważnie twierdził z trybuny, że Ukraina i Rosja miały wspólną historię do 1918 roku. Innego on nie znał i nie mógł znać. Większość ukraińskich badań historycznych, napisanych przed II wojną światową, była pod zakazem aż do końca pieriestrojki. Ukraińską historię jako przedmiot naukowy prawie zniszczono, zamiast tego postawiono coś pod nazwą „Historia ZSRR”, której celem było odniesienie ukraińskiego procesu historycznego do rosyjskiego imperialnego i radzieckiego ogólnozwiązkowego doświadczenia w szatach oficjalnego marksizmu. Prowadziło to do tego, że w najlepszym wypadku większość Ukraińców ma przekręcone rozumienie swojej historii, czyli swojej narodowej tożsamości, a większość Rosjan myśli o ukraińskości jako o czymś, co nie istnieje. Po tych specyficznych studiach James Meys rzeczywiście zaczął uważać się za Ukraińca, bo na równi z innymi mógł posługiwać się aforystyką „Kobziarza”, a ponadto pojął podziemny łoskot ukraińskiego słowa i jej dawnej historii. Przytoczyłam ten przykład, aby wyjaśnić czytelnikom „Słowa Proświty”, że James Meys nie był postronnym obserwatorem procesów politycznych i społecznych, które rozgrywały się na jego oczach na Ukr...

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn