Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Politologia historii, czyli oświata ludowa jako czynnik socjalizacji obywateli

Слово Просвіти, №07 за 2014 рік

stworzone przez jakąś wrogą siłę, zwykle przez Austriaków czy Niemców, szczerze uważając się za starszego brata Ukraińców — tych dość śmiesznych, czy wręcz humorystycznych, a zupełnie nie prawdziwych Rosjan, którzy nie są zdolni rozwinąć się w odrębny naród. Jako specjalista od wczesnej historii Ukrainy w ZSRR musiałem kiedyś zareagować na to, gdy zmarły Dmytro Wołkogonow (Dm. Wołkogonow. Lenin. Portret polityczny. W dwóch księgach. M., 1994), notabene błyskotliwy pod każdym względem, poza tym, co dotyczyło tzw. „kresów narodowych”, wykonał wszystkie możliwe słowne manewry, aby nikt nawet nie pomyślał, że istniało tam cokolwiek poza „Rosją europejską” (J. Mace. Lenin bez Ukrainy, czyli Dmytro Wołkogonow jako zwierciadło rosyjskiej demokracji. — „Współczesność”. — 1995. — nr 4). Problemem z historią nie jest tylko poszukiwanie faktów, nawet takich, z którymi trzeba się zgodzić: historia to obowiązkowy element tożsamości narodowej i wymaga nieuniknionych subiektywnych decyzji, dlatego wymaga przenoszenia dzisiejszych pojęć na epoki, dla których były one zupełnie obce. Czy Ludwik Pobożny myślał o Francji jako o czymś odrębnym od siebie? Czy Ryszard Lwie Serce myślał o Anglii inaczej? Czy moskiewski car Piotr I, gdy w XVIII w. postanowił przemianować swoje księstwo na cesarstwo rosyjskie? Wszyscy oni zupełnie nie myśleli kategoriami narodów, ale wszyscy są nieodłącznymi postaciami swoich narodowych historii. Z Ukrainą sprawa jest szczególna. Nawet w latach pięćdziesiątych XX w., gdy pojawiły się badania historyczne z historii Ukrainy, nie była to samodzielna ukraińska historiografia, lecz bardzo kontrolowana i skrajnie ograniczona wizja historii radzieckiej. Wymowny fakt: większość recenzentów podręczników o Ukrainie przebywała w Moskwie. Jej ogólny schemat był mniej więcej zapożyczony od imperialnych przedrewolucyjnych historyków. Na początku wszyscy Słowianie wschodni byli jedną wielką szczęśliwą rodziną, a ci, którzy władali w „matce miast ruskich”, byli Ruskimi, czyli Rosjanami, a nie, broń Boże, Ukraińcami. Później, pod szkodliwym wpływem Rzeczypospolitej, w XIV–XV w. Ukraińcy i Białorusini rozdzielili się i utworzyli odrębne plemiona, lecz mimo to historycznie pozostali nieodłączną częścią „jednokrwnego ogólnoruskiego narodu”. A w 1654 r. „odwieczne marzenie najlepszych synów narodu ukraińskiego” stało się rzeczywistością dzięki „narodowej wyzwoleńczej wojnie narodu ukraińskiego pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego”. Hetman-„zdrajca” Mazepa usiłował zniszczyć to marzenie przy pomocy podstępnych Szwedów, lecz pokonał go chwalebnie Piotr Wielki w bitwie pod Połtawą, tym samym utrwalając to zjednoczenie. Ukraińscy separatyści (mazepińcy), a w czasach ZSRR — burżuazyjni nacjonaliści, próbowali stworzyć własny rząd, ale wyrzucili ich świadomi robotnicy przy pomocy braterskiego rosyjskiego proletariatu. Oczywiście zdarzały się błędy i ekscesy, na przykład kult Stalina, zdemaskowany przez partię, lecz ogólnie okres radziecki był czasem nadzwyczajnego postępu, jak pokazuje chwalebne zwycięstwo w II wojnie światowej nad hitlerowskimi Niemcami. Co do dzisiejszego dnia, to winni wszystkiego są bandierowcy, którzy wdarli się w szeregi partii komunistycznej, dokonując wielkiej zbrodni — zniszczenia ZSRR. To powszechnie znany schemat historyczny, który nie narodził się dziś, ale wona j dali zakładaje się w umy samych Rosjan i aktywnie retransmituje się na ukraińską widownię. Trudno powiedzieć, ilu samych Rosjan wierzy w tę bzdurę, ilu Ukraińców ją popiera. Ale wrażenie jest takie, że przeważająca większość. Właśnie z niej rozgałęzia się korzeń wielkiej rosyjskiej idei mesjanistycznej, na którą choruje rosyjska historiografia, sprawnie obsługująca rosyjską politykę międzynarodową. Nie mieszczą się w tym schemacie trzy wielkie głody, które przeżyła Ukraina, zwłaszcza Wielki Głód 1932–33 lat, kiedy zniszczono cały chłopski uniwersum ukraińskiego Czarnoziemu. Wobec tego problemu istnieje dobrze sprawdzony jeszcze za czasów Związku Radzieckiego zestaw „środków specjalnych” z arsenału tzw. kontrpropagandy: przemilczanie, zaprzeczanie, podmiana pojęć. Stary reżim radziecki dobrze rozumiał znaczenie wpływu edukacji publicznej na kształtowanie światopoglądu, dlatego matryce procesu nauczania były ukierunkowane właśnie na wytapianie tzw. człowieka radzieckiego. Były one różnorodne pod względem formy i dość scholastyczne pod względem treści — od dob

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn