Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 2strona oryginału ↗

Konstytucja w ogniu barykad

Слово Просвіти, №07 за 2014 рік

Sytuacja na Ukrainie jest skrajnie trudna. Po pierwsze, trzeba odpowiedzieć na gorące wyzwania teraźniejszości, realia Eurorewolucji, obywatelskiego starcia. Po drugie, wszyscy rozumieją, że nadszedł czas globalnych zmian w państwie. Petro ANTONENKO Po raz pierwszy od 22 lat niepodległości w centrum stolicy rozbrzmiewają strzały i giną ludzie, dziesiątki zaginionych i porwanych, tysiące rannych, okaleczonych. Właśnie taką cenę społeczeństwo płaci za uświadomienie sobie: tak dalej żyć nie można. Czas wreszcie kończyć przejście od kolonii do prawdziwie niepodległego państwa, od totalitarnego do demokratycznego społeczeństwa. Eurorewolucja na Ukrainie w tych dniach skupiła się na żądaniu wobec naszego parlamentu — Rady Najwyższej Ukrainy, aby niezwłocznie wprowadzić zmiany do Konstytucji, by przejść do parlamentarno-prezydenckiej formy rządów. Konkretniej — niezwłocznie przywrócić Ustawę Zasadniczą państwa w redakcji z 8 grudnia 2004 roku. Władza, niby też deklarując gotowość do tych zmian, po prostu zwlekała. W zeszłym tygodniu tak i nie odbyła się nadzwyczajna sesja RN. Opozycja, Majdan, wszyscy uczestnicy Eurorewolucji cierpliwie doczekali się początku plenarnego sesyjnego tygodnia Rady. Ale na tym cierpliwość narodu, zdaje się, wyczerpała się. We wtorek rano dziesiątki tysięcy uczestników protestów otoczyły rządowy kwartał. Żądanie — niezwłocznie poddać pod głosowanie w Radzie złożony przez opozycję projekt ustawy o przywróceniu Konstytucji z 2004 roku, którego spiker Rybak początkowo nawet odmawiał rejestrować. Parlament i przyległe ulice w nocy zablokowała milicja, w szczególności „Berkut”. Ale sami oni okazali się zablokowani przez protestujących. Zaczęły się uliczne walki na całym obwodzie rządowego kwartału — na wielostradalnej ulicy Hruszewskiego, w Parku Maryjskim pod Radą, w innych gorących punktach. W pierwszych szeregach powstańców — pododdziały Samoobrony Majdanu, dobrze wyposażone i wyszkolone. Po stronie milicji z powstańcami biją się zwiezieni do Kijowa „tituszki”. Życie samolotu oblicza się godzinami, które spędza on w niebie, a nie w ciemnych hangarach czy na betonie lotnisk. Życie człowieka również oblicza się i mierzy tym, jak długo przebywa on w niebiosach ducha, w niebiosach miłości, w niebiosach twórczego działania, a nie tym, ile chleba i soli spożyje i ile zużyje odzieży. I naród, choćby był bogaty materialnie, tracąc język i pieśń swoją, upodabnia się do domowego ptactwa, które ma skrzydła tylko po to, aby przykrywać nimi tłuszcz i dawać z nich pierze na poduszki i pierzyny. Powiedzmy prawdę: język ukraiński przez ostatnie sześćdziesiąt lat różnymi antydemokratycznymi środkami, półtajnymi rozporządzeniami i okólnikami został niemal wyparty na swojej własnej ziemi z wielu wyższych uczelni, z wielu szkół i przedszkoli, z wielu sfer produkcyjnych, z wielu urzędów państwowych. Ale zastanówmy się, czy tylko w okólnikach rzecz? Jakie może być usprawiedliwienie dla człowieka, który wyrzekł się ojczystego języka? Człowieka ciemnego, niepiśmiennego, zastraszonego, nieświadomego lub świadomego na poziomie pluskwy, może usprawiedliwić jego tępota i ignorancja. Ale takich ludzi, zdaje się, u nas prawie nie ma. Wszyscy jesteśmy wykształceni, oczytani, wszyscy z telewizorami i radiem, z tymi oczami i uszami, które otwierają świat, najdalsze, niemal nieobecne w naszej świadomości dali — my widzimy i słyszymy, jak rośnie i kipi świat, my umiemy analizować widziane i słyszane. W domu mamy biblioteki, a niektórzy i komputery. Jesteśmy najlepszymi na świecie czytelnikami! Skąd więc bierze się wśród nas nihilistyczny wobec ojczystego języka nastrój i duch? Chyba u jednego bierze się on ze strachu, zaszczepionego w duszę jeszcze przez stalinowskich „internacjonalistów”, u innego idzie on od chciwości zachowania kariery, nieokazywania swoich narodowych uczuć, aby utrzymać się na określonym stanowisku, jeszcze u innego narodowa obojętność rodzi się jako moda: nie odstawać od tych kierowników, którzy w słowach — są za polityką narodową, w czynach zaś — oddają swoje dzieci tylko do rosyjskich szkół, rozmawiają w ojczystym języku tylko wtedy, gdy wymaga tego świąteczny rytuał. Ale są i tacy, którzy przy całym wykształceniu pozostawali ciemni, leniwi, zdegenerowani, dla których kultura — to tylko zewnętrzny blichtr i korzyść. Strach, karierowiczostwo, duchowe lenistwo — to przecież choroby, straszne, infekcyjne, i aby wyleczyć je, trzeba zmieniać cały system naszego bytu, a nie tylko system edukacji czy system wyższej szkoły. Pełnokrwiste funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach naszego nowego bytu wywoła rozkwit ducha, szlachetności i człowieczeństwa. U nas mniej będzie złodziejstwa, pijaństwa, w ogóle przestępczości, kiedy nasz język będzie rozkwitał dla każdego serca. U nas będą pracować ludzie bez obojętności, z otwartą duszą, bo przecież będą wiedzieć, że pracują nie tylko dla swojego aparatu do jedzenia. A i dla pieśni, dla historii, dla narodowej tożsamości swojego narodu. Każdy naród żyje wiarą w swój narodowy ideał. I my powinniśmy żyć wiarą w to, że nasz narodowy język jako główny nośnik, wyraziciel naszego narodowego ideału nie może zginąć; czyż może umrzeć przebogata kultura ukraińskiej poezji, Szewczenkowego słowa, Frankowej myśli?! Ale, jak mówi przysłowie, na Boga licz, ale rąk nie składaj. Odpowiadając panu Antoszkowi, który uważał, że język ukraiński — to dialekt, Iwan Franko pisał: „Dialekt? A my go natchniemy Mocą ducha i ogniem miłości, I niezatarty ślad jego zapiszemy Samodzielnie między kulturalne języki!” Epicentrum starcia stało się skrzyżowanie ulic Instytuckiej, która dawno jest w rękach powstańczego narodu, i Jedwabniczej. Powstańcy rozebrali bruk chodników i zasypali „Berkut” na Jedwabniczej gradem kamieni, w stronę milicji poleciała płonąca mieszanka. Potem ludzie podpalili samochody, którymi milicja kilka tygodni temu zablokowała ulicę. Gęsty czarny dym zwalił się na milicję, na Radę Najwyższą. Milicja zaś zastosowała gaz łzawiący, armatki wodne, granaty hukowe, gumowe kule. Już w pierwszych godzinach ulicznych walk wśród protestujących były dziesiątki rannych, kilku zabitych. Oto do takiego tragicznego starcia narodu z władzą doszło przez uparte niechcenie rządzącego reżimu szukania pokojowego wyjścia z głębokiego kryzysu. Szczegółowiej o przebiegu wydarzeń opowiemy w następnym numerze „SP”. Nasz język potrzebuje ognia miłości, potrzebuje duchowej mocy! Kto oddycha surżykiem, nie może mieć duchowego zdrowia. Miłość do języka ojczystego to miłość do zdrowej duchowości, do wiedzy, światła, inteligencji, szlachetności, sprawiedliwości. To poczucie braterstwa między narodami, bo któryż bratni naród nie będzie się cieszył z tego, że obok żyją ludzie, szczęśliwi dzięki pieśni i mowie swojej?! Niedawno w muzeum Pawła Tyczyny widziałem plakat, na którym skopiowano autentyczne oświadczenie pewnego ojca: „Żądam zwolnienia mojego syna Bohdana z języka ojczystego!”. Trudno wyobrazić sobie bardziej haniebne przestępstwo przeciwko własnemu dziecku, bardziej haniebny dokument czasów zastoju. Nie pojedzie ten ojciec, jak Taras Bulba, do swojego syna, kiedy ten wpadnie w ręce wrogów, nie krzyknie, kiedy ten zadrży w mękach: „Słyszę, synku, słyszę!”. Nie, ten ojciec będzie jadł chleb, który przyniesie mu od wroga syn-odszczepieniec, bo oczy i myśli tego ojca pracują tylko na żołądek. Ale i tego ojca nie powinniśmy zbyt surowo sądzić, bo ukształtowały go okoliczności jego życia, jego epoki. Jego ręką, kiedy pisał to oświadczenie, kierowała chciwość mankurta do wygodnego życia bez niepokojącej myśli, bez krzyku sumienia. Miłość do języka ojczystego nie tylko nie przeczy miłości i szacunkowi do innych języków, a wręcz przeciwnie — rodzi, pielęgnuje, wyhodowuje internacjonalistyczne uczucia. Musimy pamiętać, że żyjemy w rodzinie nacji i narodowości. Chcemy być wielojęzyczni i wielowiedzący, chcemy należeć do ludzkości. Chcemy być w jego rozumie nie martwą, a promienną komórką, a do tego musimy rozbłysnąć miłością do języka ojczystego, do narodu ojczystego. Dmytro PAWŁYCZKO I mowę ojczystą kochać!.. Zakończenie. Początek na str. 1

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn