Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

ŁARYSA RAZINKOWA-WOZNICKA: «Dla mnie słowo ojca jest prawem»

Слово Просвіти, №07 за 2014 рік

Borys Hryhorowycz Woznycki — Bohater Ukrainy, dyrektor Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki (LNGS), który przepracował w niej 50 lat (bez pięciu miesięcy) i odszedł od nas 23 maja 2012 roku. Ukrainiec przez wielkie U, obdarzony przez Boga muzealnik, patriarcha ukraińskiego muzealnictwa, budowniczy i strażnik zamków, odkrywca i badacz Pinzela, ogółem — opiekun ukraińskiej kultury. Dzieło ojca kontynuuje jego córka — Łarysa Razinkowa-Woznicka, kierownik pracowni konserwatorskiej LNGS, dyrektor tej Galerii, z którą wywiad proponujemy czytelnikom “SP”. “Ojciec całkowicie oddawał się pracy…” — Twój ojciec po raz pierwszy trafił do muzeum “w 1939 roku, kiedy po ukończeniu sześciu klas polskiej szkoły w Dubnie wstąpił do gimnazjum” — cytuję za materiałem Borysa Hryhorowycza “Muzeum — moje życie”. A kiedy Ty po raz pierwszy przekroczyłaś próg muzeum? — W 1970 roku. Miałam wtedy 16 lat. Najbardziej zapamiętałam galerię. Mieszkaliśmy wtedy w Winnikach. A na weekendy ojciec zabierał mnie do Lwowa, chodziliśmy do opery na spektakle. Było to dla mnie interesujące. Dyrektorem opery był dobry znajomy ojca. Odbywały się wieczory w muzeum — zabierano mnie, małą. Tata powiedział mi: będziesz historykiem sztuki, pójdziesz studiować na katedrę historii historii sztuki w Kijowie. I tyle. W galerii jestem od 1971 roku — po dziesiątej klasie. A na studia wstąpiłam w 1974 roku, co prawda nie za pierwszym razem. — Ile obecnie oddzielnych muzeów wchodzi w skład Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki? — Siedemnaście — oddzielnych. 17. to muzeum w Żydaczowie, które tata zaczął tworzyć. Częściowo je otworzyliśmy, pracuje nad nim zastępca dyrektora galerii ds. pracy naukowej Wołodymyr Petrowycz Pshyk. — Czy brałaś udział w ekspedycjach? — Oczywiście. W latach 60.—70. ekspedycje były częste i duże. Badaliśmy rejony: sześć lub siedem tych rejonów było przypisanych do galerii. Na badania wyjeżdżali nasi pracownicy naukowi W. Owsijczuk, O. Ripko… Wyjeżdżali, opisywali wszystko, co leżało, zabierali “niepotrzebne”. Wtedy cerkwie albo zamykano, albo były już zamknięte, więc trzeba było jakoś zachować ikony, rzeźby… Ojciec żadnej ikony nie zdjął z gwoździa, nawet to, co mu darowano, oddawał do galerii. Obecnie cerkwie są otwarte. Znam takich kolekcjonerów, jak ojciec Rostysław, który zbierał ikony, rzeźbę, ojciec Sebastian stworzył muzeum przy studytach, ma dzieła z XIV i XVI wieku… Iwan Hreczko, wybitny kolekcjoner, który przekazał malowane ikony na szkle Ukraińskiemu Uniwersytetowi Katolickiemu (UKU)… Tata wspierał takich ludzi, bo oni też ratują i eksponaty, i sytuację, myślą, komu przekazać, jak przedłużyć im życie, systematyzują, opisują. — Borys Hryhorowycz wyznał kiedyś: “W pracy ekspedycyjnej jest sens mojego życia”. — Ojciec miał niełatwy charakter. Całkowicie oddawał się pracy, szanował każdą minutę. Szanował czas. Dla taty “odpoczynek w domu” — to była praca. Czasem chciało się porozmawiać, ale nie robiłam tego, żeby nie sprawiać mu przykrości. A do tego były nieustanne telefony. W ostatnich latach źle spał. Ciągle myślał, gdzie znaleźć miejsce na magazyn zbiorów, na jakich regałach umieścić ten czy inny eksponat, bardzo wcześnie wstawał, żeby szybciej być albo w galerii, albo w którymś z muzeów. W niektórych tata czasem nocował. — Czy Twój ojciec jest przede wszystkim uczonym czy muzealnikiem, mentorem czy twórcą? — Oczywiście, muzealnikiem. “Tata kochał Ukrainę…” — Historycy sztuki z jakich krajów najczęściej odwiedzali galerię? — Z Polski. Kiedyś — z Rosji. Obecnie dużo przyjeżdża z Białorusi. Woziłam wystawę do Mińska: “Władcy Rzeczypospolitej”. Między muzeami zawsze było porozumienie i przyjaźń. Z Janem Ostrowskim, dyrektorem krakowskiego Wawelu, również kontaktujemy się. — “Świat Borysa Woznyckiego wpływa na społeczeństwo”, — piszą specjaliści w swoich wspomnieniach. A jak świat duchowy (w szczególności artystyczny) wpływał na Ciebie? — Tacie było miło, że go chwalono, ceniono. Ale przyjmował to z humorem, nie skupiał się na tym. — Skąd u ojca takie głębokie zanurzenie w swoją sprawę, w świat sztuki? — Od rodziców, od dziadka, który był mistrzem kolejowym na Wołyniu. Dziadek zawsze chciał, żeby jego wnuk był inżynierem. Mieszkali pod Dubnem, potem dziadek kupił majątek we wsi. Mieli też działkę ziemi. Dziadek miał dużo dzieci — przyuczył je do pracy. Mnie w dzieciństwie na lato wywożono do babci i dziadka do Ulbarowa, na Rówieńszczyźnie. Nie pamiętam, żeby rodzice mojego taty siedzieli w miejscu. Bezgranicznie kochali swojego Borysa. Miał tylko siostrzyczkę — Tamarę, a inna Tamara zmarła jako dziecko. — Jakie muzea-satelity LNGS byś wyróżniła? — Zamek w Olesku. Tata chciał jeszcze popracować w Świrzu z tamtejszym zamkiem, ale nie pozwolili… A dzieła, które przywozili z ekspedycji, trzeba było gdzieś podziać, bo w naszym muzeum we Lwowie eksponowano dzieła artystów zachodnioeuropejskich. A uratowano tysiące dzieł i tata szukał, gdzie je umieścić… Zatem już od 1975 roku funkcjonuje zamek w Olesku, potem Złoczowski, później muzeum-zagroda M. Szaszkewycza. Zamek w Podhorcach też przyciągnął uwagę taty. Ale rozumiał, że nie uda mu się ukończyć urządzenia zamku w Podhorcach, bo nie było środków. W Olesku w klasztorze kapucynów urządzono magazyn zbiorów. — Twojemu ojcu nie było łatwo komunikować się z różnymi organami zarządzającymi, kiedy dążył do “wzmocnienia roli muzeum w utwierdzaniu narodowej tożsamości” (cytuję autora wspomnień). Jak ich pracownicy odnosili się do próśb ojca? — Ci, którzy rozumieli, o co chodzi, wspierali i obecnie wspierają. Są też dalecy od zrozumienia, a co za tym idzie — od wspierania. — Borys Hryhorowycz kompleksowo podchodził do urządzania zamków-muzeów: zamek plus struktura parkowa… — Bo musi być kompleks. Tata studiował odpowiednią literaturę o tym, jak tworzy się kompleksy parkowe. I sam je planował. Borys Woznycki. Zdjęcie W. Pyłypjuka — Artysta Jewhen Beznisko pisze: “Borys Hryhorowycz żył, dając ludziom sto razy więcej, niż brał dla siebie”. — Tacie nie było potrzeba niczego. Wystarczał mu stół i łóżko oraz kolosalna biblioteka w tym dwupokojowym mieszkaniu, w którym rzadko bywał. Tata uważał, że czas ważne jest poświęcać na niezbędną pracę. Kiedy otwierał zamek w Olesku, władze nie ingerowały w to, co robił. Kiedy pierwszy sekretarz KC KPU Wołodymyr Szczerbycki i pierwszy sekretarz Lwowskiego Komitetu Obwodowego Komunistycznej Partii Ukrainy Wiktor Dobryk, przybywszy do Oleska, zatwierdzili, a dokładniej, normalnie odnieśli się do otwarcia zamku w Olesku, wszyscy zrozumieli, że do pojawienia się zamku-muzeum w Olesku można odnosić się przychylnie. Bo miejscowi naczelnicy wcześniej bali się, nie wiedzieli, jak reagować na burzliwą działalność Woznyckiego. — Dlaczego w 1965 roku wydział kultury zabraniał wystawiać “Lwowski portret XVII—XVIII w.”? — Bo po raz pierwszy odważyli się zrobić taką wystawę. Nad tym dużo pracował Wołodymyr Owsijczuk, bratnia dusza ojca. “Ojciec bardzo bał się prognozować…” — Czy wszyscy kierownicy pewnych instancji ulegali wpływowi ojca, kiedy im coś udowadniał? — Niektórzy rozumieli go, wspierali. Bardzo się cieszył, że kierownik partyjny W. Sekretiariuk poparł utworzenie Muzeum Pinzla. Bo wcześniej ojciec bardzo się przejmował. Zresztą później też byli ludzie, którzy rozumieli. — Jak udało się Pani zainstalować dwa obrazy panoramiczne, które narobiły tyle hałasu: „Bitwa pod Parkanami” — w Złoczowie, i „Bitwa pod Wiedniem” w zamku w Olesku? — Wypełniliśmy testament ojca. Długo myślał, jak je zawiesić. Niektórzy chcieli zwrócić je do Żółkwi. Ale przecież kościół św. Wawrzyńca w Żółkwi jest czynny. Przedstawiciele różnych wyznań nie mogliby tam zobaczyć tych obrazów. Wiedziałam, że te dwa obrazy batalistyczne, o których mówiliśmy, będzie bardzo trudno umieścić w zamkach. Kiedyś powiedziałam ojcu, czy nie umieścić ich gdzieś we Lwowie. Ojciec nie wytrzymał: „Ty co, mojej śmierci chcesz?”. Zatem, kiedy ojca zabrakło, „Bitwa pod Parkanami” i „Bitwa pod Wiedniem” znalazły się w Złoczowie i Olesku. Nie zwracałam uwagi na to, że Ministerstwo Kultury chciało pokazać je w Kijowie. Dla mnie słowo ojca jest prawem. — Kiedy szczególnie odczuła Pani ciężar wewnętrznego świata duchowego ojca? — Kiedy znalazłam się przy nim, gdzieś od 15 roku życia… Tata miał ciekawą frazę: „Żyć trzeba tak, żeby bez hamulców i na wielkiej szybkości”. — W 2001 roku Pani ojciec w wieku 75 lat wszedł na Howerlę. Nie chodziła Pani z nim? — Nie. Był bardzo radosny po zejściu. Był z tego dumny. — Jak powstał pomysł nadania Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki imienia Borysa Woźnickiego, co wydarzyło się 16 kwietnia 2013 roku, w jego urodziny? — Pomysł był nasz, pracowników galerii. Postanowiliśmy, że trzeba jak najszybciej złożyć dokument do Ministerstwa Kultury. Bardzo długo „rozpatrywali tę kwestię”, ale w końcu pozwolili. — Borysowi Woźnickiemu w jego działalności pomagali Roman Łubkiwski, Kos-Anatolski, Fedir Stryhun, Jurko Bryłynski… Kto najbardziej zapadł Pani w pamięć? O kim ojciec wspominał dobrym słowem? — O Romanie Łubkiwskim, Wirze Laskowskiej, która dawała wiele rad. Przejmowała się działalnością ojca, wsparła mnie, kiedy go zabrakło, wlała we mnie i nadzieję, i śmiałość… P. S. „W nas zawsze pozostanie żywe zrozumienie tej wielkiej treści, którą darował nam Borys Woźnicki. Niezmiennie pozostaniemy wdzięczni Mu za naszą niezmarnowaną przeszłość, za to, że przywrócił z niebytu ważne epizody naszej historii, że łączył naszą pamięć z niespokojną teraźniejszością, że cegła po cegle wypełniał luki w cokole naszej kultury, że, przywracając znamienne sylwetki twierdz oleskiej, podhoreckiej, złoczowskiej, zarysy rzeźb niezrównanego Pinzla, dzieła Polejowskich, Kondzelewiczów, Rudkowiczów, Dolińskich, naddniestrzańskich i nadzbruczańskich mistrzów dłuta i pędzla, wielkich hetmanów i bezimiennych artystów, przodków Plesniska i stołecznego Kijowa, fundamenty i frontony przeszłości — że całą swoją płodną działalnością zdołał ukazać barwy, formy i zespołowe powiązania w panoramie naszej Ojczyzny” (Lubomyr Medwid. Pamięci Borysa Hryhorowycza Woźnickiego // Borys Woźnicki, jakim go pamiętamy. — Lwów: Wydawnictwo „Centrum Europy”, 2013). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn