Strona · s. 15strona oryginału ↗
Z plejady najutalentowańszych
Слово Просвіти, №07 за 2014 рік
“Zbratały się”. 1999 r. Mała ojczyzna artysty — wieś Manżosiwka w okolicach Pryłuk, z którą nie zrywa więzi. Bogata w talenty historyczna ziemia czernihowska, tak sławna w czasach Rusi Kijowskiej i kozackiego męstwa, z niepowtarzalnymi krajobrazami złotych łanów zbóż, rękoma ludzkimi usypanymi kurhanami, już od wczesnych lat zaszczepiła w jego duszy te motywy, które potem będą przelewać się na jego płótna. A do tego bogactwo twórczości obrzędowej i pieśniarskiej, która pomogła przeniknąć w głębiny szewczenkowskiej poezji, uświadomić sobie swoje przeznaczenie jako artysty. Niezgłębiona tajemnica Iwachnenki jako artysty tkwi przede wszystkim w wewnętrznej energetycznej nasyceniu twórczego ducha. Jest on tak głęboko pogrążony wewnętrznie, że nie może dzielić tej głębi z niczym innym; jest integralny jako człowiek, jako twórca, którego można porównać do ziarna, niosącego w sobie wielką siłę, potężną energetykę życia, promieniującą ciepłem i miłością. Jego integralność przejawia się we wszystkim: w szczerości, uśmiechu, pracy, w stosunku do rodziców, rodziny, przyjaciół. Stylistyka Iwachnenki nie przypomina sposobu obrazowania żadnego ze współczesnych artystów. W swojej twórczości wznosi się on ponad świat widzialny. Zresztą, jak twierdzi Mykoła Storożenko, to, co widzialne, daje natchnienie wszystkim twórcom, nie tylko artystom. Ale część z nich nie wszystko widzi w tej widzialności. Zobaczyć i odtworzyć ją — to odwieczna zagadka wielkiego talentu. Było to właściwe Tarasowi Szewczence, Łesi Ukraińce, Iwanowi Frankowi, Joannowi Pinzlowi… Do tego grona historycy sztuki bez wątpienia zaliczają także Ołeksandra Iwachnenkę. Artysta w płótnach na tematy poezji Szewczenki po swojemu zobaczył Ukrainę. I pole, i niebo, i morze, i pieśń, i relacje ludzi są niezwykłe. Najbardziej charakterystyczną cechą jego obrazów jest ich wewnętrzne nasycenie ukraińskim duchem. To jest to, co jest w stroju narodowym, obrzędzie, tańcu, pieśni, muzyce. Wszystko to zobaczyć, sformułować w określony obraz i odtworzyć może tylko ten artysta, który ma genetycznie bogatą i integralną naturę. Wewnętrzne piękno obrazów u Iwachnenki jest zharmonizowane z pięknem różnorodnych barw: białą, czerwoną, niebieską, zieloną, ochrową, czarną… Głębiny przeszłości, teraźniejszości i przyszłości tworzą jedyny barokowy związek, którym snuje on integralny obraz, zbieżny z wewnętrzną wizją autora i który realizuje on na płótnie. Wszystko to razem jest skondensowane na tyle, że tworzy ów niepowtarzalny styl Iwachnenki. — Nie musimy bać się poszukiwań indywidualnych stylów w sztuce — mówi mistrz ukraińskiej sztuki plastycznej Mykoła Storożenko, — ale trzeba nie zrywać, a prowadzić nić związku między nimi. Trzeba, żeby było ich dziesiątki, setki, żeby tą nicią owinąć całą Ukrainę. Poprzez plastyczną wizję artystów naszej Ukrainy rozszerzają się horyzonty ducha narodowego. Właśnie dlatego prace Iwachnenki są potężne na tyle, że jest im ciasno w tej, choć przestronnej, sali muzeum. Zasługują one na to, by być wystawianymi nie tylko w naszym Mysteckim Arsenale, ale i w każdej najbardziej prestiżowej galerii Europy czy Ameryki. Dzieła Ołeksandra Iwachnenki to wielka sztuka, wzniesione genetyczne oblicze i dusza Ukrainy. I gdziekolwiek by go nie pokazywano, każdy powie: to — Ukraina. Ołeksandr Iwanowycz IWACHNENKO to jeden z najutalentowańszych współczesnych ukraińskich artystów, którzy godnie reprezentują naszą sztukę przez całe swoje twórcze życie. Rozpocząwszy wspinaczkę na szczyt artystyczny jako grafik książkowy (cykle ilustracji do opowiadania filmowego O. Dowżenki “Zaczarowana Desna”, 1975 r., powieści A. Kuprina “Pojedynek”, 1981 r.), wzniósł się do własnego, niepowtarzalnie indywidualnego, głęboko narodowego stylu w malarstwie monumentalnym i sztalugowym. Zatem i Nagroda Szewczenkowska z 1989 roku, i wybranie go członkiem korespondentem Akademii Sztuk Ukrainy — to tylko skromna ocena jego talentu. Aby to zrozumieć, warto odwiedzić wystawę indywidualną Iwachnenki (pierwszą od ostatnich 12 lat), która otworzyła się w Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy. Jest ona poświęcona 200-leciu Kobziarza. — Sztuka monumentalna — zaznaczył Mykoła Storożenko, jeden z najjaśniejszych przedstawicieli tej sekcji ludzi o podobnych poglądach, — oświetla wszystkie gatunki i rodzaje sztuki. Rozumieli to ci, którzy w czasie “odwilży” lat 60. po raz kolejny, po rozprawie władzy kompartii w latach 1920—1930 nad bojczukistami, Padałką, Rokyckim i innymi, zaczęli odradzać narodową sztukę monumentalną. Przypomnijmy te imiona: weterani Stepan Kyryczenko, Wołodymyr Bondarenko, Hryhorij Dowżenko, Weniamin Kusznir, potem dołączyli Wałentyn Zadorożny, Mykoła Łytowczenko, Ałła Horska, młodsi — Ludmyła Semykina, Anatolij Hajdamaka, Hałyna Sewruk, Hryhoriw, Danczenko i wielu innych naszych braci. Ich twórczość nie mieściła się w prokrustowym łożu sztywnych wymagań i wytycznych ideologii socrealizmu. Gwałtownie odradzana monumentalistyka stała się klinem, który wbijano w, wydawałoby się, monolitycznie nienaruszalne, regularnie “uświęcane” na każdym kolejnym zjeździe kompartii socrealistyczne tworzywo. W końcu nie wszyscy “nadzorujący” urzędnicy od kultury znali się na języku plastycznym, filozofii dzieła, tych ideach i uogólnieniach, które były zakładane przez artystów w ten czy inny witraż, mozaikę, gobelin, malowidło, rzeźbę. W każdym razie piętno “ideowo błędny” otrzymał nie jeden zniszczony witraż “Matka Szewczenki” (autorzy A. Horska, P. Załywacha, L. Semykina, H. Sewruk) w Kijowskim Uniwersytecie Państwowym. Od idei do wcielenia obrazu orędownicy-monumentaliści musieli za każdym razem przechodzić między Scyllą a Charybdą, zaczynając od zatwierdzenia szkiców. Czekały na nich nie tylko próby w Radzie Artystycznej i Państwowym Komitecie Budownictwa, miejskich radach artystycznych i u głównych artystów, był jeszcze Fundusz Artystyczny. Wszystkie instancje trzeba było przejść, wszystkie je wytrzymać. Tacy jak Łytowczenko, Zadorożny, Storożenko wytrzymywali, ale zbyt wysoką ceną. Sztuka monumentalna uważana jest za niby ponadczasową. I to dawało możliwość artystom uciekania się do przesunięcia czasu. Mogli dzień dzisiejszy przedstawiać, wykorzystując obrazy, na przykład, z historii Grecji, Egiptu czy Rusi Kijowskiej. Tak narodziły się i pozostały prawdziwym narodowym dorobkiem duchowo-artystycznym genialne prace Mykoły Storożenki, wykonane z użyciem techniki gorącej i zimnej enkaustyki mozaikowe kompozycje monumentalne w instytucie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
