Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №07 за 2022 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W cel!

Weekendy w dnipropetrowskiej „Proświcie” zawsze są wypełnione: wykłady proświatiańskie, KinoKlub, Plast, Marsz Jedności. Ale jedno wydarzenie szczególnie poruszyło aktyw naszej organizacji – wojskowe szkolenie naszych członków, do tego w osobnych grupach w różnych lokalizacjach. Zawsze powtarzaliśmy, że ludzie mają robić to, co przynosi najwięcej pożytku Ukrainie i społeczeństwu: lekarze mają leczyć, a nie uczyć, proświatianie – uczyć, a nie gasić pożary, wojskowi – walczyć, a nie zajmować się polityką, itd. Ale! Gdy nadchodzi czas „X”, my – proświatianie Sicze­sławia – jesteśmy gotowi chwycić za broń i bronić ziemi ojczystej! Na pewien czas, w razie potrzeby, gotowi jesteśmy chwycić za karabin, a nie za książkę czy pióro, by zdobyć ukraińskie zwycięstwo. Choć szczerze wierzymy, że miecz duchowy niszczy wroga również skutecznie i bez zarzutu! Więc jesteśmy gotowi, dołączajcie do nas – u nas broń i duchowa, i strzelecka! Duchowo-strzelecka! W cel! Serhij Tiutiunnyk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Maski zrzucone, Putin ogłosił wojnę Ukrainie. Czy imperium?

Wiktor MOROZ W zasadzie nic nieoczekiwanego się nie wydarzyło. Wojna była nieunikniona. I nie dlatego, że Ukraina tego chciała. Wojny domagał się reżim Putina, szukając ku temu przekonującego powodu. Nie znalazł. Dlatego wymyślił go sam poprzez uznanie LDR i DRL za samodzielne państwa. Niezbyt oryginalnie, powtarzając scenariusz Abchazji, Krymu, Osetii Południowej. Ale jak już umiał, po wydeptanej ścieżce – łatwiej. Jego śmiechu warta, patetyczna przemowa z 21 lutego ze zmyślonymi faktami o ostrzale terytorium LDR i DRL, z historycznymi wycieczkami, w których próbował dowieść sztuczności naszego państwa, jak i istnienia Ukraińców, mogła mimo wszystko wpłynąć jedynie na otumanionych i zastraszonych członków rosyjskiej Rady Bezpieczeństwa. Niezwykle wymowny materiał, który z jakiegoś powodu trafił w pole informacyjne, z dialogiem na posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa między Putinem a szefem wywiadu zagranicznego Naryszkinem. Biedny wywiadowca z emocji, które zaparły mu dech w piersiach, zaczął się jąkać i ze strachu nie mógł odpowiedzieć, czy popiera uznanie LDR i DRL. To nie było nawet śmieszne. Ale ta sytuacja świadczy o atmosferze totalnego przerażenia, która panuje obecnie w Rosji. Naoczni świadkowie twierdzą, że nawet za reżimu Breżniewa takiego czegoś nie było. Na potwierdzenie tego przytaczają jeszcze jeden fakt. Przeciwko wprowadzeniu wojsk radzieckich do Czechosłowacji na otwarty protest na ulicę wyszło 8 osób. Obecnie na protest przeciwko inwazji na Ukrainę wyszło 6 śmiałków, których natychmiast skrępowano i wysłano do aresztu. Na poranek 22 lutego znana była jedynie pierwsza reakcja światowych liderów wobec uznania LDR i DRL przez Kreml. Reakcja, rzecz jasna, negatywna. Przeważnie – zaniepokojenie. Jeszcze prezydent USA nałożył sankcje na liderów i organizatorów uznania LDR i DRL. Czyli praktycznie na wszystkich naczelników administracji osiedlowych Doniecka i Ługańska. Oczywiście, brzmi to przekonująco. Nawet nie tylko dla pracowników administracji… Miejmy nadzieję, że prawdziwa reakcja przynajmniej USA, Anglii, Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Rumunii, Turcji jest jeszcze przed nami. I chce się wierzyć, że ta reakcja będzie adekwatna do sytuacji. Jednoznacznie będzie to poważny sprawdzian dla światowych liderów pod kątem ich adekwatności i wierności wartościom oraz zasadom cywilizacyjnym. Jak i przestrzeganiu międzynarodowych reguł i norm. Niezwykle podobna sytuacja miała miejsce w Monachium w 1938 roku, kiedy Hitler jako warunek pokoju w Europie postawił część terytorium Czechosłowacji – Sudety, na których mieszkali między innymi Niemcy. Premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain oraz premier Francji Édouard Daladier z jakiegoś powodu uznali, że mają prawo decydować o losach cudzych terytoriów i narodów. Wiadomo, że Chamberlain, tylko zszedłszy ze schodów samolotu, wypowiedział, w jego mniemaniu, historyczną frazę: „Przywiozłem wam pokój!”. Wojna światowa, jak wiadomo, rozpoczęła się rok później, a Hitler kosztem Czechosłowacji, którą później zajął już nikogo nie pytając, w tym czasie niemal dwukrotnie wzmocnił swoje wojska pancerne i z nową siłą zmiażdżył Europę Zachodnią. To – historyczna chrestomatia. Dziś znają ją wszyscy, którzy stają u steru państwa. Jeśli nawet początkowo nie znają, to podpowiedzą im doradcy. Ale przy całej skali pomocy zbiorowego Zachodu dla Ukrainy podczas ostatniego zaostrzenia wydarzeń na Wschodzie Ukrainy, przy przekazaniu dość nowoczesnego i wysokiej jakości uzbrojenia odstraszania i skutecznej obrony, dobrze rozumiemy, że w budżecie USA na pomoc Ukrainie przeznaczono 300 milionów dolarów, a na prawdopodobną obronę Tajwanu przed zakusami Chin – 7 miliardów dolarów. Pieniądze, jak wiadomo, zwłaszcza dla pragmatycznych Amerykanów, mają realne znaczenie ważności wydarzenia. Przy tym, że właśnie w Europie obecnie odbywa się globalna konfrontacja demokracji i autokracji. I Ukraina przyjęła na siebie główny cios rosyjskiej autokracji Putina, która w ostatnim czasie coraz bardziej przypomina reżim totalitarny. Wszystko to dobrze rozumieją nasi sąsiedzi z wschodnich kresów Europy. I dlatego okazują najaktywniejsze wsparcie Ukrainie, rozumiejąc, że właśnie naszym chłopakom przychodzi – i jeszcze znacznie bardziej przyjdzie! – bronić nie tylko swojej ziemi. Ale i ich też, bo następnymi będą oni. Rosyjskie imperium, genetycznie posiadając tradycje Ordy, nie zatrzyma się na osiągniętym. Tak było przez całą jej historię. Tak, możemy być dumni, że właśnie ta historia wybrała nas, Ukraińców, jako głównego obrońcę wolności i demokracji. W czasie, gdy Europa po raz kolejny zasnęła, zmęczona sytym i spokojnym życiem i spogląda na Rosję jak na sponsora swoich bogactw, który, co prawda, trochę się zapędził, a USA coraz częściej spoglądają w stronę Chin, czekając na tamtej flance zaostrzenia konfrontacji, Ukrainie przyjdzie przyjąć główny cios na siebie. Zatem Rosja uznała LDR i DRL. W istocie nic to nie zmienia. Po prostu legalizuje to, co i wcześniej tam było – rosyjskie wojska i broń. Oczywiście, teraz będzie ich więcej. I broni, i wojsk. Ale, jak twierdzi nieskończenie mądre ukraińskie przysłowie – „Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło”. Tak, teraz maski zrzucono i cały świat widzi, do czego zdolne jest obecne rosyjskie kierownictwo. To słaba pociecha dla Ukraińców? Słabiutka. Ale będziemy wiedzieć, że planowana szeroko zakrojona inwazja wzdłuż całej granicy ukraińsko-białorusko-rosyjskiej przybrała obecnie formę lokalnej operacji w Donbasie. Nie oznacza to, że wszystko inne jest wykluczone. Ale cały patos Putina na razie skierowany jest na „obronę dręczonych przez ukrofaszystów” nieszczęsnych mieszkańców Donbasu. Ci mieszkańcy rzeczywiście są nieszczęśni, ale to już ich problem w rodzaju tego, że widziały gały, co brały… Jak skutecznie Ukraina obecnie może zorganizować obronę swoich granic, mając już niezłą broń i dobrze wyszkolonych przez wojnę żołnierzy – to najważniejsze obecnie pytanie. Tak, możemy pięknie czytać patriotyczne wiersze i biegać z flagami na Majdanach, ale razem z tym dobrze pamiętamy haniebnie zorganizowane operacje w zakresie obrony swojej ziemi, przeprowadzone na Krymie, w Iłowajsku, Debalcewie. Można nie wątpić, że regularne wojska Rosji, wprowadzone 22 lutego do Donbasu, w granicach tego terytorium się nie zatrzymają. Tym bardziej, że tam coraz częściej słychać głosy, by uznać LDR i DRL w granicach ich poprzednich granic terytorialnych. Czyli próby zajęcia Mariupola, Słowiańska itp. zostaną jednoznacznie podjęte. I przerwą się tylko w jednym przypadku: kiedy ukraińscy żołnierze będą w stanie dać skuteczną i przekonującą odpowiedź. Tylko otrzymawszy w pysk śmiertelny cios, zatrzymają się wojska oszalałego imperium. Żadna już dyplomacja, żadne namowy, żadne prośby ich nie zatrzymają. Tak jak nie zatrzymają Putina przed jego wymarzoną historyczną górą zbieracza ziem ruskich argumenty i dowody. Tylko brutalna siła zatrzyma dalszą inwazję rosyjskich wojsk na terytorium Ukrainy. Ale jeśli nasi niezbyt dalekowzroczni przodkowie kiedyś zrodzili to imperium, to nam też naprawiać ich błędy. I w tym nasza historyczna misja. Tak jak dokładnie 8 lat temu, 22 lutego, prorosyjski prezydent Wiktor Janukowycz uciekał do Rosji, tak, miejmy nadzieję, wkrótce i Rosjanie wrócą do domu, podkuliwszy ogon. Czy ktoś w tym wątpi?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Drapieżnik nie potrzebuje powodu

Wiktor HRABOWSKI, pisarz Najwyraźniej tak musiało się stać, że Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego musiał przedłużyć uroczysty Dzień Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Przecież z łaski Bożej koniecznie zdarza się właśnie to, o czym marzyliśmy przez wieki! Chociaż nie zabrakło wśród patriotów tych, którzy z jakiegoś powodu nie znają ani naszej historii, ani języka państwowego... Bandytyzm w polityce, rajdowanie w przedsiębiorczości, machlojki w sądownictwie – oto jaką widzimy Ukrainę po wszystkich zmaganiach o godność obywatelską. A co wtedy mówić o kulturze, języku, nauce, edukacji, jeśli ja wam, drogi przyjacielu, nie Rabinowicz?! Mało piśmienne ukraińskojęzyczne napisy w różnego rodzaju rosyjskojęzycznych filmach produkcji naszych kanałów telewizyjnych – to jaskrawy dowód stanu kultury narodowej, jak i stanu duchowego społeczeństwa w ogóle. Na progu – podła, zaborcza, szowinistyczna wojna, w której nieustannie płoną najbardziej produktywne siły Ukrainy, ale bananowa młodzież – „wojownicy dróg”, a heroiczni rycerze, obrońcy Ojczyzny – ze wszystkich ekranów telewizyjnych – to tylko wojskowi, których za nieopłacenie przejazdu można po prostu wyrzucić z marszrutki... Zamiast „wszystko co najlepsze – dzielnemu żołnierzowi, wszystkie siły – dla frontu” – nasze państwo demonstruje całkowity nieład w głowach i stwardniałych sercach urzędników. Przecież nic tak nie hańbi Ukrainy, jak bursztynowo-gazowe bitwy na jej terenach. I to w czasie wojny! Czyż świat może uwierzyć, że godność obywatelska jest dla państwa ukraińskiego droższa niż głodne kieszenie oligarchów, którzy tylko na ludzkiej biedzie się wzbogacają?! Zbyt haniebna ta tradycja ciągnie się, wiemy skąd... Ale czyż nie nadeszła zwycięska pora, by wreszcie całkowicie odrąbać mafijne macki, które spętały kraj, aby na zawsze wykorzenić zbrodnicze łapownictwo?! Jeśli chodzi o podłą zaborczą wojnę naszych fałszywych braci, to, jak twierdził jeszcze tow. Marks, polityka Rosji jest niezmienna. Rosyjskie metody i taktyka zmieniały się i zmieniły, ale główny cel rosyjskiej polityki – podbijać i rządzić światem – jest i będzie niezmienny. Moskiewski panslawizm – to tylko jedna z form zaborczości. Nawiasem mówiąc, ich głównodowodzący popełnił nie lada gafę, nie ogłaszając daty inwazji 15 lutego, co u nas i u nich uważane jest za prawny Dzień Pamięci Uczestników Działań Bojowych na Terytoriach Innych Państw. Oto jest najstraszniejsza raszystowska choroba, z której nijak nie możemy się wyleczyć! Robaczywa tradycja drapieżnego niewolnictwa. LISTY Z SIECI Marija Burmaka: Nie wiemy, jaki będzie następny poranek. Powiem jedno. Ukraina miała bolesną historię. Dosłownie wczoraj pamięć pokazywała nam ten horror, który przyszło przeżyć w 2014 r. Już 8 lat trwa wojna i ostrzały, ale tak naprawdę wielu wolało tego nie zauważać. Kto jeździł na Wschód, ten widział zbombardowane domy i horror wojny, ja jestem wśród takich, widziałam i wiem. Co może być straszniejszego niż to, co Ukraińcy już przeżywają w ciągu ostatnich 8 lat, zaczynając od wydarzeń Rewolucji Godności? Może być różnie. Będziemy bić się i walczyć. Nikt nie ucieka i nie panikuje. Po prostu teraz wroga i my, i cały świat zna w twarz. Trzymajmy się razem, przyjaciele. Wadym Wasylenko: Geografię rozrastania się nowotworowych guzów w postaci „republik”, zalegalizowanych przez Kreml, w swoim przemówieniu rosyjski upiór też nakreślił – to ukraińskie Czarnomorze włącznie z Oczakowem, który rzekomo „zdobywali” żołnierze rosyjskiego rzeźnika Suworowa. Za obalenie pomnika Suworowa w tym przemówieniu jeszcze połajał połtawian. Ale Suworow i Warszawę „zdobywał”, nawiasem mówiąc. A teraz główny tubalny głos Kremla wzniósł odę do Stalina i Berii (nie w propagandowym filmie, a w „oficjalnej mowie”). Rosyjscy rzeźnicy teraz całkiem „legalnie” zamierzają powtórzyć „dzieła wielkich”. Ale ukraińska ziemia ich pochłonie, jak pochłaniała takich samych, odkąd Borystenes wpada do Pontu Euksyńskiego. Andrij Illenko: Widzę to tak. Celem Putina było skłonienie Ukrainy do wypełnienia porozumień mińskich. Naciskał, podsycał, straszył, wojska ściągał. Ale Ukraińcy nie przestraszyli się i kapitulować nie zaczęli. Kiedy stało się to jasne, trzeba było jakoś wycofywać się i dla wewnętrznej publiczności pokazać „wielkie zwycięstwo”. Dlatego Putin zdecydował uznać „drl” i „łrl”. Z punktu widzenia rzeczywistości i ukraińskiego ustawodawstwa nic się nie zmieniło – linia frontu jest ta sama, część naszych terytoriów dalej jest okupowana, rosyjskie wojska i tak tam są od 2014 roku. Co więc się zmieniło? Pętla porozumień mińskich wreszcie została zdjęta, a kremlowski cyrk o „nas tam nie ma” i „Rosja – nie jest stroną konfliktu” dalej trwać nie może już pod żadnym pozorem. Z ostatniego wynika to, że Rosja oficjalnie i bez żadnych „ale” bierze na siebie jeszcze jedną zbrodnię międzynarodową po aneksji Krymu – stworzenie i „uznanie” pseudorepublik w Donbasie. Czy będzie próba rosyjskiego natarcia w celu wyjścia na granice administracyjne obwodów? Moskwa będzie wykorzystywać tę groźbę jako stały czynnik nacisku i destabilizacji. Będą tworzyć stałą strefę napięcia, ale tak było przez te wszystkie 8 lat, nic zasadniczo nowego. Kiedy imperium ostatecznie ugrzęźnie pod ciężarem własnych sprzeczności – wtedy odzyskamy i Krym, i Donbas. Jurij Kowaliw: 21 lutego minęło 80 lat, odkąd gestapowcy rozstrzelali poetkę Ołenę Telihę i Związek Pisarzy w Babim Jarze. W czasie II wojny światowej zginął tu od niemieckiej kuli 621 nacjonalista. Nie zapominajmy o tym, zwłaszcza kiedy moskiewski raszyzm (potomkowie bolszewików, tożsamych z nazistami, kadebiści) prowadzi z Ukrainą wojnę, ogłoszoną przez Dumę Państwową 1 marca 2014 r., a obecnie – nowa zakrojona na szeroką skalę ofensywa. Zjednoczenie narodu w takiej chwili – przede wszystkim. Rozprzestrzeniają się prowokacje na rzecz jego rozłamu. Pamiętajmy słowa Ołeny Telihy: „Każdy strzał wewnątrz narodu jest najlepszą muzyką dla serca wroga”. Sława Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PR-em Ukrainy nie uratujemy

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki. Wielkoskalowa agresja Federacji Rosyjskiej zawisła nad naszą Ukrainą. Antyukraińska wojna informacyjno-psychologiczna nabiera coraz potężniejszej złowrogości. Co sekundę, co minutę, godzinami, dobami każdego z nas zakręca informacyjna wichura. Niezwykle trudno w tym burzliwym morzu wyodrębnić prawdziwe doniesienia, które wzmacniałyby naszego ukraińsko-narodowego ducha w walce ze złowrogim moskiewskim agresorem. W tym procesie największą szkodę wyrządzają zwątpienie, panika, nieporozumienia, rozbicie sił narodowo-demokratycznych, opozycyjnych i prorządowych. Osiem lat temu w te lutowe dni zajaśniały pewnością, męstwem, wiarą w sprawiedliwość serca Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Ich jasne dusze wraz z duszami 14 tysięcy Ukraińców, którzy przez 8 lat polegli na polu walki z zachłannymi Moskalami, separatystami-zdrajcami i zginęli z rąk putinowskich zbirów, modlitewnie zwracają się do każdego mieszkańca ukraińskiej ziemi, by nie wpadał w rozpacz, a rozsądnie, wraz z pomocą bliskich i dalekich zagranicznych darczyńców, obronił daną nam przez Boga Ukrainę przed szaleńczymi rosyjskimi agresorami. Nie trzeba promować się na jakichś jednodniowych dniach jedności, warto uczciwie wyznawać, pielęgnować, wzmacniać narodową, duchową soborowość, uświęconą krwią bojowników wszystkich pokoleń za Ukraińską Ideę Państwowotwórczą. Najbardziej obrzydliwe faryzeusze to wysysać z populistycznej zgnilizny hasło jedności i jednocześnie prześladować bojowych generałów, żołnierzy, wolontariuszy, narodowo świadomych opozycjonistów, politycznych działaczy-państwowców, nie dbać, nie sprzyjać wzrostowi dobrobytu materialnego oszukanych 73% wyborców oraz innych obywateli. Prezydentowi Zełenskiemu nie wystarczy emocjonalnie występować, tworzyć „filmiki” zamiast tego, by w pełni zabezpieczyć finansowo i w najnowsze uzbrojenie Ukraińską Armię, a nie zakopywać środki w drogi podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej i korupcyjnej warchlakowatości. Prezydent powinien wreszcie nazywać Rosję agresorem, a nie chować się za frazami „ta strona”, „północny sąsiad”, „strzelają na wschodzie” itp. Obecnie najważniejszym zadaniem duchowej i geograficznej soborowości Ukraińców jest pomóc Ukrainie wytrwać przed złowrogim putinowsko-moskiewskim naciskiem, nie pozwolić Prezydentowi upaść na kolana przed kremlowskim uzurpatorem, rozwiać pragnienie Zełenskiego zaglądania w drapieżne oczy Putina, bo tam jest całkowite antyludzkie pragnienie zniszczenia, podporządkowania Ukrainy Moskowii-Rosji. Bądźmy czujni, niezwykle czujni, bo Ukraina jest wypełniona moskiewskimi dywersyjnymi zabójcami, terrorystami, informacyjnymi manipulatorami, którzy opierają się na rosyjskiej piątej kolumnie i przyśpiewywaczach z „Opozycyjnej Platformy – Za Życie”. Każdy obywatel Ukrainy – niemowlę, dziecko, nastolatek, dziewczyna i młodzieniec, chłopak i dziewczyna, gospodarz i gospodyni, babcia i dziadek – chce pokoju, ale nie dzięki oddaniu ukraińskiej ziemi moskiewskim najeźdźcom, utracie choćby kropli Niepodległości, Woli, Wolności, Soborowości. Pomóżmy narodowo-duchową jednością obecnemu Prezydentowi Ukrainy, innym przywódcom Państwa nabrać siły, męstwa, mądrości, aby wraz z Ukraińską Heroiczną Armią, całym narodem, wszystkimi partiami politycznymi i organizacjami społecznymi oraz zagranicznymi przyjaciółmi obronić Ukrainę przed wielkoskalową agresją moskiewskich najeźdźców, aby nasza Ukraina Wolna, Suwerenna rozwijała się w europejskim i światowym gwiazdozbiorze cywilizowanych krajów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Napastniku, stój!

Wadym KRYSZCZENKO Jestem poetą lirycznym cichego, piosenkowego nurtu, Lecz gdy w mój rodzimy kraj Złośliwie rwie się zastęp napastników, Ładuję słowa – Niech lecą pociski mojego gniewu I ukarzą tych, Którzy chcą nam złamać los. Chcę jakoś wesprzeć naszych wojowników – dzielnych żołnierzy, Którzy bohatersko stoją w schronach na ostrzelanych wzniesieniach. Hej, napastniku, stój! Wracaj do tambowskiej chaty, Bo huknie i zabije – wiersz przemieniony w pocisk. Nie potrzebujemy wojny, nie potrzebujemy śmierci i ruin, Łez z dziecięcych oczu ani żałoby kobiet w czarnych chustkach. Hej, napastniku, stój! W tym najeździe sam zginiesz, A po próżnej pysze pozostanie tylko plama hańby. Do Dnia Ojczystego Języka (z cyklu „Przykre rondele”) Serhij BORSZCZEWSKI Moskwę drażni ukraiński język, bo naród bez języka nie jest narodem: w nim kod genetyczny narodu, w nim pierwotna podstawa jego życia. Ratuje moc praojcowskiego słowa od nieszczęść, poniżeń i przeciwności. Moskwę drażni ukraiński język, bo naród bez języka nie jest narodem. Barwny, dający życie, przecudowny – on jest pewną tarczą przed drapieżnymi hordami; dźwięczny jak szmer wiosennych wód, duszewny i czuły jak kołysanka – Moskwę drażni ukraiński język.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pętla z własnego sznura

Wiktor TIUTIUN, m. Chersoń Historii jeszcze nie ma. Wydarzenia toczą się niczym długotrwały deszcz. Jednak samo słowo „historia”, wypuszczone niczym gołąb pocztowy przez Pawła Klimkina, osiada na wargach wszystkich gaduł w telewizorach, odbierając mu istotę, wypierając lepkie „patrzcie”. Prawie osiem lat trwa krwawa część historii Ukrainy, ponownie wywołana przez moskiewskich najeźdźców. Kremlowskie gnomy proponują światu warianty swojego panowania w formie imperium czyngisydów, carskiego, sowietów, albo choć jakiegoś, ale „wielkiego”. Z pamiętników Lee Kuan Yew otworzyło się przede mną kilka wniosków. Wspomnę o najważniejszym: dyplomatyczna szkoła przeszłości jest nieprzydatna dla XXI wieku. Dla postkolonialnego świata jest ona wręcz szkodliwa, bo nie rozwiązuje problemu, a zagania chorobę do wewnątrz. Krótki przykład. Kiedy stały się oczywiste potrzeby dekolonizacji Indii oraz następującej i nieuniknionej niepodległości muzułmańskiego Pakistanu, głównym zadaniem światowi liderzy uważali uniknięcie możliwego krwawego konfliktu między tymi krajami. Potyczki trwają do dziś. Ale to nie jest wojna. Wczorajsza dyplomacja uspokojenia zmieniła się w politykę sankcji i lokalnych operacji wojskowych. Można dokładnie określić datę narodzin tej międzynarodowej strategii. Zaczęła się od „Pętli Primakowa”. W marcu 1999 roku premier-minister Federacji Rosyjskiej Jewgienij Primakow, dowiedziawszy się, że NATO będzie atakować Belgrad, rozkazał zawrócić samolot nad Atlantykiem i wrócił do Moskwy. Nazajutrz zaczęło się wchodzenie miejskiego urzędnika Putina (choć i ze Smolnego) do kremlowskich pałaców. Stary czekista wnętrznościami wyczuł imperialnego fanatyka. 1 marca 2014 roku napisałem: „...trzeba nie wybierać „wodzów”, a występować na Krym! Obserwuję panikę wśród znajomych. Ich nie uspokajają moje słowa: odbywa się legalizacja nieformalnego rosyjskiego panowania na Krymie, któremu wy potakiwaliście 20 lat z okładem. Okupanci na tym nie poprzestaną – im potrzebna jest historyczna ojczyzna, mówię. Znów się denerwują, mówiąc, a my? A wy, jak siedzieliście, tak i siedźcie”. Wtedy na wpis odpowiedziało aż osiem osób. Oto już HISTORIA. Jej długotrwały epizod. I kierownictwo kraju go żuje – nie połyka, bo się zadławi. Zełenski nie widzi zagrożeń od Putina, dlatego zwleka z decyzjami, potrzebnymi państwu, które reformuje się, walcząc. Jest skrzydlate powiedzenie: zwlekanie – najgorszy sposób zdrady. Mamy do czynienia z takim przypadkiem. Nasza historia ułoży się za lat trzysta. Wtedy kozak wyjdzie z niewoli, wszak w ludowych dumach on wciąż w kajdanach. I my ich nie rozbijamy codziennym wysiłkiem. Kremlowskie Pujło znów ogłasza o „jednym narodzie”, „naszych ziemiach” i „rdzennych ruskich” na Ukrainie i nie otrzymuje aperkotu w szczękę. Wiecie, co agresorzy robili 8 lat temu? Wymagali, żeby „partnerzy” w Europie i na świecie nie uzbrajali „buntowników” (batalionów ochotniczych) przeciwko „opołczeńcom” (terrorystycznym ugrupowaniom). I nas namawiali innymi słowami, ale blisko w sensie do putinowskiego „podoba się – nie podoba się”. Zły znak – kryminalne „czastuszki”. Chłopak z petersburskiego podwórka, zwiadowca, oficer z dziwnym przezwiskiem „Okurtek” i pod kremlowskimi gwiazdami pozostał bosiakiem. W 2011 roku obiecał „łapać i moczyć w sortirze”, jak się wyraził, „terrorystów”, chociaż chodziło o obrońców legalnych praw czeczeńskiego narodu. Po pewnym czasie Putin rzucił się przepraszać za emocjonalny wybuch. Kilka supełków na pamięć. W 2003 roku erefija zamierzyła się na wyspę Tuzła. Oni dowodzili, że wyspa – to nie wyspa, a kosa, która przylega do Półwyspu Tamańskiego. Od tego Pujło zaczął likwidację Ukrainy, jednak oparzył się. Wtedy deputowany ludowy Borys Tarasiuk ostrzegł świat, że takie działania zagrażają europejskiemu bezpieczeństwu. Czymże jest europejskie bezpieczeństwo? To – pokój i dobrobyt narodów, które zamieszkują kontynent od Gór Uralskich do Kanału Angielskiego (La Manche, u Francuzów). Trzy nacje brały się gwarantować rozkwit na tych ziemiach w nowej historii: Rzymianie, Niemcy i „ruscy”. Dzisiejsi Włosi przynieśli światu drogi i rzymskie prawo. Niemcy rozwinęli klasyczną filozofię i stosowane ludobójstwo. Z „ruskimi” mam terminologiczny i istotowy problem. Nie ma takiego narodu! Podrap każdego „ruskiego” i drugą warstwą zobaczysz Ukraińca, Mordwina, Tatara, Czuwasza... Ani Wolter, ani Bismarck, ani Engels, ani Churchill nie zdołali ustalić pochodzenia i przewidzieć przyszłości „ruskich”. Kanclerz Gorczakow pisał w cyrkularnej depeszy do wszystkich europejskich rządów: „Zachowanie pokoju w Europie jest warunkiem naszych wewnętrznych przekształceń”. Chociaż żadnych postępowych zmian na lepsze życie w „więzieniu narodów” nie planowano. Z jednej prostej przyczyny: u nich nie było „swoich”, nie było jednokrwistego narodu. Wierzchołek – tatarskiego, niemieckiego, francuskiego pochodzenia, a na dole – milczące plemiona „od Mołdawianina do Fina”. Na wskroś kłamliwa depesza Gorczakowa i dla putinoidów pozostaje formułą oszustwa cywilizowanego świata. (Przypomnijcie sobie niedawne „ultimatum o gwarancjach bezpieczeństwa” dla FR). Cała ich historia potwierdza, że jakakolwiek wzmianka o pokoju ukrywa zaborcze zamiary. Pokazowa z punktu widzenia tego kolejna bajka od Pujła o państwie Izrael. Według jego wizji, tam „są biali”, „no i... inni”, jedni rozmawiają w jidysz, inni w hebrajskim, ale odnoszą się do wszystkich jednakowo szanująco – moralizuje czekista, nakłaniając słuchacza do myśli o „jednym narodzie”. Tak, „banderlogami” nie nazywają! Jedynie odrzuciwszy omamienie, rozumiemy, że chodzi o religijną wspólnotę, a nie narodową tożsamość. Po raz pierwszy za cały czas rządów „Okurtek” użył sformułowania „historyczna Rosja”. Plątaniną wyjaśniając, co to jest, palnął, jakby cały świat nie wiedział, że „ZSRR – to Rosja”. W ten sposób zdementował wszelkie pretensje do hegemonii w Europie, sukcesję prawną od Związku i potwierdził historyczną odmienność od Ukrainy. U nas tylko jeden prezydent mógł powiedzieć narodowi prawdę. To Juszczenko. Jego starczyło tylko na wstępną część krytycznej oceny stosunków nacji z ordą. Krawczuk unikał nieuniknionej wojny. Kuczma sam zdziwił się i przestraszył, przeczytawszy tytuł swojej książki „Ukraina – to nie Rosja”, ale właśnie od tej formuły zaczęło się nowe przyswajanie ojczystego historycznego spadku. Janukowycz był moskiewskim pachołkiem. Poroszenko – biznesmenem. Skąd bierze się, skąd wyłania się nasza władza zwierzchnia? Często pisałem, że nasz „dział kadr” jest w Moskwie. (Właśnie tej tezy nie komentują nigdy!). Ciekawie prześledzić to zjawisko w czasie. Kolektywne bezpieczeństwo w nowoczesnej postaci pojawiło się w odpowiedzi na... Wielką Rewolucję Francuską, która pod demokratycznymi hasłami zrodziła tyrana. Kiedy Napoleona Bonaparte uwięziono i otruto, silni tego świata przeprowadzili w 1815 roku Kongres Wiedeński. Radzi zwycięstwu i końcowi samozwańczego „imperatora” chcieli zlikwidować Francję, podzieliwszy ją pomiędzy triumfatorów. (Drodzy przyjaciele, ta idea wam nikogo i niczego nie przypomina? Żeby aluzje ożyły, powiem: do takiej myśli skłaniał bożych pomazańców rosyjski car Aleksander I, który bał się buntów, powstań i rewolucji – czyli Majdanów – bardziej od innych koronowanych). Historyczna pamięć – to nie piękne słowa, a żywa rzeczywistość. Oto dlaczego Pujło wykorzystuje i transmituje światu walkę Ukraińców o demokrację jako bunt i przejaw państwowego terroryzmu. Szpieg Aleksandra I pod pseudonimem „Józefina” Charles Maurice de Talleyrand na wspomnianym Kongresie reprezentował... Francję. (Skojarzenia się nasilają!) To właśnie on ocalił państwo dla Francuzów, wysuwając zasadę „monarchicznej legitymizacji” jako jedyne prawo do władzy, a roszczenia terytorialne uczynił „jabłkiem niezgody” dla zwycięzców. Już kolejny Kongres w 1848 roku faktycznie anulował tę zasadę, ogłaszając podstawą tworzenia państw „prawo narodów do samostanowienia”. Właśnie wtedy (po „Wiośnie Ludów”) rosyjski (!) kanclerz Gorczakow zaproponował stworzenie czegoś na wzór Ligi Narodów. Sąsiadów zawsze ciekawi, co u was gotowali? Dotyczy to również kuchni państwowych. Zwłaszcza politycznych. W tym celu od czasów prehistorycznych istnieje szpiegostwo. Aby utrwalić informacje, wykorzystuje się dyplomatów, dwustronne i wielostronne umowy, od ponad dwóch stuleci działają organizacje międzynarodowe. Połowa Ukraińców w ogóle nie rozumie, czym jest polityka międzynarodowa? W czasach sowieckich ludności pozwalano zorganizowanie manifestować jedynie za pokojem. W Niepodległej Ukrainie ten problem został utajniony jeszcze głębiej. Nikt i nigdy nie mówił „przeciętnym obywatelom”, że problematyka ukraińska pojawiła się na scenie międzynarodowej jeszcze na początku XX wieku. Wczytajcie się w akapit z Wikipedii: „Do zadań Ligi Narodów należała obrona praw mniejszości narodowych, zagwarantowanych umowami międzynarodowymi, które podpisały kraje okupujące ziemie ukraińskie. Rządy emigracyjne Ukraińskiej Republiki Ludowej i Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, ukraińscy parlamentarzyści wielokrotnie zwracali się do Ligi Narodów ze skargami na naruszanie praw i wolności na okupowanych ziemiach ukraińskich przez lokalne rządy Rzeczypospolitej Polskiej, Królestwa Rumunii i ZSRR”. Wśród instrumentów uśmierzania naruszających prawo międzynarodowe nie ma kar adekwatnych do zbrodni. Jedyny przykład – praktyka Międzynarodowego Trybunału ONZ w Hadze. Rzadko wykonywane są postanowienia i rezolucje ONZ czy jej Rady Bezpieczeństwa. Słabość wykorzystali rewanżyści z Zalesia. Zgodnie z zasadą „Łapaj złodzieja!”, czynią bezprawie na świecie. Pod mruczenie Putina na ucho Merkel, Sarkozy'emu i Berlusconiemu, kuszące propozycje dla Rumunów, Polaków, Węgrów, wojskowi zaanektowali Krym i stworzyli wrogi przyczółek na Wschodzie naszego kraju. Posłańcy światowych liderów wyrazili „głębokie zaniepokojenie” i rozdawali na Majdanie pierożki oraz bułeczki. Wtedy głos zabrała ukraińska młodzież. Młodzi kibice piłkarscy w Charkowie powiedzieli: „Putin – chujło!” – i usłyszeli to, zrozumieli ludzie i komputery na całym świecie. Pod kloszem zaleskich służb specjalnych ukraińscy włodarze niszczyli gospodarkę państwa i jej Siły Zbrojne, szerzyli myśl o „tymczasowości projektu Ukraina”, pobłażali korupcji i bezprawiu, przeszkadzali w poznawaniu prawdziwej historii oraz rozwoju języka i kultury. Ukrainę niszczono pętlą ze stalinowskich nici. Ta pętla okazała się na szyi samego zabójcy. Tak powoli stąpa historia, że „stary świat” kolonializmu butwieje i upada. Prawa monarsze przeszły na narody. Próbują je przechwycić tyrani-samozwańcy. Jednak obcy jest im los narodu i ludu, dlatego zdolni są tylko do „zwrotu Primakowa” – w przeszłość. Widzimy jego agonię. Smutna historia: kronikarze nie pamiętają wesołych. W tej odnotują, że erefia popełniła samobójstwo. Skutki tej wojny wpłyną na międzynarodowe oceny roli Ukrainy i Ukraińców w Europie i na świecie. Wewnątrz kraju wyrastać będzie narodowa elita polityczna, zmienią się nastroje wyborcze. Ludność z nabytą chorobą „rosyjskojęzyczna szczęka” przemówi z galicyjskim akcentem i, przyswajając przestrzeń kulturową, nauczy się języka literackiego. Przeszłość jest ciekawa. W niej ukryte są klucze do przyszłości. Czas historyczny nasycony jest osobowościami, na których losie wyryto wysoką próbę wartości, i ludźmi, na których próby nie ma gdzie postawić. Północni ordyńcy nie zaatakują szerszym frontem. „Rosyjskiej wiosny” nikt nie wskrzesi. Jeszcze ma być symboliczny telefon ich Ribbentropa. Jeszcze w pakietach dokumentów dowódców wojskowych z legendą ćwiczeń nie ma koperty z mapami i celami na terytorium Ukrainy. Trwać będzie „bezkontaktowa walka” i „wojna hybrydowa” z „Doktryny wojennej Federacji Rosyjskiej”. Jedyne, co osiągnie Pujło, to nie wymarzonej „Jałty-45”, a sprawiedliwej Hagi-22. P.S. Figuralne wyrażenie „prędzej czy później” w historii ma tylko jedno znaczenie: to się stanie! Wierzę, że świat przypomni sobie okrzyk premiera Australii Stephena Harpera, skierowany do Putina jeszcze w listopadzie 2014 roku: „Wynoście się z Ukrainy!”. Powtórzy się też ocena „Putin-zabójca!”. W tych dniach z pełną nadziei intonacją cytują wystąpienie w Radzie Bezpieczeństwa ONZ ambasadora ChRL w poparciu integralności terytorialnej Ukrainy. I obok wspominają o Tajwanie. A na próżno! Tutaj jest zupełnie inna sytuacja, niezwiązana ze skutkami kolonializmu czy powojennego podziału świata przez klub zwycięzców. Do nich, nawiasem mówiąc, wszedł też Chiny, ale nie kontynentalne, a wyspiarski Tajwan. Rozłam narodu nastąpił w wyniku konfliktu ideologicznego nacjonal-komunistów (KPCh) i partii narodowej (Kuomintang). Kiedy znajdzie się podstawa do pojednania, naród się zjednoczy. Jeśli... Jeśli Chiny nie będą kusić się imperialnym przykładem erefii zajmowania terytoriów siłą, choćby „miękką”. Ukraina ze wszystkich dramatycznych okoliczności rosyjskiej agresji – wojennych, prawnych, społeczno-ekonomicznych, kulturowych – wyciągnie niezbędne dla życia państwa wnioski. Nie może być wśród zagrożeń dla bezpieczeństwa narodowego „piątej kolumny”, oligarchicznego pulu, prawnego samowolstwa siłowików i urzędników oraz korupcji. Bezpieczeństwo międzynarodowe również wymaga pilnych zmian. Zagraża mu tyrania, fanatyzm religijny, nieprzezwyciężone skutki ekonomiczno-społeczne kolonializmu. Tak jak zmieniły się zasady „prawowitych monarchii” czy praw mniejszości narodowych i ludów, dyktat zwycięzców, tak staną się decydującymi ogólnoludzkie wartości, właściwe historycznym narodom. Kultura narodów będzie je chronić i w przyszłości. Cokolwiek by się nie stało, zobaczymy w końcu zwycięstwo dobra i prawdy. Inaczej świat już dawno by zniknął. Ale my czekamy na nowy dzień i jasne ciepłe słońce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przez reżim Janukowycza uczestników Rewolucji Godności po raz pierwszy nazwano Niebiańską Sotnią. – Codziennie czytamy niepokojące wiadomości, że Rosja przygotowuje się do nowej rundy agresji przeciwko Ukrainie, codziennie agresorzy gromadzą swoje wojska i sprzęt w pobliżu naszych granic. Dlatego strzec i pielęgnować pamięć o Majdanie, o Bohaterach Niebiańskiej Sotni jest szczególnie aktualne. Ważne jest, aby uświadomić sobie kluczową istotę Majdanu. To było powstanie o niepodległość państwową! Celem Rosji jest zniszczenie naszego państwa. Gdyby majdanowcy nie usunęli prorosyjskiego reżimu Janukowycza, Ukraina już dawno znalazłaby się w sferze wpływów naszego odwiecznego wroga – Moskwy! Przekształciłaby się w taką sobie Małorosję, jak obecnie Białoruś. Putin nie pogodził się ze swoją porażką ani po pomarańczowych wydarzeniach, ani po wydarzeniach na Majdanie, kiedy Rosja uciekła się do okupacji Krymu i części Donbasu. Wojna rosyjsko-ukraińska to logiczna kontynuacja walki o niepodległość – podsumował Pustowhar. Połtawski oddział UINP

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wojownicy światła

– Każdy z nas zawsze ma nadzieję na lepsze. Nadzieja towarzyszy nam chyba wszędzie, ale co jesteśmy gotowi zrobić, aby nie pozostała ona płonna? Daleko nie każdemu człowiekowi przypada w udziale zaszczyt przyczynienia się do urzeczywistnienia najlepszych nadziei. 20 lutego 2014 roku stał się przełomową datą tej nadziei na lepsze. Bohaterowie ginęli za honor, za wolność, za prawo bycia ukraińskim narodem. Za to poświęcenie zostali kanonizowani – włączeni do zastępów Niebiańskiego Wojska, aby chronili kraj przed nieszczęściem, czuwali i strzegli go z niebios. A za bezgraniczną miłość do rodzinnej ziemi Ukraińcy w całym państwie i poza jego granicami dzisiaj w żałobie nisko chylą głowy przed pamięcią o Niebiańskiej Sotni – ludziach w różnym wieku, którzy zostali zabici w cywilizowanym XXI wieku. I nie mamy prawa zapomnieć o ich czynie! – powiedziała we wstępie organizatorka kulturalna Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego (PNUP) Natalia Złatopolska. Uczestnicy spotkania obejrzeli krótkometrażowy film dokumentalny z cyklu „Bojownicy o niepodległość” produkcji TRK „Łtawa” o Bohaterach Niebiańskiej Sotni z Połtawszczyzny – Andriju Czernence i Ihorze Serdiuku, którzy zginęli podczas starć na stołecznym Majdanie. Ołeh Pustowhar przedstawił książkę Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) „Majdan z pierwszej ręki. Wymiar regionalny. Wydanie 3, część 2”. Zbiór wspomnień przygotowano w ramach projektu UIPN „Majdan: historia mówiona”. Do trzeciego wydania weszły wywiady z działaczami z regionów, w szczególności z Połtawszczyzny, aby zrekonstruować wydarzenia lokalnych Majdanów. Przecież podczas Rewolucji stolica znajdowała się w centrum uwagi społecznej, a ruchy protestacyjne w obwodach – na jej peryferiach. Więc Eduard OWCHARENKO „Prawda Majdanu” – film dokumentalny reżyserów Andrija Sołonewycza i Dmytra Łomaczuka o Majdanie w Kijowie. Producentami obrazu są Anna Łewkiwska i Tetiana Nehrij, scenarzystą – Jewhen Wasylczenko, operatorem – Ołeksyj Ołeksandrow. Obraz kręcono dla tych, którzy są przekonani o prawdziwości kremlowskich mitów, i właśnie po to, by rozwiać te mity, powstał ten film. Autorzy pragnęli pokazać światu to, co rzeczywiście działo się na Majdanie w Kijowie. Stał się on odpowiedzią na propagandowe prace kremlowskich dziennikarzy, z których większość dyskredytowała Majdan i zniekształcała informacje o ówczesnych wydarzeniach na Ukrainie. Zwykli aktywiści i działacze społeczni samodzielnie je obalali, wyjaśniając i opowiadając o minionych wydarzeniach, każdy na własnym przykładzie. Pierwszym zadaniem twórców filmu było rozpowszechnienie tego obrazu właśnie dla widzów ze Wschodu i Południa Ukrainy, aby ludzie mieli możliwość zobaczyć naprawdę to, co działo się na Majdanie. – Film był gotowy do pokazu jeszcze 15 lutego 2014 roku – wspomina reżyser-inscenizator, laureat Narodowej Nagrody im. Szewczenki Dmytro Łomaczuk. – Ale kiedy zaczęliśmy montować, okazało się, że brakuje niektórych fragmentów. 18 lutego powiedziałem operatorowi: „Juro, chodźmy jeszcze pokręcić”. Wszyscy pamiętają, jakie tego dnia było napięcie. A dla nas to bardzo cenne, bo takie kadry się nie powtarzają i ich nie zagrasz. Poszliśmy na ulicę Instytucką i tutaj wszystko się zaczęło. Operator pyta: „A co kręcić?”. Mówię: „Juro, kręć wszystko, co widzisz. Tylko nie wychylaj się zza betonowej ściany, bo strzelają”. Te kadry wydarzeń na Instytuckiej, które obiegły cały świat, to w 80 procentach nasze nagrania. My te kadry od razu umieszczaliśmy w Internecie, blokowano je. Umieszczaliśmy ponownie – i znów blokowano. 25 lutego ukończyliśmy film, a 1 marca odbyła się jego prezentacja w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy. Wtedy ten budynek jeszcze śmierdział dymem. Tutaj leczono uczestników Rewolucji Godności. Po tym z żoną przebiliśmy się do radia i pół dnia prowadziliśmy program o wydarzeniach na Majdanie. „Wojownicy światła – bohaterowie Majdanu” – pod taką nazwą w Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym (PNUP) im. W. G. Korolenki odbyło się historyczno-krajoznawcze wydarzenie kulturalno-oświatowe. Z okazji Dnia Bohaterów Niebiańskiej Sotni społeczność studencka i wykładowcza przez ZOOM dołączyła do tematycznego spotkania, które moderował Ołeh Pustowhar – regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) w obwodzie połtawskim. kompilatorzy próbowali wypełnić tę lukę, kształtując wyobrażenie o Majdanie jako zjawisku ogólnoukraińskim. Wydanie składa się z 25 rozdziałów – według liczby regionów Ukrainy. Rozdziały podane są według nazw obwodów, ułożonych w porządku alfabetycznym. Tworząc wydanie, angażowano różnych narratorów, którzy mogli z różnych pozycji przedstawić swoją wizję Majdanu. Jako aktywny uczestnik Rewolucji Godności i kompilator rozdziału o wydarzeniach Majdanu na Połtawszczyźnie, Ołeh Pustowhar podzielił się swoimi wspomnieniami o tamtych burzliwych czasach i przedstawił kronikę wydarzeń Rewolucji Godności na Połtawszczyźnie. Zauważył, że wartość wspomnień opublikowanych w książce polega na tym, że powstawały one „na gorąco”. Są dość wyraźne, emocjonalnie zabarwione. Moderator spotkania opowiedział o pochodzącej ze wsi Rokyta na Połtawszczyźnie poetce, działaczce społeczno-politycznej, autorce czterech tomików poezji, założycielce i dyrektorce wydawnictwa „Duchowna Wiś” Tetianie Domaszenko, która napisała wiersz „Niebiańska Sotnia wojowników Majdanu”. W nim zabitych prorosyjsko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Pamięci Iwana Dziuby

Jurij SZCZERBAK. 22 lutego rano zadzwoniła do mnie Marta Dziuba i powiedziała, że w nocy zmarł jej mąż – Iwan Mychajłowycz Dziuba… Kolejny cios w serce. Czas śmierci, który rozpoczął się dla mnie w 2020 roku, trwa – i nie ma na to zatrzymania. Iwan Dziuba na zawsze został wyryty w historii współczesnej Ukrainy – jako myśliciel, jako jeden z twórców ukraińskiej cywilizacji, jako bodaj pierwszy dysydent-szestdziesiątnik naszego kraju, jako uczony-encyklopedysta, subtelny badacz literatury ukraińskiej (i nie tylko). Dziecko zrusyfikowanej donieckiej ziemi, stał się jednym z zwiastunów nowego ukraińskiego Odrodzenia lat 1960–1990 – duchowego, narodowego, politycznego. Jego książka „Internacjonalizm czy rusyfikacja” weszła do grona najważniejszych dokumentów politycznych XX wieku, zaświadczyła o pojawieniu się na Ukrainie młodego intelektualno-demokratycznego pokolenia bojowników o niepodległość i godność narodową. Na długo przed powstaniem polskiej „Solidarności” Iwan Dziuba wynalazł niespotykaną dotąd broń do walki z komunizmem: porównał, zestawił obłudne hasła i obietnice leninizmu-stalinizmu z krwawą ludobójczą praktyką Imperium zła. Ta dociekliwa, obiektywna, jakby nawet życzliwa analiza młodego idealisty (bo wierzył początkowo słowom Lenina!), zadała niszczycielski cios czerwonej ideologii, miała dalekosiężne skutki zarówno dla ukraińskiego społeczeństwa, przyspieszając jego przejrzenie, jak i dla całego systemu komunistycznego. Poznałem Iwana Mychajłowycza w 1960 roku; zaprzyjaźniliśmy się, rysowałem ilustracje do jego błyskotliwych artykułów w „Literaturnej Ukrainie”, w których bezlitośnie miażdżył zaściankowe utwory ukraińskich socrealistów. Iwan Dziuba stał się nie tylko moim przyjacielem, ale i Nauczycielem. Odegrał znaczącą rolę w mojej polityczno-narodowej edukacji, przynosząc regularnie zakazane książki i kopie samizdatowych artykułów. Wśród nich – książkę publicystyki pochodzącego z Ukrainy, wybitnego żydowskiego polityka Wołodymyra (Ze’ewa) Żabotyńskiego. Pamiętam, jak zdziwili się w 1993 roku liderzy Izraela – premier Icchak Rabin i ówczesny minister spraw zagranicznych (przyszły prezydent) Szimon Peres, kiedy powiedziałem, że stałem się ukraińskim nacjonalistą także dzięki utworom Żabotyńskiego. I. M. Dziuba przeszedł przez cierpienia więźnia KGB. Boleśnie było słyszeć głosy niektórych gabinetowych „radykałów”, którzy potępiali chorego na gruźlicę człowieka za jego wymuszoną skruchę, która uratowała mu życie. Ci szaleni „bojownicy o wolność”, trzymając się z dala od tragedii, popychali Iwana Mychajłowycza do samospalenia. Na szczęście Dziuba przeżył, wytrzymał, nie złamał się i podarował nam bezcenne utwory, które stanowią dzisiaj złoty fundusz ukraińskiej literatury. Iwan Dziuba – jakiekolwiek stanowiska zajmował, jakie nagrody otrzymywał – pozostawał sprawiedliwym inteligentem, człowiekiem obojętnym na niskie ziemskie uciechy. Iwan Mychajłowycz Dziuba odszedł z życia w noc, kiedy została przewrócona strona ukraińskiej i światowej historii. W noc, kiedy szalony dyktator Rosji Putin wypowiedział wojnę Ukrainie, zaprzeczając samemu prawu do naszego istnienia. Ale wiem: Dziuba, cieleśnie udręczony, stary i zniedołężniały, nie umarł. Pamiętam go młodym i natchnionym, ironicznym i pełnym sił. Pozostawił nam duchową broń – swoje słowo. I to słowo miłości do Ukrainy pokona swoje noc kremlowskiego karła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Filmowe wspomnienie o Majdanie

W Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór poświęcony pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Podczas wydarzenia pokazano film „Prawda Majdanu”. Kiedy realizowano ostatnie zdjęcia, na ulicy Instytuckiej leżały już kwiaty i wieńce. Na spalonym drzewie zobaczono czarne, okopcone wróble. Mężczyzna obok powiedział, że to dusze Niebiańskiej Sotni. Symboliczne porównanie. To był pierwszy na Ukrainie film dokumentalny o tamtych wydarzeniach. A wszystko, co tworzono później, moim zdaniem, powstawało pod wpływem tych, którzy rządzili państwem. A my pokazywaliśmy wszystko to, co było naprawdę. Czasami pytają mnie: „A dlaczego nie ma tu wywiadów, komentarzy działaczy partyjnych, ówczesnych liderów opozycji?”. Ponieważ wielu z nich naród nie wierzy. Zamieściliśmy wywiady z ludźmi, którzy byli na miejscu, mówili to, co czuli. Nic nie wycinaliśmy z ich rozmów. Od tamtego czasu minęło osiem lat. Ale pełnowartościowe muzeum Majdanu do tej pory nie powstało. Nie ukarano tych, którzy strzelali, którzy to wszystko zapoczątkowali. Mam nadzieję, że doczekamy się czasu, kiedy zasłużoną karę poniosą ludzie zamieszani w tragedię na Majdanie. Później film nieco skróciłem, bo trudno długo oglądać kadry o tamtych wydarzeniach. Co roku pierwszego grudnia i w lutym zamieszczam go na Facebooku. Ale po kilku dniach on znika. Możliwe, że film i dzisiaj komuś się nie podoba i ktoś go blokuje. Kontynuujemy pokazywanie filmu. Nie czekamy na zaproszenia, chodzimy do szkół, do studentów, jeździmy po wsiach. Wielu ludzi rozpoznaje na kadrach siebie. Naszym zadaniem jako filmowców jest zachowanie tego wszystkiego. Razem z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawłem Mowczanem zajmuję się tworzeniem filmów o tematyce historycznej. Zrobiliśmy już około 100 takich obrazów. Trudno robić filmy, kiedy nie ma się archiwum. Oczywiście można zrobić rekonstrukcję. Ale kiedy widzisz na ekranie czarno-białe archiwum, to bardziej mu wierzysz… O wieloletniej współpracy z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki opowiedziała zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Literatury ds. pracy naukowo-oświatowej Raisa Sennikowa. Wyraziła przekonanie, że ta współpraca będzie trwała nadal. Swoimi wspomnieniami o wydarzeniach na Majdanie podzielili się: zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Nehrij, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha, członkini Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Tamara Bihun, prezydent Akademii Administracji Państwowej przy Prezydencie Ukrainy Wasyl Kujbida, ataman najwyższy Międzynarodowego Stowarzyszenia Kozactwa Mychajło Szytyj, poetka, autorka skrzydlatego określenia „Niebiańska Sotnia” Tetiana Domaszenko. Wydarzenie odbyło się w Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego. Mówcy podkreślali znaczenie języka ojczystego w życiu narodu, a Bohaterowie Niebiańskiej Sotni oddawali swoje życie także za prawo do posługiwania się językiem ukraińskim. Na zakończenie wieczoru Tetiana Nehrij wykonała kilka lirycznych i patriotycznych pieśni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ukraina – w Ojczystym Słowie

W powietrzu zapachniało wielką wojną. Chociaż nie, ona trwa już 8 lat. Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Niedawno, odpowiadając na społeczne zapotrzebowanie niespokojnej teraźniejszości, wyszła książka o wymownym tytule – „Ja – Ukrainiec! Ja – Ukrainka! My – Ukraińcy!”, przydatna dla szkół, bibliotek, uniwersytetów, instytucji akademickich. Mistrzowie słowa wydawnictwa popularnonaukowego wypowiadają się o tym, co najdroższe: ojczystym narodzie i języku ukraińskim. Autorzy (opracowujący) – naukowcy Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego imienia Jurija Fedkowycza Bohdan Melnyczuk oraz Olha Melenczuk, o których również można pisać życiorys, pełnoprawnie przyrównując ich do tego uznanego szeregu inteligencji, która broni i pielęgnuje ojczyste słowo. Pół wieku znam pana Bohdana, wielkiego mistrza wykwintnego języka ukraińskiego, niestrudzonego proświcianina od czasów narodzin na Bukowinie pod koniec lat 80. XX wieku Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki. Pamiętam jego żarliwe, okraszone szlachetną literacką wymową wystąpienia i przemówienia przy różnych świątecznych (i nie tylko) okazjach. Był (i jest) aktywnym inicjatorem oraz orędownikiem procesów ukrainoznawczych, które realizowano wtedy na tektonicznym przełomie radziecczyzny, która przez ponad cztery dekady zdążyła wydeptać rusyfikacją pole narodowo-kulturowe, zwłaszcza w Czerniowcach. Słowem, radą, czynem na wszelkie sposoby sprzyjał w czasach odrodzenia narodowego procesom przejścia przedszkoli, szkół, instytucji oświatowych na ukraiński język nauczania, wspierając swoimi ukrainocentrycznymi publikacjami czasopisma „Łastiwka”, „Bukowynśkyj żurnał”, gazety „Bukowyna”, „Czas”, „Mołodyj bukowyneć”, „Bukowynśke Wiczę”… Znakomitymi dla regionu i całej literatury ukraińskiej w latach 90. stało się wydanie drugiej części chrestomatii „Pisarze Bukowiny drugiej połowy XX wieku”, której głównymi redaktorami byli B. Melnyczuk oraz profesor katedry literatury ukraińskiej M. Jurijczuk, reprezentując 30 mistrzów ukraińskiego słowa artystycznego. Ten dorobek kontynuował trudną drogę kształtowania się piśmiennictwa ukraińskiego na Bukowinie, zważywszy na to, że po pierwszym wydaniu chrestomatyjnym, pozostawiając poza ramami zbioru niemało wybitnych (zakazanych!) postaci, druga część pojawiła się dopiero po czterdziestu latach. Niezwykle popularna w środowisku kulturalno-oświatowym, praca była jednocześnie swoistym przypomnieniem o etycznym długu współczesnych (twórców, artystów i władz) wobec konieczności gruntownych badań naukowych i publicznego naświetlenia twórczości wybitnych postaci procesu literackiego i narodowo-kulturowego XIX wieku. Przecież właśnie pisarze i proświcianie tamtego okresu rozniecili ledwo tlący się ogień żywego Ojczystego Słowa, budząc zdenacjonalizowane ukraiństwo Bukowiny. O. Makowej w życiorysie o J. Fedkowyczu wspomina ocenę tamtych czasów, opisaną przez działacza społecznego J. Pihulaka: „Nie było na Bukowinie narodu ukraińskiego. Niemiecki duch zdusił wszelkie życie narodowe w kraju. Jesteśmy skazani na śmierć moralną. W urzędach cywilnych panuje niemota, a na polu kościelnym – rumunizatorzy. Świadome dzieci zamierającego narodu ukraińskiego można było policzyć na palcach jednej ręki”. A w gazecie „Bukowyna” zaznaczano, że w całej Bukowinie ledwie znajdzie się 10 nauczycieli, którzy umieją poprawnie pisać po rusku. Prawda, istniały też inne przyczyny, o których swego czasu pisał W. Simowycz: „Obudzili się do życia bukowińscy Ukraińcy jeszcze pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku. Ale rozbieżność w poglądach na sprawę narodową, brak wiary we własne siły i moskalofilstwo nie dawały temu życiu rozwinąć się”. I oto pośród tego wydeptanego i wykorzenionego pola narodowego na cały głos wtedy wybrzmiał Sydir Worobkewycz, wzywając Ukraińców w znamiennym utworze „Ojczysta mowa” do zjednoczenia wokół macierzystego ojczystego Słowa, które otworzy nam naszą „przeszłość”, prawdę i przyszłość. Dzwonem rozleciał się ten testament duchowy, który i dziś słychać w każdym ukraińskim sercu: „Mowo ridna, słowo ridne, / Hto sia was stydaje, / Hto hornetśia do czożoho, / Toho Boh karaje; / Swoji joho curajutśia, / W chatu ne puskajut, / A czożiji, jak zarazu, / Czumu obmynajut”. Dlatego w tym reprezentacyjnym wydaniu wśród kohorty sławnych ukraińskich prośwician właśnie J. Fedkowycz i S. Worobkewycz godnie wpleceni są w wieniec ogólnoukraińskiej rodziny literackiej. Ponieważ dzięki swojej bezbrzeżnej wierze, talentowi, ofiarnej pracy dla swojego narodu ci najsławniejsi w naszym bukowińskim piśmiennictwie stali się godnym przykładem dla innych na wieki, żeby uczyć się, jak należy pracować dla swojego kraju i dla swojego narodu (według O. Makoweja). Iwan Franko, oceniając zbiór S. Worobkewycza „Nad Prutem” (1901 r.), napisze o nim, że on „jeden z pierwszych skowronków nowej wiosny naszego odrodzenia narodowego”. Po obu stronach od nich umieszczone są druki wybitnych światłych umysłów narodu ukraińskiego, spragnionego wolności i sprawiedliwości, odzwierciedlając jego ideały, uczucia, zamysły: Sakowycz, Mazepa, Skoworoda, Kotlarewski, Kwitka-Osnowjanenko, Szewczenko, Franko, Łesia Ukrainka, Hrinczenko, Kronika halicko-wołyńska… Nie sposób wyliczyć imion sławnych Ukraińców, którzy swoim Słowem, Czynem, Wiarą w niezwyciężoność i siłę Narodu stworzyli prawdziwą Ewangelię wychowania ducha ukraińskiego Narodu. Refrenem brzmią słowa wielkich synów ziemi naszej o najdroższych wartościach narodowych – jedności, ojczystojęzyczności, jednowierności, godności, pamięci historycznej, ukraińskiej państwowości. Bohdan i pani Olha, opracowując tę książkę, stworzyli błyskotliwą światopoglądową wstępną preludię, pokazując siebie jako prawdziwi naukowcy-inteligenci, wrażliwie reagując na współczesne realia, niepokoje i wzloty swojego narodu. Zawarte w książce przesłania („Słowo 1-e czasu wojny” A. Radywyłowśkiego, nakreślając (według Cycerona) znaczenie dla obywatela ojczystej Ojczyzny: „Nad ojczyznę nic słodszego, nic milszego być nie może”; „Duma” I. Mazepy, który zwracał się do przywódców narodu w celu porozumienia: „Żal się, Boże, Ukrainy, / Że nie w kupie ma synów!”; Szewczenkowe „rozkuwajcie się, bratajcie się!”), są bardzo współbrzmiące z dzisiejszymi wyzwaniami. Ta wysoce etyczna i patriotyczna praca, adekwatnie reagując na ordyńską agresję Moskwy przeciwko Ukrainie, przesiąknięta jest wartością jedności, ciągłością ukraińskości od sławnych czasów państwa Rusi Kijowskiej do szczytowych postaci narodowych, do twórców i bojowników w osobach O. Olżycza, W. Symonenki, W. Stusa, O. Tichego, włącznie ze współczesnymi proświtianami A. Pohribnym, O. Ponomariwem, I. Juszczukiem oraz wieloma innymi. Ta nieustanna żywiołowość przekazywania z pokolenia na pokolenie idei ukraińskiej przenika lata, epoki historyczne, zyskując przystępność, stając się rezonującą i zapadającą w pamięć, zachowaną jako drogocenny spadek dla potomnych. Właśnie w tym sensie opisuje się znaczące wydarzenie początku maja 1913 roku, kiedy I. Franko występował w Ukraińskim Domu Narodowym w Czerniowcach, czytając (przez dwie godziny) w przepełnionej sali swojego słynnego „Mojżesza”. Świadectwa-wspomnienia, które należą do pióra byłego studenta Uniwersytetu Czerniowieckiego, pedagoga i pisarza W. Symowycza, oddają atmosferę niezgłębionej magii wpływu słowa Franki na młodzież, inteligencję, zwykłych ludzi, jego przyciągającej siły, rodzącej się z ducha Bojownika o Ukrainę, obrońcy Narodu i jego Języka Ojczystego. I ta najwyższa wartość ideałów słowa Szewczenki i Franki była czczona przez wszystkie następne pokolenia Ukraińców, była zawsze decydująca w najbardziej odpowiedzialnych czasach zmagań narodowych. Napisane skłoniło mnie do wspomnienia, że wiosną 1917 roku jeden z założycieli Ukraińskiej Centralnej Rady, poeta Mykoła Woronyj (rozstrzelany w 1938 roku przez reżim komunistyczny na mocy wyroku trójki przy UNKWD obwodu odeskiego) opublikuje przejmujący wiersz „Za Ukrainę”, w którym ta przez nikogo i nic niezdobyta idea służenia Ukrainie zabrzmiała namiętnym, wzywającym słowem: „Za Ukrainę, za jej dolę, / Za cześć i wolę, za naród”. Dzisiaj nieco zmieniony oryginalny tekst pod tytułem „O Ukraino, droga matko” brzmi wszędzie: Za Ukrainę, za jej wolę, / Za cześć, za sławę, za naród! Wmyślając się w siłę utalentowanego, szlachetnego Słowa, stworzonego przez Ukraińca, urodzonego w Centralnej Ukrainie, współczesnego i pobratymca Franki, uświadamiasz sobie, dlaczego stało się ono niezwykle popularne po obu stronach Dniepru, wśród jednostek wojskowych Galicjan i Naddnieprzan. A obecnie, dowodząc swojej odwagi i oddania Ojczyźnie, pododdziały Sił Zbrojnych Ukrainy niosą to zwycięskie hasło na sztandarach wojskowych: „Za Ukrainę! Za jej wolę!”. Wydaje się, że rodziło się ono pod wpływem idei soborowości, wyznawanej przez wielkich Budzicieli Narodu. Bo jeśli wnikać w istotę komunikacji Franki i Woronego, która wyszła daleko poza granice prywatności, nabierając społecznie znaczącego charakteru, to zrozumiała staje się rola poety w brzemiennych w skutki czasach istnienia własnego narodu. Bo, swobodnie wybierając przedmiot twórczości („kto Poezję – królową / Odważy się rzucić do więzienia?”), poeta-obywatel nigdy nie ma prawa stać się obojętnym na aktualność czasu, losy, nadzieje i marzenia swojego narodu. Odpowiadając wielkiemu Kamieniarzowi wierszem „Iwanowi France” (jako odpowiedź na jego „Wstęp” do poematu „Leśna idylla”, dedykowanego M. Woronemu), zwracając się do Franki nie inaczej jak „mój nauczycielu i przyjacielu”, wygłasza własne credo: „Moja dewiza: iść za wiekiem / I być całym człowiekiem!”. Ta znamienna zasada, jako obowiązek i zew sumienia, zawarta w życiowym drogowskazie poety „iść za wiekiem”, zachowując swoją całość, harmonię, godność, jest kluczową zasadą normy behawioralnej każdej twórczej osobowości, obdarzonej zdolnością wychowywania Narodu – Słowem, Czynem, Dążeniem. Jednak nikt z poetów, zaznaczają wspominani naukowcy, nie zgłębił tak najsubtelniejszych głębi duszy narodowej Ukraińca, wolnościowości narodu, jak Taras Szewczenko. Właśnie w jego Kobziarzu zabrzmiały pełnym głosem idea narodowa, siła języka ukraińskiego, pragnienie prawdy i sprawiedliwości. Wezwanie do zdobywania „I sławy, i woli” objęło wszystkie ujarzmione ziemie ukraińskie, dotarło do najskrytszych zakątków zniewolonej duszy narodowej. Naród, podzielony cudzoziemskim uciskiem, właśnie dzięki Słowu Szewczenki rodził nową ukraińską ideę państwowości (W swoim domu swoja i prawda), która dotknęła wszystkich warstw ludności. J. Fedkowycz, poznawszy twórczość Szewczenki dopiero w 1862 roku, pod wpływem jego idei zmieni nawet wiarę rzymskokatolicką na prawosławną, zacznie światopoglądowo przepisywać własne utwory („Mazepa”, „Bohdan Chmielnicki”). Ten „austroruski Szewczenko” (według Dragomanowa) pełnym głosem oświadczył, że „nie ma u nas słońca, jak Taras”, a w liście do D. TaniaczKewycza zaznaczy: „Wspinajcie się, bracia, z cudzoziemszczyzny i nabywajcie rodzimego ducha, – najczyściej on na Ukrainie wieje...”. Z czasem inny buntownik ducha narodowego D. Zahul powie o ideałach Szewczenki tak: „I słowo sprawiedliwe twoje, / Stoi od wieków na straży”. Słowem Szewczenki nieustannie, do ostatniego tchu bronił ukraińskiej woli przed zniewolicielami, ginąc w 1944 roku w syberyjskich obozach koncentracyjnych. Wydanie „Jestem Ukraińcem! Jestem Ukrainką! Jesteśmy Ukraińcami!” jest księgą sumienia, utkaną miłością do rodzimego Języka, Ukrainy, ukwieconą złotymi przelewami Słowa wielkich Ukraińców. Rozkochuje ona w Rodzimym Słowie, ukraińskości, rodzi zdecydowany opór ukraińskiego Narodu wobec moskiewskich ordyńców, których miejsce jest na ławach „nowego Norymbergu”. W Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego, czcząc godnych Oświecicieli naszego Rodu, po raz kolejny wspominamy Bukowińskiego Słowika – Jurija Fedkowycza, który, jak powiedział profesor Smal-Stocki, pierwszy położył pod wielkie odrodzenie naszego narodu potężną, silną, odwieczną podwalinę – Rodzime słowo. Właśnie ono inspirowało Fedkowycza świętą wiarą i siłą, skłoniło do wyrycia wiecznego: „Ja kocham moją Ruś-Ukrainę; / Ja wierzę w jej przyszłość...”. I będzie żyła Ukraina wiecznie w Ukraińskim Słowie! ków. Orda uznała „niepodległość ł/dnr” – okupowanych terytoriów ukraińskich. W końcu agresja przeciwko Ukrainie trwa od czasów, gdy zamajaczył zarys Moskwy. To egzystencjalne zło, niczym upiór, prześladuje ukraińskość przez tysiąclecie. Musimy zwalczać je militarnie, ekonomicznie, społecznie, informacyjnie, duchowo, wyznając paradygmat wartościowy idei ukraińskiej z jej aksjomatycznym postrzeganiem świata, że „Nie ma na świecie Ukrainy, / Nie ma drugiego Dniepru”. Ta misja – dla każdego z nas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Mam nieszczęście kochać Małorosję jako miejsce mojej ojczyzny…” W 175. rocznicę urodzin Ołeksandra Rusowa

Halyna DACIUK, dziennikarka Wraz z ujawnieniem nowych dokumentów archiwalnych, prac, dzienników, listów, wspomnień uświadamiasz sobie, że żadne wydarzenie kulturalno-oświatowe i społeczno-polityczne na Ukrainie końca XIX – początku XX wieku nie odbywało się bez udziału małżeństwa Rusowów. Ołeksandr – wybitny statystyk, historyk, etnograf, folklorysta. Sofija – pedagożka, oświatowiec, działaczka społeczna, członkini rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej. Oboje – państwowcy, których dewizą życiową było: „Obowiązek ponad wszystko!”. Ołeksandr Rusow urodził się w Kijowie 7 lutego 1847 r. i stał się czwartym dzieckiem w rodzinie ordynatora Kijowskiego Szpitala Wojskowego Ołeksandra Zacharowycza Rusowa i Oleny Antoniwny von Vogel. Rodzice poznali się i pobrali na Kaukazie, gdzie Rusow był lekarzem wojskowym. W wieku 6 lat chłopiec osierociał, ponieważ ojciec zaraził się w Kijowskim szpitalu od pacjentów cholerą i zmarł w wieku 44 lat. Później Sasza wspominał, że od babki-kostromianki usłyszał pieśni i bardzo wcześnie zaczął odróżniać je od innych – ukraińskich. Wrażliwy na słowo, wybitny filolog Ołeksandr Rusow stanie się jednym z wyrazistych bojowników o język ukraiński, o jego prawo do brzmienia w szkołach, książkach, teatrze, nauce. Rusow był łagodnego usposobienia, skromnym, a zarazem celowym i działającym człowiekiem. Ze srebrnym medalem ukończył II Gimnazjum Kijowskie. Wstąpił na wydział historyczno-filologiczny Uniwersytetu Kijowskiego św. Włodzimierza. Jako jeden z najlepszych studentów został zwolniony z opłaty za naukę. Otrzymywał stypendium św. Cyryla i Metodego. W 1868 roku Rusow obronił pracę kandydacką i został nauczycielem języka łacińskiego i greckiego w Kijowsko-Podolskiej progimnazjum, gdzie wykładał do 1872 r. Ciekawość, pracowitość i zdolności Rusowa zauważono i wybrano go na stanowisko sekretarza rady pedagogicznej gimnazjum. A już w 1871 r. Ołeksandr Rusow jako perspektywiczny nauczyciel został oddelegowany do Austro-Węgier i Niemiec po doświadczenie nauczania w europejskich gimnazjach. Swoją podróż odbył razem z Mychajłem Drahomanowem. O tym Rusow wspomni we „Wspomnieniach o Mychajle Drahomanowie”, wydrukowanych w czasopiśmie „Ukraina” w 1926 r. Niestety, nie dokończy ich, ale nawet urywek jest dla nas interesujący ze względu na niewymyślone szczegóły naocznego świadka burzliwego procesu oświatowego w Kijowie drugiej połowy przedostatniego stulecia. 19 listopada 1871 r. Rada Kijowskiej Akademii Duchownej, gdzie Rusow obronił dysertację, zatwierdziła jego program wykładów z kursu slawistyki, a 24 listopada 1871 r. metropolita kijowski Arsenij zatwierdził O. Rusowa w randze prywatnego docenta Akademii i dopuścił do prowadzenia wykładów. Wraz z otwarciem wakatu w I Gimnazjum Kijowskim Rusowa mianowano nauczycielem języka greckiego. Zdobywa tutaj niepodważalny autorytet i szacunek jako wykształcony i aktywny pedagog o fenomenalnej pamięci, i ponownie wysyłają go w zagraniczną delegację. Już w 1873 r. Ołeksandra Rusowa wybiorą sekretarzem rady pedagogicznej, a Ukazem Senatu z 31 października 1873 r. zatwierdzą w randze asesora kolegialnego ze starszeństwem. Podnosiło to jego status i nadawało osobiste szlachectwo. Jeśli prześledzić wydarzenia w życiu młodego Rusowa w tych latach, przeanalizować jego rozwój naukowy i pedagogiczny, to można odnieść wrażenie, że największą wagę przywiązywał do kariery. Jednak jest to błędne mniemanie. Najważniejszymi zasadami, które kierowały tym człowiekiem, były szacunek do osobowości, poczucie sprawiedliwości i wolności. Dlatego 28 stycznia 1874 r. Rusow, nie myśląc o stanowisku, śmiało wstawił się za studentem, wchodząc w konflikt z kierownictwem gimnazjum, za co został zwolniony ze stanowiska nauczyciela. Właśnie w tym czasie tymi samymi kijowskimi ulicami chodziła młoda Sofijka Lindfors, szlachcianka, Francuzka w linii matczynej i Szwedka – po ojcu. Opuszczając w wieku 9 lat (1865 r.) rodzinną Olesznę na Czernihowszczyźnie, Sofijka wstąpiła do Gimnazjum Funduklejowskiego, ukończyła je ze złotym medalem i stanęła przed dylematem: czemu poświęcić swoje życie – muzyce czy pedagogice? Wybrała oświecenie, oświadczając, że nie powinna egoistycznie budować swojego życia, kontynuując karierę muzyczną, choćby nie wiem jak kochała muzykę. Naród potrzebował edukacji, „oczy dzieci mnie porywały”. I w 1871 r. Sofijka Lindfors razem z siostrą Marią otwierają w Kijowie pierwsze prywatne przedszkole, które będą odwiedzać dzieci Łysenki i gdzie zostanie wystawiona pierwsza ukraińska sztuka dziecięca „Koza-dereza”. W tamtym czasie Ołeksandr Rusow był nie tylko odnoszącym sukcesy wykładowcą I Gimnazjum Kijowskiego, ale także jednym z kierowników Starej Hromady Kijowskiej. Właśnie w Starej Hromadzie, u Łysenków, Sofija po raz pierwszy zobaczyła Rusowa. „Głównym zadaniem ukraińskiej pracy kulturalnej – według Hnata Żyteckiego – była edukacja ludowa. Zwolniony z poddaństwa ciemny, niepiśmienny lud musiał jak najszybciej stać się piśmiennym”. Tej sprawie Rusowowie poświęcili swoją energię i miłość. Ołeksandr Rusow staje się jednym z inicjatorów stworzenia i kierowników Południowo-Zachodniego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. Jednocześnie statystyk zafascynował się studiami etnograficznymi, bogactwem ukraińskiej pieśni, sztuki ludowej, ubioru, ornamentyki. Pewien czas w rodzinie Rusowów mieszkał kobziarz Ostap Weresaj, specjalnie przywieziony do Kijowa przez Czubynskiego. Rusow zapisał od niego wiele pieśni. Za referat „Ostap Weresaj, jeden z ostatnich kobziarzy małoruskich” został nagrodzony przez Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne wielkim srebrnym medalem. Razem z M. Łysenką, M. Staryckim, P. Czubynskim Rusow odradzał teatr ukraiński. Sam miał wspaniały głos i słuch, i twierdzą, że za ten boski głos nazywano go Sasza-anioł. Na ukraińskim gruncie rozwijały się relacje Sofii i Ołeksandra, który wciągnął młodą szlachciankę do pracy w Starej Hromadzie. Latem 1873 r. siostry Sofija i Maria Lindfors na propozycję Rusowa opracują zbiór pieśni, przysłów, dum, zapisanych we wsi Oleszna. Jesienią zdadzą relację ze swojej pracy na posiedzeniu Południowo-Zachodniego Oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego. A na zebraniu z 18 listopada 1873 r. Rusow wystąpi z referatem o darowiźnie na rzecz Oddziału przez ziemianki S. i M. Lindfors 6 arkuszy z 23 rysunkami wzorów, które są używane w Oleszni i Ołeksandriwce w obwodzie czernihowskim na ręcznikach, chustach, koszulach. W 1874 r. Ołeksandr Rusow przeprowadza się do Petersburga, kontynuując zajmowanie się slawistyką. Pracuje w Cesarskiej Bibliotece Publicznej, aktywnie utrzymuje kontakty z ukraińskimi działaczami i Towarzystwem Geograficznym. Sofijka, jako narzeczona, jedzie z nim. Tutaj znajdują wspólną sprawę i tworzą rodzinę, biorąc ślub w cerkwi św. Symeona. Ślub był nieskromny, ale wyrazisty. Jak pisze we „Wspomnieniach” Rusowa, plotkarki szeptały, że najprawdopodobniej biorą ślub „ucieczką”, czyli jak zbiegowie, bo narzeczona nawet bez welonu. Jednak ich małżeństwo, uczucia, szacunek, oddanie sobie nawzajem były trwałe przez wszystkie 40 lat wspólnego życia. On nazywał ją Nonoczka, ona – Ol. Ol. W wieku 18 lat została Rusową. Chociaż żandarmeria imperialna, a później bolszewickie organy bezpieczeństwa, nie raz będą przypominać, że ona jest „Lindfors, ze szlachty…”, jakby wyrzucając jej ten status. Największym prezentem ślubnym dla Rusowów stała się rapsodia na „Złote klucze” Łysenki. A podróż poślubna wiodła do Pragi, dokąd Rusowowie w 1875 r. pojechali wydawać „Kobziarza” Tarasa Szewczenki. „Zimę 1874-1875 r. nauczycielem byłem w Petersburgu w żeńskim gimnazjum i instytucie, a myślami swoimi żyłem w Kijowie. Tam rodacy zabrali się wtedy i za geografię, i za statystykę, i za folklor rodzinnego kraju. Młody żywy nastrój myśli, poruszony reformami lat 60., nie był jeszcze przytłumiony reformami lat 80.”. Jeszcze w 1873 r. Ołeksandr Rusow jeździł do Kiriłówki, aby porozumieć się z braćmi Tarasa Szewczenki o nabyciu prawa do wydania utworów Kobziarza. Teraz prawo u braci – Osypa i Mykyty – zostało wykupione, w tym na wydanie nie drukowanych wcześniej utworów, które „leżały w ukryciu u wiernych ludzi”. Przygotowany do druku „Kobziarz” na prywatną prośbę F. Wowka został starannie przeczytany „za niewielką opłatą (rub. 50-70)” przez cenzora Puzyrewskiego, który „porobił notatki na każdym utworze Szewczenki – czy można go podawać do cenzury, czy też wcale nie należy, żeby nie wywoływać i nie cenzuralnych, a drugiego sortu skutków”. Podjęto mądre konspiracyjne postanowienie: drukować utwory Szewczenki w dwóch tomach – jeden dla cenzury, drugi pozacenzuralny, czyli słowo w słowo, tak jak pisał poeta, bez żadnej cenzury. „Uporawszy się ze swoimi sprawami, w maju 1875 r. pojechałem z żoną do Pragi”. Tutaj O. Rusow zwrócił się do najlepszego i najbardziej niezawodnego wydawcy Edvarda Grégra, który posiadał największą drukarnię i kierował postępową gazetą „Narodni Listy”, „miał przy drukarni także odlewnię czcionek (slevaru), co znaczy, że mógł sam wykonać litery do ukraińskiego tekstu”. Rusow poprosił, aby Grégr nazwał wydanie swoim, by nie narażać na podejrzenia Rosjanina, który „uciekłszy od domowej cenzury, wydaje za granicą coś niecenzuralnego”. Początkowo wydano 5 tysięcy „cenzuralnego” „Kobziarza”. Jeszcze będąc w Petersburgu, Ołeksandr zwrócił się do wielu ludzi, którzy znali Szewczenkę, z prośbą o napisanie o nim wspomnień. Ale wielu odmówiło, ponieważ uważali, że „nie wezmą na siebie prawa krytykowania utworów wielkiego poety”, a jakieś drobne śmieszne historie z życia Kobziarza nie są warte uwagi. „Najżyczliwiej do mojej prośby odniósł się Turgieniew… Kiedy w końcu przysłał swoje wspomnienia o Szewczence, bardzo się ucieszyliśmy…”. Kiedy pierwszy – „cenzuralny” – tom w nakładzie 5 tysięcy egzemplarzy był gotowy, Grégr zwrócił się do Głównego Urzędu do spraw Druku o zezwolenie na sprzedaż „Kobziarza” w Rosji i „wywalczył przepuszczenie I tomu przez granicę”. Cały zaś nakład II tomu – „niecenzuralnego” „Kobziarza” – został pozostawiony do sprzedaży w Czechach. Aby zainteresować czytelników praskim wydaniem Szewczenki, Sofija Rusowa przetłumaczyła na francuski wiele jego wierszy, skróciła wielkie poematy, po francusku napisała biografię poety, przypisy i przekazała do redakcji „Revue des deux mondes”. Turgieniew pomógł znaleźć współpracownika, który znał rosyjski, i ten przygotował publikację o Szewczence na podstawie materiałów Sofiji Rusowej, „dzięki czemu Francuzi zaczęli poznawać ukraińskiego poetę”. We „Wspomnieniach o praskim wydaniu +Kobziarza+” Ołeksandr Rusow wyjaśnia, dlaczego wybrał właśnie Pragę, a nie Lwów czy Paryż, na przykład. „Chciałem choć jeden semestr posłuchać wykładów znanego praskiego lingwisty Słowaka Hattali”, który wykładał gramatykę porównawczą języków słowiańskich. Oprócz tego, „co jeszcze ważniejsze, powierzono mi u rodziny P. I. Szafarzyka odnalezienie końca poematu Szewczenki +Iwan Hus+… Nadzieja na to, że u syna P. I. Szafarzyka znajdzie się oryginał tego szewczenkowskiego posłania do jego ojca, zmusiły mnie do pozostania w Pradze”. Mnie zawsze ogarnia żywe, nie patetyczne drżenie, kiedy natrafiam na podobne linie łączące Rusowów, które prowadzą w głąb Ukrainy, aż do Szewczenki, aż do Szafa- W 1991 r. w czasopiśmie „Ukraina” (nr 3) opublikowałam artykuł o Sofiji Rusowej „I jasnym światłem oświeci rozum…”, ilustrując publikację fragmentem z jej pracy „Nacjonalizacja wychowania przedszkolnego”. Do tego czasu artykuł ten nigdy nie był drukowany na Ukrainie, jak zresztą cała spuścizna Sofiji Rusowej, napiętnowanej mianem „burżuazyjnej nacjonalistki”. Następnie wydrukowaliśmy fragmenty jej „Ukraińskiego przedszkola”, „Elementarza” (1906 r.), „Szkoły narodowej”. Odkrywało się nieznane dotąd zjawisko pod nazwiskiem Lindfors-Rusowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

farika. Czy to nie małżeństwo z symbolicznym znaczeniem! Rusowie w końcu spotkali się z synem Szafarika i jego żoną, pochodzącą z powiatu ananiiwskiego, która poczęstowała ich barszczem i kaszą. Niestety syn przekazał już poemat „Heretyk”, choć „bez jednego arkusika”, rodakom Szewczenki w Petersburgu, którzy planowali jeszcze w latach 60. wydać „Kobzarza”. Jednak „…i księgi mają swój los: jeszcze przez 30 lat ten poemat przechowywany był w tajnym archiwum III Oddziału, dopóki tam go nie odnalazł pan Szczoholiw”. Do wiosny 1876 r. Rusowie w pełni ukończyli druk „Kobzarza”. Lecz tu rodzinę spotkało wielkie nieszczęście: zmarła właśnie narodzona ich córeczka Ludmiła. W żalu po pierworodnej ponownie czytali świeżo wydrukowane utwory Szewczenki i znaleźli błędy korektorskie, w których pojawiało się na przykład „rozuwaty” zamiast „rozkuwaty”. Jednak w drukarni Ołeksandra Rusowa przekonano go, że „poeta może celowo popełniać błędy, aby to słowo, którego używa, brzmiało inaczej niż u innych”. Wspominając wzniosłą, choć bardzo trudną kartę związaną z praskim wydaniem Szewczenki, Rusow szczerze dzieli się swoimi przemyśleniami: „Niech już zostanie tak, jak wydrukowano: kiedyś u nas też będą zasady gramatyczne pisowni, wtedy ktoś poprawi jak należy tekst „Kobzarza””. „Teraz już nie przepadną te perły słowa ukraińskiego, które poeta wylewał za Uralem i za Aralem, na Ukrainie, w Petersburgu i w innych miastach… Teraz już, tak czy inaczej, te słowa pójdą między ludzi; i to już wystarczy, a pisownia – sprawa drugorzędna”. Rusow martwił się, czy dobrze wykonał pracę i „czy nie wprowadziłem do „Kobzarza” czegoś nieszewczenkowskiego, jak wcześniej uczynili to lwowianie, wstawiając do „Kobzarza” napisaną przez Czubynśkyj pieśń „Ще не вмерла України…””. Jednak, odwiedziwszy po drodze do Kijowa Drahomanowa, Rusow znalazł u niego wielkie wsparcie. Drahomanow powiedział, że pisowni ukraińskiej jeszcze nie ma, że „nie stoi na gruncie naukowej fonetyki” i trzeba natychmiast przeprowadzić reformę. Oceniając wyczyn pracy Rusowych przy wydaniu praskiego „Kobzarza”, myślisz, że działało tu niebiańskie przyzwolenie. Gdyby z wydaniem zwlekali jeszcze trochę, na Ukrainę nie dotarłby ani jeden egzemplarz. Wróciwszy z Pragi do Kijowa, Rusowie w pełni odczuli na sobie ucisk surowego ukazu emskiego, podpisanego przez Aleksandra II 18 maja 1876 r. Lecz słowo Szewczenki – 5 tysięcy egzemplarzy – już poszło między ludzi. Opowiadam tak szczegółowo o pobycie Rusowych w Pradze, ponieważ, po pierwsze, zachował się obszerny wspomnienie Rusowa, napisane do 30-lecia praskiego wydania i opublikowane w czasopiśmie „Ukraina” w 1907 r., a po drugie, praca Rusowych „dla gromady” rzeczywiście zdumiewa swoim poświęceniem i ofiarnością. W Kijowie Ołeksandr Rusow, jako prawdziwy uczony, dąży do rozwijania swoich zdolności naukowych, planuje obronić pracę naukową o bohaterze czeskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego Janie Żiżce. Jednak rozpoczęły się już represje wobec ukraińskich działaczy i Rusowie zmuszeni byli opuścić miasto i całkowicie poświęcić się działalności statystycznej. W Czernihowskim zarządzie ziemskim Rusow został zatwierdzony na stanowisku statystyka. I tu dokonuje on rewolucyjnego przełomu w pozornie „nijakiej” nauce statystycznej. Zamiast powszechnego „moskiewskiego typu” badań Rusow opracowuje i wprowadza nowy – „czernihowski typ” ziemskich badań statystycznych, wplatając w nie historyzm. Równolegle zbiera i bada folklor, gromadzi słowa do Słownika języka ukraińskiego, staje się zauważalnym działaczem w ruchu ziemskim, który był skierowany na demokratyczne reformy w Cesarstwie Rosyjskim. I oczywiście nie przestaje dbać o oświatę ludową. Wraz z żoną Zofią Ołeksandr Rusow staje się współzałożycielem Czernihowskiej Biblioteki Publicznej. Jej zebranie założycielskie odbyło się 15 marca 1877 r. – 145 lat temu. Jest więc powód, aby jeszcze raz przypomnieć o tym czernihowianom, którzy uparcie nie uznają wielkiej roli Rusowych w oświacie kraju i nie chcą słyszeć o przemianowaniu Czernihowskiej Biblioteki im. W. Korolenki na publiczną bibliotekę im. Zofii i Ołeksandra Rusowych. Za tę zmianę nazwy od kilku lat daremnie walczy z nieświadomymi rodakami profesor Mykoła Tymoszyk. Właśnie tacy przeciwnicy ukraińskiego postępu 18 stycznia 1878 r. zagłosowali za zamknięciem wydziału statystycznego. Krajowi odebrano badania, a rodzinie Rusowych – zarobek. I Rusowie postanawiają pójść między lud, aby dzielić z nim trudy, lepiej zrozumieć chłopów, i kupują 12 dziesięcin ziemi koło wsi Szapowałówka w powiecie borzeńskim. Prawdą jest, że Lindforsowie proponowali Rusowym objęcie działki i prowadzenie gospodarstwa w Oleszni, ale – nie, tam znano ich jako państwo. A małżeństwo pragnęło „złączyć się ze swoim narodem”, zacząć od zera, bez umiejętności i wprawy. O zagrodzie „Robinson”, jak nazwą gospodarstwo, Rusowie napiszą wspomnienia. O tym, jak trudno było doić krowę i piec chleb, kopać ogród, siać, orać, żąć, kosić, młócić. Dochodów nie dorobili się, środki do życia się wyczerpały i pojawił się realny problem, jak wyżywić rodzinę. W relacjach tej rodziny imponuje to, że niedostatki, próby, straty, a później aresztowania i więzienia nigdy nie stawały się powodem do sporów i wzajemnych oskarżeń. Zamiast tego – stoicka wytrwałość, wzajemne wsparcie i, co ważne, przyjmowanie każdej sytuacji z humorem. Przy okazji, ta wyrafinowana ironia przeszła na potomków Rusowych przez pokolenia. Zauważam to w listach, publikacjach, rozmowach podczas spotkań – szlachetny talent do ironizowania, śmiania się, „żeby nie płakać”. I nagle los się uśmiechnął. Niżyńskie ziemstwo zaproponowało Rusowowi przeprowadzenie badania statystycznego powiatu, co wykonał błyskotliwie w listopadzie – grudniu 1879 r., opracowując i wydając materiały – kolejny powód, by uczcić człowieka, który tak szczerze przysłużył się małej ojczyźnie swojej żony – Czernihowszczyźnie. Za pracę „Нежинский уезд. Статистико-экономическое описание уезда” Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne nagrodziło autora złotym medalem. W Kijowie pracy pedagogicznej Rusowowi nie dawano. Zamiast tego w latach 1882–1889 zaproponowano mu kierowanie badaniami statystycznymi w guberni chersońskiej. W rezultacie powstała „południowa” szkoła ziemskich statystyków i sześciotomowe wydanie badań. Obok badania stanu gospodarczego studiowano obyczaje, historię, etnografię każdej miejscowości. Według „czernihowskiej” metody pracowali jego naśladowcy w Odessie, Jelisawetgradzie. Statystyka dzięki Rusowowi zwróciła się twarzą ku społecznym i prawnym problemom ludu. Równocześnie aktywnie działał w Gromadach. Kółko chersońskie Rusowa wydało „Zbiór dramatycznych utworów I. Karpenki-Karego”. Taka proukraińska aktywność była niebezpieczna w oczach władz i latem 1889 r. Rusowów wysiedlono poza granice guberni chersońskiej jako „szkodliwych ukraińskofilów”. Przez pięć lat O. Rusow pracował jako statystyk w Charkowie – w latach 1889–1894, gdzie przeliczył cały nieruchomy majątek miasta. Ożywił pracę miejscowej Gromady, wiele pracował w Charkowskiej Bibliotece Publicznej. Jednak 1 maja 1893 r. Rusowa aresztowano „za przynależność do przestępczego ukraińskofilskiego kółka”, a 7 maja 1893 r. usunięto go ze stanowiska statystyka. W Połtawie odmówiono mu pracy jako „politycznie niewiarygodnemu”. Jednak przyjaciołom udało się namówić gubernatora i umieścić Rusowa w zarządzie ziemskim w Czernihowie. Po raz drugi powróciwszy do Czernihowa na stanowisko statystyka, Rusow uogólnił materiały zebrane przez jego poprzedników w latach 60.–70., tworząc i wydając dwutomowe fundamentalne dzieło „Описание Черниговской губернии. 1894–1899 гг.”. Pracował nad projektami szkoły podstawowej, w komisji archiwalnej, w ukraińskiej Gromadzie, w bibliotece publicznej, brał udział w amatorskim muzyczno-dramatycznym kółku. Dążył do wprowadzenia języka ukraińskiego do szkół, które były zupełnie obce dla wiejskiego dziecka. Ponownie próbował osiąść w Połtawie i ponownie otrzymał odmowę. W 1899 r. Rusow spędził lato na badaniach guberni nowogrodzkiej, kostromskiej i jarosławskiej. I doczekał się zgody na objęcie stanowiska kierownika Biura Statystyczno-Ekonomicznego w Połtawie. Przeprowadził spis nieruchomego majątku nie tylko w mieście, ale także w całej guberni. Tutaj jednak wybuchły chłopskie powstania, co stało się pretekstem dla ministra spraw wewnętrznych Plewego, który wydał polecenie zwolnienia Rusowa i wysłania go poza granice Ukrainy. Rusow wyruszył do Petersburga, gdzie otrzymał od tego samego ministra Plewego zezwolenie na zamieszkanie. Plewe chętnie przeniósł niebezpiecznego małorosyjskiego buntownika bliżej swojego czujnego oka, z dala od Ukrainy. W Petersburgu Ołeksandr Rusow stanął na czele wydziału statystycznego towarzystwa ubezpieczeniowego „Nadieżda”, pracował w ukraińskiej Hromadzie, w Towarzystwie im. T. H. Szewczenki oraz w dobroczynnym towarzystwie wydawniczym, które publikowało pożyteczne ogólnie i tanie książki. To właśnie to towarzystwo domagało się zniesienia ograniczeń w używaniu języka ukraińskiego. Komisja pod przewodnictwem Szachmatowa, do której wchodził Rusow, przełożyła i wydała „Ewangelię” w języku ukraińskim (1906–1911). Zofia w tym czasie wydaje „Ukraiński elementarz” pod redakcją Potebni. Jest on prosty i poruszający, miłość do dziecka ogrzewa każdą stronę, a 115 lat po wydaniu „Elementarza” (1906 r.) ... Rusow tymczasem wraz z innymi działaczami przygotowuje projekt „O językach”, jednocześnie podnosząc kwestię autonomii Ukrainy, pracował razem z M. Hruszewskim nad Projektem ustroju państwowego Ukrainy w Federalnej Rosyjskiej Republice. Mało powiedzieć o Rusowie jako o naukowcu i folklorystce, był on działaczem państwowym. Ale nie sposób myśleć, że Rusowie nie pielęgnowali marzenia o powrocie na Ukrainę. Gdy tylko w Kijowie otwarto Instytut Handlowy na czele z dyrektorem M. Downar-Zapolskim, a ten zaproponował Rusowi stanowisko wykładowcy, Rusowie wyjechali z Petersburga. W Kijowie w Instytucie Handlowym Rusow pracował do końca życia jedynie jako wykładowca pozaetatowy, ponieważ wszystkie starania przyjaciół, by przyjąć go na etat na stanowisko profesora, kierownictwo odrzucało z powodu „niepewności politycznej”. Dawny student Rusowa, Bazylewski, napisze z okazji 100-lecia urodzin swojego wykładowcy znakomite wspomnienia. Artykuł wydrukuje gazeta „Niedila” w 1948 r., jego kopię przekaże mi wnuczka Ołeksandra Rusowa, Nina Michalewicz. Bazylewski przypomni, że Rusow swój przedmiot wykładał spokojnie, ale gdy tylko zaczynał rozmowę o sprawie ukraińskiej, cały się przemieniał, zapalał, wzruszał. Wielu z nich napełnił duchem ukraińskim. Wśród młodzieńców, którzy stoczą walkę z rosyjskim wrogiem pod Krutami i gorącą śmierć, byli także dawni wychowankowie Rusowa. W 1997 roku społeczność Kijowa obchodziła 150-lecie urodzin Ołeksandra Rusowa, o czym opowiem w liście do jego wnuczki Niny Michalewicz. „Dziękuję, że wspomniała Pani o moim dziadku – napisze pani Nina – był szlachetnym i dobrym Człowiekiem”. Wspomni ona posiadłość Rusowów pod Winnicą, którą nabyli, sprzedawszy folwark „Robinson” na Czernihowszczyźnie. Wspomni też czereśnię, rosnącą na podwórzu babci Nonny i dziadka Ołeksandra. „Kiedy jagody spadały na białe obrusy, malowały je bordowymi kółeczkami”… Ogromna praca społeczna, praca naukowa, nieustanna inwigilacja, prześladowania, zwolnienia podkopywały zdrowie wrażliwego i delikatnego Rusowa. Przez 20 lat musiał znieść 13 rewizji w mieszkaniach w Kijowie, Jelisawetgradzie, Odessie, Chersoniu, Połtawie, Charkowie, Czernihowie, na własnym folwarku, a także przesłuchania w zarządach żandarmerii. Żandarmów nazywał „szukaczami kontrrewolucji”. Zarzucano mu miłość do ukraińskiej pieśni, znajomość od młodości z Łysenką, Karpenką-Karyjem, wzywanie do buntów, to, że w jego listach ciągle pojawiają się słowa „ukraiński”. „Czyż to nie separatyzm?” W ostatnich latach życia Rusow ciężko chorował na astmę. Jednak gdy wraz z początkiem I wojny światowej Instytut Handlowy ewakuowano do Saratowa, Rusow razem ze swoimi studentami zebrał się w drogę. Odradzali mu koledzy i żona Zofia. Lecz ten szlachetny człowiek nie mógł porzucić swoich wychowanków. Ryzykując życiem, wyjechał z Kijowa. Podczas ataku astmy Rusow zmarł, ponieważ studenci nie mogli znaleźć dla niego poduszki tlenowej. „Nigdy i nigdzie nie widziałam tak brudnego miasta”, – będzie wspominać Rusowa, straszną rosyjską obcość, która zabrała jej męża. Kochał on rodzinny Kijów, gdzie się urodził, i kiedyś wyraził życzenie, by spocząć „w aluminiowym rodzinnym grobowcu na Bajkowem”. Jego testament wykonano i pochowano go z honorami na Bajkowem, obok ojca i siostry Kateryny Lisicyny. Jednak już w 1941 roku, przybywając z grupami marszowymi OUN do Kijowa, syn Jurij nie znalazł pomnika ojca z napisem: „Raz dobrem nagrzane serce, na wieki nie ostygnie”. „Czerwoni wandale go zniszczyli”, – z oburzeniem napisze syn. Lecz niezniszczalna pozostała ogromna spuścizna Ołeksandra Rusowa, twórcy ukraińskiej statystyki, erudyty, uczonego, księgoznawcy, działacza społecznego, męża stanu, prosvityanina. 240 prac, wspomnienia o działaczach ukraińskiej kultury, dzienniki, notatki, tomy badań statystycznych, opracowane i wydane książki. I praski „Kobzar” – jak „złoty klucz” weselnej podróży małżeństwa Rusowych. „Mam nieszczęście kochać Małorosję jako miejsce mojej ojczyzny, w wyniku czego w oczach wyższej władzy policyjnej uchodzę za „szkodliwego” Ukraińca”, – z goryczą wyznawał Ołeksandr Rusow. Mamy szczęście mieć takiego Ukraińca, który, nie będąc Ukraińcem z pochodzenia, stał się nim do ostatniej kropli krwi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Bohdan TOMENCZUK: Z nami Bóg, Ukraina i Czas...

I bójcie się gniewu ludu mego... Nieba zsyłały los I dziwiły się, że żywi... My pisaliśmy słowa o wolności, Lecz wszystko widłami po krwi... Ani mogiły o tym, ani krypty – Czaszki jedne i skorupy. I nieczytelne manuskrypty, Przepisane od ręki... Nie do prawdy – tylko do tytułu Wygryzały granit rylce, Tylko i mieli – od świecy światła I sikorkę w cudzej ręce... I rola wyglądała jak krep, I taśma żalów na czole, I gdzieś ocużałym niebem Rozlatywały się żurawie... Jak pisać – biehme czy bihme – Kiedy przykazanie – nie przysięgaj?.. I krwawe znikały stygmaty... Słońce kołem... Ależ oś – To cudzego proroka kij... Zielenieje soborna miedź... Pług, zdaje się, zaraz się rozpadnie, Ponad szczątkami nam skrzypi... Pozlatywały się wrony i kruki, Tam, gdzie jeszcze nie zeszła miłość, Bo orano, lecz nie zaorano... Miecz w ręce nam?.. Siejemy znów... *** Cmentarze, cmentarze. I czarne krzyże... Sny takie, że ani prawdy, ani przytomności... Mnie sędziowie sądzili... Miałem dowieść Niewinność owych, pod krzyżami... Starałem się, ryłem w czyjejś duszy, Bo sam nie miałem ani hrywien, ani centów – Niby kraty, zawisły ponure deszcze, Sąd ode mnie czekał argumentów... Ja w archiwach szukałem – gdzież ona, ta istota?.. Mój Wielkanoc, Boże Narodzenie i Pokrowa? Coś pyta mnie przez kogoś kupiony sąd – Ja zaś nie umiem powiedzieć ani słowa... I podniósł się sędzia, by czytać werdykt, Od światów wymagając ciszy, I odezwały się do mnie czarne krzyże, I skinęły mi najczarniejsze... I zdało się, że na porwane druty więzienia Spadło słońce dzieckiem łysym: Wyrok będzie... Ogłosimy go my... Ale świadkami wystąpią łzy – (Nie, nie nasze. Bo my tylko krzyże, Może, nawet na próżno przeminęły) – Łzy tych, co nas mieli nieść Ponad ich rozszarpane siły... Ani przekleństw, ani patetycznych fraz... Śmierć, jak noc? Na niebie księżyc – kosą? Niby w ciemię, zawzięcie wystukiwał czas Po kropli – łza za łzą... I płonęło wokół – ogni i ogni.. To świtało, jakby ostatni raz... I modlił się do nieba rozgniewany gniew, Głośnym było Boże milczenie... I drżał bojaźliwie sprzedajny sąd, Sędziowie wiedzieli, że im to zostanie odpłacone... I dotknął mnie, Kto wymyślił ten sen: Człowiecze, pora... Budź się... *** I zapłakał ostatni gwiezdarz, Przeczytawszy zapomniane sanskryty... My owi, co spalili „Kobziarza”, Bo w wiejskim sklepie nie było co palić... To koniec czy początek dróg? Gwiazdy tam czy pochylone świece?.. Kto odpuści nam popełniony grzech, Bo cierpliwość u Boga nie jest wieczna... Przemijania giętka ostnica, Jak to jest, przemijać Ojczyźnie? Jeszcze nie pijani wychodzimy zza stołu... Trzeźwiejący... Zwołani... Groźni... *** To pytanie, chłopcy, nie do mnie. Choć mi jeszcze nie wszystko jedno... Czemu chosniw rozmnożyły się sztandary, Tam, gdzie miało być sztandarem To, które prawdziwe i jedyne, Wyższe od okoliczności i ramion? Ukraino... Słyszysz, Ukraino, Trzeba jeszcze rozstrzelanych imion? Błyski iluzorycznych macic perłowych, Niebo, jak świece na ołtarzu... Gdzie oni, obiecująco mądrzy, Jutrzejsi twoi przewodnicy? Izajasza 20:22 Ty wołałeś żywych – odzywali się martwi, Którzy już opuścili gorsze światy... Tak pusto w przez nich wymodlonej cerkwi, Opłakane wojsko – krzyże i krzyże... Tu zawsze modlitwa „Walczmy... Zwyciężymy?..“ Tu celnicy wieczni i wieczny haracz, Tu świat, w którym sobory i pobory, I wieczna nieprawda – co krok, co chwila... Objaw się nad nami Twórcą cudu, Między naszymi targowiskami, soborami, mogiłami, Niech mądrość rozsądnych będzie usłyszana I siłą stanie się wymodlonych sił... Użal się nad Księgą z nowymi krzyżami... Bo tyle pochodów i znowu pochód... Ognie i miecze... My idziemy z tarczami, Na wodach krwawy zostawiając ślad... Trzymaj i od siebie nas nie oddzielaj. Przepadła Poczajna, lecz jest jeszcze Dniepr... Będziemy kochać kobiety i tę ziemię. One nam urodzą dzieci i dobro... *** Co za los taki, w którym ani Ojczyzny, ani bitwy... Co za bóg, jak znika ze świata miłość? W pełnej krasie powstajesz, niby prawda z tej modlitwy, Gdzie Ojczyznę wreszcie zdobędziesz, albo... *** Nie Scytowie wy. I wy nie Azjaci. Wy – rodzina złego ducha na ziemi. Która i kiedy was zrodziła matka, Począwszy w złości, wynosząc w złu? Okrutny los przodków mojego rodu. Znaki nieszczęścia na cudzych herbach, Nie Scytowie wy, a koczownicze przybłędy I pijani tancerze na grobach. Plujecie wszystkim i Panu w oczy, Światy szlochają – nieba milczą… …Błogosławcie, progi nasze ojcowskie, I słońce nasze, jak święta pieczęć, W naszym niebie i na manuskryptach. Całujemy ręce naszych matek – Pora mieczy. A z nieba – głos skrzypiec. Skrzypek z przeczystym krzyżykiem gwiazdy Na piersiach poranka. Słyszysz czyste nuty? To głos honoru podnosi nas. Nie Scytowie wy, a światowa hołota I nasze wieczne pisma obraz, Szczerbata krawędź uświęconej złości. Hulaj, zardzewiały hajdamacki nóż, – W krwi i kurzu naszych rozstajów… Nie Scytowie wy. I wy nie Azjaci. Wy – rodzina złego ducha na ziemi. Która i kiedy was zrodziła matka, Począwszy w złości, wynosząc w złu? “Sezon nienapisanych wierszy” Jeszcze nie było – a zniknęłaby! – Moskwy. Jeszcze wy nie staliście się hordami Batu-chana, A my po książęcemu już szliśmy na was, I uczyliśmy żyć świat i Bizancjum... Kobiety nosiły los pod piersiami, Chodziły nasze córki w królowych. Bo my już wtedy byliśmy ludźmi, Kiedy wy jeszcze siedzieliście na drzewach... Tacy wy jesteście... Depcz... Zabijaj... Dław... Z łona my... A wy – z jakiejś wyrwy. Książęce nasze: „Idziemy na was...“ Wam wytłumaczymy: „A czy nie poszlibyście wy?“ *** Wszystko, co zarobiłeś, – kładź na beczkę. I już ani może, ani może. I niby wyhaftowaną koszulę, Zdejmujesz niebo z ramion. Deszczami prane-przeprane, Ale zmęczyły się i deszcze. I odsłoniło niebo ranę Na muskularnym ramieniu. Takie czasy. Komuś tak trzeba. Ciebie piecze – niech piecze. Ale komu oddać niebo, Szyte na twoje ramię?.. *** „Nie płacz... Nie bój się... Nie proś...“ – Odezwał się ten, kto po prawicy... Na dwoje nas garść rosy – My tak wiosnujemy. „Szlochajcie. Bójcie się. Proście“, Ale nic wam nie pomoże. Ani srebrników zielona miedź, Ani... Słowem, odwróć się, Boże. Ze mną bądź, lecz nie patrz. I siły daj mojej prawicy. Ja cały niby Niebieska wyżyna. Ty tu byłeś... Ty umierałeś za te przeklęte piędzi... Twoim potem krwawym do korzeni przesiąkały pola. Nawet szańcem byłeś... I karby robiłeś na kolbie. I przyjmowała ciała, jak rozjątrzona wyrwa, ziemia... Ci znikąd przyszli... Mówią kobietę oddać dla wujka... A samemu udać się dawno już wiadomo dokąd, Zaczęły się targi, i Ojczyzna, jako bonus, na ladzie, Chłody... Chłody... Przez duszę takie chłody... To nie ich wojna... I Ojczyzna, zapewne, nie ich. Ich tylko ziemia... I jeszcze zapach tęgich portfeli, Może, prawda taka, że spłonęła u Boga pracownia, I ten księżyc – łza, co zastygła mu na policzku...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Drżyjcie, zabójcy. „Nie zdradź. Nie chybić. Ukarać...“ – I zaświeć się trójjedynie Za ród i rozpięty kraj, – Nie tylko za Syna. Za wszystko. Za wszystkich. Za krzywdę i ból. Za krzyż na każdym rozstaju. Dzięki, Który jesteś Miłością i Solą, – Idę, jak pomsta, na głos honoru... Wyrosną sobory do niebios, Będzie w nich trwać prawda i światło. Ja jestem ludem. I ja zmartwychwstałem... Wychodźcie, kto uważa za bydło... *** *** „Ja jestem ludem...” P. Tyczyna Tak, u mnie korona z koron. A nie tylko wieńce cierniowe. Czarnohora dla mnie jak tron W beskidach mojej miłości. Ukoronowany ślad krwi, I czoła porąbane skały. Jestem taki, jak moje modlitwy, Niedopłakane w ciemności cel... Językami plotek i ogni Moje duszę nagą rozpiekali, Ta korona należy do mnie, I tych gór kamienne piedestały... Przyznaję się oniemiałym gromom W tych światów nieodcierpianym wygnaniu, Że koronnie przywiduje się wam Wieczne słońce moich nieboskłonów I jego nienaruszona miedź, Zbutwiała prawda zapomnianego schronu... Tylko spróbujcie, wyczekawszy chwilę, Ze mnie, dumnego, zdjąć koronę... *** No co, narodzie mój... Tylko zysk i korzyść? Widowiska i taki obcy chleb zakalec? Bo kto cierpiał kiedyś, ten dzisiaj nie jest zbawiony, Tam, gdzie rdzewieje miecz, o coś płoną świeczki... Ty po raz kolejny nie zdołałeś, na zgodę nie zdążyłeś. Rumowiska nadziei – składy w elementarzu. I czapkę miętolisz w rękach – stoisz ni w pięć, ni w dziewięć Tam, gdzie liczą łup twoi przewodnicy... *** Panie Stepanie, z rodu Bandery, Że Ukraina – to jest, to nie jest? Tam po Rosjach czy znów – eseserach? – Nasza wolność gnije? Nie gnije? Wieczne niegodziwości pochłonęły ciało, Pewnie, przymarzła do niego dusza, Panie Symonie, od bólu aż biało, Gdzie u tego bólu czy kres, czy granica? Nestorze, Orliku... Pierwsi z jobów, W mądre rejestry nie wpisani my... Panie Czuprynko, a co to za chłopcy – Kości bieleją w śniegach Kołymy? Pierwszy powołany, słyszysz, Andrzeju, Z łagodnych cisz nieodkrytych mogił – Kto tam wychodzi, aż niebo jaśnieje? Anioły, mówisz? Tylko że bez skrzydeł? Cienie Iwana, Bohdana, Maksyma? Iwan ten, co Honta czy z rodu Mazep? Stanęli wyrzutem przed oczami – Góry wyprostowały ramiona, a step – Każde źdźbło nawraca się włócznią Chcesz – nie schylisz. Choć jak nie chyl... Tak czarnobrewy i tak białobrewy Cisza w ciszy pyta: „Kiedy?“ Próba modlitwy... Nasz Panie, Twoja gwiazda, Gdzie Syn będzie szedł ponad wody... Ale widnieje horda, Czarniejsza od wszechświatowych hord... To nasze, Panie, ramię Jako miara godności i honoru... Wybacz, że będziemy z mieczem Przy drugim Synowym przyjściu... Ty mówisz, Boże, nie zabijaj... A jak przy naszym trafie? Ochroń miłość i ból Krzyżem, palcem i pocałunkiem... *** Cienie naszych twarzy, światło naszych imion. I żylaste ręce, jak drzewo rodu... Tętent dzikich plemion, już zapomniał Borysfen Ile krwi wlało się w jego naturę... Wzdłuż zapomnianych dróg zielenieje murawa, Piołuny tak błyszczą srebrzyście, I okapy spod strzech, i nieukarany grzech, I szable, które zdradę na drobne... Za latami lata i niepoświęcona pomsta, A po czym ona wczoraj, święta? I chorągiew taka złota-złota, Ale przez kogoś na szmaty rozdarta... Od miecza i pióra, każdy z nas, jak góra... Słyszysz, przodku, odkopuj klejnoty... Przypomnijcie, pra-pra, że jednak nie pora... Bo pora już stanąć naprzeciw... O języku i nie tylko... *** Jakby napiwszy się krwawego ziela, Wyjąc pieśń przejmująco smutną, Kobieta, ubrana, jak na wesele, Zamiast kołyski kołysze trumnę... Cóż ty, mój mężu, zająłeś całe łoże? W cerkwi przecież przysiągłeś, że wszystko nam na dwoje. Gdzież ty tam błądzisz, Niebieska Straży, Tak, że bez niego nie mógł być Bóg? Wziął szeregowym do Niebieskiego Wojska, Nasze dziecko wyrasta we mnie, Niebo, jak szmaty, wisi nad obejściem, Syn twój w łonie, a ty – w trumnie... Co mi z tego, że ludziom tak trzeba? Smutek płynie niebiosami win... Wyrośnie syn twój podobny do ciebie Pod kołysankę smutku trumien... ...Słyszysz czy nie, przesycony świecie, – Prosi się z łona na ręce mój syn. Dopóki ty będziesz wszystkie nieszczęścia dusić Krwią i bólem moich pępowin? *** Narodzie książęcej postury, Ty w tym królestwie psich murów Za zrujnowany Baturyn Im wziosłeś do nieba Petersburg... I dumy zabrnęły myślami W niepokutnej modlitwie: Gdyby zostali kozakami, To co by zostało od Moskwy? .. Ty im oddałeś swoje imię, A co na jutro jeszcze oddasz? Twoją wolność i sztandary Schował Sybir, jak Ermitaż, Ty im przyprowadziłeś za rękę Boga, Oni zaś przywiązali was oboje, Jak psy do pijanego progu, No, niech już ty... Co winien Bóg? Tych trzydzieści srebrników srebra, Ten perejasławski majdan... Gdzie konie te, i gdzie te siodła? I gdzie naiwny twój Bohdan? Gdzie wszyscy, co niby hetmani? Kto pod stołem, kto przy stole? Bo między Lachem i Osmanem Sobie wybrali moskali?.. A mieli żyto na sztandarach, Od krwi niebo błękitne Trzymali twardo na ramionach, Czemuż nie wybrali siebie? Żebrak z czaszą pokuty... I w niej wyszczerbiony grosz za grzech... Ale w tę porę smutku Orężnie wypatrujesz ich... Tę nie wywietrzałą z czasem Ich koczowniczą azjatycką istotę... Oni i nam nie staną się „zbawieniem” I siebie od kary nie uratują... Którzy my w tym rozstrzeliwującym spisie? Urządzimy w domu dzień gospodarza... Pasuje na moskiewskim pysku Piętno kremlowskiej gwiazdy... Woły nie te, nie te u nich żłoby... Nie ten obiecany raj... To będzie inny Perejasław... Nam wystarczy pierwszego aż nadto... ... W sadzie wiśniowym koło chaty Mamusia, w tęsknocie aż niema... Nie chce matka wojować... Lecz syn wyboru nie ma... *** Wiem, nerwy, że wy nie z żelaza... Kilometry bezsenności i nocy... I dusza, jak niepokojąca walizka, Ani produktów w niej, ani rzeczy... Tylko napisy z epitafiów, Te, co z dawnego bólu za wszystko... Bezdrożami świętych biografii Znów ją zasmuconą niesie... Od Golgoty i aż do Howerli, Od Howerli do mniejszych golgot... To nie po prostu tylko ludzie umarli, To umierał, nie zaistniawszy, naród... Znowu wyzyski, zyski i ucisk... Sierp i młot? Gdzie nasze miecze? Nie szukaj swojego prawa zaistnieć Tylko tam, gdzie bezmiary cudze... Łowcy ludzi... Wciąż ci sami łowcy ludzi... Giń potrzebna im nasza jasyr... Sierp i młot orłem dwugłowym Ponad losami znów zawisa... Przekreślaj otrzymane wizy... Nie pora, bracie mój, nie pora... Ta dusza, co niepokojąca walizka, Ma stać się, jak kabura... I odezwać się powstańczym naganem, I za szańcem, i spod krzyża, My powstaniemy wtedy, jak powstaniemy, Nawet Ten, Który jest Miłością – nasza pomsta... My nie znikniemy na żadnej stronie I zaświecimy swój Betlejem... Bóg wybaczy nam, moi Ukraińcy, Że za to, aby żyć – zabijemy... Płótno, w krzyżyki wyszyte, Wołodymyr, Stepan i Taras... My zabijemy, bo chcemy żyć... Z nami Bóg, Ukraina i Czas... Pewnie, u Pana jesteś trochę niewolnikiem, trochę rozbójnikiem, trochę batiarem, Wypiekałeś ten chleb, którym Syn Jego wszystkich karmił. Ciebie tłamsili wszyscy – flagi rozdzierali na szmaty, Nawet ci, których setkę setną razy ratowałeś. Korzystali oni, ty potem im stawałeś w poprzek butów, Stworzywszy dla nich, – nie dla siebie – tutejsze raje, Ciebie tłamsili wszyscy, i zdawało się, okradli do reszty. To zdawało się tylko, bo do reszty okradli swoi. Jeszcze stoisz, jeszcze żywy, jeszcze im góry twoje na pociechę, Słodkowodny Dniepr płowieje od wylanych łez, Masz krzywdę i ból, lecz jeszcze wspomnienie o spalonej strzesze, Masz słowo i honor, lecz zapomniałeś, gdzie podział się karabin, Rozhulały się wiatry, odwróciły się wszystkie bizancja, Ty tarczą i mieczem znaczyłeś kiedyś Ich wrota, Gdzież ci bracia teraz, co w Hymnie tacy młodzi? Nie przepadła rosa, ona oczy ci wypala... Znowu drapiesz się w czoło. Pustka w duszy i w komorach.. W tych zachłannych światach za ladami ludzie i wieki. Wiesz, nieszczęście w tym, że umierali w obcych przestrzeniach Twoi kurbasy, stusy i małaniuki. To umierali oni, a w twoją przerażoną duszę Wpełzały strachy, niby cienie od ich krzyży. Chcesz żyć teraz? To te strachy, jak wyschniętą gruszę, Spod nieba potrząsaj nad ladą sprzedajnych światów. Ci handlują teraz i sobą, i tobą, i czasem. Gdzie okiem nie rzucisz – nie Chrystus, a sami handlarze. Przyjrzyj się, kto stoi za odwiecznym szynkwasem, A po resztę idą do twojej duszy... Ty tylko ręce wznosisz: „Mario Pokrowo, Manny z nieba podaj i uwolnij od podłości”. Lecz nie słychać cię... Bo tobie darowane Słowo Przymarza, niesłyszane, w głębinach obcych zmarzlin... To na twoich niebiosach gwiazdy, niby drobne monety? I ty znowu stoisz na ostatniej granicy tych światów... Bóg, On wybrał ciebie – posyłał ci z nieba Poetów. Ty nie słuchałeś Go? Cóż, posłuchaj teraz handlarzy...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„Jestem przesiąknięty Ukrainą!”

Jarosława RYZNYKOWA, laureatka nagród literackich im. H. Skoworody i I. Franki, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Ma za sobą nieprzeciętne życie, bogate w skomplikowane wydarzenia i zwroty akcji, naznaczone nie tylko szeregiem osiągnięć twórczych, ale i rozświetlone udziałem w walce przeciwko reżimowi totalitarnemu, żarliwą miłością do Ukrainy, konsekwentnym bronieniem prawa narodu ukraińskiego do własnej kultury, własnego języka, który „został spisany na straty, przeznaczony do złamania”. Za swoje poglądy pisarz był dwukrotnie więziony, odbył dwa wyroki w radzieckich obozach koncentracyjnych pod zarzutami działalności antyradzieckiej, a później – ukraińskiego nacjonalizmu. Niezwykle trafnym wydało mi się kiedyś porównanie tego wysokiego, krępego, siwowłosego mężczyzny z językiem ukraińskim, którym zachwyca się i zajmuje przez całe swoje życie – miękkim i niezłomnym, śpiewnym i szczodrym, głębokim i wielowymiarowym. On to Ołeksij Serhijowycz Ryznykow – mój nieprzeciętny ojciec, który w 1958 roku, mając zaledwie 21 lat, wraz ze swoim przyjacielem Wołodymyrem Borsukiwskim napisał „Obraczenije k narodu” („Odezwa do narodu”), która zawierała całkiem dojrzałe hasła: „Dość dzielić świat na dwa tak zwane obozy! Precz z ateistyczną propagandą! Dajcie wolność narodowi! Precz z faszystowską dyktaturą partii!”. Za to zostali aresztowani już 1 października następnego roku. Co ukształtowało go w ten sposób? Co zmusiło go do takiego zachowania, do wykonania tego kluczowego w jego losie kroku? Wydawałoby się, że jego życie nie różniło się od żyć wszystkich innych, którzy urodzili się w strasznym 1937 roku w Jenakijewem w obwodzie donieckim. Bose dzieciństwo, hałdy, wojna, która zaczęła się niepokojącymi syrenami fabryk i kopalń, utrwaliła się w dziecięcej pamięci samolotami, bombardowaniami i pierwszymi w życiu rumuńskimi cukierkami, a zakończyła się szczęściem z powrotu ojca z niemieckiej niewoli i radzieckiego obozu koncentracyjnego dopiero w 1946 roku. Głód w 1947 roku, kiedy rozparzona makucha uważana była za przysmak. Przeprowadzka do krewnych do Perwomajska (Bohopola) w obwodzie mikołajowskim. Szkoła rosyjskojęzyczna, pionieria, pierwsze wiersze – oczywiście rosyjskojęzyczne o Stalinie. Być może impulsem stało się zrozumienie dwuznaczności i rozdwojenia życia radzieckiego? Przecież rodzice, wpajając synowi miłość do Boga, wyraźnie nakazywali nikomu o tym nie mówić... Powszechne wysławianie wielkości Stalina, a w domu – suche słowa mamy, że wódz to wielki łotr... Cudowny język ukraiński podczas występów utalentowanych ukraińskich artystów Kirowohradzkiego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. M. Kropywnyckiego, gdzie w 1958 roku pracował jako elektryk oświetleniowiec, a poza sceną – rozmowy po rosyjsku... A może przyczyną jest ostry umysł, umiejętność jasnego analizowania wydarzeń i syntezy nowych, niestandardowych sensów? Krytyka kultu jednostki Stalina, okupacja Węgier, bieda i zastraszenie narodu, stan społeczeństwa, w którym, jak mówił Wasyl Stus, „zwykłe ludzkie pragnienie – przeżyć swój wiek w granicach elementarnej przyzwoitości – wymaga nadludzkiej odwagi i nadludzkiego heroizmu”, skłaniały właśnie do takich przemyśleń. A może to prawdziwy talent, który pragnął swojego ujawnienia i realizacji? Dość trudno odpowiedzieć na te pytania, gdyż osobowość – to zawsze sprzeczności i połączenie zewnętrznych okoliczności z niełatwą walką wewnętrzną, która zaostrza się w sytuacjach krytycznych dla człowieka. Co ciekawe, sam poeta próbował rozliczyć się ze swoim duchowym mikro- (a może makro-?) kosmosem na stronach swojej misterii „Bran”, która ukazała się w 2005 roku. W niej odtworzył przeżycia zarówno pierwszego aresztowania, jak i straszną atmosferę izolatki, do której trafił już po raz drugi 1 października 1971 roku. Tutaj integralna ludzka osobowość pod presją ponurej więziennej ciszy jakby się roz- Ołeksij Ryznykow z córką Jarosławą. Festiwal „Zielona Fala 2020” problemów. Znajomość ze Światosławem Karawanskim, Niną Strokatą, Hałyną Mohyłnycką, ze wspaniałymi wykładowcami wydziału filologicznego Mykołą Pawlukiem, Fedorem Tkaczem, Wasylem Faszczenkiem, braćmi Danyłkami, Andrijem Nezwidskim. Twórcze studio literackie – Wołodymyr Jaworiwski, Anatolij Kolisniczenko, Ołeksij Szerenhowyj, Mykoła Suchowecki. Cudowne kółko języka polskiego, gdzie był starostą. Praca w gazetach i ciągłe tworzenie wierszy. Wróżono mu piękną karierę naukową – w recenzji M. Pawluka do pracy dyplomowej studenta O. Ryznykowa „Składownia języka ukraińskiego” z 1968 roku znajduje się wymowne zdanie: „Autor pracy samodzielnie opracował zasady budowy słownika, praktycznie opracował istniejące poglądy na pojęcie „zgłoska” i miejsce jej w fonetycznej budowie języka... jak nam się wydaje, pierwsze tego rodzaju badanie w ogóle w naszym językoznawstwie”. Wróżono mu szeroką drogę pisarską – w 1969 roku w wydawnictwie „Majak” miała ukazać się książka wierszy „Wybucha wiosna”. Ale jej wydanie wciąż wstrzymywano, aż 11 października 1971 roku poetę aresztowano ponownie. Jego współoskarżoną zostaje sławna Nina Strokata-Karawanska. 19 maja 1972 roku sąd wymierzył jej 4 lata, a jemu – 5 i pół, czyli prawie cztery razy więcej niż za rosyjskojęzyczną antyradziecką ulotkę! Wśród zarzutów – „nosi wąsy”, „śpiewa ukraińskie pieśni”, „kolęduje”, „nie z tymi się zadaje”, „pisze i opowiada niewłaściwe wiersze”, „czyta samizdat”. Z goryczą tata tak sformułował istotę wszystkich oskarżeń: „Jesteś winny już tym, że jesteś Ukraińcem, i ta wina jest twoja od urodzenia”... I znowu Język wspierał i pomagał. W obozie WS-389/36 we wsi Kuczino w obwodzie permskim, dokąd skierowano skazanego, kontynuował swoje studia językoznawcze, nie wiedząc, że zostaną one opublikowane dopiero... po ponad 20 latach. A ponieważ w O. Ryznykowie szczęśliwie połączyło się naukowe myślenie konceptualne z darem lingwisty i nie mniej utalentowanego poety, to w obozie zaczyna opracowywać formy sonetowe, przy czym świadomie rezygnując z czterech czy pięciu rymów, charakterystycznych dla klasycznego sonetu, a bazując zaledwie na dwóch: Na mojej lirze dwie struny, Bo resztę wiatrem pozrywało. A oto w rękach trzymam szczapę... Porzucić? Boże broń!... „W celi mam dwa drewniane łóżka, chodzić mogę tylko w tył i w przód. Śledztwo widziało w moim życiu tylko czerń i biel...” rozpada się na mnóstwo bytów, które prowadzą napięty dialog między sobą. Uważnemu czytelnikowi staje się jasne, że dla poety branka, niewola – to nie tylko uwięzienie. Branka to także pęta nałożone na ludzką duszę przez wychowanie, panującą ideologię, strach przed przemocą, które tylko sam człowiek może zerwać, aby stać się wolnym. Właśnie podczas pierwszego uwięzienia w wyniku podobnego bolesnego wewnętrznego dialogu aresztant Riznykiw zrzucił wewnętrzne pęta i przeżył swoiste narodowe katharsis. Miotał się po celi i karcił się za to, że tak późno zrozumiał, iż jest Ukraińcem!!! „Dlaczego piszę do domu listy po rosyjsku, skoro całe życie mówimy w domu po ukraińsku? Dlaczego podpisuję się „wasz syn Aleksiej”? Przecież powinienem być Ołeksą! Ile razy mówił mi przyjaciel i sąsiad Mykoła Winhranowski: „Pisz swoim językiem! Dlaczego się bawisz?”. Drugie narodzenie się dokonało! Pierwszym, któremu opowiedział o swoim odrodzeniu, był współwięzień Wołodia Barsukiwski, kiedy 1 stycznia 1960 roku umieszczono ich w jednej celi odeskiego więzienia. Tutaj już we dwóch podjęli decyzję o przejściu na język ukraiński. Później O. Riznykiw pisał: „Wcale nie myślałem – zresztą nie mogłem myśleć w tamtym czasie – na jakie niebezpieczeństwo narażam siebie i swoich bliskich, a z drugiej strony – nie wiedziałem, że to są pierwsze kroki na drogę zbawienną. I wcale nie myślałem – zresztą nie mogłem myśleć w tamtym czasie – że Język wybierze mnie swoim sługą, swoim adeptem, swoim kapłanem. Nie wiedziałem jeszcze wtedy, że Język wyciągnie do mnie rękę i uratuje mnie od zwątpienia, od trzęsawiska, w które wtedy wpadałem. Bo Język to wszechprzenikająca duchowa substancja, w której istnieje materia i sam człowiek”. Otrzymawszy półtora roku uwięzienia, tata siedział w łagrze ŻH-385/11, wieś Jawas w Mordowii. Przyjaźnił się z Serhijem Babyczem, poetą Ołeksandrem Hryhorenkiem, Wasylem Procukiem, widywał się z kardynałem Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Josypem Slipyjem, który odsiedział 18 lat w radzieckich łagrach. Rozmawiał z ukraińskimi powstańcami skazanymi na 25 lat, którzy życzliwie śmiali się z tak krótkiego terminu jego uwięzienia. Od nich nauczył się języka polskiego i… niezłomności ducha. Do zwolnienia 1 kwietnia 1961 roku, nawet w tych strasznych warunkach znajdował możliwość zajmowania się jogą, uczenia się języków, ciągłego pisania wierszy – i już żadnego po rosyjsku. A Język już nie puszczał i prowadził. Od 1962 roku – zaoczne studia na wydziale filologicznym uniwersytetu, gdzie ukształtował się jako badacz z własną wizją językoznawczą – tak wyjaśnił swoje niestandardowe podejście w przedmowie do książki, która ujrzała światło dzienne w 2002 roku. Pod tytułem „Dwustrunne grało” połączono 160 sonetów pisanych za kratami. Tam, oczywiście, rodziły się wiersze przepełnione bólem duszy – „Wygasanie głosu”, „Rozpacz”, albo i takie: Rozpędziłem się, by głową w ściankę, Lecz w porę przypomniałem, że zabroniono pukać Pośrodku ptasiej nocy... Ale właśnie tam narodziły się też wiersze-przeczucia o zupełnie innej tonacji: Już świta, córeczko, świta... Upadł na serce słowiczy śpiew... Albo: Oczujemy, jak trup z niebytu. Świadomość przejaśnia się powoli... Czy: Nowa religia żagle podnosi. Choć żaglowca samego jeszcze nie ma – Lecz morze jest, pomyślny wiatr wieje! I tamże, za kratami, energia intelektu i ducha Ołeksy Riznykiwa wykiełkowała optymistycznymi wierszami – „Wieloskrzydłość” oraz „Ozon”, które stały się dla niego programowymi. I stał się prawdziwy cud – te oraz jeszcze pięć wierszy zostały opublikowane w 1977 roku w Monachium w książce „Poezja zza drutów kolczastych”. Je, jak i dziesiątki poezji innych więźniów, w pamięci wywiózł młodzieniec z obwodu dniepropetrowskiego, więzień polityczny Arie Wudka, Żyd z narodowości. Przybliżając rozpad ZSRR, O. Riznykiw wraz z innymi braćmi-więźniami sumienia brał aktywny udział w organizacji Ludowego Ruchu, Towarzystwa Języka Ukraińskiego, później „Proświty”. Wiosną 1990 roku wychodzi wreszcie jego długo oczekiwana pierwsza książka poezji „Ozon”. Jesienią bierze udział w Światowym forum poezji „Złoty Głos” w Kijowie, a w grudniu zostaje przyjęty do Związku Pisarzy Ukrainy. W 1997 roku O. Riznykiw wszedł do kierownictwa Ogólnoukraińskiego „Memoriału” im. W. Stusa, przez pewien czas był przewodniczącym Odeskiej organizacji obwodowej „Proświta”. Pracuje owocnie – jedna po drugiej zaczynają pojawiać się książki „Cierniowy ogień” (1993), „Sam na sam z Bogiem” (1998), „Z ludzi” (2000), „Jedzenie 33-go: słownik hołodomoru” (2003), poemat epicki „Iłejko z boga Turejko” (2004, 2012), „Okupacja” oraz „Śmiech na haku” (2005), „Promień z Odessy” (2000), „Majunella” (2018) oraz ponad setki publikacji w prasie. Imponuje też jego dorobek filologiczny – to dziesiątki artykułów, unikalne „Składownia języka ukraińskiego” (1999, 2003); „Dziedzictwo tysiącleci” (2000), która doczekała się już sześciu uzupełnionych wydań; „Jednorymki. Słownik homonimów” (2001). Do tej pory kontynuuje pracę nad niepowtarzalnym „Słownikiem rdzeniowym języka ukraińskiego”, w którym zebrano ponad 5400 podstaw rdzeniowych, na bazie których przez wiele tysiącleci tworzył się język ukraiński. Kapitalna książka „Słowogrona Ducha” (2015) stała się początkiem upublicznienia tego słownika. Obecnie pan Ołeksandr kieruje Odeskim oddziałem Ogólnoukraińskiego towarzystwa więźniów politycznych i represjonowanych oraz jest redaktorem naczelnym ogólnoukraińskiego czasopisma „ZONA”. W swoje 85 lat kontynuuje aktywną pracę z młodzieżą i jest konsultantem literackim organizacji obwodowej NSPU. Jego działalność została wysoko oceniona odznaczeniami państwowymi – jest pełnym kawalerem orderu „Za zasługi”. Kiedyś J. Swerstiuk w autobiograficznym wywiadzie dla Wasyla Owsijenki zaznaczył, że „…Życie określa się pytaniami, które zadałeś tam, gdzie zwyczajowo należało milczeć. Krokami, które stawiałeś pod prąd. Światłem, które zapaliłeś pośród ciemności i pośród narzekań na ciemność”. Bez wątpienia każdy krok na długiej i cierniowej drodze życiowej jubilata został wykonany przez niego na wezwanie miłości do Ukrainy. Każdy wiersz i każda jego książka były nasycone światłem, które rozpraszało wielką ciemność obojętności i beznarodowości oraz naświetlało bogactwo ukraińskiego Słowa. Dużo zdrowia, natchnienia i nowych osiągnięć dla poety na niwie literackiej i językoznawczej! Z rosy i wody! 24 lutego Ołeksandr Riznykiw – utalentowany poeta, prozaik, pedagog, działacz społeczny, więzień sumienia, wybitny uczony-językoznawca, specjalista z zakresu językoznawstwa porównawczego i historycznego – świętuje swój 85-letni jubileusz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Z rosy i wody oraz Bożego błogosławieństwa

24 lutego przypada 85. rocznica urodzin wybitnego ukraińskiego językoznawcy, poety, publicysty, działacza społecznego, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, kawalera orderów państwowych i wielu honorowych nagród literackich, byłego dysydenta i wieloletniego więźnia politycznego ZSRR Ołeksija Serhijowycza Riznykiwa. Ołeksij Riznykiw z artystą Andrijem Antoniukiem. Ołeksij Riznykiw to wybitny językoznawca, unikalny specjalista w dziedzinie językoznawstwa porównawczego i historycznego, pierwszorzędny ukraiński poeta i prozaik. Jest autorem około 40 prac naukowych, zbiorów poezji, prozy, publicystyki; członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem wielu prestiżowych nagród literackich, działaczem społecznym, obrońcą praw człowieka, aktywnym patriotą Ukrainy, członkiem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, redaktorem naczelnym ogólnoukraińskiego czasopisma „ZONA” tego Towarzystwa. Uhonorowany kilkoma odznaczeniami państwowymi, jest pełnym kawalerem orderu „Za Zasługi”. Naglącą i aktualną potrzebą jest przywrócenie historycznej Prawdy, tradycji ludowych, Prawdy Bożej na naszej ziemi, wśród naszego narodu, wśród narodów Europy i świata. Właśnie temu poświęcona jest działalność naukowa i literacka O. S. Riznykiwa oraz całej plejady jego współpracowników i ludzi o podobnych poglądach. Większość naukowych badań językoznawczych O. S. Riznykiwa dotyczy właśnie historycznych podstaw języka ukraińskiego i kultury, a zatem – historycznej Prawdy, przywrócenia wiedzy o naszych etnicznych, cywilizacyjnych korzeniach. Pracuje on na pierwszej linii tej walki o Prawdę historii, językoznawstwa. Jest to rzeczywiście unikalny wśród naszych współczesnych człowiek, obdarzony przez Boga-Stwórcę wszechstronnymi talentami. Twórca pierwszego na świecie i w naszym scyto-rusko-ukraińskim języku oraz światowym językoznawstwie „Słownika rdzennego języka ukraińskiego”, nad którym pracuje prawie 40 lat, począwszy od czasów pobytu w niewoli w mordowskich i permskich obozach koncentracyjnych ZSRR. Odnalazł i usystematyzował ponad 5400 rdzennych podstaw, na bazie których przez wiele tysiącleci tworzył się z Bożą pomocą nasz skołocki (scytyjski)-rusko-ukraiński (słowiano-ruski) język. Wybitny specjalista w dziedzinie językoznawstwa porównawczego historycznego Ołeksij Riznykiw wzbogacił ukraińską naukę lingwistyczną szeregiem oryginalnych odkryć językoznawczych w swoich pracach: „Składownia języka ukraińskiego”, Odessa, 1967 r.; „Słownik homonimów”, Kijów, 1999 rok; „Zwięzły słownik rdzenny”; „Dziedzictwo tysiącleci”, Odessa, 2001 rok, a także Charków 2002 rok, wyd. IPN, „Proświta”; „Czym język ukraiński jest bogatszy od innych”, Tarnopol, 2011 rok; „Słowogrona ducha”, Odessa, 2015 r., „Simeks-print”, wydanie 2; „Język ukraiński – dziedzictwo tysiącleci”, Kijów, 2017 rok, w których zbadał i wyodrębnił 33 cechy lingwistyczne – przewagi (bogactwa), o które nasz język ukraiński jest bogatszy w porównaniu ze wszystkimi językami świata, a przede wszystkim – językami aryjskiej indoeuropejskiej grupy językowej. W słowniku rdzennym języka ukraińskiego, nad którym pracuje ponad 40 lat, wyróżnił ponad 5400 słowogron-rdzeni języka ukraińskiego z czasów pradawnych. I pracuje nad tym, aby zgrupować i usystematyzować je według znaczenia semantycznego słów pochodnych. Taka metoda badań jest odkryciem w światowej nauce lingwistycznej. (Nawiasem mówiąc, w języku chińskim takich gniazd rdzennych nalicza się około 1300). Wyżej wymienione prace Ołeksija Riznykiwa znalazły szeroki oddźwięk w środowisku naukowym i wśród opinii publicznej Ukrainy, fragmenty z nich drukowały gazety i czasopisma, prezentowano je w programach Centralnego Radia Ukraińskiego oraz szeregu regionalnych programów radiowych i telewizyjnych. W szczególności u nas w Charkowie jego „Dziedzictwo tysiącleci” prezentowaliśmy jeszcze w 2002 roku i do dziś pamiętamy tę prezentację, a charkowskie radio i telewizja wielokrotnie powtarzały nagrania tych prezentacji oraz wystąpienia Ołeksija Riznykiwa. Te nowatorskie prace O. S. Riznykiwa nabierają szczególnego znaczenia i aktualności w związku z działaniami rządu i społeczeństwa na rzecz umocnienia w kraju państwowego statusu języka ukraińskiego. Ogromną pracę wykonuje O. S. Riznykiw w badaniu procesów historycznych i społecznych, związanych z ruchem dysydenckim i narodowowyzwoleńczym na Ukrainie, w szczególności na Odesszczyźnie. Odeskie organizacje Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych oraz Memoriału im. W. Stusa wydały już 7 tomów almanachu encyklopedycznego „Odeska Fala”, gdzie szeroko przedstawiono osobiste losy ludzi represjonowanych na Odesszczyźnie, ich wspomnienia i dokumenty. Wszystkie je zbierał, przygotowywał, redagował i drukował Ołeksij Riznykiw. Ma znaczący dorobek 40 opublikowanych prac – wiersze, prozę, publicystykę, prace językoznawcze, w tym ponad 20 zbiorów poezji, wspomnień, esejów, rozpraw, pereł literackich. Mimo swojego poważnego wieku O. S. Riznykiw prowadził i prowadzi aktywną pracę społeczną w odeskich towarzystwach „Proświta”, Towarzystwie Więźniów Politycznych i Represjonowanych, Memoriale im. Wasyla Stusa i innych. Prowadzi regularnie pracę oświatową w radiu i telewizji, wśród ukraińskiej społeczności na rzecz propagowania i umacniania państwowego statusu języka ukraińskiego. Od 1998 r. do 2008 r. pracował jako kierownik studia literackiego „Hart” przy Odeskim Miejskim Pałacu Twórczości Dzieci i Młodzieży, który znajduje się przy Bulwarze Nadmorskim. O. Riznykiw ze studentami, 2018 r. Sześciu jego wychowanków ze studia literackiego jest obecnie członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (Nina Kurjata, Dmytro Drozdowśkyj, Hanna Kostenko, Iryna Toma, Ołeksandra Hryhorjewa, Ołeksandr Ptaśczenko, Ołeksandr Czajkiwśkyj). Od 2009 roku jest redaktorem naczelnym i główną „siłą napędową” czasopisma-rocznika „Zona” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych w ZSRR. Wśród wielu zdolności i talentów Bóg obdarzył go unikalną pamięcią poetycką, kolosalną pracowitością, talentem tolerancyjnego komunikowania się z ludźmi i innymi cnotami. Zna i pięknie śpiewa mnóstwo ukraińskich pieśni. Ołeksij Riznykiw ma również szczęśliwy dar szybkiego przyswajania nowości, różnych sztuk i rzemiosł. Bóg rzeczywiście kocha Swoich Wybrańców i hojnie obdarza ich Swoją Łaską, zdolnościami twórczymi i talentami. (dla ilustracji dołączamy na 3 arkuszach krótkie wspomnienia jednego ze współwięźniów Riznykiwa O. S. „Pamięć serca. Akademia Gułagu”, „Boży wybrańcy losu” z książki „Język ukraiński – dziedzictwo tysiącleci”, str. 188-195). Ukraińska społeczność składa życzenia swojemu wybitnemu działaczowi z okazji jego 85. rocznicy urodzin. Z rosy i wody mu oraz Bożego błogosławieństwa! Z upoważnienia narady kierowników organizacji – członków Charkowskiej Wspólnoty na rzecz Ochrony Konstytucji oraz Praw Człowieka/Obywatela, która zrzesza 22 organizacje o statusie ogólnoukraińskim oraz 85 lokalnych, współkoordynatorzy: przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, dyrektor Instytutu Nauk Politycznych (m. Charków) A. K. Zdorowyj; przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Wszechukraińskiego Związku Weteranów, kandydat nauk medycznych, docent, zasłużony lekarz Ukrainy S. A. Usenko; przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący współkoordynator I. A. Turenko; przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy A. P. Stożuk; doktor nauk historycznych, kandydat nauk filologicznych, profesor I. S. Sweć; doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek rady obwodowej charkowskiej „Proświty” M. F. Charczenko; doktor nauk politycznych, profesor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. Skoworody, członek Rady charkowskiej „Proświty”, deputowany Charkowskiej Rady Obwodowej H. M. Kuc; zastępca przewodniczącego Rady Starszych Ukraińskiego Towarzystwa Kozackiego, generał-chorąży I. W. Kornijczuk (Oksen Semydub)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Waleczny duch poezji Wołodymyra Olijnyka

Olha JAWORSKA, członkini NSPU Obecny niespokojny czas wymaga poezji patriotycznej, bo ona nieustannie podtrzymuje wolnościowego ducha, wzywa do walki o umocnienie ojczystego państwa, wychowuje prawdziwych patriotów, niezłomnych obrońców Ukrainy. Właśnie taką książką jest nowy zbiór wierszy „Nieskorzony naród” podolskiego poety Wołodymyra Olijnyka: Nie przybyliśmy tu – zawsze tu byliśmy. Jesteśmy Rusicze z kijowskiego drzewa. Praojcze wszystkich – od brzegów Suły, Aż do Chersonezu i do miasta Lwa. Jego twórczości właściwy jest wysoki duchowy kierunek, niepodrabiana szczerość, zdolna przemieniać ludzką duszę. Wołodymyr Olijnyk żyje w świecie szewczenkowskiego wyczynu, zwierza się, jak Stepan Bandera „swoje myśli słowem proroczym”, zagłębia się w historię, gdzie inspirują go Maksym Krywonis, Danyło Neczaj, Iwan Bohun i Bohdan Chmielnicki, zachwyca się wysokim talentem niezapomnianej Kateryny Biłokur: Magiczna siła twórczości. Ona… Półgłodna, w zimnej chacie, Gdzie w wiadrze zamarza woda, Gdzie trzeba co chwila dmuchać na palce, Gdzie paznokcie czasem schodzą z nóg… W takim piekle malować kwiaty Mogła człowiek, czy szalona, Czy genialna… Jego dusza przejmuje się losem pieśni ojczystej, co świadczy o nierozerwalności ukraińskiego serca z ukraińskim narodem, sprzyja rozwojowi ducha patriotyzmu i człowieczeństwa. Porusza duszę także intymna liryka poety, bo znajduje on najczulsze słowa, które potwierdzają jego zdolność głębokiego przeżywania najwyższych uczuć, znajdując się na szczycie wysokiego duchowego porywu: Wróć! Wróć! Znieś wszystko – wszystkie zniewagi i katusze. Ocalej, mój jedyny, o to szczerze Boga błagam. Upadnę jak ten ptaszek w kochające, mocne twoje ręce. Nie wierzę w śmierć. Ja – modlę się. Ja – wierzę. Kocham… Poezja Wołodymyra Olijnyka płonie trwogą i głębokim współczuciem oraz wielkim szacunkiem dla tych matek, które straciły synów na wojnie: „…Przecież jesteś u mnie jedyny! Boże, daj mi siły…” Matki przypadają, jak ptaszki, do grobów… Wiersze Wołodymyra Olijnyka uderzają swoją nagą prawdą, on głośno oznajmia o tragizmie i niepokoju naszych czasów, czuć, że poeta żyje bólem rodzinnego narodu: Rana w ciele mojego narodu nożowa, Od rany i przestępstwa jęczy… Autor zagłębia się w naszą przeszłość, niepokoi go los Ojczyzny, wiersze zwracają uwagę przenikliwością w świat historycznych bohaterów, poetów-klasyków, a także zachwycają filozoficznym nasyceniem i przede wszystkim ciepłymi dedykacjami dla tych, którzy poświęcili siebie, swoją twórczość walce o prawdę. Na kartach książki sporo wierszy-dedykacji, związanych z imionami Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki, Wasyla Kasijana, Ołesia Honczara, Mykoły Gogola, Iwana Kubyćkiego, Wasyla Szkliara, Marii Łysajczuk i innych znanych osobistości. Wołodymyr Olijnyk ma wspaniały język. Włada nim bezbłędnie. Poeta patrzy na świat duchowymi oczami, czasem bardzo subtelnie oddając swoje odczucia: W głębinach Twojego bólu Żółty kwiatek Zakwita… („Ukrainie”) Autor głęboko przeżywa tragiczność Hołodomoru: Wciąż jęki żyją w kominach Półzrujnowanych chatynek ocalałych Pod strzechami snopków przytlewionych… Wyniszczony, niewymarły narodzie, Wciąż cień przeklęty twoich morderców błąka się, I kroki jej liczy Ktoś z góry, I bije dzwon na cyfrze „33”. W zbiorze znajdujemy także tak zwane „postmajdanowe wiersze”: poeta nie zdołał w swojej twórczości ominąć wydarzeń, które mają miejsce na wschodnich rubieżach naszego państwa. Życzmy poecie-patriocie, by i dalej śmiało pokonywał szczyty twórczości, inspirując czytelników do zuchwałego oporu wobec wrogów w walce o własną Godność, całość i soborowość Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Przyszło się napić z moskiewskiej czaszy moskiewskiej trucizny!”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Przypomnę, że Kobziarz wzywał Ukraińców, i to każde pokolenie, by przeczytali na nowo historię swojego kraju… Ta czytajcie Od słowa do słowa, Nie pomijajcie ani tytułu, Ani tejże przecinka, Wszystko rozbierzcie… i spytajcie Wtedy siebie: kim my?.. Czyimi synami? jakich ojców? Kim? za co skuci?.. Dla nowożytnego odczytania-przemyślenia historii Ukrainy od razu wzywajcie na pomoc samego Poetę – Twórcę Państwa i Proroka Tarasa Szewczenkę, a on koniecznie najpierw zwróci waszą uwagę na słowo, którego pominąć nijak nie można… Słowo „Moskwa” poeta użył w poezjach zaledwie pięć razy, a jeszcze siedem – „Moskwy”, „Moskwie”, „Moskwę”, pięć razy spotykamy słowa „moskiewskie”, „moskiewskiej”, „moskiewskim”. Niewiele, ale wystarczająco, by Szewczenko pozostawił Ukraińcom wieszcze znaki dotyczące Moskwy. Jak je poprawnie czytać i rozumieć? Pytanie dla najlepszych umysłów narodu. Tym bardziej, że w naszym poznawaniu i pojmowaniu Szewczenki była, jest i zawsze będzie, mówiąc dokładnymi słowami Iwana Dziuby, „wielka pokusa szukania ideowej lub emocjonalnej dominanty niesprowadzalnego do żadnych dominant Szewczenki”. Przypomnę tylko, że wszystkie inwektywy Szewczenki pod adresem Moskwy mieszczą się w jego utworach poetyckich, napisanych w latach 1844–1845, czyli po pierwszej wizycie w mieście i napisaniu tam w lutym 1844 roku „Czyhrynie, Czyhrynie...” z jego „moskiewskimi żebrami”, a za kilka miesięcy, w lipcu, już w Petersburgu – poematu „Sen” (Komedia), oraz po drugim przejeździe przez Moskwę na Ukrainę wiosną 1845 roku i stworzeniu tam misterium „Wielki loch”, poematu „Kaukaz”, utworu „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie”. Wspomniane arcydzieła poetyckie, które stały się osiowymi w twórczości Kobziarza, wniósł on do rękopiśmiennego zbioru „Trzy lata”, który otwiera „Czyhrynie, Czyhrynie...”, a zamyka „Testament” (25 grudnia 1845).... Wszakże w „Testamencie”, jak wiadomo, Moskwa nie została wspomniana, i zanim na nowo przeczytamy go, abstrahując od zwykłej radzieckiej tradycji, rozważmy dokładnie brzemienny dla Ukrainy wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie…” Właśnie w Moskwie w świadomości Szewczenki rozbłysły gorzkie pytania, na które do dziś nie odpowiedzieliśmy w pełni: Za coż walczyliśmy z Lachami? Za coż my rżnęliśmy się z ordami? Za coż skrobaliśmy włóczniami Moskiewskie żebra??... Jakże długo narodowi ukraińskiemu nie dawano usłyszeć właśnie tych słów swojego proroka! Carscy urzędnicy III Oddziału, tylko gdy wiersz trafił w ich ręce, przekreślili cytowane wersy, oznaczając – „nota bene”. Dalej – więcej. W „Kobziarzu” Szewczenki, wydanym w 1867 roku, w tekście poety dokonano grubiańskiej podmiany – zamiast „moskiewskie żebra” pojawiły się... „tatarskie żebra”1. Przynosi zaszczyt ówczesnemu wydaniu „Poezji Tarasa Szewczenki” we Lwowie to, że tego w nim nie było. Jednak nawet Mychajło Hruszewski, występując w 1896 roku na święcie Szewczenki we Lwowie, zmuszony był cytować właśnie poprawiony tekst... Bezlitosne zniekształcanie poezji Szewczenki stało się prawdziwie „modne” w czasach radzieckich, a „tatarskie żebra”, według słów Iwana Dziuby i Mykoły Żułynskiego, „na radość ideologicznym fałszerzom „zadomowiły się” w kolejnych masowych i nawet wielotomowych zbiorach utworów T. Szewczenki”. Robiono to, „aby nie obrazić Moskwy”. Co więcej, i słowo „Lachami” zamieniono na „panami”. Właśnie Moskwa, która po trzech dekadach od napoleońskiego najazdu stanęła przed oczami Szewczenki zmartwychwstała jak Feniks z popiołów, przypomniała o biednym, zaniedbanym powiatowym Czyhrynie. Przecież był on godny innego, wysokiego losu – Czyhryn pamiętał siebie za czasów Bohdana Chmielnickiego jako miasto setne, a potem – jako rezydencję hetmańską, faktycznie stolicę Ukrainy! Czyhrynie, Czyhrynie, Wszystko na świecie ginie, I święta twoja sława, Jak pyłek, płynie Za wiatrami chłodnymi, W chmurze przepada, Nad ziemią lecą lata, Dniepr wysycha, Rozsypują się mogiły, Wysokie mogiły – Twoja sława... Poeta zatrzymał się na chwilę, wspominając, jak boleśnie podziwiał „starego pięknego Kreml”, który wiekami wydawał się majestatycznie-nieporuszony i już przez to poniżał Czyhryn, który stał nędzną ruiną dawnej kozackiej sławy: …i o tobie, Starcze mało-silny, Nikt i słowa nie przemówi, Nikt i nie pokaże, Gdzie ty stałeś? Czemu stałeś? I na śmiech nie powie!! Wydaje się, że na całym świecie nie było jeszcze wy- T. Szewczenko. Autoportret. 1845 r. w jednej poezji tyle gorzkiego narodowo-patriotycznego bólu. Szewczenko nigdy nie wywyższał swojego narodu nad innymi, ale jego cierpienia uważał za historycznie niesprawiedliwe, nadludzkie. Nieukojone męki duszy stawały się jeszcze bardziej piekielne w imperialnej Moskwie. Tak, tak! Właśnie obecność poety w Moskwie nadała „Czyhrynie, Czyhrynie...” rzadkiej przenikliwości i żalu za sprawą narodową. Do wiersza „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie” (25 grudnia 1859 roku) pozostawało jeszcze ponad półtorej dekady, ale właśnie w „Czyhrynie, Czyhrynie…”, właśnie w moskiewskiej atmosferze zostało rzucone przez Szewczenkę ziarno przyszłego, najbardziej przerażającego ostrzeżenia: „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, / Nie zostanie znaku na ziemi…” W atmosferze butnie sytego, samowystarczalnie obojętnego i zniewalająco pięknego miasta poeta szczególnie ostro i boleśnie, jakby po raz pierwszy, przeżył ten oczywisty fakt, że właśnie Moskwa (w tandemie z Warszawą) jest winowajczynią bezpaństwowości Ukrainy, narzucania Ukraińcom historycznej niepamięci, która paraliżuje wolę walki o niepodległość: Coż na niwie urodziło się???! Urodziła ruta... ruta... Woli naszej trucizna. Wiersz, zrodzony w Moskwie, do dziś piecze świadomość narodową ofiarną miłością Szewczenki do Ukrainy: Czyhrynie, Czyhrynie, Mój przyjacielu jedyny, Przespałeś stepy, lasy, I całą Ukrainę. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pomodliwszy się, i ja bym zasnął... Tak myśli przeklęte Rwą się duszę zapalić, Serce rozerwać. Charakterystyczne, że w „Czyhrynie, Czyhrynie…” poeta wyraził groźną nadzieję na to, że jego słowo jednak posłuży uciemiężonej Ukrainie, a z jego łez, zasianych na zaoranym przez niego ugorze, wyrosną... Ale posłuchajcie sami... Nie rwijcie, myśli, nie palcie, Może, wrócę znowu Moją prawdę bezbronną, Moje ciche słowo. Może, wykuję ja z niego Do starego pługa Nowy lemiesz i odkładnię. I w ciężkie zmagania... Może, zaoram ten ugór, A na ugorze... Ja posieję moje łzy, Moje szczere łzy. Może, wzejdą, i wyrosną Noże obosieczne, Rozpłatają złe, Zgniłe serce, trudne... I wycedzą surowicę, I naleją żywej Kozackiej tej krwi, Czystej, świętej!!! Zwróćcie uwagę, jak dokładnie przekazali polityczną treść wiersza w III Oddziale Kancelarii Jego Cesarskiej Mości w kwietniu 1847 roku: „…On [Szewczenko] mówi: „Po co walczyliśmy z Lachami, po co cięliśmy się z Tatarami, po co z armat kruszyliśmy żebra moskiewskie, zasiewaliśmy pola i krwią polewali, i szablami broniliśmy? Coż na niwie urodziło się? Trawa, trawa, woli naszej strata!” Dalej, opisując spustoszenie Ukrainy, wyraża nadzieję, że „podrosną hetmani i być może wzejdą (na niwie) i wyrosną noże obosieczne””. Ciekawie komentuje w naszych czasach Iwan Dziuba: „Dziwne transformacje wyobrażonych obiektów myśli, które nie mają żadnego logicznego związku: cichy głos, z którego wykuje się lemiesz; łzy, z których wyrosną noże; noże, które rozetną złe serce i wleją dobrej kozackiej krwi (nawiasem mówiąc, noże mogą puścić krew, a wlać — jak?). Ale jest w tych „dowolnych” fantastycznych przemianach wyższa poetycka przekonliwość: oznaczają one momenty przejścia duchowej energii poety-proroka w jakość bytu jego narodu”2. Rzeczywiście czytelnikowi wydaje się, że razem z Szewczenkowym jego „serce płacze, prosi / Świętej prawdy na ziemi”. Zachwycony energetyką Prawdy poety, on swoim wzruszonym sercem rzeczywiście zaczyna czuć to, co najważniejsze – wycedziwszy surowicę z porażonego serca, nalejemy do niego żywej, czystej, świętej kozackiej krwi. Moim zdaniem, w wierszach poety niewidocznie obecni są kozacy wojska hetmana Piotra Sahajdacznego, którzy jesienią 1618 roku mogli zdobyć Moskwę szturmem, ale odstąpili od niej. Chodziło o silną, prawdziwie państwową i szlachetną kozacką krew. Jeśli się zastanowić, to odradzające dla narodu przetoczenie krwi – jeszcze przed nami... Mówiąc słowami Mykoły Żułynskiego, „Czyhrynie, Czyhrynie...” ma „narodowo-ratunkowy sens”. I nie mniej! W ostatniej strofie „Czyhrynie, Czyhrynie...” młody poeta wyraził przytłumioną, ale niezniszczalną nadzieję, która została usunięta, ze względu na cenzurę, w petersburskim „Kobzarze” 1867 roku i nieuchronnie wyrosła po półtora wieku w Hymnie Państwowym Ukrainy: Śpij, Czyhrynie, niech giną U wroga dzieci, Śpij, hetmanie, póki wstanie Prawda na tym świecie. Następnie wiecznie zapisał: „19 lutego 1844. Moskwa”. „Czyhrynie, Czyhrynie…” niezaprzeczalnie świadczy, że Moskwa wywoływała u Szewczenki ciężkie emocje i refleksje, ale ona też zahartowała jego poetycki głos oraz poczucie godności narodowej i ludzkiej niezależności. Teraz o temacie moskiewskim w konceptualnym misterium „Wielki loch”, stworzonym na dwa miesiące przed „Testamentem” Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

– 21 października 1845 roku. W tym utworze grzechem była już sama droga hetmana Bohdana Chmielnickiego, który „jechał do Perejasławia / Moskwie przysięgać!...”. Ciężkim grzechem, który nie wpuszcza do raju, nazwano to, że dziewczyna …Carowi moskiewskiemu / Konia napoiła / W Baturynie, kiedy jechał / Do Moskwy z Połtawy. / Ja byłam jeszcze niedoletkiem, / Kiedy Baturyn sławny / Moskwa nocą spaliła... Ogólnie obecność Moskwy-Moskiewszczyzny dosłownie przenika misterium „Wielki Loch”. Najstraszniej odczuwa się to w drugiej części poematu, gdzie wszystkie trzy wrony zdają się skupione na zniszczeniu ukraińskiego ducha. Moskiewszczyzna pojawia się już na początku ich złowrogiego krakania: „No, a w twojej Moskiewszczyźnie / Czym się można pożywić?” Uderzyło mnie odczytanie tej części („Trzy wrony”) przez pisarkę, laureatkę Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Halynę Pahutiak: „Krakają suržykiem o rozrywkach, cielesnych rozkoszach, wykrzywiają się jak błazny nad ludzkimi cnotami i prostotą. Rzeczywiście, lepiej żywe wrony niż martwe orły. Każda wrona stara się pokazać jak najkorzystniej własne rozwiązłość, bezwstydnie rozdziawia dziób, wykrakując banalne życiowe mądrości. Dzieje trzech słowiańskich narodów w ich ujęciu to brudne strumienie chciwości, nikczemności i okrucieństwa. Ukraińska wrona uważnie przysłuchuje się radom moskiewskiej i polskiej wrony. Wszystkie trzy, wyczuwszy padlinę, zleciały się na ucztę – zhańbienie ukraińskich świętości... Na to, co dziś z goryczą nazywamy naszą niepodległością, również czyhają wrony, zaglądając do Wielkiego Lochu”. Pamiętacie przerażające wyznanie 1-ej, ukraińskiej, wrony? I ja jestem wściekła, a jednak / Tego nie zdołam pojąć, / Co moskale na Ukrainie / Z kozakami wyprawiają. Oto wydrukują ukaz: „Z Bożej łaski, / Wy nasi i wszystko nasze, / I dobre, i złe!” Miesiąc później temat rosyjskiej kolonizacji, podniesiony do wojennego zniewolenia, rozbrzmiał bezlitośnie w szewczenkowskim „Kaukazie”. A w „Wielkim Lochu” dalej czytamy o moskalach: Teraz już zabrali się / Szukać starożytności / W mogiłach... bo niczego / Już w chacie nie ma do wzięcia; / Wszystko zabrali, ukochane, A licho wie, / Po co z tym przeklętym / Lochem się śpieszą. Dokonawszy w ten sposób szewczenkowskiego nacięcia w duszy, zastanówmy się nad wnioskami wybitnych szewczenkologów Iwana Dziuby i Mykoły Żulynskiego dotyczącymi „Wielkiego Lochu” Tarasa Szewczenki: „Trzy ukraińskie dusze są karane za nieumyślnie popełnione grzechy-zbrodnie i nie wiedzą, kiedy nadejdzie przebaczenie ich grzechów, bo po tych tragicznych dla Ukrainy wydarzeniach (ugoda perejasławska, klęska hetmana Mazepy pod Połtawą, zniszczenie Baturyna, zburzenie przez Katarzynę II Zaporoskiej Siczy) rozpoczęła się Wielka Ruina. Wszystko zabrała Moskwa w swoje ręce („Wy nasi i wszystko nasze, / I dobre, i złe!”), zniszczyła kwitnący kraj, z liczby wielmożnych bękartów „strasznej siły szlachectwa / W mundurach namnożyła” i dobiera się teraz do największej ukraińskiej świętości – Wielkiego Lochu. Ale Moskwie nie było pisane wykopać „ten Wielki Loch”, chociaż mały loch w Subotowie rozkopała. Moskale nie zobaczyli w mogile tych skarbów, za którymi polowali po Ukrainie, lirnicy nie zaśpiewali pochwał na cześć hetmana Chmielnickiego, nie spełniło się proroctwo mściwych wron, grzeszne dusze nie dostąpiły przebaczenia. Wielki Loch – to głęboka narodowa tajemnica ukraińskiej duszy i ostatnie schronienie nadziei, wiary, prawdy. Dlatego ukraińska wrona przestrzega moskali przed rozkopywaniem Bohdanowego lochu, bo narodzi się nowy Iwan Honta, który „rozpuści prawdę i wolność po całej Ukrainie”. Jednocześnie ona przewiduje: narodzi się też drugi Iwan-bliźniak, który będzie czynił na Ukrainie nie dobro, lecz zło: Jeden będzie jak ten Honta, Katów katował! Drugi będzie... o, to już nasz! Katom pomagać. Złowrogie proroctwo ukraińskiej wrony, które tak tragicznie spełniało się na Ukrainie XX wieku, jak się wydaje, wyczerpało się; symboliczna cerkiew-trumna, w której pochowano duszę zniewolonego narodu, jego prawdę, honor i godność, rozpadła się i rozsypała, i spełniło się proroctwo Szewczenki – Ukraina powstała, rozproszyła mrok niewoli, rozjaśniła świat prawdą. Ale nie łudźmy się iluzjami, że nasze niewolnictwo duchowe się skończyło, że agresywne janczarstwo zostało poskromione i wytępione z dusz wielu z nas, że już nie narodzi się zajadły bliźniak Iwana Honty. Jeszcze długie lata będziemy, jak mówił Iwan Franko, przezwyciężać „swoje duchowe odłączenie od rodzimego narodu”3. Właśnie tu koniecznie chcę zwrócić uwagę czytelnika także na niezwykle interesujące rozważania Jurija Barabasza, który zauważył, że dotąd poza uwagą radzieckich badaczy – zarówno oficjalnych, nastawionych na propagandę, jak i tych, którzy dążyli do bezstronnej, naukowej analizy – pozostał wymowny, w końcu decydujący, sensotwórczy fakt: obu braci, do tego bliźniąt, nazwano jednym imieniem – Iwanami. „Trudno to wyjaśnić inaczej niż jako znak tragicznego rozszczepienia jednego narodowego organizmu, objaw chorobliwej choroby „człowieka ukraińskiego” (M. Szlemkiewycz), całego narodu – choroby rozdwojenia, która kryje w sobie ogromną niszczycielską siłę. Dlatego też „śmieje się” szalonym śmiechem „macocha” bliźniąt – przyszłych wrogów, dlatego też „śmieje się i łka / Cała Ukraina” – przygnębia ich przeczucie, że oczekiwana droga do „prawdy i wolności”, którą poprowadzi naród Iwan-Mesjasz, droga do narodowego zmartwychwstania, przebiegnie przez Golgotę, przez krwawe próby i wstrząsy, i to spowodowane nie tylko działaniami zewnętrznych wrogich sił, ale i – nie w mniejszym stopniu – tragedią wrogości między braćmi. Niezgoda w poemacie jeszcze się nie ujawniła, nie nabrała wyraźnych cech i konkretnych form, ponieważ bliźnięta dopiero się narodziły, a jednak jest ona potencjalnie nieunikniona, fatalna, z góry określona egzystencjalną naturą Ukrainy, jej losem. W tym szewczenkowskim proroctwie zawarte jest mistyczne ziarno, i ta mistyka nie przeczy historycznej prawdzie, bo jest mistyką samej historii, historii Ukrainy”4. Według Iwana Dziuby i Mykoły Żulynskiego narodowa tragedia, jaka jawi się w misterium „Wielki Loch”, polega na tym, że popełniony grzech nie zostanie odkupiony, dopóki cierpliwość narodu nie zostanie wyczerpana do dna i on, doprowadzony do rozpaczy okrucieństwem, przemocą i zniszczeniem świętości, nie wybuchnie sprawiedliwym gniewem i Fragment autografu wiersza „Czyhyryn, Czyhyryn…”. 1844 r. pomstą. Każdy, kto świadomie czy nieświadomie przyczynił się do wielkiego grzechu — utraty przez naród swojej woli — w Szewczenki ponosi karę śmierci. Podkreślę, że inwektywy Szewczenki pod adresem Moskwy są nierozerwalne z jego nieugiętą wiarą w odrodzenie narodu, którego duchowe, mentalne skarby pewnie ukryto w Wielkiej piwnicy, i że w istocie są one dla Moskwy nieosiągalne: Tak mała piwnica w Subotowie Moskwa rozkopała! Wielkiej zaś tej piwnicy Jeszcze nie odnalazła. I nie odnajdzie! Za Szewczenką historyczna racja przypada nie Moskwie z podporządkowaną jej Małorosją, lecz wolnej — właśnie wolnej! — Ukrainie. Dlatego nie ma znaczenia, że z Ukrainy śmiali się obcy, cudzy ludzie, którzy nie znają historycznej prawdy: Nie śmiejcie się, cudzi ludzie! Cerkiew/trumna Rozpadnie się... i spod niej Powstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy zajaśnieje, I pomodlą się na wolności Dzieci niewolnicze!.. Iwan Dziuba trafnie konkluduje: „Jeśli wziąć łącznie nastroje i idee Szewczenki tego nowego (w jego twórczości) okresu, to widzimy, że chodzi już nie o szukanie wolności na czystym polu czy w kozackich wyprawach na Morze Czarne, ani w waśniach z Lachami, w hajdamaczyźnie, w ogóle nie o minioną wolność, lecz o perspektywę historyczną: o wywalczenie wolności na tej ziemi, gdzie ona została zapowiedziana, o tworzenie społeczeństwa sprawiedliwości, o godne miejsce Ukrainy w świecie słowiańskim”5. W tym kontekście wróćmy do Szewczenkowskiego „Testamentu”, nierozerwalnie związanego (nie mogło być inaczej!) z Moskwą… Pochowajcie i powstańcie, Kajdany rozerwijcie I wrogą złą krwią Wolność skropcie. Jakie kajdany zapowiedział rozerwać narodowy Prorok? Oczywiście wielu uznaje tę kwestię za retoryczną. Przecież, jak mówią, wszystko dawno i wszystkim wiadomo! A jednak, jednak… Zapewne chodziło o kajdany caratu i pańszczyzny, społeczno-klasowego ucisku. Bezsprzecznie! Jednak właśnie to wszystko wiąże się z Moskwą. Spójrzmy na „Testament”, opierając się na wskazówce, którą Taras Hryhorowycz pozostawił w poemacie „Kaukaz”, napisanym w listopadzie 1845 roku, pięć tygodni przed jego wydaniem, gdzie wymieniono tych, którzy uczyli się „Kuć kajdany, / Jak i nosić!..”. A pięć wersów później poeta wyrzucił z siebie to, co skłoniło go do napisania poematu (inwektywy!) – śmierć latem 1845 roku jego przyjaciela, oficera, malarza, pisarza Jakowa de Balmena w rosyjskiej zaborczej wyprawie przeciwko wolnościowym góralom na czele z imamem Szamilem: I ciebie zagnano, mój jedyny przyjacielu, Mój dobry Jakowie! Nie za Ukrainę, A za jej kata trzeba było przelać krew dobrą, nie czarną. Trzeba było też popić z moskiewskiej czary moskiewską truciznę! Czyż nie jest to najsilniejszy wyraz tego, że dla Szewczenki to właśnie Moskwa stała się symbolem imperialnego ucisku Ukraińców, uosobieniem rosyjskiego gwałtu na ukraińskiej historii i duchowości. Ale to jeszcze nie wszystko. Dziesięć dni przed „Testamentem” (14 grudnia 1845) Szewczenko pisze przełomowe orędzie „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie…”, w którym wprost wskazuje, od kogo jego rodakom historycznie przekazano kajdany: Tak to krew swoją lali Ojcowie za Moskwę i Warszawę, I wam, synom, przekazali Swoje kajdany, swoją chwałę! W poemacie „Mnich”, który Szewczenko przepisał w Moskwie w marcu 1858 roku z „Małej książki” do „Większej książki” z istotnymi przeróbkami, wszystko to zawarte jest w jednym wersie: „Kajdany brzęczą… Moskwa…” Może to wydawać się mistyczne, ale „Testament” Szewczenko napisał zaraz po tym, jak powiedział swojemu narodowi o wrogiej Moskwie wszystko, co najważniejsze, na wieki naprzód, aż po nienarodzonych Ukraińców. Dalej poeta nigdy nie wspominał jej tak bezlitośnie i bolośnie, z tak druzgocącym oskarżeniem. Zatem zapewne wierzył i liczył na to, że jego ostatnia wola została już wyrażona i na pewno zostanie spełniona: „Kajdany porwijcie…” Moskiewskie kajdany! Zawsze bardzo dobrze o tym pamiętał Mychajło Hruszewski. A dokładniej – przechowywał to w swoim narodowym genotypie. To jego słowa – „genetyczna sukcesja…” Ponad sto lat temu, w historycznie nowych warunkach, to właśnie Mychajło Hruszewski sformułował imperatyw Nowej Ukrainy: „Pierwsze, co uważam za przeżyte i wyeksploatowane… to nasza orientacja na Moskiewszczyznę, na Rosję…” Stanowczo oświadczył, że uwolnienie się od „psiego obowiązku” wobec Moskwy uważa za nadzwyczaj ważne i cenne. Ale w rzeczywistości wtedy do tego nie doszło… W drugiej połowie XX wieku po szewczenkowsku mocno i przekonująco powiedział o tym Wasyl Stus: Boże, nie litości – wściekłości, Boże, nie łaski, a zemsty, daj nam zerwać te pęta, rozerwać te ретязі. (Ретязі — kajdany. W tym znaczeniu Taras Hryhorowycz używał tego słowa w poezji „Kiedyś jeszcze, w owe czasy…” (1860). „Litość — żal, współczucie” — tak podaje „Słownik przestarzałych i rzadko używanych słów”.) Co do obecnej wojny Moskiewszczyzny przeciwko Ukrainie, narodowy klasyk Dmytro Pawłyczko wypowiedział się w historycznych realiach dzisiejszości wyjątkowo ostro: Nas żywych i umarłych będzie bić Po bratersku – śmiertelnie, z pleców, Dopóki nie wbijesz jej w pierś Kutego, bratniego miecza. Narodowy prorok zmienił historyczny los Ukrainy, jednak Szewczence trzeba było znacznie dłużej niż prorokowi Mojżeszowi wyprowadzać swój naród z „egipskiej niewoli” do królestwa wolności i narodowej godności. On i dziś przewodzi naszemu, ukraińskiemu marszowi, bo przypomnijmy, zapowiedział w „Testamencie”, że „poleci / Aż do самого Boga” dopiero wtedy, gdy „Z Ukrainy poniesie / Do sinego morza / Krew wroga…”. Taras Szewczenko włożył w „Testament” znacznie więcej sensu proroczego, niż dotąd sądziliśmy… ———————— 1 Kobzarz Tarasa Szewczenki. Sankt Petersburg, 1867. s. 667. 2 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. Kijów, 2008. s. 644. 3 Dziuba I., Żulynski M. Na wiecznym szlaku do Szewczenki // Taras Szewczenko. Pełne zbiorowe dzieła: w 12 t. T. 1. Kijów, 2003. s. 55–56. 4 Encyklopedia szewczenkowska: w 6 t. T. 1. Kijów, 2012. s. 603. 5 Dziuba I. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. s. 655.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Sekretarz generalny TIURKSOJ odznaczył Pawło Mowczana medalem Nasimiego

Niedawno w Ukrainie z wizytą przebywał sekretarz generalny Międzynarodowej Organizacji Kultury Turkijskiej TIURKSOJ (Ankara) pan Diusen Kaseinow. W czasie jego wizyty odbyły się wydarzenia w Dnieprze i Kijowie. W szczególności w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy zaprezentowano album artystyczny „Reading Nizami Ganjavi”, wydany przez TIURKSOJ i poświęcony 880. rocznicy urodzin wybitnego azerbejdżańskiego poety i myśliciela Nizamiego Gandżawiego. W ramach tego wydarzenia odbyła się także uroczysta ceremonia wręczenia nagród. Wśród laureatów znalazł się znany ukraiński poeta, tłumacz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. TIURKSOJ przyznała mu jubileuszowy medal Imadeddina Nasimiego. Międzynarodowa Organizacja Kultury Turkijskiej TÜRKSOY, nazywana „UNESCO świata tureckiego”, została założona w 1993 roku na mocy porozumienia ministrów kultury Azerbejdżanu, Kazachstanu, Kirgistanu, Uzbekistanu, Turkmenistanu i Republiki Turcji. Kierunki i program działania TÜRKSOY określa Stała Rada ministrów kultury krajów turkojęzycznych. Decyzje podjęte przez Stałą Radę wprowadza w życie Sekretariat Generalny TÜRKSOY. Stanowisko Sekretarza Generalnego TÜRKSOY od 29 maja 2008 roku piastuje były minister kultury Republiki Kazachstanu Diusen Kaseinow. Wśród celów i kierunków działalności organizacji są rozwój i zachowanie kultury, języka i sztuk narodów tureckich oraz ich prezentacja na świecie. Ukraina również zajmuje ważne miejsce w działalności TÜRKSOY. Właśnie dlatego ukraińskiej publiczności na wysokim poziomie zaprezentowano album artystyczny „Reading Nizami Ganjavi”, prezentujący obrazy i miniatury, stworzone przez artystów świata tureckiego, którzy zainspirowali się twórczością wielkiego azerbejdżańskiego poety i myśliciela. Organizatorami wydarzenia były Międzynarodowa Organizacja Kultury Turkijskiej TÜRKSOY, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Bakijskie Międzynarodowe Centrum Multikulturalizmu oraz Ambasada Azerbejdżanu na Ukrainie. Prezentację otworzył przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Michajło Sydorżewskyj, który zaznaczył, że cieszy go możliwość gościć w murach Związku Pisarzy tak szanowaną delegację na czele z Sekretarzem Generalnym TÜRKSOY Diusenem Kaseinowem oraz wspierać rozwój ukraińsko-tureckich projektów literackich. Sekretarz Generalny TÜRKSOY Diusen Kaseinow powitał gości wydarzenia i opowiedział o już zrealizowanych przedsięwzięciach na Ukrainie, zaznaczając, że ukraińska publiczność bardzo ucieszyła go swoim zainteresowaniem kulturami tureckimi, w szczególności azerbejdżańską. „Album artystyczny pod tytułem „Reading Nizami Ganjavi”, wydany w języku angielskim, prezentuje dzieła artystów świata tureckiego, którzy zainspirowali się twórczością wielkiego Nizamiego. Ta książka będzie ważnym wkładem w proces wszechstronnej prezentacji społeczeństwu ukraińskiemu wielkiego azerbejdżańskiego geniusza oraz wpływu jego twórczości na różne dziedziny sztuki. Cieszę się, że mimo zakończenia Roku Nizamiego Gandżawiego działania mające na celu popularyzację jego twórczości i uczczenie jego pamięci są kontynuowane”, – zaznaczył Diusen Kaseinow, zwracając się do gości w języku ukraińskim. Również sekretarz generalny TÜRKSOY szczegółowo opowiedział o projektach zrealizowanych przez Organizację Kultury Turkijskiej w Roku Nizamiego (2021). Prowadząca wydarzenie, kuratorka ukraińsko-tureckich projektów, przedstawicielka w Ukrainie Bakijskiego Międzynarodowego Centrum Multikulturalizmu Marina Honczaruk przedstawiła szerokie informacje o tłumaczeniach i badaniach dzieł Nizamiego na Ukrainie, a także przytoczyła jasny cytat wybitnego ukraińskiego uczonego (który był również profesorem Bakijskiego Uniwersytetu Państwowego) Lwa Łopatynskiego, który, wszechstronnie zbadawszy poemat „Iskander-name”, napisał w swoich notatkach w 1900 roku: „Takiego koloru i skupienia myśli, jakie napotkałem w poemacie Nizamiego, z pewnością nie spotkacie u żadnego wielkiego poety-myśliciela cywilizowanej Europy. Tak mógł się wyrazić tylko wysłannik Absolutu na tę grzeszną ziemię. To połączenie Ziemi i Kosmosu, skomponowane przez najwyższy Rozum, to Prorok, dany wybranemu narodowi, narodowi wysokiej inteligencji, szczególnego zewnętrznego piękna, zdecydowanemu w wyborze swojej przyszłości, który nie znosi jakiejkolwiek krzywdy i przemocy. Ten naród ma tęczowe perspektywy. Czytając nieziemskie dzieło Nizamiego, wyraźnie widziałem przed sobą mężnych i pięknych rycerzy, łagodnych w czasie spokoju, a rozgniewanych jak tygrysy w walce z wrogiem”. Marina Honczaruk zaznaczyła również, że wśród tłumaczy Nizamiego są tacy klasycy literatury ukraińskiej jak Leonid Pierwomajski, Wasyl Barka, Wasyl Myssyk, Mykoła Myroszniczenko i inni. Wśród ukraińskich badaczy Nizamiego są z kolei wybitni Ahatanhel Krymski, Lew Łopatynski, Mykoła Hułak. W ramach wydarzenia odbyła się również uroczysta ceremonia wręczenia nagród przez międzynarodową Organizację Kultury Turkijskiej TÜRKSOY. Znanemu ukraińskiemu poecie, tłumaczowi, laureatowi Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, przewodniczącemu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawłowi Mowczanowi przyznano medal Imadeddina Nasimiego. Niestety pandemia wprowadza swoje korekty, dlatego Paweł Michajłowycz nie mógł być obecny na ceremonii, a medal przekazano za pośrednictwem przewodniczącego NSPU. Ogłaszając wręczenie medalu, Diusen Kaseinow podkreślił znaczący wkład Pawła Mowczana w rozwój ukraińsko-tureckiej współpracy, w szczególności w dziedzinie literatury. Warto zaznaczyć, że tłumaczenia Pawła Mowczana wierszy wybitnego geniusza narodu azerbejdżańskiego Imadeddina Nasimiego, 650. rocznica urodzin którego była szeroko obchodzona w Azerbejdżanie i na świecie w 2019 roku, otwierają dla ukraińskiej publiczności świat dawnej tradycji literackiej, przesyconej sufizmem i mistycyzmem. Sam ogólnonarodowy lider narodu azerbejdżańskiego Hejdar Alijew był zachwycony talentem Pawła Mowczana i wyróżnił go spośród wszystkich innych tłumaczy literatury azerbejdżańskiej. To właśnie Hejdar Alijew przyczynił się do zorganizowania podróży Pawła Mowczana na grób Nasimiego w Aleppo. „Miałem szczęście rozmawiać z wieloma wybitnymi osobistościami Azerbejdżanu – zarówno z politykami, jak i z działaczami kultury. Hejdar Alijew był bez wątpienia człowiekiem epoki, niezwykle wykształconym i erudytą. Pamiętam, jak w 1985 roku w Bakू odbywały się czytania literackie, i po tym, jak wykonałem tłumaczenia Nasimiego na język ukraiński, Heydar Alijew podszedł i osobiście podziękował mi za przekłady wierszy. Potem odbyło się nasze osobne spotkanie, podczas którego zapytał, o czym marzę. Powiedziałem, że chciałbym odwiedzić grób Nasimiego w Aleppo. Ale w tamtych sowieckich czasach nie miałem prawa wyjazdu. Jednak niedługo potem odbyła się podróż do Aleppo…” – mówił wcześniej w swoich wywiadach Pawło Michajłowycz. Również przedstawicielce w Ukrainie Bakijskiego Międzynarodowego Centrum Multikulturalizmu, kuratorce ukraińsko-tureckich projektów Marynie Honczaruk wręczono medal Nizamiego Ganjewiego Międzynarodowej Organizacji Kultury Tureckiej TÜRKSOY, przewodniczącemu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Myhajłu SyDorżewskiemu Düsen Kasseinow wręczył pamiątkowe upominki oraz nagrodę za wspieranie ukraińsko-tureckiej współpracy w dziedzinie literatury, Nadzwyczajnej i Pełnomocnej Ambasador Azerbejdżanu w Ukrainie Elmirze Achundowej wręczono medal Nizamiego Ganjewiego. Również wręczono dyplomy Switłanie Koronenko, Tetianie Arsejenko, Ołegowi Kocarewowi, Olhie Mawriniej, Ferhadowi Turanli, Tetianie Dobko, Hurbanowi Abbasowowi, Natalii Korolko, Darii Ponomarenko, Emilii Mamiszowej. W uroczystości uczestniczyli Sekretarz Generalny GUAM Ałtaj Efendijew, Nadzwyczajna i Pełnomocna Ambasador Azerbejdżanu Elmira Achundowa, przedstawiciel Azerbejdżanu w Międzynarodowej Organizacji Kultury Tureckiej TÜRKSOY Elczin Hafarli, poetka, tłumaczka, wykładowczyni Katedry Turkologii Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki Tudora Arnaut, pisarze, działacze kultury, studenci Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki oraz studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Kor. „SP”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miejscowy cmentarz, a także do muzeum krajoznawczego. Kiedy wraz z żoną odwiedziliśmy Boryspolskie Muzeum Historyczne, byliśmy pod wrażeniem tego, jak mistrzowsko wykonana jest ekspozycja. Pojawiła się myśl, że dobrze byłoby zaprezentować tutaj swoje prace. Z dyrektorką muzeum od razu znaleźliśmy wspólny język i orientacyjnie ustaliliśmy termin przyszłej wystawy. Początkowo była jedna koncepcja, potem postanowiłem ją zmienić. Wszak zbliżała się rocznica Rewolucji Godności, więc nie mogłem jej pominąć. Obok każdego z obrazów poświęconych wydarzeniom Euromajdanu znajdują się fotografie tych burzliwych wydarzeń, których uczestnikiem byłem również ja. Chciałbym z czasem zaprezentować w tym muzeum wystawę prac swoich uczniów. Nawiasem mówiąc, na YouTube zamieściłem 400 autorskich lekcji rysunku, z którymi może zapoznać się każdy chętny. Na wystawie „Ból i radość moja, Ukraino!” znajduje się poliptyk „Krzyżowy Majdan”, namalowany w technice malarstwa reporterskiego, płótna o tematyce historycznej, pejzaże, martwe natury, portrety Leonida Krawczuka, Wiktora Juszczenki, Lubomyra Huzara, Iwana Dracza, Wołodymyra Huby. Wystawa obrazów Andrija Kułahina w Boryspolskim Muzeum Historycznym potrwa do 4 marca. stawić to, że mogę być na teatralnych deskach razem ze swoją żoną Natalią Kałantaj, która wykonuje rolę Katici, mojej wnuczki. Obecnie w naszym teatrze trwa praca nad spektaklem „Wizyta” na podstawie sztuki Friedricha Dürrenmatta „Wizyta starszej pani”. Uważam za zaszczyt udział w tym spektaklu, który inscenizuje młody utalentowany reżyser Dawyd Petrosjan. Również próbuję w spektaklu „Nikodem Dyzma”, nad którym pracuje reżyser Dmytro Chrypjuk. Tutaj poruszany jest aktualny temat, kiedy przypadkowy człowiek dorwie się do władzy, nie mając moralnego prawa rządzić czy zajmować stanowisk państwowych. W zeszłym roku brałem udział w tworzeniu filmu pełnometrażowego „Wariaci”. Wydarzenia mają miejsce w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Obraz opowiada o ludziach, którzy próbowali stawiać opór reżimowi i których karano, stosując nawet szpitale psychiatryczne. Mam tutaj ciekawą i pouczającą rolę. Nad obrazem pracował potężny zespół: reżyser Denys Tarasow, partnerzy – Irma Witowśka, Ostap Stupka, Wiktor Żdanow, wielu innych doświadczonych i młodych aktorów. Oczekujemy na premierę w najbliższym czasie”. Zdjęcie ze strony teatru. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wielobarwna paleta Andrija Kułahina

Andrij Kułahin to artysta o szerokim spektrum twórczym: grafik i malarz, autor wyrafinowanych kompozycji akwarelowych, realizujący swoje idee w gatunku pejzażu i martwej natury, portretu oraz obrazu historycznego. Namalował portrety papieży Jana Pawła II i Benedykta XVI, Bohdana Stupki, Łeonida Krawczuka oraz wielu innych znanych osobistości. W szczególności portret Jana Pawła II jego pędzla znajduje się w galerii Biblioteki Watykańskiej wśród wizerunków innych papieży. Mimo że artysta jest zwolennikiem realistycznej szkoły malarstwa, z powodzeniem eksperymentuje również z formą i kolorem w innych kierunkach, na przykład w surrealizmie. Rezultatem takich poszukiwań twórczych stała się jego wystawa indywidualna w Centrum Pompidou w Paryżu. Andrij Kułahin jest jedynym artystą na obszarze poradzieckim, który został uhonorowany Złotym Medalem Watykanu za wkład w rozwój sztuki. Obrazy malarza znajdują się w kolekcjach prywatnych i galeriach Ukrainy, Austrii, Australii, Wielkiej Brytanii, Watykanu, Niemiec, Belgii, Włoch, Libii, Holandii, Polski, USA, Słowacji, Francji, Rosji. Sztuka „Radovan III” – smutna komedia o zdradzie samego siebie klasyka literatury serbskiej Duszana Kovačevicia, napisana w 1973 roku w gatunku teatru absurdu lub „czarnej komedii”. Główny bohater Radovan III, jak sam siebie pozycjonuje, wiele lat temu w poszukiwaniu lepszego losu opuścił Rodzinny Kraj. Teraz mieszka z wielką rodziną w wieżowcu w sypialnej dzielnicy wielkiej metropolii. Jak każdy człowiek, któremu życie się nie układa, Radovan szuka przyczyny i wymyśla sobie „zewnętrznego wroga” w osobie dawnych ziomków – Viloticiów. Kiedyś jeszcze w Rodzinnym Kraju dorastali razem, przyjaźnili się, przychodzili sobie z pomocą, Radovan nawet marzył, by przez córkę Georginę spowinowacić się z Viloticiami, urządzić huczne wesele. Ale życie jest nieprzewidywalne. Marko Vilotić zhańbił Georginę, porzucił ją w ciąży i ruszył w świat. I Radovan rozpoczyna prawdziwą wojnę. To właśnie oni, Viloticiowie, przeszkadzają jego godnej egzystencji. To oni zamienili jego życie w piekło, zabierając sens bytu, pozbawili godności, skazali własną krew – córkę Georginę – na hańbę. Jego dusza żąda zemsty. Wszystkich swoich bliskich wciąga w nieprzejednany, brutalny konflikt z Viloticiami. Fantazja Radovana rodzi przyjaciela i bratnią duszę – George’a. Tylko on jest w stanie go uratować i mu pomóc. W rzeczywistości George jest bohaterem jednego z wielu seriali telewizyjnych o „prawdziwym bohaterze”, „rycerzu – walczącym ze złem”, „zbawcy wszystkich uciśnionych i prześladowanych”, podczas którego kolejnego oglądania dochodzi do oczekiwanego zjednoczenia rodziny. Tutaj nadchodzi czas Doskonałości… Stary telewizor zmienia się w symbol zwycięstwa dobra nad złem. Ale to tylko fantazja. Czy się spełni? Czy w domu zapanuje spokój? Czy Georgina zjednoczy się z Marko? Czy odbędzie się huczne wesele, o którym latami marzył ojciec?.. Oto co opowiedzieli o nowym spektaklu zaangażowani w niego aktorzy. O twórczości artysty opowiedziała na otwarciu wystawy dyrektorka Boryspolskiego Muzeum Historycznego Natalija Jowa. Zaznaczyła, że artysta ma własne spojrzenie na historię Ukrainy, którą dobrze zna. Ponieważ wystawa otworzyła się w przeddzień Dnia Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni, część ekspozycji poświęcona jest wydarzeniom Rewolucji Godności, której uczestnikiem był artysta. Pani Natalija wyraziła przekonanie, że to dopiero początek twórczej współpracy muzeum z artystą Andrijem Kułahinem, a przed nimi wiele wspólnych projektów. Swoimi wrażeniami z wystawy podzieliła się pełniąca obowiązki naczelnika wydziału kultury Rady Miejskiej Boryspola Olha Borysenko. W imieniu mera miasta i kierownictwa miasta wręczyła artyście podziękowanie za osobisty wkład w rozwój sztuk pięknych Ukrainy oraz z okazji otwarcia wystawy indywidualnej „Ból i radość moja, Ukraino!”, a także podarowała pamiątki z herbem Boryspola. Miejscowa artystka, kierowniczka dziecięcej pracowni plastycznej Ołena Hurjewa wspomniała, że jeszcze kilka lat temu w serwisie YouTube zobaczyła kursy mistrzowskie Andrija Kułahina z rysunku. Już wtedy pojawiło się pragnienie poznania artysty osobiście. Z zaprezentowanych prac widać, że to silny, pełen woli człowiek z pewną ręką artysty, swobodnie wykorzystujący różne techniki. Ołena obiecała przyjść na wystawę ze swoimi wychowankami, dla których ekspozycja będzie miała wielkie znaczenie poznawcze. – Kiedy przyjeżdżam do jakiegoś miasta, to od razu pragnę zapoznać się z jego historią – wyznał Andrij Kułahin. – Idę na pracę aktorską, bardzo pomaga wszystkim wykonawcom. Temat serbskiego humoru jest mało znany ukraińskim widzom. Trzeba było znaleźć sposób, aby przenieść go na scenę. Do tej pory nie potrafię w pełni ocenić swojej pracy. Ciągle zadaję sobie pytanie: na ile poprawnie, udanie stworzyłem wizerunek swojego bohatera. Wcale nie chcieliśmy przenosić fabuły sztuki na naszą rzeczywistość. Ale w każdym razie teatr jest współbrzmiący ze współczesnością, z tym, co dzieje się tu i teraz. Dlatego być może widz przeprowadzi dla siebie jakieś paralele z teraźniejszością. Również nie dążyliśmy do pokazania postaci jako dobrych czy złych. To sytuacja życiowa, kiedy umysły ludzi opanowuje telewizor czy pragnienie bycia kimś, nie mając do tego ani wykształcenia, ani wiedzy. „Dlaczego jesteście takimi nieludźmi? – pyta jeden z głównych bohaterów. – Być nieludziem – to przecież takie trudne!” Ludzie odwracają się od cywilizacji i coraz częściej zwracają się ku zwierzęcym instynktom. Cechuje ich żarłoczność, żądza władzy. Coraz bardziej niwelowane są zwykłe komunikowanie się i człowieczeństwo. Jesteśmy ludźmi, dopóki wykonujemy ludzkie czyny. A kiedy będziemy kierować się tylko naturalnymi instynktami, to niczym nie będziemy różnić się od zwierząt. O tym wszystkim mowa w naszym spektaklu. Przyznam, że najprzyjemniejsze w tym spektaklu... W Boryspolskim Państwowym Muzeum Historycznym otwarto wystawę Andrija Kułahina „Ból i radość moja, Ukraino!”, na której artysta zaprezentował swoje prace, stworzone w różnych technikach i gatunkach.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Poznajcie: teatr absurdu

Nowym eksperymentem twórczym Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki stało się przedstawienie „Radovan III”, które na Kameralnej Scenie im. Serhija Daniczenki wystawił Narodowy Artysta Ukrainy Jurij Odynokyj. Wołodymyr Nikołajenko, Narodowy Artysta Ukrainy, wykonawca roli Kelnera: „Reżyser Jurij Odynokyj zaangażował mnie do swoich różnych prac – „Skandaliczna historia pani Mun”, „Hymn młodzieży demokratycznej”, „Damy i huzarzy”, „Trzej towarzysze”. W końcu doszliśmy do „Radowana III”. Ufa mi jako aktorowi, to mi imponuje. Mam nadzieję, że nasza twórcza współpraca potrwa dalej. Nowy spektakl to komedia absurdu. Mam już doświadczenie w pracy z podobnym materiałem. Mam na myśli spektakl „Nosorożce”, który reżyserował Andrij Prychodko. Robisz wszystko, jak w życiu, a okoliczności układają się tak, że wszystko stawia się na głowie. Moim zdaniem właśnie w tym polega teatr absurdu. Sytuacja, w której obecnie znalazło się nasze społeczeństwo, też do pewnego stopnia można nazwać absurdalną. Nie wiemy, czego spodziewać się po północnym sąsiedzie. Już od ośmiu lat możliwe jest tak straszliwe zjawisko, jak pełnoskalowa wojna. Podobnie jest w „Radowanie”. Georgina od piątego roku nosi pod sercem dziecko. To absurd, bo wszyscy czekają na odpowiedni moment, kiedy mogłaby urodzić, a ten moment wciąż nie nadchodzi. Postaci jakby wrogują ze sobą, ale kiedy włączają telewizor, to i Wiłotyczowie, i Radowanowiczowie zaczynają oglądać serial o bohaterze, który może w marzeniach wszystkich uratować. Zapominają o tym, że wszystkie problemy tkwią w głowach ludzi. Jeśli chcesz pokoju, żyj po ludzku, w zgodzie z sąsiadami, dbaj o swoją rodzinę, troszcz się o społeczeństwo. A jeśli chcesz wojny, to bez żadnego powodu zrobisz coś takiego, żeby nie żyć w pokoju. Mój bohater to kelner. To podstępny typ, łapownik. Gotów jest zedrzeć z człowieka ostatnią skórę. Żeni się z Georginą tylko po to, by dostać mieszkanie. To człowiek niskiego zachowania społecznego i niskiego statusu społecznego. Ale tacy ludzie istnieją i trzeba ich grać. Odbyło się zaledwie kilka pokazów spektaklu. On wciąż się zmienia. Myślę, że dalej będziemy kłaść nacisk w spektaklu na młodych ludzi, na prawdziwą miłość. Właśnie ona może uratować społeczeństwo. Równolegle z pracą w teatrze wciąż występuję w filmach. W zeszłym roku w serialu „Szaleni sąsiedzi” zagrałem rolę lekarza. Potem zadzwonili i powiedzieli, że ponieważ ten bohater spodobał się widzowi, chcą rozszerzyć jego postać. W kolejnych odcinkach mój bohater będzie lubił nie tylko pieniądze i whisky, ale też kobiety. Mam nadzieję, że te odcinki serialu będą bardziej nasycone miłością”. Serhij Kalantaj, zasłużony artysta Ukrainy, wykonawca roli Stanisława: „Dla mnie Jurij Odynokyj to monumentalny reżyser. Kiedy oglądasz jego spektakle „Trzej towarzysze” czy „Idiota”, jakbyś zanurzał się w powieściach o tych samych tytułach, przewracał ich kartka po kartce. To nie zwykła dramaturgia teatralna, to dzieła literackie, przeniesione na scenę przez Jurija Dmytrowycza. W pracy nad nowym spektaklem pomagał mu nie tylko talent reżyserski, ale i aktorski. Na naszych próbach my, aktorzy, doznawaliśmy wielkiej przyjemności, kiedy Jurij Dmytrowycz pokazywał nam mizanscены, które sam przeżywał. Oczywiście nie powtarzaliśmy jego rysunku, każdy robił swój. Ale to, jak reżyser fachowo stawia zadania, wypełnia treścią

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Mychajło PASICZNYK: Pokonać całą nieczystość i żyć dalej!

*** Zachodnioeuropejscy liderzy mają nadzieję, że Putin nie napadnie na ich kraje... My jesteśmy Europą! A wy nie wiedzieliście? Żal mi was, wy jakby we śnie: Na Europę już napadli, Bo napadli na nas w niej... *** Bezmyślność ta nie ma I logiki prostej: Agresor wymaga Bezpieczeństwa dla rozboju. Mąci ludzkości uparcie Swoimi zachciankami... A gdzież bezpieczeństwo ofierze – Czytaj Ukrainie?! *** Zrozumcie, moralni paralitycy: Wojna to żadna nie polityka! Wojna to zbrodnia przeciw ludzkości, Gdziekolwiek by nie działo się to świństwo... A on wciąż przysięga... Tak w Rosji, widocznie, już się wiedzie – Zrzucać działania na głupotę: Putin – jak dzieciak, który przysięga, Że nie był w sąsiedzkim ogrodzie... Czarne białym nazywać zwyczajnie Dla nieadekwatnych nieuków, „Nas tam niet”, – brzmi nie tak cynicznie, Jak brutalnie i podle ósmy rok... *** Upominać ich niegodziwie, O pokój z nimi nawet nie marz, Bo obronić kraj może Tylko mur i strzelnice w nim... *** Czeka Blinken na rozmowę, On polityk ciężkiej wagi, A czego czekać od Ławrowa? Tego, co od Putina... Tylko pisk. Powstrzymać ośmiornicę! “Kochajcie Ukrainę i w czasie srogim!” – Ten srogi czas nastał, by ją kochać... My pragniemy odrzucenia od ośmiornicy, A ośmiornica codziennie nam wtargnięciem grozi... Świat musi tę ośmiornicę koniecznie powstrzymać, Zrozumieć światu już dawno pora, Że ma ta ośmiornica barbarzyńską doktrynę: Sąsiad – brat na słowach, w czynie – niewolnik... Nie ma strachu... Armagedon nowożytny całkiem blisko: Trzęsą trypolskie rodowe kraje Chiński wirus, armia rosyjska, Kolaboranci skurwieni – swoi... Biorą wstrętni nieludzie w tym udział, Którym trzeba tlen odciąć... Nie ma strachu. Jest twarda determinacja Pokonać całą nieczystość i żyć dalej! Jedność Szewczenko nią żył i śnił, Nam jedność też boli w piersiach, – Dniepru z brzegiem jednym Nie ma na świecie i nie będzie. Duch wolności nas wszystkich jednoczy – I wybitnych, i przeciętnych, – Bo Ukraina u nas jedna Na brzegach świętych i wiecznych... *** Rozpowszechniona w starożytności, Ta fraza już dawno zdewaluowana, – Ja nie przyjmuję tradycyjnego Pojęcia “wygrać wojnę”. Słowa te wcale nie na czasie, Zdecydowanie warto je odrzucić, – Zwyciężyć albo zginąć! Bo przegrywają tylko w grze... *** Kto wszystkim wyjaśni, gdzie my jesteśmy? Co tam dalej, poniżej dna? Pole minowe epidemii Przechodzimy codziennie. Skądinąd same zagrożenia – Jak nie groza przenika, to strach, I stygną w mrozy Ciepłe maski na ustach... Takie one, wilki... Prosi wilk gwarancji bezpieczeństwa, Przy strumyku jagnię schwyciwszy w upale... Kraj “Biada z rozumu”... Taka ona – eReF-Rasieja... Kraj “biada z rozumu”... O wielkości – gardła rwą pigmeje, Której – widzą wszyscy! – nie ma... Wszystko proste – na skosy! Wszystko jej gdzieś nie tak leży... Cały świat jej mówi: uspokój się! Ona zaś armatami warczy... Światłem żółto-niebieskim... Jest na świecie sto ziem, Sto znaków kraju: Biały Dom, czerwony kreml, Żółty dach Pekinu... Nad sobą ma flagę (Tak i powinno być...), – Szarym-szary Bundestag, Kneset sześciokątny. Wszystkie kraje mają swój Sztandar jako świętość, No, a my pulsujemy w świat Światłem żółto-niebieskim... Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 2 2 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 28 UAH 14 kop. na pół roku 152 UAH 84 kop.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki.

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Eduard OWCZARENKO Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn