Zdjęcie: Ołeś Dmytrenko
Zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Niehrij i zasłużony pracownik kultury Dmytro Łomaczuk są przekonani, że z piosenką i żartami łatwiej iść przez życie
ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ
Tłumaczenie maszynowe
Nina GNATIUK
Jeszcze ze szkolnych lat pamiętam wiersz Maksyma Rylskiego: Jak huk stuleci, jak szum wieków, Jak podmuch burzy — ojczysta mowa, Wiosennych liści woń, Poranny sygnał trąby do pochodu, Jęk niewoli, pieśń wolności, Duchowe życia podstawa. Otóż rzeczywiście, język ukraiński, który jest językiem państwowym na Ukrainie, bez przesady można nazwać duchową podstawą całego naszego życia. Każdy ma prawo do swego ojczystego języka, ale język państwowy musimy poznawać, znać doskonale i posługiwać się nim we wszystkich sferach życia społecznego. Ten, kto to lekceważy, nie tylko łamie Konstytucję Ukrainy, ale też świadomie okrada samego siebie. Bo mówiąc surżykiem, wielu ludzi nawet nie zastanawia się nad tym, że w ten sposób prymitywizują swoje życie, ponieważ bogactwo ducha przewiduje również bogactwo słowa, umiejętność dokładnego i pełnokrwistego oddania leksykalnymi środkami całej różnorodności uczuć, myśli i nastrojów. A posłuchajcie języka naszej ulicy, przeanalizujcie, jak rozmawiają przez telefony komórkowe, o czym i jak rozmawiają w metrze. O jakiejkolwiek kulturze języka nie ma tu mowy. Wniosek jest jeden: rodzina, przedszkola, szkoły i wyższe uczelnie, niestety, w pełni nie wypełniają jednego ze swoich podstawowych zadań — pomóc człowiekowi otrzymać niezawodną duchową podstawę, zaszczepić mu szacunek i miłość do ukraińskiego języka na Ukrainie, zrobić wszystko, aby ludzie nie starali się, według słów A. Łunaczarskiego, „zastąpić swojej cudownej mowy okaleczonym, nieudolnym, pół-moskiewskim narzeczem”. Co mamy zrobić, aby przekształcić w świadomych budowniczych niepodległej Ukrainy „małych tych niemych niewolników i, według T. Szewczenki,
„na straży przy nich” postawić rodzime słowo? Właśnie o te i inne problemy mówili uczestnicy „okrągłego stołu”, zorganizowanego przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego oraz 20-lecia powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego. Otwierając poważne zebranie naukowców, pisarzy i działaczy społecznych, narodowy deputowany Ukrainy, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Pawło Mowczan podkreślił, że język to nie tylko Boży dar dla każdego z nas. Jednym z przeznaczeń człowieka na ziemi jest strzeżenie tego kosmicznego daru i rozumne posługiwanie się nim.
Pawło Mowczan, rozważając wysokie przeznaczenie języka, zauważył, że od czterech lat nasza „rodzima biurokracja” w Radzie Najwyższej nie chce uchwalić ustawy o języku ukraińskim. Dlaczego Federacja Rosyjska przyjmuje ustawę o języku i przeznacza na jej wdrażanie 4,5 miliarda rubli, przede wszystkim wspierając język rosyjski poza granicami swojego państwa, zwłaszcza na Ukrainie? Ponieważ tam wiedzą: gdzie język rosyjski, tam i rosyjski duch, przestrzeń.
Obrońca praw człowieka Jurij Badzio powiedział, że „rewolucja ukraińska zachłysnęła się, bo nie rozwiązała problemu językowego”. I rzeczywiście, bez codziennego wsparcia języka ukraińskiego, kultury, wydawnictw, bez stworzenia wysokiej jakości ukraińskiej przestrzeni informacyjnej bardzo trudno mówić o niepodległości Ukrainy i jej autorytecie. Zarówno od polityki państwa, jak i od wysiłków każdego człowieka zależy los języka ukraińskiego. Skoro przetrwał on przez wiele stuleci, naszym najważniejszym obowiązkiem jest zapewnienie przyszłości rodzimego języka. Prawo bycia Ukraińcem na Ukrainie trzeba bezwzględnie i konsekwentnie bronić każdego dnia. I robią to tacy dobrodzieje, jak pisarz i naukowiec Oleksij Nezywyj z Ługańska. Za wieloletnią bohaterską pracę na rzecz utrwalenia państwowości języka ukraińskiego oraz aktywną działalność społeczną proswiciela został on uhonorowany Ogólnoukraińską Nagrodą im. Borysa Hrinczenki. Pawło Mowczan wręczył Oleksijowi Nezywyjowi dyplom laureata i odznakę na piersi, życzył mu nowych znaczących osiągnięć w twórczości, na niwie proświtiańskiej i naukowej, a także pomnażania liczby świadomych nosicieli idei narodowej i języka na Ługańszczyźnie.
Wiceprzewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, znany językoznawca Oleksandr Ponomariw przywołał ów podniosły i patriotyczny czas, gdy powstawało Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki i odradzała się „Proświta”. Ile wtedy powiedziano wzniosłych słów o pięknie i wielkości języka ukraińskiego, jego bogactwie, melodyjności! Mówiąc prawdę, w ostatnich latach wiele straciliśmy: nie ma rubryki „narodowość” w paszportach, nikt nie dba o to, by w dokumentach figurowały prawdziwe ukraińskie imiona i nazwiska, a nie zniekształcenia – „Rakojed”, „Piwowar”, „Stadniczenko”. W Radzie Najwyższej deputowani naruszają art. 10 Konstytucji, posługując się językiem sąsiedniego państwa, a nierzadko głosząc nim antyukraińskie hasła, lecz nikt z nich za to nie ponosi odpowiedzialności. Za czasów Leonida Kuczmy w Doniecku zamknięto ukraińską szkołę nr 36. Proświtianie do dziś procesują się, domagając się przywrócenia jej statusu.
Oleksandr Ponomariw wezwał proświtian, wszystkich świadomych Ukraińców i patriotów, do bardziej zdecydowanego działania i domagania się przestrzegania obowiązującego ustawodawstwa na Ukrainie. Czy nie oburza nas, gdy dzieci najwyższych urzędników państwowych nie mówią po ukraińsku, a nawet udzielają wywiadów językiem dawnego imperium?
Zakończenie na str. 8
PIEŚNI KSENII ISKRUK
Dobrowolne ofiary „Na Cerkiew Kobzarewą”: MBF „Ukraińska Rodzina”, rachunek nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106
ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 904 806 hrywien
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Ukraińskie siły nie wylewały na imię Wasyla Stusa tyle błota, pogardliwie i lekceważąco nazywając go «nacjonalistą», «nacykiem», «naszysta». I to z ust deputowanych, polityków, «patriotów Ukrainy»? Nie chce się wierzyć, że coś takiego może się dziać w osiemnastym roku niepodległości Ukrainy.
19 lutego odbyła się nadzwyczajna konferencja zbiorowości pracowniczej uniwersytetu. Zadzwoniłam do rektora i poprosiłam, by opowiedział o wynikach zebrania. Wołodymyr Pawłowycz poinformował, że spośród 300 delegatów było 284. W jawnym głosowaniu za tym, «aby nadać uniwersytetowi imię wybitnego człowieka», nikt nie głosował, przeciw — 283, wstrzymało się — 1; za tym, aby pozostawić dotychczasową nazwę bez zmian, głosowało 283 przedstawicieli, przeciw nikt nie głosował, wstrzymała się — 1 osoba.
Zapytałam rektora, Bohatera Ukrainy, przewodniczącego Donieckiego Obwodowego Zjednoczenia WUT «Proświta» W. P. Szewczenkę: dlaczego studenci i wykładowcy uniwersytetu wystąpili przeciwko imieniu Wasyla Stusa? I jakie jest jego własne zdanie?
Rektor odpowiedział, że grupa, która wystąpiła z inicjatywą nadania uniwersytetowi imienia Stusa, nie poradziła się zbiorowości, nie wzięła pod uwagę okoliczności itd. Jak mówił, żyjemy wśród ludzi i trzeba uwzględniać ich zdanie. Sytuacja polityczna się poprawi, okoliczności się zmienią, poziom wykształcenia ludzi wzrośnie i wtedy będzie można wrócić do tej kwestii. A teraz nie czas.
— Jak bez Wasyla Stusa można wychowywać świadomego obywatela Ukrainy, zaszczepiać miłość do języka ukraińskiego, poczucie ludzkiej godności? — zapytałam rektora.
— Nasz uniwersytet wprowadza ewolucyjne nauczanie języka ukraińskiego. Nadejdą pewniejsze czasy w naszym państwie, a teraz są trudne okoliczności. Wie pani, jak my wyżywamy? Sądzi pani, że państwo nam dużo pomaga finansowo?
W tym miejscu stosownie przypomnieć słowa samego Wasyla Stusa z jego listu do Andrija Małyszki. Zostało to napisane 12 grudnia 1962 roku:
«Jak można się z tym wszystkim godzić? Zupełnie nietrudno znaleźć fakty najgrubszego szowinizmu, najbezwstydniejszego narodowego poniżenia… Dlaczego jesteśmy tak obojętni, skąd w nas tyle pokory wobec losu jak wobec fatum? Proszę — zrozum mnie jak należy. Pragnę tylko dobra, a asymilatorstwo — czyż to uczciwa rzecz? Zrozum mnie w moim smutku, bo ja słyszę klątwę wieków, słyszę, bezczynny, swój grzech przed ziemią, przed narodem, przed historią. Przed ludźmi, którzy swoją krwią skrapiali naszą ziemię».
Szczerze mówiąc, nie mogę zrozumieć Bohatera Ukrainy Wołodymyra Szewczenki, który uważa, że w wolnej, niepodległej Ukrainie jeszcze nie nadszedł czas, by nazwać uniwersytet imieniem bojownika o wolność Wasyla Stusa. I wstyd mi za studentów, którzy zbierali tysiące podpisów przeciwko imieniu tego, kto zginął za ich szczęście, za ich wolność. Więc w jakim państwie my żyjemy? I jak długo jeszcze na własnej ziemi będziemy nie gospodarzami, lecz pokornymi niewolnikami?
ких zusiль, щоб надати mieszkańcom Połtawy w warunkach wojennego lichołittia możliwość zarobienia na kawałek chleba, otrzymać pomoc medyczną, bo mimo wszystko gospodarka miejska powinna była funkcjonować. Właśnie OUN w XX wieku włożyła najwięcej wysiłków w tworzenie Ukraińskiego państwa, dlatego uczestnicy zebrania zwrócili się do rady miejskiej z żądaniem umieszczenia na budynku Połtawskiego Technikum Spółdzielczego tablicy pamiątkowej ku czci członków grup marszowych OUN oraz Fedora Borkiwskiego; do obwodowej administracji państwowej — urządzenia w obwodowym muzeum krajoznawczym odpowiednich ekspozycji poświęconych grupom marszowym OUN; do Prezydenta Ukrainy — nadania przywódcy OUN Stepanowi Banderze tytułu Bohatera Ukrainy. Po uroczystościach przy technikum młodzież, zapaliwszy pochodnie, ruszyła uroczystym pochodem, by odwiedzić miejsca, w których mają zostać ustawione pomniki wybitnych przywódców narodu Iwana Mazepy i Symona Petlury, i złożyć tam kwiaty.
Tłumaczenie maszynowe
Nina HNATIUK
“O zmarłych mówi się albo dobrze, albo wcale” — ta ludowa mądrość przypomniała się w związku z wydarzeniami dotyczącymi nadania Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia wybitnego ukraińskiego poety, więźnia politycznego Wasyla Stusa, który w latach 1954—1959 studiował w Stalińskim Instytucie Pedagogicznym na kierunku “Język i literatura ukraińska”. Przypomnijmy czytelnikom wydarzenia, które wywołały historię o skali ogólnokrajowej, wokół której dzisiaj jest tak wiele politycznych manipulacji, słownego brudu, przedwczorajszej retoryki i wzajemnych oskarżeń. Otóż 29 grudnia 2008 r. do sekretariatu rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego wpłynął wniosek-apel od inicjatywy społecznej Doniecczyzny na rzecz odnowienia pamięci historycznej z podpisem Stanisława Fedorczuka. Do wniosku dołączono kopie “Otwartego apelu przedstawicieli twórczej inteligencji, naukowców, studentów oraz po prostu nieobojętnych obywateli do Ministra Oświaty i Nauki Ukrainy I. O. Wakarczuka w sprawie nadania Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia Wasyla Stusa”, a także kopię oświadczenia młodzieżowych organizacji społecznych, byłych i obecnych studentów Donieckiego Uniwersytetu Narodowego w sprawie nadania imienia Wasyla Stusa. 30 grudnia minister oświaty i nauki Ukrainy Iwan Wakarczuk wysłał list z prośbą o przedyskutowanie tej propozycji w zespole oraz na Radzie Naukowej uniwersytetu. 10 stycznia br. rektorat podjął decyzję o rozpoczęciu dyskusji społecznej w tej sprawie zgodnie z ustaloną procedurą. Wydawałoby się, że przedyskutują tę inicjatywę na zebraniach wydziałowych oraz w jednostkach uniwersytetu, na Radzie Naukowej i posiedzeniu zespołu pracowniczego i, bez wątpienia, sprawa zostanie rozwiązana pozytywnie. Bo któremu z profesorów, docentów, wykładowców, a tym bardziej studentów uniwersytetu — najbardziej wykształconej części naszej młodzieży, podniesie się ręka, by zagłosować przeciwko imieniu Stusa, absolwenta tej uczelni, Bohatera Ukrainy, wysoce utalentowanego poety, zamęczonego przez reżim sowiecki w łagrach za prawo do mówienia na ojczystej ukraińskiej ziemi w ojczystym języku, prawo do czucia się człowiekiem, obywatelem, a nie bezsłownym niewolnikiem czy posłusznym trybikiem państwowego mechanizmu pokory, donosów i służalczości? Lecz nie stało się tak, jak się wydawało. “Znaki duchowej anomalii”, o których pisał D. Stus w szkicu “Dwa słowa do czytelnika”, okazuje się, nie minęły do dziś, po pół wieku od czasu jego studenckiej młodości. Aby przeszkodzić nadaniu imienia
Wiktor STEBLANKO, m. Połtawa
W Połtawie z inicjatywy organizacji społecznej “Ukraińska sprawa” patriotyczna społeczność uczciła 80. rocznicę utworzenia Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów poprzez oddanie hołdu pamięci członka grupy marszowej OUN Fedora Borkiwskiego. Na zlecenie organizacji pełnił on w Połtawie od września 1941 do marca 1942 roku obowiązki burmistrza (przewodniczącego miasta). W kwietniu 1942 roku Fedor Borkiwski został rozstrzelany przez niemieckich okupantów.
Połtawskie władze miejskie na list informacyjny o przeprowadzeniu wydarzenia udzieliły odpowiedzi, w której zaznaczono: akcja “…wytworzy napięcie społeczne w mieście Połtawie”, zatem “…uważamy za niecelowe przeprowadzenie przez Państwa masowego wydarzenia w wyznaczonym miejscu…” Jednak uroczystości odbyły się zgodnie z zamiarem
Zdjęcie dyplomowe. 1959 r.
Wasyla Stusa Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu, 5 lutego napływa “Otwarty list patriotów Ukrainy do zespołu pracowniczego i studenckiego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego w sprawie inicjatywy rozpatrzenia na ogólnym zebraniu zespołu pracowniczego kwestii nadania Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu imienia byłego pierwszego sekretarza obwodu Kompartii Ukrainy Wołodymyra Diehtiarowa”. Pod listem podpisy 35 deputowanych ludowych Ukrainy — Wiktora Janukowycza, Mykoły Azarowa i innych, jak powiedziano w nagłówku, patriotów Ukrainy (z nich — 31 przedstawicieli frakcji Partii Regionów). Toż to trzeba wymyślić — przeciwstawić imieniu Wasyla Stusa, zamęczonego przez reżim sowiecki za próbę ujawnienia rusyfikacji, polityki narodowego upokorzenia, kandydaturę byłego pierwszego sekretarza obwodu partii, który własnoręcznie realizował politykę rusyfikacyjną Doniecczyzny. Konferencje prasowe, akcje studenckie, konferencje zespołu studentów i aspirantów, zbieranie podpisów do struktur władzy, posiedzenia Rady Naukowej — wszystko to wylało się na strony gazet i ekrany telewizorów. I podczas dyskusji na wydziałach pojawiły się nowe propozycje dotyczące nazewnictwa. Tak, chemicy zaproponowali nazwanie uniwersytetu imieniem pierwszego rektora, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Leonida Łytwynenki, matematycy wysunęli imię akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Jarosława Łopatynskiego, wymieniono także imię byłego prorektora. Namiętności wrzały. I w tym nie byłoby żadnego nieszczęścia, gdyby an-
Tłumaczenie maszynowe
My, dawni współwięźniowie Wasyla Stusa, bez zastrzeżeń popieramy inicjatywę byłych i obecnych studentów Donieckiego Uniwersytetu Narodowego dotyczącą nadania uniwersytetowi imienia Wasyla Stusa. I nie tylko dlatego, że siedzieliśmy z nim w uralskiej katowni, lecz także dlatego, że Stus jest wybitnym poetą XX wieku, z którego byłby dumny każdy naród. Cieszymy się, że tę inicjatywę poparli minister edukacji i nauki oraz Prezydent Ukrainy. Gdyby tak się stało, oznaczałoby to, że mała ojczyzna Stusa określiła się: tu Ukraina, tu terytorium rdzennej ukraińskiej kultury i języka. Niestety, słyszymy, że władze lokalne, w osobach przewodniczącego Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyra Łohwynenki i przewodniczącego obwodowej rady Anatolija Bliźniuka (choć przecież Ukraińcy z urodzenia?), wypowiedziały się przeciw. A my pamiętamy, jak wzniosłe słowa pan W. Łohwynenko 25 września 2008 roku wypowiedział o Stusie na IV Ogólnoukraińskiej Konferencji Naukowej „Wasyl Stus: życiowe i twórcze konteksty”… Czy ktoś napisał mu ten tekst? Czy to wszystko powiedziano dla ozdoby? Nie dziwimy się, że 5 lutego w tę sprawę wmieszała się Partia Regionów w osobach deputowanych Azarowa (ten „chłopak z Kaługi” przybył na Doniecczyznę w 1984 roku), Bachtiejewej, Dejcza (z pochodzenia z Rumunii), Janukowycza (jego matka z obwodu orłowskiego, a ojciec z obwodu witebskiego). To ludzie o nieukraińskiej kulturze (a Janukowycz to człowiek poza jakąkolwiek kulturą, bo Annę Achmatową nazywa Achmietową, a Hułak-Artemowski u niego to Gułag Artiomowski). Ukraina nie jest dla nich ojczyzną, lecz terytorium i ludnością, nad którą chcą panować. Język ukraiński wiąże im zęby. A jeśli niektórym czasem trzeba wystąpić przed mikrofonami lub kamerami telewizyjnymi, by odbyć znienawidzony im rytuał mówienia po ukraińsku, to się męczą, a potem biegną do umywalki, by wypłukać usta z ukraińskich słów. Zaiste, nie my wymyśliliśmy ten obraz: tak mówił Stus o swoich „ukrainojęzycznych” śledczych-kagiebistach. Dlatego ci deputowani wysunęli alternatywną propozycję: nadać uniwersytetowi imię Wołodymyra Diehtiarowa. Pochodzi on z Tuły i, w przeciwieństwie do Stusa, na tym uniwersytecie nie studiował. Był sekretarzem Stalińskiego, a potem pierwszym sekretarzem Komitetu Obwodowego KPU w Doniecku — od 1957 do 1976 roku. Ten nie splamił swoich ust ani jednym ukraińskim słowem. Za jego rządów Doniecczyzna została prawie całkowicie zrusyfikowana. A teraz jego ideowi spadkobiercy spieszą się, by zabezpieczyć („по-їхньому” — „zastolbić”) osiągnięcia rosyjskiego imperializmu w Ukrainie. Są przeciwko Stusowi, przeciwko jego obywatelskiej postawie, czyli przeciwko Ukrainie. Najchętniej nazwaliby uniwersytet Stalińskim im. Diehtiarowa. Z tymi obcymi — spadkobiercami rosyjskich okupantów — wszystko jest jasne. Ale wśród „przyłączonych do nich” są też posiadacze ukraińskich nazwisk: Olena Bondarenko, Walerij Konowaliuk, Oleksandr Stojan z Partii Regionów, bjutowcy Hennadij Zadyrko, Wołodymyr Kaplijenko, Wołodymyr Skubenko. I nawet jeden z NU-NS — Oleksandr Kłymenko, przewodniczący obwodowej organizacji NRU! Jak to nazwać? Po francusku — kolaboracjonizm. A po naszemu — zdrada narodowa. W Galicji za czasów nieboszczki Austro-Węgier takich pogardliwie nazywano „chrunami”. W takiej sytuacji być może słusznie, że Rada Uczelni postanowiła na razie pozostawić nazwę bez zmian. Ale przy wejściu do jednego z budynków uniwersytetu jest już okazała pamiątkowa tablica z rzeźbiarskim portretem Wasyla Stusa. Jest muzeum Stusa, jest sala wykładowa Stusa. Są konferencje Stusowskie. Jest skwer jego imienia, w którym wkrótce stanie pomnik Stusa. A nie Diehtiarowa. A co najważniejsze — na uniwersytecie jest duch Wasyla Stusa, o czym świadczą setki podpisów studentów za nadaniem uniwersytetowi jego imienia. Wszystko to jest wynikiem wysiłków ukraińskiej społeczności obywatelskiej Doniecczyzny, w tym również was, studentów. Mówi się, że studentów, którzy zbierają podpisy za imieniem Stusa, prześladuje się. Stusa prześladowano jeszcze bardziej, ale on zwyciężył. Za cenę życia. „Wy jeszcze nie aż do krwi walczyliście, wojując za imię Moje” — powiedziano w Piśmie Świętym. Nic nie przychodzi bez wysiłku. Dlatego wam, spadkobiercom sprawy Stusa, mówimy słowami Tarasa Szewczenki: Walczcie — a zwyciężycie, Bóg wam pomaga! Za wami prawda, za wami chwała I wolność święta! Współcelakowie Stusa: Lewko ŁUK'JANENKO, Bohater Ukrainy, Mychajło HORYŃ, kawaler Orderu Wolności, Wasyl OWSIJENKO, laureat Nagrody im. Wasyla Stusa. 18 lutego 2009 roku, Kijów
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...zgodnie z zaplanowanym programem. Najpierw na placu przed Połtawskim Technikum Spółdzielczym ojciec Jurij, proboszcz cerkwi Najświętszej Bogurodzicy w mieście Połtawie, odprawił panichidę. Właśnie w budynku tego technikum podczas II wojny światowej mieściła się zarząd miejski, gdzie członek OUN Fedir Borkiwski wykonywał swoje ostatnie zadanie. Był to człowiek o niezwykłych zdolnościach intelektualnych, duchowych i organizacyjnych, aktywny uczestnik Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat, były starszyna armii UNR. Fedir Borkiwski wkładał wielki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
tylko poprzez lustrację. Istnieją trzy sposoby. Pierwszy to oczywiście parlament. W Radzie Najwyższej jeszcze od 2005 roku leży projekt ustawy o lustracji, którego jestem autorem. Jego istotą jest to, że należy określić kategorię stanowisk, których nie mogą zajmować ludzie, którzy skompromitowali się w czasach reżimu komunistycznego lub są zamieszani w skandale korupcyjne. Takim ludziom należy zabronić pracy we władzach. Przez lustrację przeszły kraje Europy Wschodniej, sprawdziła się ona w Czechach, Polsce, na Węgrzech, w Bułgarii i krajach bałtyckich. Ale rozumiemy, że obecny parlament niczego podobnego nie uchwali, bo kruk krukowi oka nie wykole. Dlatego drugim sposobem lustracji jest głosowanie ludzi, którzy w wyborach po prostu nie wybiorą tych sił politycznych, które są reprezentowane w parlamencie. Oczywiście obecni możnowładcy próbują wbić ludziom do głów, że niby jakkolwiek byście nie głosowali, to i tak my pozostaniemy. Publikują różne kłamliwe sondaże socjologiczne. Mogę podać przykład Turcji. Kilka lat temu był tam poważny kryzys polityczny. I naród był tak niezadowolony z władzy, że w nowych wyborach żadna z partii, które pracowały wcześniej w parlamencie, nie weszła do niego. To właśnie była forma lustracji. I jeśli dzisiaj apelujemy do narodu, to rozumiemy, że naród może zjednoczyć się w dążeniu do zmiany tej władzy. A jeśli to się nie stanie, wtedy może czekać nas trzeci rodzaj lustracji: żywiołowa, kiedy ludzie wyjdą na ulice, kiedy zaczną się faktycznie głodne bunty. I wtedy już przemówią widły i kosy. Wtedy niech władza ma się na baczności, ponieważ zaszła już za daleko w swoich igraszkach z nacją, z narodem. Zbyt długo nadużywała cierpliwości Ukraińców. Obecnych możnowładców nie dzielę według kolorów, wszyscy są siebie warci — czy pomarańczowi, czy biało-niebiescy, czy biało-serduszkowi. Zwróćcie uwagę: ich dzieci już dawno uczą się za granicą, ich żony, rodziny dawno są poza granicami Ukrainy. Ich aktywa, biznes również tam są. Działają jak Cygan z bajki Rudanskiego, który mówił, że „nakradnie” sto rubli i ucieknie. Czyli rozumieją, że ich czas prędzej czy później w tym państwie może się zakończyć i przygotowują sobie warianty odwrotu.
Tłumaczenie maszynowe
BEZPOŚREDNIA WYPOWIEDŹ — Panie Ołehu, jak by Pan scharakteryzował dzisiejszą sytuację społeczno-polityczną na Ukrainie? — Ukraina znajduje się w dość długotrwałym, systemowym, permanentnym kryzysie. Ma on charakter wewnętrzny, choć inspirowany jest między innymi także z zewnątrz. Ten kryzys faktycznie doprowadził już do zniszczenia państwa i instytucji państwowych. Trzy gałęzie władzy, które powinny być niezależne, czyli ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza, u nas nie działają. Praktycznie sądy, organy ścigania są sprywatyzowane przez partie polityczne, z kolei partie polityczne, które są reprezentowane w parlamencie, są całkowicie zależne od kryminalno-oligarchicznych klanów, które przez ostatnią dekadę trzymają w rękach państwo. Należą do nich środki masowego przekazu, partie, złoża, zasoby. Walka toczy się już o całkowite rozszarpanie i zniszczenie państwa ukraińskiego. Ukraina zaczyna tracić swoją integralność terytorialną. Pierwszą taką nieprzyjemną jaskółką jest przegrana w sądzie haskim w sprawie szelfu na Morzu Czarnym, gdzie znajdują się złoża ropy i gazu. Separatyzm rozwija się na Krymie. Także jest to tak zwany PiSUAR — Południowo-Wschodnia Republika, inspirowana przez Partię Regionów. Aktywizował się proces odrodzenia rzekomej Doniecko-Krzyworoskiej Republiki, która swego czasu została sformowana przez Artioma i Lenina. Problemy na Zakarpaciu z rusinizmem. Czyli Ukraina jest na granicy utraty integralności terytorialnej, co może doprowadzić do utraty państwowości. — Czy rozumie to dzisiejsza władza? — Władza, która obecnie reprezentowana jest przez pseudoelitę, nie jest zdolna trzeźwo ocenić sytuacji, co należy robić na Ukrainie. Są oni pochłonięci i całkowicie zaabsorbowani konfliktem między sobą, podziałem kompetencji, ambitną walką. I wszystko to — jak w dziecięcej piaskownicy. W rezultacie Ukraina traci wewnętrznie, ponieważ naród jest już całkowicie zniechęcony — nie wierzy, że politycy mogą znaleźć właściwą drogę. Z drugiej strony, Ukraina gwałtownie traci wizerunkowo: jej ranking na świecie jest obecnie poniżej zera. Niestety, Ukraina w ciągu ostatniego roku przegrała absolutnie wszystkie wojny z Rosją, naszym głównym przeciwnikiem. Przegraliśmy wojnę informacyjną. Ukraina znajduje się w stanie bardzo ostrej okupacji informacyjnej. Przegraliśmy wojnę dyplomatyczną. Rosja za każdym razem „przeskakuje” Ukrainę w instytucjach międzynarodowych, kiedy rozpatrywane są takie kwestie, na przykład, jak Hołodomor czy konflikty gazowe. Ukraina całkowicie przegrywa w kwestiach gospodarczych, energetycznych. W szczególności jest to przegrana wojny gazowej. Ostatnią kroplą może stać się rosyjski kredyt, czyli warunki jego otrzymania, zwłaszcza podpisanie wariantu zerowego, kiedy Ukraina zrzeknie się dawnych radzieckich aktywów za granicą. A jeszcze gorzej, jeśli zrzeknie się pretensji do Rosji jako informacyjnego i gospodarczego okupanta naszego państwa w ciągu ostatnich dziesięcioleci. — Obraz jest dość niewesoły — taka diagnoza. Co robić, jak leczyć? — Odpowiem jako lekarz z zawodu. Kiedyś w instytucie medycznym profesorowie uczyli nas: jeśli chcesz być dobrym lekarzem, musisz przede wszystkim postawić dokładną diagnozę. A do tego należy wyjaśnić przyczyny choroby. Wtedy już można leczyć. Tutaj należy powiedzieć, że główną przyczyną takiej sytuacji w państwie jest to, że rządzą nim klany kryminalno-oligarchiczne, że pseudoelita, która jest u władzy, to faktycznie wychowankowie epoki Breżniewa-Szczerbyckiego. Spójrzcie na skład Gabinetu Ministrów, Sekretariatu Prezydenta, korpusu deputowanych — to w zdecydowanej większości byli aktywiści komsomolscy, którzy zajmowali stanowiska w komsomole, komunistyczno-gospodarczej nomenklaturze. Co drugi to absolwent albo wyższej szkoły partyjnej, albo instytutu marksizmu-leninizmu. Co więcej, te klany oligarchiczne, które dzisiaj kontrolują prawie 80 procent wszystkich dóbr materialnych na Ukrainie, nie są Ukraińcami z pochodzenia. I odwrotnie, wśród ludzi, którzy wyjeżdżają z Ukrainy do pracy za granicę, według oficjalnych statystyk, 96 procent to Ukraińcy. Czyli odbywa się planowe wypieranie Ukraińców z danej przez Boga ziemi. Jeszcze takie przykre liczby: 7 milionów Ukraińców wyjechało do pracy, a 7 milionów nielegalnych migrantów, przeważnie ZAPRASZAMY DO ROZMOWY Początek 1992 roku. Na ogólnoukraińskim referendum zatwierdzono niepodległość państwa, wybrano pierwszego jego prezydenta. Rozpoczęło się formowanie nowej ukraińskiej władzy. Pozostawmy temat, dlaczego jednocześnie z zatwierdzeniem niepodległości głową państwa całkowicie logicznie nie wybrano przedstawiciela sił narodowo-demokratycznych, dlaczego Ruch na Ukrainie, jak „Solidarność” w Polsce i „Sajūdis” na Litwie, nie zdołał dojść do władzy i rozpocząć prawdziwych przemian państwowotwórczych. Zastanówmy się nad tym, dlaczego nie doszło do sojuszu wczorajszych sojuszników, niech i oponentów, na wyborach głowy państwa. Kto winien — administracja nowego prezydenta Krawczuka czy sam Ludowy Ruch? Kto komu nie zrobił kroku naprzeciw? Łewko Łukjanenko swego czasu oświadczył, że Krawczuk podał Ruchowi rękę, ale my, ruchowcy, odwróciliśmy się. Czy rzeczywiście podał? I czy nie warto byłoby liderowi siły politycznej, która wyszła na drugie miejsce w wyborach prezydenckich, zaproponować stanowiska premiera, a samej tej sile — realny udział we władzy, a nie jeden ministerialny portfel, dwie gubernatorskie i drugorzędne stanowiska w administracjach obwodowych? A przed Ruchem, przeformatowanym w partię, i nowo utworzonymi partiami demokratycznymi stanął kluczowy problem sił politycznych, które nie są u władzy — stosunki z władzą. Zaczęła się taktyka to konstruktywnej współpracy, to konstruktywnej opozycji. Charakterystycznym przejawem jej była odmowa Ruchu i jego sojuszników od udziału w następnych dość bliskich, bo przedterminowych, wyborach prezydenckich 2004 roku. A przeprowadzone w tym samym roku wybory parlamentarne pokazały znaczne obniżenie poparcia dla Ruchu w porównaniu z 1991 rokiem, co nie stało się pierwszym dzwonkiem dla partii. …Wiosną 1998 roku kandydowałem w jednym z okręgów większościowych na Czernihowszczyźnie
w BJuT. Drugi — rozpuścić się w megabloku „Nasza Ukraina”. Trzeci — pójść samodzielnie. I kiedy lider partii a priori odrzuca nawet do dyskusji czwarty wariant, który poparliby świadomi wyborcy — zjednoczenie partii narodowo-demokratycznych w potężną siłę prawocentrową — robi się smutno. Od tego, że już tyle lat trwają bezprzedmiotowe gadki o zjednoczeniu chociażby Ukraińskiej Prawicy — UNP, NRU, URP, „Soboru”. Od tego, że niektórzy wolą widzieć „zjednoczenie” w formie przyłączenia się do nich, „prawdziwych”. Czyżby byli tacy naiwni, ci idealiści zjednoczenia? I że nie po to rozdzielają partie, trzymając je na finansowej kroplówce, żeby one się jednoczyły? Tutaj chodziło o, że tak powiem, stare, tradycyjne siły narodowo-demokratyczne. Nie wiem, czy rozszerzać dyskusję do tematu jedności szerszego spektrum, na przykład partii bloku „Nasza Ukraina”, który zwyciężył w wyborach prezydenckich i nieudolnie przegrał wszystkie kolejne parlamentarne, tak i nie zdoławszy zjednoczyć się ani w potężną partię, ani chociażby w silny blok wyborczy. Może to osobny temat? Dlaczego by nie poruszać kwestii także takiego potężnego zjednoczenia sił państwowotwórczych? Czyż nie ma z kim walczyć o naprawdę niepodległą, demokratyczną i zamożną Ukrainę? Może wtedy wreszcie nadejdzie prawdziwa wiosna odnowy. Nie ta, której lekcji do tej pory tak i nie przeanalizowaliśmy. Do takiej rozmowy też zapraszamy, wszak w tej publikacji więcej jest pytań niż odpowiedzi. * * * Zapraszamy do dyskusji na temat jedności sił narodowo-demokratycznych, państwowotwórczych liderów partii politycznych, szeregowych członków partii, prośwician, wszystkich, którym nie jest obojętny los Ukrainy. Materiały przygotował Petro ANTONENKO
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ale z krajów trzeciego świata, przyjechali tutaj, na Ukrainę, i wielu z nich, legalnie czy nielegalnie, osiadło tu, na terytorium naszego państwa. To bardzo przykra sytuacja. Pseudoelita, która ma jednakowe narodowe i społeczne pochodzenie, właśnie doprowadziła do tego stanu. Dlatego przepis może być jeden: radykalne oczyszczenie władzy. I naród musi to zrozumieć.
— Czy on zaczyna to rozumieć, jak Pan uważa?
— Obecnie dużo jeżdżę po Ukrainie i odczuwam: ludzie nie do końca już opuścili ręce. Oni zaczynają powoli rozumieć, że dość oszustwa. Jeśli wcześniej my, politycy, swobodowcy, staraliśmy się apelować do władzy w sprawie jakichś problemów, to teraz rozumiemy: apelować trzeba do narodu, do ludu, bo władza ani nie jest zdolna, ani nie chce robić jakichś kroków.
— Jakie widzi Pan drogi oczyszczenia władzy?
— Radykalne oczyszczenie można przeprowadzić
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
nie w wyborach do Rady Najwyższej. Kandydowanie było z góry beznadziejne, mimo że byłem redaktorem bardzo popularnej ruchowo-proświtiańskiej gazety „Siwierszczyna”, która ukazywała się już szósty rok i wśród pół setki gazet obwodu zajmowała drugie miejsce pod względem nakładu, po gazecie obwodowej rady i administracji. Było jednak jasne, że kandydowanie ma dla partii czysto agitacyjny sens, bo na drodze do parlamentu stało ponad 20 kandydatów — przewodniczący kołchozów, przedstawiciele nowej rejonowej i obwodowej nomenklatury. Zresztą nad nimi władza już wyznaczyła kandydata ze stolicy — z otoczenia prezydenta. A miejscowe władze już otrzymały wskazówkę, jak przeprowadzić wybory. Ale wskazówka dotycząca mojego (i nie tylko mojego) kandydowania, którą my w Czernihowie otrzymaliśmy od kierownictwa partii, zadziwiała szczerością: „Wysuwać się, ale się nie wychylać”. Ten polityczny aforyzm jest jak diagnoza w historii naszej narodowo-demokratycznej. Do rozłamu Ruchu pozostawał niecały rok… Co się więc wydarzyło wtedy, w marcu 1999 roku? Bez odpowiedzi na to bolesne pytanie, którego wielu wolałoby dziś uniknąć, nie możemy się obejść. Wtedy większość Ludowego Ruchu Ukrainy poszła nie za Czornowołem, lecz za liderami „wiosny odnowy”, jak nazwano ten proces, ten rozłam. Świadomie chcę uniknąć ocen, a przynajmniej pobieżnie potępiać tamtą wiosnę. Wystarczy przypomnieć, dokąd przez te lata odeszli i gdzie dziś są liderzy „wiosny” — Bohdan Bojko, Wołodymyr Czerniak, Ołeksandr Ławrynowycz. Nie wzywam do uznania, że może Czor
nowił, nazywając tę „wiosnę” prywatyzacją partii przez klany. Ale partia rzeczywiście niedomagała. W grudniu 1998-go na obwodowej konferencji Ruchu w obecności przewodniczącego partii powiedziałem mu to prosto w oczy nie tylko ja, ale też wielu innych delegatów. Wymieniano co najmniej pięć „chronicznych chorób” partii, które zagrażają jej istnieniu (do jej upadku pozostawały tygodnie). Dla przykładu wspomnę chociaż o dwóch. Pierwsza to całkowite lekceważenie propagandowej, agitacyjnej pracy z ludźmi, niezdolność do jej prowadzenia. Przejawem tego była m.in. żałosna kondycja prasy Ruchu. Druga choroba to obojętność partii wobec kwestii socjalnych, wobec życiowych potrzeb ludzi. Dalej jest już smutno i nieciekawie. Począwszy od wyborów prezydenckich jesienią 1999-go, kiedy liderzy obu części rozbitego Ruchu, rywalizując, zdobyli po żałosnym procencie głosów. Po rozłamie nawet liczniejsza i lepiej zorganizowana część Ruchu, czyli UNP, przez dziesięć lat z rzędu przegrywa wszystkie wybory. O innym „odłamie”, który dumnie zachował nazwę-„markę” Ruchu, trudno mówić. Porozmawiajmy o przyszłości, która tak i nie nadeszła po „wiośnie odnowy” w ciągu 10 lat. Nie nadeszła ani w samych siłach narodowo-demokratycznych, ani w państwie, nie w ostatniej kolejności właśnie przez wyniszczenie samych sił, przez ich rozbicie. Dzieje się tak wtedy, gdy lider jednej z takich partii tej jesieni, kiedy czekano na nowe wybory parlamentarne, oświadczył, że partia ma trzy złe warianty udziału w wyborach i trzeba wybrać najmniej zły. Pierwszy — podać się
Tłumaczenie maszynowe
Taka była główna myśl drugich obwodowych krajoznawczych czytań im. Kuценki, które odbyły się z inicjatywy kierownika Metodycznego Gabinetu Ukrainoznawstwa i Krajoznawstwa Kirowohradzkiego Obwodowego Instytutu Doskonalenia Pedagogicznego im. Wasyla Suchomlinskiego Larysy Hajdy w pomieszczeniach Miejskiego Literacko-Memorialnego Muzeum I. Karpenki-Karego przy wsparciu obwodowej organizacji Narodowego Związku Krajoznawców.
Ponad dwa lata temu, pod koniec 2006 roku, tragiczny wypadek zabrał z tego świata naszego kolegę, aktywnego proświtianina, literaturoznawcę, doktora nauk filologicznych, głębokiego badacza twórczości poety-rodaka Jewhena Małaniuka, krajoznawcę i publicystę Leonida Kuценkę.
Wspominając Leonida Wasylowicza, nie można pominąć jego szczególnej cechy: bezinteresowności w sprawach społecznych. Zazwyczaj ludzie obciążeni pracą naukową, tytułami i uznaniem sceptycznie odnoszą się do wszelkich inicjatyw społecznych, uważając je za nieefektywne, marginalne. Leonid Kuценko, rozumiejąc niewdzięczność i uciążliwość tej pracy, nie dążył do tego, by wysuwać się tu na pierwszy plan. Jednak w przeciwieństwie do wielu kolegów nigdy nie odmawiał pomocy w pracy społecznej, gdy zachodziła taka potrzeba. Nie zważał na własny czas, którego katastrofalnie brakowało, nie dążył do zysków moralnych, a tym bardziej materialnych, po prostu pomagał wspólnie robić ukraińską sprawę.
Bardzo dobrze znał historię rodzinnego kraju, umiał ciekawie opowiadać (pamiętamy wycieczki Leonida Wasylowicza, które prowadził na prośbę znajomych lub „Proświty”), w młodości marzył o zostaniu historykiem. Lubił bywać w Miejskim Literacko-Memorialnym Muzeum I. Karpenki-Karego. Ten budynek w swoim czasie był własnością dramaturga, tu zbierała się jelisawietgradzka „Hromada”, poprzedniczka „Proświty”.
Ruch krajoznawczy w obwodzie jest bardzo silny. Najwyraźniej odegrała tu rolę jego pewna tradycyjność — pracowali tu znani krajoznawcy Wołodymyr Jastriebow, Pawło Riabkow. W obwodzie od półtora dziesięciolecia wręcza się nagrodę krajoznawczą im. Wołodymyra Jastriebowa; przy okazji, obawy, że z czasem poziom prac laureatów będzie spadać, nie potwierdziły się. Obecnie krajoznawstwo w obwodzie się rozwija — sprzyjają temu coroczne tematyczne konferencje krajoznawcze, które organizuje obwodowy instytut doskonalenia pedagogicznego. Dawno przerosły one ramy resortowego charakteru i stały się zjawiskiem w intelektualnym życiu kraju.
W drugich krajoznawczych czytaniach im. Kuценki w tym roku wzięli udział nauczyciele i bibliotekarze z wielu wiejskich szkół obwodu. Chodziło o pracę szkolnych kółek krajoznawczych, których najlepsi przedstawiciele wzięli udział w czytaniach. Niektórzy zarzucali organizatorom, że to obniża ogólny poziom czytań, ale tak szeroki zasięg z czasem przyniesie pozytywne owoce. Leonid Kuценko, bez wątpienia, ucieszyłby się z tego.
Stronę przygotowała Switłana OREL, m. Kirowohrad
Tłumaczenie maszynowe
Po raz siódmy w Kirowohradzie odbyło się wręczenie obwodowej nagrody imienia Jewhena Małaniuka. Przygotowanie scenariusza wydarzenia nie zawsze świadczy o głębokiej znajomości twórczości, świata wewnętrznego, priorytetów moralnych i duchowych wybitnego rodaka i czasami zmienia się w zwykłą imprezę amatorską, gdzie akcentuje się uwagę na laureatach. A nagrodę wymyślano nie tylko jako ich uhonorowanie, ale jako stałą promocję twórczości jednego z najwybitniejszych poetów ubiegłego stulecia.
A zatem o toaletach jako o uogólnionym pojęciu czystości, uporządkowania bytowego, porządku. Zacznę z daleka: w pamięci mam fakt, który przytacza znany historyk i publicysta Jurij Kanyhin w książce „Kamienie milowe świętej historii”. Okazuje się, że pierwszą na świecie mydlarnię jeszcze w VI tysiącleciu p.n.e. zbudowano właśnie na brzegach Dniepru, i nawyk mycia się rozpowszechniał się w Europie właśnie stąd. Można wspomnieć też o znacznie późniejszych miastach trypolskich z dwupiętrowymi budynkami i wodociągami. Gdzie była wtedy oświecona Europa? A pozostałości tych miast — na naszych ogrodach: we wsi Wołodymyriwka w rejonie kirowohradzkim mamy wzorcowy zabytek kultury trypolskiej — największe na świecie protomiasto o powierzchni 80 hektarów. Ale to dawna historia. Bliższa jest bardziej widoczna i konkretna. Nie przestaje dziwić i porażać fakt, wyczytany we wspomnieniach ludzi, którym przyszło brać udział w kampanii fińskiej. Radzieccy żołnierze, zawsze, zrozumiałe, głodni i zmarznięci, po zajęciu jakiejś miejscowości, gdzie, jak z reguły, mieszkańców już nie było (uciekali przed zdobywcami), przede wszystkim szukali jedzenia. W piwnicach miejscowych gospodarzy znajdowali słoiki z przetworami. Ale jak dostać te kuszące ogóreczki czy pomidorki — nie mieli pojęcia. Więc rozbijali słoiki nad miską lub garnkiem i wybierali stamtąd warzywa i owoce. Czujecie różnicę cywilizacyjną? A Finlandia przecież tylko dwie dekady jak wyrwała się z łap Imperium Rosyjskiego, co Ukrainie się nie udało. Właśnie Rosja z jej azjatycko-mongolskimi tradycjami (nawiasem mówiąc, przekleństwa — to lekceważące okrzyki zdobywców-koczowników do niewolników-Słowian, którzy nie lubili brudu i dążyli do czystości, być może dlatego ta leksyka jest tak rozpowszechniona na terenach naszego północnego sąsiada) „podarowała” nam pańszczyznę z jej nędzą, a zatem i z wymuszoną nieporadnością bytową.
Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Sama nagroda i imię, które ją uświęca, powinny być swoistym powrotem do nieprzeciętnego wzlotu ducha narodowego oraz wysokiego poziomu intelektualnego, objawionego w twórczości poety, kulturoznawcy, filozofa. Laureatem w nominacji „Literaturoznawstwo i publicystyka” został Wołodymyr Karatasz. Jego książka „Na barykadach Kengiru” jest unikalna: to wspomnienia autora o pobycie w GUŁAG-u oraz własnym udziale w powstaniu kengirskim. Właśnie podczas tego powstania Wołodymyr Mychajłowycz poznał swoją przyszłą żonę. Wołodymyrowi Karataszowi przyszło przeżyć ciężkie próby, jednak laureat zadziwił wszystkich pogodą ducha, twardością charakteru, wspaniałą recytacją poezji Iwana Franki. Jego imię stało się odkryciem dla wielu kirowohradczyków, nawet tych związanych ze środowiskami literackimi. Natomiast imię laureata nagrody w nominacji „Literatura piękna” Ołeksandra Żowny jest znane nie tylko na Kirowohradczyźnie, ale i na Ukrainie. Na podstawie jego utworów nakręcono kilka filmów fabularnych. Nagrodę przyznano za książkę „Jej ciało pachniało zimowymi jabłkami”.
Mamy dokumentalne potwierdzenia bytowej „porządności” naszych wieśniaków w latach trzydziestych ubiegłego stulecia. Na zachodzie znajdowali się ludzie, nieobojętni na ideę komunistyczną, którzy dobrowolnie przesiedlali się do ZSRR. Przyjechali tacy do jednego z ówczesnych sowchozów naszego rejonu bobryneckiego. Ale warunki pracy i nędza, które tutaj napotkali, zmusiły ich do ucieczki do domu, w rodzinne strony. Zrozumiałe, że ich aresztowano, oskarżono o sabotaż i ucieczkę oraz skazano na łagry. Ich sprawy jako represjonowanych przechowują się w naszym archiwum obwodowym. Ale miejscowi mieszkańcy świadczyli, że rodzina Łukasiuków, sprzedawszy dwa swoje konie, żyła dobrze — miała pierzyny, poduszki, kołdry, pościel. Ale te rzeczy, które dla każdego Europejczyka nie oznaczały dostatku, dla naszych rodaków-stepowców, ówczesnych budowniczych socjalizmu, zastraszonych i przygnębionych, ograbionych i sprowadzonych przez szaleńczą władzę bolszewicką na samo dno ludzkiego przetrwania, wydawały się luksusem… Można długo rozmyślać o roli nędzy w niwelowaniu osobowości i narodu, o rozwoju ludzkiej godności czy świadomości lumpena i przekazywaniu tej ostatniej w spadku, o jej wpływie na kształtowanie kultury wewnętrznej społeczeństwa, konfliktowości, sprzeczności, przyszłych nierówności. Mogę przytoczyć przykłady z historii własnej rodziny. Mój dziadek Stepan, ciężko pracując, przed kolektywizacją dorobił się sporego majątku. W chacie (we wsi Osytna w rejonie nowomyrhorodzkim) były i dzieła sztuki, i wyroby ze złota, i własna biblioteka. Wszystko to roztrzaskali, ograbili, odebrali. Dziadka Stepana i jego żonę Tetianę aresztowali, a troje dzieci, najmłodszej — mojej mamie nie było jeszcze dwóch lat, rzucili na pastwę losu. Przeżyli oni tylko dzięki temu, że dziadkowi udało się uciec i, ukrywając się, przedostać do wsi Kostiantyniwka, gdzie mieszkali jego bracia i siostry, którzy przygarnęli dzieci. Gdzie im tylko nie przychodziło się ukrywać — w końcu dzieci kułackie! — i na strychach, i w szopach, i w piwnicach. Podczas Hołodomoru byli na skraju śmierci. Ale pomógł przypadek. I kiedy po kilku latach dziadek zdołał dorobić się małej chałupki, gdzie nie było ani mebli, ani warunków sanitarno-bytowych, moja mama położyła się na podłodze, wyścielonej sianem, cieszyła się: „Oj, tato! Jakie to szczęście — własna chata!”. A wy mówicie — europejskie toalety… Brata dziadka Stepana bolszewicy wysłali na Sybir, mąż siostry...
Po raz drugi w ciągu wszystkich lat wyłoniono laureata w nominacji „Przekład”. Został nim Kost Owerczenko, który mieszka na Łotwie, za książkę „Łotwa poetycka: poeci Łotwy w ukraińskim przekładzie”. Niestety, zamysł inicjatorów nagrody dotyczący przemówień laureatów oraz dalszej publikacji utworów w gazecie obwodowej „Narodne słowo” od niedawna nie jest realizowany z powodu nieznajomości lub niegotowości do tego publicznego procesu. Mamy nadzieję, że twórczość laureatów w przyszłym roku jednak opublikują miejscowe media.
był księdzem — rozstrzelali. I nie jest to sytuacja wyjątkowa. Podobne przykłady są w każdej rodzinie. Oto nasza droga do cywilizacji. Zresztą w czasach radzieckich nie było luksusów — ciągłe niedobory, deficyty... I nie mieliśmy pojęcia, jak można żyć po ludzku, wszak wokół była szara radziecka rzeczywistość z jej nędznymi standardami życia. Co tu mówić o rodzicach — już nasze pokolenie z trudem zdobywa się na przyzwoity remont mieszkania. Kiedy w betonowych pudłach naszych, jeszcze radzieckich, mieszkań wyrównają ściany i podłogi, równo ustawią ościeżnice, przyczepione byle jak przez budowlany proletariat, wymienią hydraulikę, która obsługiwana przez alkoholików ciekła bez przerwy, wstawi okna bez szpar na palec... A wielu ludzi do dziś nie może pozwolić sobie nawet na taki remont. I mieszka w chruszczowce, gdzie czego nie dotkniesz — wszystko się sypie. I nawet w takich warunkach Ukraińcy nigdy nie byli niechlujni. W zdecydowanej większości naszych mieszkań, nawet niezamożnych emerytów — czystość, przytulność. Inna sprawa — miejsca ogólnego użytku. W stosunku do nich zwycięża póki co sowiecka świadomość. I tutaj rzeczywiście trzeba uczyć się od Europy, która dawno przywykła do ludzkich warunków, są one dla niej tradycyjne, nieodłączne, jak zresztą ludzka i narodowa godność. Zbudować toalety europejskiego poziomu nietrudno, ale jak pokonać ową demoralizację społeczeństwa, która nie daje nam możliwości po prostu cieszyć się dobrodziejstwami cywilizacji, a cały czas rzuca to w żywioł ruiny, to nędzy, to wiecznych konfrontacji? Demoralizacja — nieunikniony skutek denacjonalizacji. Czechy, gdzie swego czasu bodaj dziesięć rodzin w całym kraju władało ojczystym językiem (tak silny był wpływ Niemiec), szybko się otrząsnęły, odrodziły język, duchowo się zjednoczyły i zaczęły pracować na swoją przyszłość. A teraz zazdrościmy i dziwimy się, patrząc na czeskie toalety. A my mamy zasobów materialnych setki razy więcej niż Czechy, tylko my do dziś nie możemy zacząć mówić w ojczystym języku, nie możemy określić, kto dla nas jest okupantem, a kto bohaterem, wydajemy książeczki o tym, jak Imperium Rosyjskie panoszyło się na naszych odwiecznych ziemiach, i aż zachwycamy się: „nakoniec pojawiłas Kniga”! I nic dziwnego, że Europa śmieje się z nas. I nie z naszej biedy, a z naszej ślepoty i duchowej nieudolności. Nie mamy tego narodowego i duchowego kręgosłupa, który ma każdy naród, w tym także w Europie, tego światopoglądu, który daje człowiekowi więź z jej bliskimi i dalekimi przodkami, daje możliwość odczuwania wyzwań, które spadają na los jej narodu i adekwatnego reagowania na nie. Nasi przywódcy kłócą się o władzę, a my nie słyszymy się nawzajem. Chyba że możemy pozazdrościć cywilizowanej Europie... Dlaczegoś dotknęła mnie, wydawałoby się, absolutnie neutralna publikacja w numerze 42 kirowohradzkiej gazety „Ukraina:Centr” z 2008 roku o turystycznych wrażeniach naszych rodaków z wyjazdów do Hiszpanii i Czech. Autor przekazuje zachwyt rozmówców pięknem Europy, porządkiem i czystością. Wszystko to dawno wiadomo, o tym wiele pisano — jacy jesteśmy nieudolni na tle oświeconej Europy, jak wiele musimy się od niej nauczyć. Zgoda. Ale w tej publikacji usłyszałam po prostu cielęcy zachwyt, mówiąc brutalnie, ich toaletami (o tym wspomniano w jednym z materiałów), nie ból za swój kraj, a pogardę. Jestem daleka od hurrapatriotyzmu, kiedy kaczka chwali swoje, choćby i marne, bagno. Ale dlaczego, zachwycając się cudzym, nie zastanawiamy się nad głębokimi przyczynami własnej marności? Wszak bez tego raczej niczego się nie nauczymy, a tym bardziej nie osiągniemy.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor SAJENKO, m. Ługańsk
Niejednokrotnie spotykałem się z ludźmi, którzy porozumiewają się w języku ukraińskim tylko z ukraińskojęzycznymi rozmówcami. Jedni używają go we własnym domu, rozmawiając z osobami o podobnych poglądach, przechodząc na język rosyjski podczas rozmów z resztą ludzi. Ale istnieją też inni ukraińscy „patrioci”, których członkowie rodzin (żony, mężowie, dzieci) nie są w stanie wypowiedzieć w języku ukraińskim dwóch zdań czy nawet ani jednego słowa. Niejednokrotnie widziałem takich ukraińskich „patriotów” na stanowiskach kierowniczych szczebla obwodowego i miejskiego, w ukraińskich organizacjach społecznych i partiach narodowo-demokratycznych. Zdarzały się nawet przypadki, gdy ci ludzie publicznie niby walczyli o język ukraiński, a dzieci i wnuki oddawali do szkoły, by uczyły się w języku rosyjskim, choć w Ługańsku jest kilka ukraińskich szkół i sieć ukraińskich klas w szkołach rosyjskich. Takich ludzi od dawna nazywam „zawodowymi patriotami”. Dla nich język ukraiński i ukraiński patriotyzm to sposób zarabiania pieniędzy i zdobywania stanowiska. Lecz niedawno zrozumiałem, że takich „zawodowych patriotów” nigdy nie brakowało ani w rządzie, ani w Radzie Najwyższej Ukrainy. Co skłoniło mnie do wyciągnięcia takich wniosków? Dopiero w ciągu kilku ostatnich lat moja rodzina zdołała kupić sobie komputer i nowoczesny sprzęt gospodarstwa domowego. Kupując te rzeczy, byłem oszołomiony. Wszystkie panele sterowania, wyświetlacze i oprogramowanie są rosyjskojęzyczne lub anglojęzyczne. Zatem ukraiński konsument tych towarów musi posługiwać się językiem obcym. Od początku lat 90. jakich tylko ukraińskich „patriotów” — od narodowych demokratów po nacjonalistów — nie widzieliśmy jako wybranych w Radzie Najwyższej Ukrainy i na wysokich stanowiskach państwowych! I czyż nie mieli oni nowoczesnych komputerów, telewizorów, lodówek, telefonów bezprzewodowych, aparatów fotograficznych, kamer wideo, automatycznych pralek, kuchenek mikrofalowych i innych urządzeń w swoich domach 10 czy nawet 15 lat temu? W to nie uwierzę! A jeśli mieli, to dlaczego nie bili na alarm, nie próbowali zmienić tego haniebnego stanu rzeczy? Czego tylko oni nie żądali przez te lata, o co czy o kogo nie walczyli, przez co się nie kłócili, ale ani razu, od żadnego z nich nie słyszałem żądania uczynienia języka ukraińskiego językiem komputerów i sprzętu gospodarstwa domowego w życiu Ukraińców.
Lecz można napotkać też bardziej wyrafinowaną obłudę „zawodowych patriotów”, którzy przebywają na różnorodnych stanowiskach państwowych i wydają najrozmaitsze zezwolenia oraz uzgodnienia. Ponad miesiąc temu kupiliśmy telefon bezprzewodowy. W instrukcji obsługi przewidziano możliwość wyboru języka wyświetlacza, co mnie bardzo ucieszyło. Wybrać można było między językiem angielskim, rosyjskim i ukraińskim. Ale kiedy dokonałem wyboru na korzyść języka ukraińskiego, zobaczyłem, że oprócz kilku ukraińskich słów na wyświetlaczu, w działaniu telefonu nic ukraińskiego się nie pojawiło. Nie mogłem zapisać w języku ukraińskim imion do książki telefonicznej, bo językiem wprowadzania był rosyjski. Oprócz tego, obsługa głosowa w telefonie brzmiała w języku rosyjskim. Zacząłem studiować instrukcję dokładniej. W jednym z rozdziałów zapisano: „obsługa głosowa tylko w języku rosyjskim”, a w innym — „numer telefonu zostanie ogłoszony tylko w języku rosyjskim”. Oto taki wybór języka. Przykro na duszy!
Przewodnicząca zarządu miejskiego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Zoja Didenko podarowała szkole średniej nr 25 wydanie za życia czasopism „Wira i Kultura” Iwana Ohijenki oraz jego słynną książkę „Taras Szewczenko” z projektu wydawniczego M. Tymoszyka „Spóźniony powrót”. Szkoła średnia nr 22 otrzymała w prezencie film o Ołegu Olżyczu i zbiór jego utworów. Jak zawsze, szczególny zachwyt wywołała u nauczycieli ekspozycja „Ukraińska rodzina”, Muzeum działalności Komitetu miast partnerskich i międzynarodowych więzi oraz życzliwa atmosfera Domu Ludowego „Proświty”.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła CZUMAK, wieś Szarywka, rejon jarmolińecki, obwód chmielnicki
Dzień dobry, szanowna redakcjo! I znów „Słowo Proświty” z bólem pisze o funkcjonowaniu języka ukraińskiego na Ukrainie. Od 18 lat płaczemy, między innymi, przez radio. Zawsze z niecierpliwością czekałam na „20 minut z Wołodymyrem Jaworowskim”. A potem zebrała mnie złość: „Dlaczego deputowany Jaworowski wraz z innymi patriotami pozwala komuś w Wierchownej Radzie przemawiać językiem niepaństwowym?! Dlaczego dopuszcza się do parlamentu ludzi, którzy nie władają językiem państwowym albo władają nim tak jak, na przykład, P. Symonenko, a do narodu Ukrainy z sali WR zwraca się po rosyjsku? Czy naprawdę nie ma środków wpływu na takich deputowanych, by szanowali naród ukraiński i ziemię, na której żyją? Czy istnieje na świecie jeszcze jakiś kraj, gdzie wybrani przedstawiciele narodu gardziliby językiem państwowym?” Jestem Konotopianką o głębokich korzeniach, Ukrainką. Lecz moja mama w 1944 roku oddała mnie do rosyjskiej szkoły. Potem studiowałam w Kijowskim Instytucie Medycznym, gdzie tylko czterech profesorów czytało wykłady po ukraińsku, a wszystkie zajęcia praktyczne prowadzono po rosyjsku. Przez 25 lat wykładałam pediatrię po rosyjsku w konotopskim technikum medycznym. Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości jako jedna z pierwszych przeszłam na nauczanie swojego przedmiotu po ukraińsku. Prenumerowałam czasopisma „Kijów”, „Ukraina”, gazetę „Literaturna Ukraina” — szlifowałam swój język z uczniami, kolegami, rozmawiałam po ukraińsku. Razem z jednomyślnymi ludźmi byłam fundatorką Towarzystwa Języka Ukraińskiego w Konotopie, przewodniczącą „Proświty”. W marcu minie 20 lat naszej konotopskiej „Proświty”. I przez cały czas dręczyło mnie pytanie: „Kto nauczy ukraińskie dzieci języka ukraińskiego?” Z tym pytaniem zwracałam się do trzech ministrów oświaty i nauki. Odpowiedzi były ładne, a rezultatu żadnego. W ukraińskich szkołach — przewaga języka rosyjskiego. Również wychowanie narodowo-patriotyczne nie stoi na wysokim poziomie. Jestem przekonana, że to zaniedbanie Ministerstwa Oświaty i Nauki. Proświtianie! Weźmy się wszyscy razem za wychowanie narodowo-patriotyczne pod hasłem „Mówić po ukraińsku jest prestiżowo!”
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana DUPLAK, członkini zarządu miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki, kierowniczka Kabinetu Informacyjno-Metodycznego Zarządu Oświaty, m. Chmielnicki
Zarząd Chmielnickiego Miejskiego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wspólnie z Zarządem Oświaty Chmielnickiej Rady Miejskiej przeprowadziło działania z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego oraz 20-lecia założenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. W czytelni Domu Ludowego «Proświty» działa wystawa «W obcym słowie człowiek jest sobie obcy», z którą zapoznali się już nauczyciele szkół nr 25 i nr 22 z obwodowego centrum. Właśnie te szkoły noszą imiona Iwana Ohijenki i Olega Olżycza. Dlatego odpowiedzialna sekretarz Towarzystwa Tetiana Mosijczuk zwróciła uwagę nauczycieli na życiowy i twórczy szlak tych wybitnych postaci, podkreślając, że to właśnie oni są przykładem do naśladowania dla współczesnej młodzieży szkolnej. Nauczycielom zaproponowano obejrzenie filmów «Cierniowa korona Iwana Ohijenki», a nauczyciele ZOSzŁ nr 22 obejrzeli film «Olżycz — wielki syn Ukrainy» z archiwum Domu Ludowego «Proświty».
— Aby żyć nam w prawdziwej i potężnej Ukrainie, trzeba zrozumieć jedno — wszystko zaczyna się od języka — powiedział przewodniczący Radomyskiego Rejonowego Oddziału Towarzystwa «Proświta» Wiktor Michnenko. — Dlatego nasz oddział wspiera i zachęca tych, którzy pracują na niwie odrodzenia języka ukraińskiego. Tradycyjnym wydarzeniem w Radomyślu stał się konkurs twórczości uczniowskiej «Szewczenko w moim sercu», który odbywa się co roku przed Szewczenkowskimi Dniami. Liczba jego uczestników i poziom prac z roku na rok rośnie. Świadczy o tym fakt, że w ubiegłym roku zwycięzcy rejonowego konkursu znaleźli się także wśród zwycięzców na poziomie ogólnoukraińskim.
Wołodymyr MOŁODYKO, m. Radomyśl, obwód żytomierski
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Trzeci rok z rzędu 22. dnia każdego miesiąca w Chersoniu, naprzeciw pomnika Szewczenki, odbywa się wydarzenie, które z każdym miesiącem zyskuje coraz większe poparcie młodych literatów, muzyków i śpiewaków obwodu. Poeci czytają własne utwory, śpiewacy wykonują współczesne i ukraińskie ludowe pieśni, recytatorzy ze szkół deklamują dzieła Wielkiego Kobzarza. Tak więc 22 stycznia, w Dniu Soborności Ukrainy, na placu Szewczenki rozbrzmiewało prawdziwe święto ukraińskiej sztuki. Młode poetki i poeci: Natalia Kudriawczenko (osiedle typu miejskiego Biłozerka), Kateryna Kryvko (wieś Czulakiwka, gołopristański rejon), Wadym Łubczak (osiedle typu miejskiego Wysokopilla), Olena Kucheriawa (wieś Czkałowe, nowoworonciowski rejon) czytali własne patriotyczne wiersze. Laureatki i laureaci międzynarodowych konkursów wokalnych, chersonianki Anżelika Pierszanowa i Anastasija Lebiedjewa zachwycały śpiewem uczniów szkół ogólnokształcących nr 32 i 52 oraz działaczy organizacji politycznych i społecznych, którzy pozostali po ceremonii składania kwiatów pod popiersiem T. Szewczenki. Jednak pracownicy służby państwowej stali z boku. Dlatego pojawiła się idea, by kolejne Szewczenkowskie czytania przeprowadzić właśnie z ich udziałem. Wierzę, że zarówno przewodniczący obwodowej administracji państwowej B. Syłenkow, jak i kierownicy wydziałów obwodowej administracji państwowej, a także zwierzchnicy resortów i zwykli pracownicy służby państwowej bardzo chcieliby zademonstrować poparcie dla akcji upamiętnienia Tarasa Szewczenki. Brakowało jednak okazji. Dlatego 9 marca zapraszamy pracowników służby państwowej obwodu oraz urzędników samorządu lokalnego do udziału w Szewczenkowskich czytaniach i do tego, by stali się przykładem dla młodszego pokolenia, jak należy słowem Szewczenki torować drogę do umocnienia ukraińskiej państwowości na ziemiach Taurydy. Tak więc zapraszamy wszystkich, którzy nie stronią od idei Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, do wsparcia pracowników służby państwowej rodzinnego kraju. Regulamin konkursu recytatorów został już przekazany do rozpatrzenia obwodowej administracji państwowej.
Tłumaczenie maszynowe
W centrum uwagi radomyskiej „Proświty” znajduje się popularyzacja i wspieranie ukraińskiej książki oraz wydawnictwa książkowego. Na liście dobrych przedsięwzięć w tej dziedzinie są prezentacje, konferencje czytelnicze, uzupełnianie zasobów miejscowych bibliotek. Radomyszanie aktywnie poparli również piękną inicjatywę „Proświty”, jednoczącą dla Ukrainy, czyli zbiórkę funduszy na cerkiew Kobzarewą. Aktyw ośrodka wydał ulotkę i po prostu poszedł do ludzi: do przedsiębiorstw, do instytucji. Dzięki temu uczestników akcji wyraźnie przybyło.
Kolejnym kierunkiem pracy radomyskich proświtian jest przywracanie prawdy historycznej. Dzięki nim zebrano świadectwa naocznych świadków i ukazała się seria publikacji oraz komunikatów w miejscowych środkach masowego przekazu o hołodomorach, represjach, działalności UPA, ukraińskich oddziałach powstańczych z lat dwudziestych XX wieku.
Z inicjatywy „Proświty” w Radomyślu odsłonięto pamiątkowy znak „Bojownikom o wolność Ukrainy”. Na długo przed oficjalnym ogłoszeniem na poziomie lokalnym zapoczątkowano tu obchody Dnia Flagi Narodowej. Cieszymy się, że za prezydentury W. Juszczenki wysiłki „Proświty” na tym polu wreszcie zyskały państwowe poparcie.
Radomyscy proświtianie planują swoje działania tak, aby nie powielać ani nie uzupełniać oficjalnych przedsięwzięć. Dlatego dążą do poruszania i naświetlania problemów, które nie znajdują się w polu widzenia władz, zwracania jej uwagi na niedociągnięcia i błędne rachuby w sferze duchowej, kulturologicznej czy językowej.
Działaczy i sympatyków „Proświty” nazywa się proświtianami. Odpowiednie byłoby też używanie wobec nich określenia prosvititeli, ponieważ niosą narodowi wiedzę i kulturę, strzegą i propagują język oraz tradycje.
To, że wysiłki radomyskich prosvititeli nie idą na marne, potwierdziło zainteresowanie, jakie ruchem proświtiańskim wykazali uczniowie na konferencji. Zaprezentowali oni dwie szkolne gazety: „Słowo „Proświty” (!)” ze szkoły w Potiijiwce oraz „Szkolną gazetę” z Małorackiej. Czołowe miejsce w nich zajmuje właśnie propagowanie idei i zasad, które wyznaje „Proświta”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...chwali nie tylko rosyjskich carów, a diabła Stalina, pluje w oczy milionom Ukraińców z nakładowych sprzedaży jego wydań. Szkoda patriotów-strachopudów z grona historyków, językoznawców, polityków, pisarzy! Dobrze, że przedstawiacie czytelnikowi ogólnemu poetyckie nazwiska, których książek nie ma możliwości kupić (Hołobородько, Pawluk i inni). Dobrze, że przekonująco opowiadacie o zwierzęcej naturze rosyjskiego imperializmu, wobec którego część ludności wciąż, niestety, ma pewne złudzenia. Schylanie się przed ich wysokomordziem nie pomoże, a pomoże nam tylko samoutwierdzenie w sile i godności ukraińskości! Serdecznie dziękuję wam, że opowiedzieliście o „ukraińskiej kosmicznej duszy” Iwana Browka. Godne podziwu wielkie życie! Jacy z was dzielni ludzie, że tak uczciliście jasną pamięć wojownika i wielkiego miłośnika Ukrainy! Są też inne jaskrawe przykłady. Czcijcie i dalej wybitnych bojowników o wolność i język Ukrainy! Życzę wam, drodzy prosvitianie, nowych twórczych osiągnięć!
niegodna zamieszczania w gazecie pod tytułem „Słowo Proświty”. Po co autor pisze o tym, na czym się nie zna? (refinansowanie, rezerwy walutowe, uzgadnianie z rządem…) Nawet tytułu, adekwatnego do treści, nie zdołał znaleźć — być może dlatego, że tekst rozpada się na fragmenty jak rozczochrana miotła. I czy naprawdę przed publikacją nikt nie przeczytał tego artykułu, by uniknąć „wpadek” (na przykład: „…list obywatelki, która już nie dopomni się ani depozytu, ani wkładu” (?)?.. Komu potrzebna ta łyżka „dziegciu”? Po co psuć dobrą sprawę „Słowa Proświty” politycznym „bałaganem” od „wybawczyni” i jednocześnie organizatora ukraińskiego przełomu (gazowy już się odbył, na kolei bankowy). Chcę liczyć na przywrócenie zaufania do waszego słowa. Życzę zdrowia i drogi ku światłu i prawdzie.
patriotyzm, miłość do ojczystego języka, ojczystej ziemi, kultury, historii. Nie zawsze na półkach księgarń znajdziesz utwory Ołeksandra Hończara, Liny Kostenko, Wasyla Stusa, Wasyla Symonenki. A na Donbasie to wielki problem. Gazety zachowujemy, a to, co nas zainteresowało, czytamy ponownie. Niedawno słuchaliśmy audycji, w której mowa była o Pawle Chalepskim, który wędrował z ojcem. Chciałoby się przeczytać o tym na łamach tygodnika. Nie każdy ma możliwość korzystania z Internetu i stałego słuchania audycji radiowych, a w gazecie każdy, komu nie jest obojętny nasz język, kultura, przeszłość i przyszłość naszego kraju, mógłby znaleźć taką ciekawą informację. Życzymy zdrowia, twórczych sukcesów, weny.
Mistecka i etnologiczna sfera, a nie tylko one – tutaj systematycznie i metodycznie widzimy publikacje. Mam szczególny szacunek właśnie do obszernych materiałów – szpalt, kontynuowanych w kolejnych numerach, bo tam swobodnie rozwija się myśl autora, bo tam – rozpiętość skrzydeł obrazowości, tam – piękno słowa. Wzbogacam się właśnie tymi publikacjami, które odsłaniają tradycje i niezniszczalność ukraińskich rodowodów; zachwycam się materiałami z warsztatów artystów, oraczy pięknego piśmiennictwa; czerpię korzyść z rubryki, która przedstawia nasz kapitał duchowy – o działalności miejscowych „Proświt” i ich czołowych działaczy poprzez spojrzenie retrospektywne i współczesne przemyślane akcentowanie; nie mogę się nasycić do syta wyborem językowym, gdzie zawsze na straży stoi wysokooktanowe ukraińskie Słowo… „Słowo Proświty” – to nie tylko gazeta w morzu gazet, to najlepsze z tego, co mamy dziś.
rosyjski, właśnie dlatego Rosjanie patrzyli na nas z wyższością. Odnoszę się życzliwie do rozumnych, mądrych Rosjan. Ale przecież większość tych, którzy ożenili się z Ukrainkami albo wyszli za mąż za Ukraińców, tęskni za Rosją i nie wraca do domu. Ale to nie jest najważniejsze. Jestem za tym, aby przywrócić sprawiedliwość wobec Ołeksy Tychego i jestem za tym, aby myśli Ołeksy Tychego dotarły do narodu. To byłby wybuch. To jest siła! Zgadzam się z opinią W. Ferenca z Iwano-Frankiwska, że choćby kto co mówił, to w Ukrainie wszystko zależy od Ukraińców. Ta myśl popycha nas do działania, jak Ołeksa Tychy. Mam 81 lat. Ojciec był represjonowany, zmarł w obozie koncentracyjnym w Tomsku w 1943 r. Przebywałam na terytorium okupowanym i wiem, czym to jest. W 1932–33 przeżyłam Hołodomor. 1946–47 — głód po raz drugi. Znałam metodykę i działania partyjno-kagiebistowskiej władzy. Chcę dla dzieci i wnuków wolnej, ukraińskiej Ukrainy. Boli mnie! Boli mnie, będę rada, Gdy nasz rząd, Prezydent, Rada Najwyższa Nie będą szykować zdrady, Nie sprzedadzą swojego narodu Ameryce, Europie czy Wschodowi. Boli mnie tak samo! Nawet wtedy, gdy nie będę żyć. Gdy stanę się popiołem… Tak samo Mój naród boli mnie!
wszystkie tabliczki z nazwami ulic na nowe (większe rozmiarem, z herbem miasta), ale… ze starymi nazwami! W przyjmowni rady miejskiej tłumaczą to tym, że tabliczki zamówiono wcześniej, niż postawiono na rozpatrzenie społeczności kwestię przemianowania. I poinformowali, że teraz wszystko zależy od życzenia mieszkańców miasta. Budżet na tym nie ucierpi: zmiana tabliczek i dokumentacji — i to wszystko, co jest potrzebne. Główną przyczyną opóźnienia, jak twierdzą urzędnicy, są mieszkańcy ulic, których nazwy trzeba zmienić. Mieszkańcom trzeba będzie biegać po instytucjach w celu wymiany ksiąg domowych, aktów własności, dokumentów o spadku itd. Osobom prawnym trzeba będzie zmieniać wszystko — od świadectwa o państwowej rejestracji do dokumentów bankowych. Zatem obywatelom prościej zostawić wszystko tak, jak jest.
Sekretarz Irpińskiej Rady Miejskiej Anatolij Moroz rozmyśla: „Nie rozumiem, po co zmieniać nazwy od razu 25 ulic. Powinniśmy pozbyć się wzmianek o władzy totalitarnej, a do tego wystarczy przemianować nazwy pięciu–siedmiu ulic. Nie warto ruszać Moskiewskiej, Leningradzkiej itd. Karola Marksa trzeba uważać nie za ojca komunizmu, lecz za ekonomistę. Irpinianom bardzo nie podobają się takie zmiany — przychodzą ludzie ze skargami”.
Natura urzędnika, wczorajszego komunistycznego czy komsomolskiego funkcjonariusza, to hamować wszystko. To kiedy же ulica Kalinina w Irpieniu będzie nosić prostą, piękną i melodyjną nazwę — Kalinowa?
Wspominając tragiczne karty minionego komunistycznego „raju”, bardzo słuszna wydaje się decyzja Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy z 31 października 2008 roku „O zabytkach wziętych na rejestr zgodnie z ustawodawstwem Ukraińskiej SRR, które nie podlegają wpisaniu do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy”. A zatem trzeba oczyścić ukraińskie ulice z wszelkich wzmianek o władzy totalitarnej i jej przywódcach. Jeśli chcemy rozbudować ideę narodową i wychować nowe pokolenie na zasadach patriotyzmu i gramotności historycznej, musimy rozpocząć ten postęp już teraz.
Tłumaczenie maszynowe
Hanna SZEWCZENKO, Pani czytelniczka, Pani zwolenniczka, m. Czerkasy
Czytam i czytam ponownie „Słowo Proświty” z 22–28.01.09. Zrobiła na mnie wrażenie publikacja „Kim był Oleksa Tychyj?”. Czytałam książkę W. Łyzanczuka „Pamiętaj zawsze: «Ty — Ukrainiec»”. I wszystko, co jest w niej napisane, w swoim czasie działo się z nami. Ale napisano to wtedy, gdy był wolny dostęp do archiwów. Autorowi, podobnie jak nam, świadomym Ukraińcom, boli dusza za ludźmi, którzy wpadli w kleszcze wpływu rusyfikacji i jeszcze nie uświadamiają sobie, że kiedyś pociągnie ich do korzeni ojcowizny. A oto Oleksa Tychyj i ci dysydenci, którzy podczas represji świadomie stanęli w opozycji i obrali ciernistą drogę — myślę, że to jest wyczyn. Piszecie o podwижництві, o ukraińskiej idei, ale takiego odważnego materiału, programowo i konkretnie nakreślonych działań jeszcze nie widziałam. Czytałam, a serce mi biło, i pomyślałam: tylko siedem tysięcy egzemplarzy — nakład Waszej gazety… Mało, bardzo mało! A co by było, gdyby jak kodeks (przypominam sobie, jak „kukurydziarze” zrzucali nam ulotki podczas wojny na okupowanym terytorium, a my pod groźbą śmierci przez rozstrzelanie nosiliśmy je za pazuchą do domu, cieszyliśmy się, że nas uwolnią od okupantów) — jak elementarz dotrzeć do każdego chłopa, do każdego ucznia w szkole — te położenia, które w najtrudniejszych dla ukraińskości czasach nie zlękł się wysunąć Oleksa Tychyj, kontynuator T. Szewczenki, który zostawił niezniszczalne myśli dla konkretnych działań. Dlaczego by nie podnieść na ostrze dzisiejszości i dokonać sprawiedliwego odrodzenia tego Prometeusza na korzyść Ukrainy? Niech politycy się kłócą, a proświtianie muszą wcielać w życie myśli i czyny Oleksy Tychyj. To daje szansę obudzić na Ukrainie Ukraińców. W każdym obwodzie mogliby przedrukować gazety „Misto” i „Silśki wisti”, jedną stronę — „Kim zaś był Oleksa Tychyj?”, szczególnie na Wschodniej Ukrainie, aby każdy Ukrainiec zrozumiał — to jest ważne, to nie jego prywatne życie, to życie Ukrainy. Myśli O. Tychyjego o tym, że ci, którzy osiedlają się na Ukrainie, powinni szanować Ukraińców, są aktualne także dziś. A czy w krajach europejskich nie postępuje się właśnie tak?.. Uczcie się języka — wtedy będziecie obywatelami. A w Ukrainie nie tylko wykorzeniono język ojczysty ze wszystkich zakładów edukacyjnych, ale jeszcze prowadzono urzędowanie
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij POPOWYCZ, emeryt, były inżynier, m. Kijów
Szanowna Redakcjo! Każdy numer Waszej gazety to jakby łyk uzdrawiającego powietrza. Kiedy półki sklepowe jedna po drugiej są zawalone antyukraińską literaturą, dobrze, że można kupić gazetę „Słowo Proświty”. Ciekawy jest każdy numer. Gazeta zawsze dotyka palących problemów: losu naszego języka, utwierdzenia idei narodowej, troszczy się o ukraińską kulturę. Aż podskoczyłem, zobaczywszy, że dajecie w zęby Buzynie, który rozkoszuje się dzięki bezzębności naszych historyków i tchórzostwu patriotów. Im, widzicie, „poniżej ich poziomu” wiązać się z jakimś Buzyną. A ten bezczelny janczar rozpasał się, wy
Tłumaczenie maszynowe
L. O. BOCZAR, miasto Starobielsk, obwód ługański
Szanowna Pani Redaktor Naczelna! Jestem przekonana o wadze i zasadniczej potrzebie Pani „Słowa”, i martwiłam się tym, że Pani gazeta, podobnie jak inne ukraińskie wydawnictwa, ma niewielki krąg czytelników. Jednak najnowsza publikacja Piotra Antonenki zasmuciła mnie z zupełnie innego powodu. Artykuł „Jak „wziąć” bank” w nr 4 z 2009 roku nie tylko nie odpowiada tematyce kulturoznawczego tygodnika, ale co gorsza, jest — tendencyjny i niekompetentny, dlatego
Tłumaczenie maszynowe
Tamara SIMEJKO-IWANENKO, miasto Wołnowacha, obwód doniecki
Mój mąż i ja jesteśmy wielkimi miłośnikami Radia „Kultura”. A niedawno stali się my czytelnikami tygodnika „Słowo Proświty”. Z przyjemnością czytamy ponownie każdą stronę gazety. Byłoby bardzo dobrze, gdybyśmy na stronach tygodnika mogli przeczytać nazwiska naszych wybitnych ukraińskich pisarzy, kompozytorów, wykonawców itd., a także o ich drodze twórczej. Być może warto nawet publikować fragmenty książek, które wychowują
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy rozmowy, którą rozpoczął Jewhen Buket materiałem „Czyimi więc imionami noszą się nasze ulice?” w nr. 5 z 2009 roku.
Maksym OPANASENKO, m. Irpień, zdjęcie autora
Przez lata niepodległości w społeczeństwie i kraju było wiele nieporozumień, konfliktów, błędów. Młody kraj, podobnie jak dziecko, wiele niepewnych kroków wykonywał, upadał i podnosił się, dorastał, mądrzał i się zmieniał, ale przede wszystkim w stolicy i dużych miastach. Jednak większość ukraińskich miejscowości pozostała reliktami epoki radzieckiej. Miasto Irpień obok Kijowa. Są tu przedszkola, szkoły, sanatoria, supermarkety, restauracje, kolej i… pomnik „wodza wszystkich narodów”. Młodzież dość specyficznie wyraża stosunek do tego: stale pojawiają się hasła w rodzaju „Precz z komunistami!” albo „Chwała UPA!” Nawiasem mówiąc, aby zobaczyć pomnik, trzeba przejść ulicą Karola Marksa, skręcić na Paryskiej Komuny i wyjść na ulicę Rady Komisarzy Ludowych. A obok — jedna z centralnych i największych ulic miasta — Trzeciej Międzynarodówki. O jakiej idei narodowej może być mowa, jeśli młodzież, która za 10–20 lat przejmie zarząd nad krajem, faktycznie nadal żyje w Związku Radzieckim, bo każdego dnia jest ogłupiana pozostałościami totalitarnej przeszłości? Irpieńska rada miejska w 2006 roku uchwaliła postanowienie „O odrodzeniu i ochronie kulturnego i historycznego dziedzictwa”. Po raz drugi to postanowienie rozpatrywano we wrześniu 2008 roku na wniosek Komisji ds. ochrony dziedzictwa kulturowo-historycznego, a przedstawiono je do dyskusji społeczności miasta jeszcze później — pod koniec listopada 2008 roku. Wtedy postanowiono zmienić nazwy 25 ulic. Ale świętować zwycięstwo jest za wcześnie. Niedawno w Irpieniu zamieniono
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr KACZKAN, profesor, kierownik Katedry Ukrainoznawstwa IFDMU, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy
Tak-tak, wyjątkowy, bo co tydzień czekam na niego jak na jakąś jeszcze niewypowiedzianą duchową spowiedź. Katedra, będąca podstawową wśród uniwersytetów medycznych kraju, korzysta z tego wysokofachowego, znakomicie redagowanego, interesującego pod względem gatunkowo-tematycznym i stylistycznym wydawnictwa jako z niestandardowego i uniwersalnego podręcznika, w którego rozłożeniu — błyszczące pod względem wykładu, z subtelnym zachowaniem autorskiego „ja” — materiały. Z historii Ukrainy, politologii, kulturoznawstwa, językoznawstwa,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
cia, i aby przeważyła nad nim idea poświęcenia w imię Ojczyzny. Nie wiem, czy to dobrze, czy źle, czy słusznie, czy niesłusznie, czy wstydliwie, czy nie. Jedyne, co wydaje się oczywiste, to totalna niewiara w obecną władzę, w możliwość choćby jakiegokolwiek wpłynięcia na sytuację, w świetlane jutro Ukrainy, w słowo patriotyzm, które obecnie nie niesie żadnego ładunku znaczeniowego — to już nie stan duszy, a po prostu narzędzie manipulacji. Gdy zanurzyć się jeszcze głębiej, złamać kruchą, powierzchowną warstwę iluzorycznej jedności, okaże się, że prawdziwą panią serc stała się obojętność, a dla obojętności bezsensownie jest składać ofiary. Historia wzywa widzów do bycia uważnymi, gdyż nurt naszego życia jest jak mityczny Janus, który ma dwa oblicza: jedno patrzy w przeszłość, drugie w przyszłość. Ale on się odwróci i wtedy obraz straci orientację „wczoraj-jutro”. Historia się powtarza. Niczym pedantyczny nauczyciel akcentuje uwagę swoich nieudolnych uczniów na częstych błędach, a uczniowie wciąż nie nauczą się ich unikać. „narodowość”, aby widać było, kto buduje niepodległą Ukrainę, a kto ją niszczy. 9. Zapewnić niezawodną zdolność obronną Ukrainy. Żądamy natychmiastowego opracowania i przyjęcia ustaw „O gwarantowaniu bezpieczeństwa energetyczno-informacyjnego ludności” oraz „O gwarantowaniu bezpieczeństwa ekologicznego całego terytorium Ukrainy”. Wszystkim wrogom niepodległości Ukrainy mówimy: nasza wola i rozum są nienaruszalne! Precz z urzędniczym samowolstwem i biurokracją! Zabierzcie wszystkie swoje zombujące programy! Przywróćcie ludziom wolność myślenia, cały odebrany potencjał, idźcie w swoją przestrzeń i czas precz od nas! Pracownicy pedagogiczni Szkoły Ogólnokształcącej I—III stopnia w Ustimówce, przedstawiciele wiejskiej inteligencji. H. Melnyk, M. Harmasz, S. Kocupał, S. Riabczun, L. Krawczenko, T. Wdowyczenko, I. Mykytenko, L. Kotenko, T. Ustymenko, I. Bondarenko, W. Kłopenko, N. Bondarenko, L. Banacka, W. Nesterenko, H. Nesterenko, L. Kucenko, M. Rucinski, S. Nesterenko, W. Truchan, W. Prutenko, S. Kurmaz, O. Łytwynska, W. Prutenko, N. Hordijczuk, M. Sajenko, W. Nesterenko, R. Leszczenko, O. Poliszczuk, M. Janczenko, W. Warczenko, A. Pedko
Tłumaczenie maszynowe
TEMAT „KRUTY”, cz. 5 Anna AKATIEWA, m. Niżyn Co roku 29 stycznia przeszłość niby tworzy międzyczasowy korytarz, a duch heroicznie poległych patriotów powraca do nas, by rozkołysać i rozbudzić naszą zasypiającą pamięć. Rok 1918, siły bolszewickie w liczbie około 3 000 żołnierzy pod dowództwem M. Murawjowa zmierzały do Kijowa, kierownictwo Centralnej Rady było bezbronne wobec wrogiego natarcia, rozwiązanie można było przewidzieć bez wyroczni. Lecz nikt nie mógł pojąć, skąd wziął się szalony opór, zryw gorących młodych serc, przepełnionych odwagą i miłością do ojczystej ziemi. Właśnie oni, garstka studentów i junkrów, wzmocnionych jednym celem i pragnieniem, oszołomili przeciwnika pod Krutami, zbili z tropu, a co najważniejsze — wygrali trochę czasu, co dało możliwość ukraińskiej dyplomacji zawrzeć traktat w Brześciu Litewskim i tym samym poświadczyć na arenie międzynarodowej ukraińską państwowość. PROSIMY GAZETY O POMOC PREZYDENTOWI UKRAINY JUSZCZENCE W. A. PREMIER-MINISTROWI TYMOSZENKO J. W. RADZIE NAJWYŻSZEJ LIST OTWARTY oświatowców i wiejskiej inteligencji wsi Ustimówka rejonu wasylkowskiego obwodu kijowskiego Zwracamy się do Państwa z żądaniem zatrzymania zabójstwa ukraińskiej kultury — duchowości ukraińskiego narodu, rękojmi jego istnienia jako samowystarczalnego narodu pośród innych. 1. Gabinetowi Ministrów natychmiast anulować postanowienie o zdjęciu 60% finansowania teatrów, muzeów, archiwów, rezerwatów i pracowników kultury. 2. Zaprzestać praktyki zamykania „małych” szkół i ograniczania kółek zainteresowań we wszystkich placówkach oświatowych. 3. Zaprzestać wyprzedaży ziemi i wszystkich ekonomicznie opłacalnych przedsiębiorstw dla „przejedzenia” oraz możliwości jeszcze większych zysków współczesnym nieprawym miliarderom i milionerom. Ileż oni mieli lat? Gdzieś po 18 lat, może trochę mniej lub więcej, wiosna dopiero witała się z nimi, a oni świadomie złożyli ją w ofierze, tak jej nie poznawszy. Istnieje mit, że sternicy Ukraińskiej Republiki Ludowej zmusili ich do utrzymania obrony bez jakichkolwiek umiejętności i bojowego wyposażenia. W rzeczywistości chłopcy chwycili za broń dobrowolnie i świadomie. Bitwa pod Krutami — to historyczny fakt, który postawił przecinek w kronice ukraińskich heroicznych czynów. Ktoś może powiedzieć, że 29 stycznia 1918 roku — to haniebna porażka i wstyd rządu URL, ktoś broni poglądu, że to wielkie, zakrojone na szeroką skalę zwycięstwo. Jak dla mnie, to możliwe jest różne traktowanie. Oczywiście, w wąskim ujęciu nieliczny oddział doszczętnie rozbili bolszewiccy okupanci, ale uwolniona energia oporu i patriotyzmu stała się bodźcem dla przebudzenia narodowej wiary i świadomości na pokolenia naprzód. Oprócz tego, zatrzymanie wojsk Murawjowa dało możliwość podjęcia strategicznie ważnych kroków przez URL. Zatem trudno przecenić znaczenie męstwa młodzieńców, którzy nie byli obojętni w odpowiedzialnym momencie. Kiedy po raz kolejny odczytuję historię odległych wydarzeń, ogarnia mnie dziwne uczucie: mieszanka dumy, wdzięczności, zachwytu, strachu. Strach pojawia się wtedy, gdy wyobraźnia nakłada na teraźniejszość kalkę przeszłości. Czy teraz zgłosi się ktoś, by bronić Ojczyzny, czy zdoła uścisnąć dłoń śmierci w imię wolności Ukrainy? Moje rozważania w poszukiwaniu odpowiedzi nieustannie potykają się o argumenty wokół krótkiego słowa NIE. Przykro, choć, odrzuciwszy romantyzm idealizmu, całkiem uzasadnione. A strona jednego dnia 1918 roku znowu powraca do jedynego: „A ty mógłbyś?”. Nie wiem, czy zdołałabym położyć na szali wagi życie 4. Zaprzestać celowej praktyki niszczenia rolników i małych przedsiębiorstw. 5. Zaprzestać narzucania ideologii konsumpcji, pasożytnictwa, hipokryzji, alkoholizmu i rozpusty przez „sprywatyzowane” media. 6. Zrzec się immunitetu poselskiego, jak to było obiecane przed wyborami. Zapewnić skuteczną możliwość odwoływania przez wyborców tych deputowanych ludowych, którzy nic nie robią dla zapewnienia niepodległości państwa i ochrony jego interesów. 7. Zapewnić sprawiedliwe wybory przez otwarte listy ze wskazaniem wykształcenia, pochodzenia i statusu majątkowego wszystkich kandydatów. Ograniczyć agitację przedstawicielom obecnej władzy i opozycji — was już znamy, słyszeliśmy i widzieliśmy — dajcie usłyszeć innych! 8. Zaprzestać popisywania się słowem „rozbudowa” (bo to oznacza — „zrujnowanie”!), i dać możliwość ukraińskiemu narodowi BUDOWAĆ Ukrainę. Na wzór parlamentaryzmu niektórych krajów wprowadzić normę ustawową: formowanie korpusu deputowanych proporcjonalnie do składu narodowościowego państwa. W tym celu przywrócić w dokumentach (paszporcie itp.) rubrykę. KONTYNUACJA TEMATU „SOBORNOŚĆ”, cz. 4
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr PYŁYPENKO, członek Proświty, m. Berdiańsk. Nie, światła, światła, niczego więcej! Tym wyzwolimy ślepego brata: Nie będzie sujesłowić Boga, Nie zacznie wychwalać kata. P. Kulisz. Kiedyś przyszłe społeczeństwo naszej rodzinnej ziemi, nasi potomkowie wyciągną, prawdopodobnie, kilka kluczowych wniosków. W szczególności o tym, że na początku XX w. wydarzyła się tragedia. Pierwsza wojna światowa doprowadziła do rzezi, upadku moralności społecznej, zasiała bezduszność, bezmyślność, grozę. A to najpodatniejszy grunt dla rozkwitu kłamstwa światowych rozmiarów, które do tego czasu już dobrze dojrzało i czekało na okazję, i które dla otumanienia świata przykryło się trzema „słodkimi” hasłami: „pokój narodom”, „ziemia chłopom” i „fabryki robotnikom”. Z czasem zastąpiono je jedyną bezterminową „słodyczą” — „naprzód do komunizmu”. Chodzi o komunistyczną ideologię i pokrewne jej. Zrozumiawszy zagrożenia dalekiej przeszłości, nasi prawnukowie filozoficznie zauważą, że społeczeństwo ludzkie jest samowystarczalne, więc na wszelkie zagrażające wpływy obowiązkowo wytwarza przeciwdziałanie, przede wszystkim przestrogi. Dalej, posiadając niezgłębione dla nas technologie, potomkowie zwrócą uwagę na to, że my, duchowo zdeformowani tragediami XX stulecia, do dziś, oto już przez stulecie, nie chcemy zauważać. Bo jeszcze na 20 lat przed 1917 rokiem, czyli w 1897 roku, jakby niebiańska opatrzność ostrzegała naród Ukrainy i całą ludzkość przed niebezpieczeństwem organizacji życia państwa według modelu socjaldemokratów i socjalistów: przed obozami koncentracyjnymi, przed państwem-więzieniem, przed totalnym partyjnym dogmatyzmem, który zniekształci ludzkie życie, przed niesłychaną dyktatorską despotią… Opatrzność ostrzegała przez jeszcze jednego naszego proroka, który przyszedł po T. H. Szewczence, przez usta i jasny rozum… Tutaj chcę opowiedzieć następującą rzecz. Niedawno, występując przed uczniami ósmych klas, zatrzymałem się w tym miejscu, co i teraz, i zapytałem 15-latków: kto jest tym prorokiem? Po kilkusekundowych rozmyślaniach nagle rozległa się pewna odpowiedź: „Iwan Jakowycz Franko”. To była dziewczynka, która siedziała w ostatniej ławce. Tak, to Franko ostrzegał nas i wzywał żyć „…po Prawdzie i tylko po Prawdzie”, dowodził, że „…Prawda początkowo będzie gorzka, ale z czasem stanie się słodką wybawicielką ludzkości”. Następny wniosek potomków będzie dotyczył ukraińskiej elity tamtego czasu. Ona, pod najbaczniejszym imperialnym celownikiem, podda się oślepieniu, oczarowaniu ułudą, nie będzie miała ani obiektywnych, ani subiektywnych możliwości obejrzeć się na przestrogi. Oto dlaczego pod Krutami byli nie doświadczeni żołnierze, a heroiczna młodzież, ukraińskie wojsko liczyło się w tysiącach. Prawdopodobnie przyszli badacze będą przerażeni z tego powodu, że wszystkie prognozowane przez I. Frankę tragedie spełniły się z nadzwyczajną dokładnością: despotia, represje, hołodomory, obozy, kołchozowe poddaństwo itd. Nawiasem mówiąc, należy zaznaczyć, że jeszcze w 1959 r. Niemiecka Partia Socjalistyczna, największa na świecie, całkowicie wyrzekła się marksizmu (o leninizmie-stalinizmie, tym azjatyckim tworze, nie było mowy). W styczniu 2006 r. Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy przyjęło rezolucję, w której wezwało postkomunistyczne kraje do przeprowadzenia kryminalnego śledztwa w sprawie zbrodni reżimów totalitarnych. I wreszcie, nasi potomkowie będą zdziwieni i oburzeni tym, że w XXI wieku — w naszym z wami czasie — są ślepi, którzy żałują radzieckiej przeszłości, gotowi i nadal nacierać do błysku pomniki Lenina, przeciwdziałać odkrywaniu prawdy o Ludobójstwie i bezczeszczą znaki pamięci ofiar Hołodomoru. Ale ich serca się uradują, odnotowując, że święte, chwalebne wydarzenia ukraińskiej historii jednak wracają do naszych dusz i znika mgła ułudy, a zdarza się jedynie naturalna, która nas nie oślepia, a ukraiński naród wyśpiewał ją w pieśniach „Mgła jarem, mgła doliną” lub „Na dolinie mgła”.
Tłumaczenie maszynowe
KONTYNUACJA TEMATU „TRZECIA PARTIA: JEDNOZNACZNIE ZBĘDNI”, nr 5
Petro ANTONENKO, zdjęcia autora
Tak, złodziejstwo komunistów jest po prostu w ich naturze. Zaczyna się jeszcze od przewrotu październikowego, kiedy bolszewicy ukradli demokratycznym partiom piękne hasła społeczne, pod którymi przedarli się do władzy. Dalej długo i nudno opowiadać o całej ich „historii z geografią”. Przejdźmy od razu do dzisiejszych czasów. 23 lutego komuniści albo chcieli uczcić rocznicę utworzenia Armii Radzieckiej w bolszewickiej Rosji, która z jakiegoś powodu do dziś w Ukrainie obchodzona jest jako Dzień Obrońcy Ojczyzny, albo przypomnieli sobie o urodzinach Wiktora Juszczenki. Swoją akcję głośno przeprowadzili jednak właśnie tego dnia na Majdanie Niepodległości. Co do złodziejstwa: nawet nazwę akcji leninowcy postanowili ukraść z dobrze znanego w Ukrainie hasła antykomunistycznego nurtu: „Walizka. Dworzec. Rosja”. W tym haśle komuniści zamienili Rosję na Amerykę, a żeby nikt nie pomyślał, że to oni tam się wybierają, wskazali, komu proponują, — prezydentowi Ukrainy. Zdjęli z hasła także dworzec, bo pociągi tam nie jeżdżą, a poza tym szybciej chcą się pozbyć głowy państwa, dlatego proponują mu samolot. Nawet przytaszczyli jakiś spisany na Majdan. Ale zostawili kluczowe słowo hasła: „walizka”. Nawet postawili ją, tę walizkę, tutaj na asfalcie. I zaprosili uczestników swojego mitingu, by wrzucali do niej pieniądze na bilet lotniczy dla Prezydenta. A także do szklanej skrzynki obok. Smutny był to obraz, nawet mimo bodrych komsomolskich piosenek Kobzona, które płynęły z głośników. Oto tuż przed sceną — starsza, wymizerowana kobieta. Organizatorzy mitingu wcisnęli jej w rękę na moich oczach dwie chorągiewki — Partii i Rosji. Tej kobiecie już powiedziano, kto winien jej nędzy, bo ona, jak i podobne do niej, przyszła tu na miting i liczy, że właśnie tutaj rozpocznie się jej nowe dostatnie życie. Patetycznie opowiedzą jej o tym jeszcze krasomówcy-oratorzy o głosach wytrenowanych na mitingach i w parlamencie. Powiedzą, że wszystkie jej nędze pochodzą stąd, że „rozwalono” Związek Radziecki, że Ukrainą rządzą nacjonaliści, którzy chcą oderwać ją od „matuszki-Rasiei”, a głównym nacjonalistą jest prezydent, który mówi o ukraińskiej historii, o soborowym, niepodległym państwie. Jak, jakimi słowami wyjaśnić tej kobiecie i milionom takich jak ona, że pierwszym nacjonalistą powinien być nawet ten komunista, który stoi obok, na mitingu, gdyby był prawdziwy, a nie „internacjonalistycznym” patriotą swojej ziemi. Że w naszym państwie jeszcze daleko do prawdziwie narodowej władzy i że wśród tych mitingujących, paradoksalnie, ale zgodnie z logiką, znajdą się sojusznicy także w najbliższym otoczeniu Prezydenta, wśród jego współpracowników z Majdanu. Sojusznicy „ukryci”, ale wszystkim znani. Ci, którzy woleliby naprawdę wysłać jak najwięcej nas, Ukraińców, z takimi obdartymi „walizkami” na zarobki za granicą, w charakterze obcych chłopów pańszczyźnianych. Przykro oczywiście, że komuniści mają na czym się tuczyć: na nieładzie w kraju, na sporach w elicie władzy. Pozostaje mieć nadzieję, że to kiedyś naprawdę minie. I wtedy organizatorom, lalkarzom takich komunistycznych mitingów, przydadzą się ich „walizki”, które mają już dawno przygotowane i spakowane. Przy okazji, niektórym z uciekinierów do tej samej rosyjskiej „matuszki” już się one przydały.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «ŻYCIE DUCHOWE PODSTAWĄ», s. 1
Dokończenie. Początek na str. 1. Dyrektor liceum humanistycznego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, Halyna Sazonenko, podkreśliła, jak ważne jest przekazanie dorastającemu pokoleniu tego, co najlepsze w duchowym dziedzictwie naszych poprzedników. D. Pawłyczko, I. Dracz, B. Olijnyk, P. Mowczan to dobrzy przyjaciele i doradcy tego liceum. Każdego ranka rozbrzmiewa tu Hymn Ukrainy, a młodzież śpiewa go, kładąc rękę na sercu. Ani na korytarzach, ani w laboratoriach nie usłyszycie języka rosyjskiego, jak w innych szkołach. Ale dzieci pytają: „Dlaczego na każdym kroku w Radzie Najwyższej słychać język rosyjski?”. Te dzieci nie mają poczucia niższości. Kiedy więc pozbędą się tego haniebnego uczucia dziesiątki tych dorosłych wujów i cioć, których nazywają „ludowymi wybrańcami”? A telewizja wykonuje haniebną robotę, powielając ich wystąpienia bez odpowiednich komentarzy. Dyrektor liceum powiedziała, że warto byłoby na ten „okrągły stół” zaprosić jej kolegów z kijowskich szkół. Byłoby to dla nich bardzo pożyteczne, wszak nierzadko na radach pedagogicznych słychać język rosyjski. Jeden z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego Anatolij Nosenko (obwód dniepropetrowski) ze smutkiem zauważył, że ani w pociągu, ani na stołecznym dworcu nie usłyszał ani jednego ukraińskiego słowa. Choć to przykre, starzy Ukraińcy wymierają, a młodzież nie zawsze i nie wszędzie kontynuuje dobre dzieła dziadów i ojców. „Bez ogólnonarodowego poruszenia nic nie wyjdzie — powiedział A. Nosenko. — Może całą wspólnotą zapikietujemy Radę Najwyższą?”. Patriota wspomina, jak w mieście Ordżonikidze w tajnym zakładzie, który pracował na rzecz podboju kosmosu i obronności, wraz z osobami o podobnych poglądach tworzył Towarzystwo Języka Ukraińskiego. Nad grobem atamana Sirki 7 listopada 1988 roku podnieśli niebiesko-żółtą flagę, przeprowadzili święto kozackiej sławy. Co mamy teraz? Gazet ukraińskich nie ma, szkoła, która przez 132 lata nosiła imię T. Szewczenki, dwa lata temu usunęła imię dyrektora zakładu stopów żelaza. Ośrodek „Proświty” pozbawiono pomieszczenia w Pałacu Kultury. I to jeszcze nie wszystkie fakty antyukraińskiej polityki lokalnych władz. Może przeprowadzimy taki „okrągły stół” w Nikopolu? Ludowy artysta Ukrainy, jeden z założycieli Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki Anatolij Mokrenko z niepokojem mówił o tym, że znaczna część ludności Ukrainy jest gotowa na zniewolenie obcym językiem, jest całkowicie obojętna na kulturę, język, tradycje. Ten problem jest przede wszystkim psychologiczny i tutaj samymi apelami się nie zaradzi — po prostu ich nie słyszą. A czyż nie jest hańbą dla kijowian posiadanie takiego mera?! Czyż nie jest kapitulacją naszych ukraińskich interesów, gdy do ukraińskich kanałów telewizyjnych zaprasza się rosyjskich prowadzących? Zaczynać trzeba od kadr. Kiedy człowiek nie włada językiem ukraińskim i nie posługuje się nim, nie ma prawa zajmować tego czy innego stanowiska. Anatolij Mokrenko wspominał, że kiedy pracował jako dyrektor generalny Opery Narodowej, to przede wszystkim zaczął od przestrzegania przez zespół 10. artykułu Konstytucji Ukrainy. I wszyscy zaczęli mówić po ukraińsku. A u nas wychodzi paradoks: Rada Najwyższa uchwala Konstytucję Ukrainy i sama jej nie wykonuje. Dlatego w kwestii językowej samymi tylko wysiłkami społeczeństwa sytuacji się nie zmieni. Trzeba zmusić Prezydenta, rząd do rozwiązywania kwestii językowej na najwyższym szczeblu. Ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa przypomniała słowa Łiny Kostenko: „Straszne są słowa, kiedy one milczą”. Bardzo ważne, aby ojczyste słowo żyło w ludzkiej duszy, brzmiało z ust, aby miłość do niego wpajano od małego. Wnuczka poszła do przedszkola. Jaki język tam słyszy, w jakim języku się z nią komunikują? Już nie mówię o aromacie i eufonii języka. O tym dzisiaj prawie się nie mówi. Jak można godzić się z tym, że w Radzie Najwyższej chodzą z odznakami nieistniejącej republiki? Co robi... OŚWIADCZENIE uczestników „okrągłego stołu”, poświęconego 20-leciu powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego. Od czasu założenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego oraz odrodzenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przez dwadzieścia lat trwa wytrwała praca na niwie duchowego i kulturowego odrodzenia narodu tytularnego, utwierdzenia państwowości języka ukraińskiego. Prowadzenie konferencji naukowo-metodycznych pod hasłem „Ukrainie — język ukraiński!”, działalność wydawnicza, tworzenie filmów przez firmę telewizyjno-radiową „Proświta”, organizowanie wystaw artystycznych, wieczorów artystyczno-literackich, odradzanie ukraińskich zwyczajów i tradycji, czytanie wykładów z historii, ekonomii, kultury Ukrainy — to codzienna, celowa praca prośwician, która kształtuje narodową i obywatelską świadomość Ukraińców. Jednocześnie w okresie niepodległości kierownictwo kraju, politycy, struktury władzy nie zdołały wypełnić podstawowych postanowień konstytucyjnych dotyczących podniesienia autorytetu języka państwowego, wprowadzenia go we wszystkie sfery życia, ignorując Ustawę Zasadniczą Ukrainy oraz decyzję Sądu Konstytucyjnego z 14 grudnia 1999 roku. Przewidziane w art. 10 Konstytucji Ukrainy zapewnienie przez państwo „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy” tak i nie nabrało charakteru postępowego. Szczególnie niebezpieczna sytuacja powstała w sferze informacyjnej. Ogólny nakład ukraińskich gazet stale spada, na kanałach niepaństwowych 90% audycji prowadzonych jest wyłącznie w języku obcym — rosyjskim. Strumień zagranicznej prasy i książek z Rosji nie napotyka żadnych przeszkód. A ustawodawstwo podatkowe ukraińskiej książce nie sprzyja i jej nie chroni. Ukraińska przestrzeń informacyjna nie jest w całości ukraińska — pod względem państwowych interesów narodowych i priorytetów, języka i kultury. Jest nasycona ideologią, która nie pracuje na rzecz mobilizacji narodu, a często ma charakter antyukraiński. My, przedstawiciele społecznych stowarzyszeń patriotycznych, organizacji twórczych Ukrainy, żądamy od Prezydenta, Rządu i Rady Najwyższej Ukrainy podjęcia zdecydowanych działań w celu zapewnienia przez państwo „wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”, w obronie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, wzmocnienia bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy, stworzenia efektywnego, narodowo zorientowanego systemu środków komunikacji masowej. Uczestnicy „okrągłego stołu” wzywają: Prezydenta Ukrainy: do wydania Dekretu „O ochronie, rozwoju i roli języka ukraińskiego w życiu człowieka, społeczeństwa, państwa”; do polecenia Rządowi opracowania Programu dotyczącego wzmocnienia roli i autorytetu języka ukraińskiego i przedstawienia go do dyskusji publicznej; do pozbawienia Dekretem Prezydenta prawa do noszenia nazwy „narodowy” uniwersytetów, w których masowo dochodzi do naruszeń konstytucyjnych dotyczących stosowania języka państwowego w procesie edukacyjno-wychowawczym, uznając to za jeden z głównych...
ty, kiedy Prezydent deklaruje swoją miłość do Ukrainy, a jego dzieci językiem tego kraju nie rozmawiają? My przejmujemy się tym, a co dalej? Musimy nie tylko nazywać bolesne punkty naszego życia, ale wspólnie wyznaczać drogi wyjścia z tych niepowodzeń. Laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty” Lubow Hołota z bólem zaznaczyła, że państwo ukraińskie bez walki oddało swoją przestrzeń informacyjną. Czy nie dlatego nierzadko uważa się, że język ukraiński to oznaka ludzi niepostępowych, utkwionych w swoich narodowych interesach. Język to nie tylko środek komunikacji, ale postawa. Trzeba ją potwierdzać konkretnymi czynami. Jeśli nasze państwo nie jest zabawkowe, nie jest „wioską potiomkinowską”, zorganizowaną przez Rosję, to powinno zapewnić każdemu ukraińską przestrzeń informacyjną, możliwość korzystania z języka państwowego we wszystkich życiowych potrzebach. Dwujęzyczność to dwulicowość, dwuznaczność ukraińskiej władzy. Jak można dobijać ludzi programami w stylu Szustera, nędznymi emeryturami? Albo weźmy wysokich urzędników. Kto słyszał z ust Premier Julii Tymoszenko o stanie języka ukraińskiego w społeczeństwie, o przestrzeganiu reżimu językowego przez urzędników państwowych? Co zrobił w tym celu wicepremier pan Wasiunyk? A minister kultury i turystyki pan Wowkun? Na widowisko Żoldaka przyznał 3,5 mln środków budżetowych, a ile na wsparcie języka ukraińskiego? Swoje ważne słowo w obronie ojczystego języka musi powiedzieć także Narodowa Akademia Nauk. Tutaj warto przypomnieć słowa akademika Maksyma Rylskiego: „Język to potężne narzędzie i szkolnego nauczania, i naukowej oraz publicystycznej myśli, i kunsztu oratorskiego, i twórczości poetyckiej, i korespondencji służbowej, i dyplomatycznych negocjacji itd. Nie tylko poeta, prozaik, dramaturg, ale także fizyk czy matematyk koniecznie muszą mieć do swoich usług bogaty, giętki, precyzyjny i wyrazisty aparat językowy”. Do tej myśli wybitnego poety, językoznawcy warto się wsłuchać. Znany ukraiński poeta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wiktor Żenczenko podkreślił, że obok „Proświty” na szlachetnym polu utwierdzania państwowości języka ukraińskiego pracuje także Ukraiński Fundusz Kultury. Należy łączyć wysiłki wszystkich organizacji społecznych, wspólnie dążyć do jednego celu — język ukraiński musi być językiem całego narodu ukraińskiego. „Jeśli nie będziemy znać języka, nie będziemy go cenić, wpadniemy w imperialne bagno” — zaznaczył poeta. Ludowy artysta Ukrainy, zastępca dyrektora Kijowskiej Państwowej Telewizji i Radia, członek zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Łeonid Mużuk podkreślił nagłą potrzebę stworzenia Państwowego Komitetu Języka Ukraińskiego, który powinien bronić i podczas przeprowadzania akredytacji uczelni wyższych oraz wydawania im licencji; uznać, że państwo ukraińskie, w odróżnieniu od swoich sąsiadów — Rosji, Rumunii, Polski, Węgier i innych, kontynuuje ignorowanie należytego wykonywania art. 12 Konstytucji, środków wsparcia zagranicznych Ukraińców, w szczególności w sferze językowej, czym sprzyja aktywnym procesom denarodowienia naszych rodaków. Radę Najwyższą Ukrainy: uchwalić Ustawę „O języku państwowym na Ukrainie” w takiej redakcji, która rzeczywiście zmieni pozycję języka ukraińskiego i powstrzyma rusyfikację Ukrainy; przejrzeć projekt Ustawy Ukrainy „O ogólnym wykształceniu średnim” w celu przywrócenia w nim art. 7, kładąc w jego podstawę obowiązkowe nauczanie i wychowanie w placówkach średniego wykształcenia w języku państwowym ukraińskim; Postanowieniami Rady Najwyższej Ukrainy nr 2503-XII z 26 czerwca 1992 r. oraz nr 3423-XII z 2 września 1993 r. zlikwidowano rubrykę o narodowości w nowych ukraińskich paszportach. Wyżej wspomnianym krokiem władza faktycznie pozbawiła obywateli Ukrainy narodowej samoidentyfikacji, uniemożliwiając budowę narodu na Ukrainie. Jednocześnie dyskryminowane są także prawa mniejszości narodowych, gdyż żaden dokument prawny potwierdzający tożsamość nie określa przynależności do określonej narodowości. Proponujemy rozpatrzyć kwestię przywrócenia rubryki „narodowość” na sesji Rady Najwyższej Ukrainy z żądaniem zatwierdzenia nowego wzoru paszportu z wprowadzeniem tej rubryki i wypełnieniem go w języku ukraińskim. Rząd Ukrainy: stworzyć Państwowy Departament Polityki Językowej Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz Łeonid Mużuk komisję naukowo-ekspercką do wykonywania konstytucyjnych obowiązków państwa wobec obywateli i rządowych programów rozwoju językowego; przeprowadzić z udziałem odpowiednich ministerstw, innych centralnych organów ustawodawstwa, które regulują stosowanie języków w środkach masowego przekazu, wydawnictwach, reklamie, i wprowadzić do nich odpowiednie zmiany i uzupełnienia; stworzyć preferencyjne warunki dla rozwoju ukraińskiej produkcji audio i wideo, doprowadzić do wprowadzenia języka ukraińskiego w systemie Internet i nauczania komputerowego; realizować rzeczywiste państwowe wsparcie dla prasy ukraińskojęzycznej, drukarstwa książek, wszystkich rodzajów ukraińskiej produkcji, przede wszystkim dla dzieci i młodzieży na podstawie ulg podatkowych; do priorytetów i głównych zadań regionalnych programów rozwoju społeczno-gospodarczego na 2009 i kolejne lata obowiązkowo należy wnieść kwestię wsparcia języka państwowego; uznać za niedopuszczalną praktykę prowadzenia kancelarii, oficjalnej korespondencji w języku niepaństwowym między organami władzy centralnej i lokalnej; znacząco zmienić dyskurs językowy w ukraińskiej telewizji popularnych programów rozrywkowych, zawodów sportowych, które komentowane są w większości w języku rosyjskim; skierować należytą ilość środków budżetowych na produkcję i tworzenie ukraińskich seriali telewizyjnych, filmów fabularnych o bohaterskiej przeszłości narodu ukraińskiego, dziecięcych filmów animowanych, filmów fabularnych dla dzieci i młodzieży; kontynuować i rozszerzyć praktykę dubbingowania filmów w języku ukraińskim. Dołożymy wszelkich starań, aby pozbyć się pozostałości półkolonialnego statusu języka ukraińskiego na ojczystej ziemi!
Tłumaczenie maszynowe
Larysa Kadyrowa. Anatolij Nosenko bronić praw Ukraińców w tej ważnej kwestii. Tę ideę wyrażał jeszcze niezapomniany Anatolij Pohribny, ale jego wtedy, niestety, nie poparto. Zaczynać trzeba od radia narodowego i telewizji. Wszystkich prowadzących, którzy nie rozmawiają w języku ukraińskim, należy zwolnić. Warto stworzyć kolegia poszczególnych naukowców, którzy będą dawać konkretne rekomendacje, przepisy, wszak język radia i telewizji jest nie tylko niegramatyczny, ale straszny. Skrajnie potrzebne jest zrobienie wszystkiego, aby język ukraiński stał się nie tylko kategorią duchową, ale i materialną. A kiedy ludzie będą wiedzieć, że bez jego gruntownej znajomości nie otrzymasz dyplomu, nie zajmiesz stanowiska, nie zrobisz kariery, wtedy sprawy radykalnie się zmienią. Przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław Biłous zarekomendował, aby posiedzenia „okrągłego stołu” w tej ważnej kwestii prowadzić stale. Wszak problemów jest wiele, w szczególności także w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Należy cenić tradycje narodowe, wszystko co najlepsze zachowywać i wprowadzać w życie. 23 stycznia tego roku w Iwano-Frankiwsku zainicjowano przeprowadzenie Dnia Obrońcy Ukrainy dla uczczenia pamięci Bohaterów Krut, którzy jako pierwsi stanęli w obronie Ukraińskiej Republiki Ludowej. Musimy to święto obchodzić właśnie tego dnia. Powinny być nabożeństwa, konferencje naukowe, konkursy pieśni wojskowo-patriotycznej, a nie „narkomowskie 100 gramów” i kasza gryczana. Weterani Armii Radzieckiej niech obchodzą Dzień Obrońcy Ojczyzny 23 lutego — to ich prawo. Musimy pamiętać, że właśnie na Krymie dzisiaj trwa walka o Ukrainę. Tam ukraińska społeczność walczy przeciwko wpływom Rosji, ale siły są nierówne. Interesy Rosji na Krymie gotowe są bronić 2/3 rosyjskiej populacji autonomii. Taki fakt nie tylko niepokoi, ale i wzywa do wyważonej, mądrej, systemowej polityki ukraińskich władz na Krymie, w tym także językowej. Pisarz i naukowiec, laureat nagrody im. B. Hrinczenki Ołeksij Neżywy wyznał, że bycie Ukraińcem w Ługańsku nie jest proste: w kioskach nie kupisz ukraińskich gazet, żadna gazeta w języku państwowym tutaj nie wychodzi. Na przykład nakład „Izwiestij Ługanszczyny” wynosi 200 tysięcy egzemplarzy, a na czas kampanii wyborczej sięgał miliona. Na jubileusz obwodu wydrukowano tutaj obszerny wolumin „Ługanszczyna” w językach rosyjskim i angielskim. Nie wspomniano w nim ani o Bohaterze Ukrainy Mykole Rudence, ani o laureatach nagrody Szewczenki Iwanie Switłycznym, Hryhorze Tiutiunnyku, Wasylu Hołoborodce, za to jest Matusowski. Czyż to sprawiedliwe, że przemilcza się tych wybitnych Ukraińców, którzy tutaj żyli i tworzyli, a dzisiaj stanowią dumę tej ziemi? Proświcianie Ługańszczyzny, twórcza, naukowa inteligencja robią wszystko, co możliwe, aby zwiększała się liczba dzieci uczących się w języku ukraińskim. Ale dla nich brakuje czytanek, literatury dziecięcej. Podsumowując posiedzenie „okrągłego stołu”, Pawło Mowczan wezwał naukową i twórczą inteligencję, aktyw proświtański, wszystkich świadomych Ukraińców do podejmowania większej liczby konkretnych działań w imię tego, aby język ukraiński rozwijał się, stawał się dorobkiem jak najszerszych mas, a jego status państwowy nie był deklaratywny. Zachować ojczysty język, przekazać go w spadku dzieciom i wnukom, uczynić bezcennym skarbem nie tylko każdej rodziny, ale i całego narodu — czy może być bardziej zaszczytna i wyższa misja? Nina HNATIUK Zdjęcie Jewhena BUKETA. Dmytro Iwanow. Nadija KYRIAN Zdjęcie Olesia DMYTRENKA. Na Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki zorganizowało uroczysty wieczór. Jurij Hnatkewycz, deputowany ludowy Ukrainy, członek Zarządu Centralnego „Proświty”, otworzył uroczystości, powitał wszystkich ze świętem. Powiedział: „Możliwe, że tak ciężko nam dzisiaj na Ukrainie, ponieważ zapomnieliśmy Słowo Boże i nie możemy powrócić do ojczystego słowa, które podarował nam Pan. W 1991 roku myśleliśmy, że tylko ogłosimy niepodległą Ukrainę, i ona stanie się ukraińska. Niestety, nie stało się tak. Okazało się, że Ukraińcy są różni. Na zachodzie ciemiężyciele zmieniali się: przychodzili i Polacy, i Austriacy, i Rosjanie — jednak to wzmacniało ducha narodowego. „Wyzwoleńców” w centrum i na wschodzie był jeden i ten sam. Zrusyfikowanie Ukraińców okazało się zbyt głębokie. Problemy socjalne są obecnie najważniejsze, ale narodowe — najostrzejsze. Na przykład w Ługańsku połowa populacji zalicza siebie do Ukraińców, a tam jest tylko jedna ukraińska szkoła. W Kijowie ponad 82% Ukraińców, a 92% zadeklarowało, że włada językiem ukraińskim. Ale kiedy idziesz miastem, tworzy się wrażenie, że Ukraińców jest mało. Za dziesięcioletnich rządów Łeonida Kuczmy do władzy doszli oligarchowie. Rzucili szalone pieniądze na obronę języka rosyjskiego. Istnieje zagrożenie, że ukraiński naród podzielą na dwa. Jako były kierownik katedry języków obcych KPI dobrze wiem, że trzeba szanować wszystkie języki, ale najbardziej kochać swój”. Odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Mykoła Nesterczuk wyraził pewność, że język ukraiński jednak będzie prawdziwym gospodarzem w państwie. W imieniu Zarządu Centralnego „Proświty” nagrodził działacza społecznego Jewhena Hirnyka, syna Ołeksy Hirnyka, ukraińskiego patrioty z miasta Kałusz, który w noc z 21 na 22 stycznia 1978 roku spalił się na grobie T. Szewczenki w Kaniowie na znak protestu przeciwko polityce zrusyfikowania Ukraińców, oraz Wiktora Nabruskę, prezesa Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy, medalami „Budowniczy Ukrainy”. Wiktor Nabrusko, dziękując za nagrodę, powiedział: „Największym zagrożeniem dla Ukrainy jest to, co obecnie dzieje się w mediach. Cieszę się, że radiofonia jest ukraińska, ale przejmuję się tym, że nazywają nas wyspą. My nią nie pozostaniemy, a staniemy się wielkim kontynentem”. Liga Ukraińskich Mecenasów i Fundacja im. Ołeksy Hirnyka co roku przyznają nagrody im. Ołeksy Hirnyka za „znaczące sukcesy w narodowo-patriotycznym wychowaniu dzieci i młodzieży, wpajanie im patriotycznego...
Switłana Koronenko „etycznego stosunku do języka ukraińskiego”. Dyrektor wykonawczy Ligi Mychajło Słaboszpycki wręczył odznaki tegorocznym laureatom. Nagrody otrzymali: Dmytro Iwaniw, pisarz, redaktor naczelny czernihowskiej gazety „Hart”; Switłana Koronenko, zastępca dyrektora Dyrekcji Programów Artystycznych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (radiokanał „Kultura”); Wiktor Nabrusko; Wiktor Topiłko, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia „Czarnobyl-Pomoc” (Donieck); Łarysa Masenko, profesor, językoznawca; Wasyl Babij, literat z osiedla typu miejskiego Bohorodczany w obwodzie iwanofrankiwskim; Hryhorij Kłoczek, rektor Kirowohradzkiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Wynnyczenki. Mychajło Słaboszpycki poinformował, że w przeddzień odwiedzili chorującą ludową artystkę Ukrainy Nilę Kriukową, wręczyli jej nagrodę, a ona obiecała również aktywniej włączyć się do walki. Pierwszy laureat tej nagrody Mychajło Iszczenko z Kaniowa, który w 1978 roku jako lekarz musiał sporządzić wniosek o przyczynie śmierci Ołeksy Hirnyka na Czerneczej Górze, opowiedział: „Przechowuję przy sercu tę zapalniczkę, którą podpalił się Ołeksa Hirnyk. W archiwach KGB przechowywane są protokoły przesłuchań bohatera: „Nic wam mówić nie będę. Przyszliście na naszą ziemię, a jeszcze żądacie zeznań. Jak mówił Taras, rozkują się wkrótce zakuci ludzie”. My jednak wywalczyliśmy niepodległość, ale dwugłowy krogulec nie chce opuszczać naszych przestrzeni. Trzeba wszystkim brać się do roboty i wypełniać testament Ołeksy Hirnyka”. Po części uroczystej odbył się wieczór twórczy zasłużonej artystki Ukrainy, zasłużonej artystki Mołdawii, Tetiany Nehrij, poświęcony 35-leciu działalności twórczej. Rozpoczęła artystka od zapalczywej pieśni „Chłopcy, pójdziemy, walczyć będziemy, za Ukrainę, za wolne prawa”, która była połączona z bojowym hopakiem, wykonała ukraińskie pieśni ludowe, kozackie oraz autorskie. Śpiewaczka jeszcze pod koniec lat 80. – na początku lat 90. wykonywała pieśni „Jeszcze nie umarła Ukraina”, „Oj, na łące czerwona kalina”, których śpiewanie w tamtym czasie było niebezpieczne. Powitali ją przedstawiciele ukraińskiego kozactwa oraz artyści z Kanady, USA, Mołdawii, Lwowa, Korsunia Szewczenkowskiego, Boryspola i innych miast. Połtawskie Krajowe Kozactwo nagrodziło ją medalem „Za wierność Ojczyźnie” III stopnia, zarząd Fundacji im. P. Czubynskiego – orderem P. Czubynskiego oraz innymi odznakami. Z gratulacjami wystąpili laureaci tegorocznego konkursu „Kujalnyk – 2008” (Odessa), w szczególności ludowy chór „Nadija” z rejonu swiatoszyńskiego Kijowa oraz ludowy chór „Kałynowyj cwit” ze wsi Horenyczi w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim pod kierownictwem Natalii Moroz, który tego dnia otrzymał pierwszą nagrodę na festiwalu poświęconym 170. rocznicy urodzin P. Czubynskiego w Obuchowie. Mieszkańcy Horenyczi pokazali część obrzędu weselnego „Baryło”, który tradycyjnie przeprowadza się we wsiach na Kijowszczyźnie. Jubilatkę powitali współmieszkańcy z Petruszków, skąd Tetiana pochodzi. Sołtys Jurij Malowany wystąpił z mową powitalną, uczennica Anastasija Muntianu zaśpiewała pieśń. Już kolejny raz po takich wieczorach niepokoi myśl: dlaczego takiej piękności nie widzimy w telewizji? Dlaczego zamiast tego pokazuje się tam różne zagraniczne śmieci? I czy mamy ukraińską władzę?
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Przedstawiciele społeczności miejskiej przy pomniku M. Gogola w Nieżynie. Rok 1909 tej samej mentalności. W głębokiej religijności ukraińskiego człowieka, w nieprzyjmowaniu radykalnej zmiany obrazu świata. Dlatego, moim zdaniem, powinniśmy studiować Gogola zarówno w kursie literatury ukraińskiej, jak i rosyjskiej. Będą, rzecz jasna, różne akcenty. Ale Gogol pozostanie Gogolem. Wywarł on ogromny wpływ na kształtowanie się ukraińskiej świadomości narodowej. Gogol stworzył własny styl języka rosyjskiego. Nie zawsze jest on zgodny z rosyjską semantyką. Jeden z pierwszych systemowych badaczy języka Gogola, I. Mandelstam, skłaniał się ku opinii, że pisarz tłumaczył z ukraińskiego, który, jak świadczył Maksymowycz, znał znakomicie. Nie zawsze w stu procentach „trafiając” w rosyjskie słowo, Gogol poruszył jego semantykę. Wszczepił literaturze rosyjskiej smak do słowotwórstwa, o czym jasno świadczył Andrij Bieły – jeden z najsubtelniejszych znawców twórczości pisarza. Stąd, z gogolowskiego źródła – Chlebnikow, Majakowski i inni przedstawiciele literatury rosyjskiej późniejszych pokoleń. A zatem dynamika rozwoju języka rosyjskiego, jego giętkość, kalamburowa igraszkość w znacznej mierze wywodzi się z barokowej wykwintności frazy Gogola. Czy nie najważniejsze jest to, że Gogol skusił i nauczył Rosję śmiać się ze wszystkiego, nawet, jak w „Rewizorze”, z instytucji państwowych. Rosja zawsze była imperium i do dziś wysila się, by nim zostać, choćby „liberalnym”, istnieje jedynie, jak pisał M. Bachtin, w „strefie poważnej”, pochodzenie jej jest sakralne, jej car – pomazaniec Boży. Śmiech profanuje, odczarowuje świętość. Proszę spojrzeć na przedgogolowski rosyjski komizm. Jest on naiwny, prymitywny i racjonalny. Gogol skusił Rosję śmiechem i tym samym przyczynił się, jak mało kto, do ruiny imperium, jego sakralnej natury. Niszczycielską rolę Gogola genialnie zrozumiał genialny Wasilij Rozanow, który miał absolutne wyczucie typowo rosyjskiej materii życia. I całe życie walczył przeciwko Gogolowi. A jednak, kiedy zobaczył rewolucję, zmuszony był powiedzieć: „Masz rację, Gogolu!”. Rozanow uważał, że jedynie rewolucja stała się usprawiedliwieniem Gogola. Zatem w ukraińsko-rosyjskich relacjach kulturowych Gogol – to nie tylko ważna postać artystyczna”. Ocena twórczości Mikołaja Gogola należy do wieczności, uważa profesor Wołodymyr Zwyniaczkowski: „Jeśli Gogola czytają w językach chińskim, japońskim, koreańskim, to dlaczego my nie możemy delektować się jego prozą po ukraińsku i porównywać z językiem oryginału?” – pyta. I z dumą kładzie na stół wydane właśnie w wydawnictwie „Łybid” rosyjskojęzyczne „Mikołaj Gogol. Wszystkie opowiadania” z własną monografią-przedmową i oryginalnymi ilustracjami Serhija Jakutowycza. Jakościowo nowe wydania jubilata, jego zdaniem, powinny opierać się na pierwszych redakcjach. Problem wydania akademickiego Gogola powinien być ukraińsko-rosyjski. W tym celu trzeba tworzyć międzynarodową grupę do pracy nad nowym wydaniem akademickim Mikołaja Gogola. Profesor Nieżyńskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Mikołaja Gogola Hryhorij Samojłenko poinformował, że na intelektualnej ojczyźnie tradycyjnie czczą absolwenta gimnazjum ks. Bezborodki i studiują jego spuściznę. Właśnie w Nieżynie w 1979 roku odbyła się pierwsza Wszechzwiązkowa konferencja poświęcona Mikołajowi Gogolowi. Badania jego twórczości regularnie publikują w zbiorach „Literatura i kultura Polesia”. Czwarty poświęcony jest właśnie Mikołajowi Gogolowi. Na etapie ukończenia jest antologia materiałów „Gimnazjum nauk wyższych ks. Bezborodki w pamiętnikarstwie”, którą przygotowuje Centrum Badań nad Gogolem. Wszyscy wiemy o pierwszym, zniszczonym przez autora, utworze Gogola „Coś o Nieżynie, albo Głupim prawo nie pisane”. Hryhorij Samojłenko próbuje zrekonstruować ten tekst. W jego planach wydawniczych – bibliografia „Gogol w XX wieku”, „Interpretacja utworów Gogola na scenie teatru koryfeuszy”. Niestety, Nieżyn z zaplanowanych pieniędzy budżetowych ani kopiejki nie otrzymał. Zatem na wydanie należy przeznaczać własne środki, jak to było z monografią „Nikołaj Gogol i Nieżyn”. Dwa lata temu planowano pieniądze budżetowe na budowę nowego pomieszczenia biblioteki uniwersyteckiej. Ale dziś starodawne kolekcje ze skarbca Bezborodków zachowują się jedynie dzięki poświęceniu bibliotekarzy, którzy uratowali je przed faszystami podczas II wojny światowej, a teraz – przed zniszczeniem przez miejski wodociąg. Następnego jubileuszu starodruki mogą nie doczekać. Nieżyn ma nadzieję wraz z Kijowem przyjmować uczestników Międzynarodowej konferencji, zaplanowanej na 13–15 maja 2009 roku. Od 1982 roku już tradycyjnymi stały się marcowe Czytania Gogolowskie w Połtawie, które zainicjował Połtawski Państwowy Uniwersytet Pedagogiczny imienia Wołodymyra Korolenki. Profesor Wałentyna Macapura jest nastawiona optymistycznie. Wszak zgłoszenia do udziału w tym wydarzeniu złożyło już ponad 50 uczestników z Ukrainy i Rosji. Połtawska Obwodowa Administracja Państwowa na czele z Wałerijem Asadczewem podejmuje się wykorzystać 20 milionów hrywien środków państwowych na restaurację i remont pomieszczeń memorialnych oraz kompleksów muzealnych. Zgodnie z programem obwodowym świętowania
kowań, obwodowa spółka telewizyjna tworzy film „Drogi Gogola”. Profesor Taurydzkiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wołodymyra Wernadskiego Wołodymyr Kazarin jeszcze półtora roku temu w wywiadzie dla „Litieraturnoj gaziety” twierdził, że „Ukraina i Rosja spóźniły się z jubileuszem Gogola”. Jego niepokojący patos nie zmalał, ponieważ nie wszystkie możliwości zostały zrealizowane. Gogola intensywniej rozumieją na świecie niż w ojczyźnie, uważa znany badacz twórczości pisarza. Centrum takiego rozumienia, jak i akademickiego wydania utworów, powinien stać się Kijów. Ideę popiera Mykoła Żulynski. W tym celu trzeba tworzyć społeczny fundusz humanistyczny. Gogola czczą także za Karpatami, twierdzi kierownik katedry literatury rosyjskiej Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego Iwan Senko. Jego utwory przetłumaczono na język węgierski. A oto wymowne nazwy rozpraw tutejszych naukowców: „Gogolowska Dykańka na ukraińskich rozstajach”, „Ukraińcy na Gogolowskim Newskim Prospekcie”. Jedną z ulic miasta nazwano imieniem najsłynniejszego Ukraińca na świecie. Profesor Wiktoria Zarwa, dyrektor Instytutu Filologii Berdiańskiego Uniwersytetu Państwowego, proponuje wykorzystywać także nowoczesne technologie do propagowania i badania twórczości Mykoły Gogola. Wydanie biobibliograficzne może być również elektroniczne. Jej uczelnia ma już doświadczenie w przeprowadzaniu międzynarodowych konferencji internetowych. Poprzez światową pajęczynę można stworzyć także międzynarodowe stowarzyszenie gogoloznawców. Wołyński Uniwersytet Narodowy imienia Łesi Ukrainki pod koniec listopada przeprowadził już międzynarodową konferencję naukowo-praktyczną „Gogol i świat”, przywiązując ją do jubileuszu. Jej inspiratorką została docent Oksana Krasnobajewa. Badacze twórczości Mykoły Gogola zgodzili się co do tego, że taki artysta jest ponad jubileuszami. Zatem, być może do końca przyszłego roku Ministerstwo Kultury i Turystyki zainteresuje się ideą profesora Wołodymyra Kazarina dotyczącą międzynarodowego festiwalu przedstawień gogolowskich. Jeśli w państwie nigdy i nikomu nie uda się wprowadzić nagrody literackiej imienia Mykoły Gogola, to być może znajdą się na to niewielkie środki w Nieżyńskiej Radzie Miejskiej? Nasi urzędnicy dzisiaj chętnie kiwają na kryzys, dla którego Gogol nie jest na czasie. Bądźcie żywymi, a nie martwymi duszami, prorokował on. Lecz jego do tej pory nie usłyszano. Materiały przygotowała Nadija ONYSZCZENKO, m. Nieżyn
Tłumaczenie maszynowe
Wiosną 2009 roku światowa społeczność będzie obchodzić 200-lecie urodzin Mikołaja Wasiljewicza Gogola — wielkiego syna Ukrainy, światowej sławy pisarza. Zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, podpisanym w 2006 roku, przewidziano działania mające na celu godne uczczenie jednego z najbardziej znanych Ukraińców na świecie, a mianowicie: zgromadzenie badaczy twórczości Gogola na międzynarodowym sympozjum z udziałem przedstawicieli dyplomatycznych; rozwinięcie działalności naukowo-wydawniczej; odrestaurowanie i uporządkowanie pomieszczeń pamięci; zorganizowanie programu kulturalno-artystycznego. Jednak skład Gabinetu Ministrów zmieniał się, a wraz z nim — komitet organizacyjny. Zmniejszała się suma środków przewidzianych w budżecie państwowym. Dlatego też prawdziwą miłość do Gogola okazali ci naukowcy, którzy rozumieją jego wielkość i uparcie kontynuują propagowanie twórczości pisarza w Charkowie, Łucku, Połtawie, Nieżynie, Symferopolu, Tarnopolu, Użhorodzie, Kijowie… Na cztery miesiące przed tą doniosłą datą zebrał ich Instytut Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jeden z wpływowych zastępców przewodniczącego komitetu organizacyjnego, dyrektor Instytutu, akademik Mykoła Żułynski, podsumował dokonania z dwóch lat i wysłuchał propozycji. Ból głowy Instytutu — brak nowoczesnego wydania akademickiego dzieł Mikołaja Gogola. Była próba zrobienia tego w Moskwie przed jubileuszem, ale przeszkodziły jej spory ideowe w samej grupie gogolowskiej. Należy zaznaczyć, że na Ukrainie istnieje tylko jedno wydanie akademickie: utwory literackie Tarasa Szewczenki. Na malarstwo Kobziarza przyjdzie poczekać jeszcze długo. Choć początek jest — pierwszy tom spuścizny artystycznej ujrzał światło dzienne. Na 200-lecie Gogola w jego etnicznej ojczyźnie przeznaczono środki na wydanie siedmiu tomów. Pierwszy został już podpisany do druku, gotowe są drugi i trzeci. Czyj więc jest Gogol? I czy jest on aktualny dzisiaj? Z przemówieniem wystąpił kierownik działu literatur słowiańskich, kierownik Centrum Badań nad Gogolem przy Nieżyńskim Uniwersytecie Państwowym im. Mikołaja Gogola, profesor Pawło Myched. „Jestem pewien, że twórczość Mikołaja Gogola znajduje nowych wielbicieli wśród czytelników, a zainteresowanie badaczy staje się coraz szersze. Są kraje, na przykład Włochy, gdzie powstały potężne szkoły gogolowskie. Gogola tłumaczą, jego dorobek twórczy coraz częściej staje się przedmiotem reprezentacyjnych sympozjów w różnych krajach. W przełomowych okresach historii Gogol zawsze znajdował się w centrum dyskusji i sporów. Tak było w latach 20. XX wieku, pod koniec XX — na początku XXI wieku, w epoce, która, zdaje się, dobiega końca. Współczesną sztukę nazywa się postmodernistyczną, a jedną z jej najbardziej charakterystycznych cech jest tak zwana cytatowość lub jawna intertekstualność, która przejawia się w ochoczym zwracaniu się literatury do tekstów poprzednich epok. Więc jeśli rzucić okiem na współczesne literatury wschodniosłowiańskie, to właśnie Gogol jest najbardziej „cytowanym” pisarzem. W ostatnim ukończonym dziele „Spowiedź autorska” Gogol również o współczesnej mu epoce mówił jako o przejściowej, jako o takiej, która znajduje się „w drodze”. Poszukiwanie prawdy, poszukiwanie drogi w takim czasie staje się aktualne, a twórczość pisarza i myśliciela skierowana jest właśnie na poszukiwanie prawdziwej drogi. Dzieje się to w atmosferze gorących dyskusji. Zdaje się, że mamy tego pod dostatkiem. Zresztą współczesny świat jest daleki od spokojnego kontemplowania, choć właśnie tego, być może, mu brakuje. Zatem Gogol jest aktualny. On, rzecz jasna, pozostaje rosyjskim pisarzem, ale jednocześnie to właśnie on, jak nikt inny, w sposób wielki i wyrazisty odzwierciedlił w swojej twórczości cechy mentalne narodu ukraińskiego językiem innego narodu. W tym tkwi fenomen Gogola. A jeśli tak, to jesteśmy zobowiązani włączać jego utwory do własnego kanonu kulturowego. Nie jesteśmy w stanie pojąć natury własnej tożsamości bez genialnych olśnień Gogola. Tylko jeden przykład, związany z odbiorem „Wybranych miejsc”. Jak tylko krytycy rosyjscy nie ganili Gogola za to dzieło, do tego z różnych pozycji, począwszy od Wissariona Bielinskiego, „nieистового” rewolucyjnego demokraty, po Siergieja Aksakowa, człowieka o konserwatywnych poglądach. A spójrzcie, co mówili o tej książce Taras Szewczenko czy Pantełejmon Kulisz. To słowa zachwytu. O co chodzi? Właśnie tym utworem rozpoczyna się pierwszy tom wydania. „Pisarz-chrześcijanin, który patrzył na sztukę słowa jak na swoje najwyższe powołanie, upatrując w odnowionym chrześcijaństwie ratunek dla martwych w zgiełku życia ludzkich dusz” — twierdzi redaktor Pawło Myched, profesor, kierownik działu literatur słowiańskich, kierownik Centrum Badań nad Gogolem przy Nieżyńskim Uniwersytecie im. Mikołaja Gogola. Poczucie smaku gogolowskiego słowotwórstwa w języku ukraińskim umożliwiają przekłady Maksyma Rylskiego, Ostapa Wyszni, Petra Pancza, Anatolija Chutoriana. W wydaniu wykorzystano ilustracje artysty W. Taburina do książki z 1908 roku „Pełny zbiór utworów N. W. Gogola”. Na frontyspisie każdej książki — portrety Mikołaja Gogola autorstwa Aleksieja Wieniecjanowa oraz Fiodora Mollera. Wydano na zlecenie Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Ukrainy w ramach programu „Książka ukraińska” w nakładzie 5000 egzemplarzy. Pierwsze trzy tomy utworów Mikołaja Gogola z siedmiu zaplanowanych na 200-lecie pisarza właśnie ukazały się drukiem w wydawnictwie „Naukowa dumka”. Nowe wydanie zawiera wszystkie artystyczne oraz przeważającą większość literacko-krytycznych, publicystycznych i duchowych utworów pisarza. Tak prezentuje go kolegium redakcyjne. „Innego sensu życia, jak tworzenie, on nie wyobrażał sobie — pisze akademik Mykoła Żułynski w przedmowie „Gogol: duch i słowo”. — Od „Wieczorów na chutorze w pobliżu Dikańki” rozpoczął się jego triumfalny pochód w rosyjskiej literaturze, który podnosił wysokie fale zdumienia, zachwytu, zazdrości oraz nieoczekiwanych oczekiwań nowych estetycznych cudów od tego natrętnego, cierpliwego i ambitnego Ukraińca”.
Tłumaczenie maszynowe
100 lat temu ukazał się ostatni tom słynnego „Słownika języka ukraińskiego” pod redakcją i w opracowaniu Borysa Hrinczenki — pierwszego fundamentalnego słownika przekładowego i częściowo objaśniającego, który zawierał 68 tysięcy słów. Z okazji tej daty oraz Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego w Narodowym Muzeum Literatury zorganizowano wystawę „Nie bójcie się zaglądać do słownika…”, a w Narodowej Bibliotece Parlamentarnej — wystawę słowników „Umiera wszystko, lecz nie umiera słowo”. Nadija KYRIAN Z ZBIORÓW MUZEALNYCH „Wielka to korzyść bywa dla człowieka z nauki księgowej. Księgi bowiem uczą i naprowadzają nas na drogę pokuty, a mądrość i powściągliwość zdobywamy ze słów księgowych, bo są to rzeki, które napełniają cały świat. Są to źródła mądrości, bo w księgach jest niezmierna głębia”. Te słowa Nestora Kronikarza, napisane w XI wieku, oddają istotę wystawy. Ilustruje ona szczytowe osiągnięcia Ukraińców w dziedzinie wydawania słowników i podręczników od najdawniejszych czasów. „Tutaj możecie zobaczyć rzadkie wydania z biblioteki i zbiorów muzeum, w szczególności oryginał pierwszej ukraińskiej książki „Apostoł” z 1574 roku, wydany przez I. Fedorowa, faksymilowe wydania „Gramatyki” M. Smotryckiego (1619), „Leksykonu słowianoroskiego” Pamwy Beryndy (1627), „Gramatyki słoweńskiej” I. Użewycza (1643), „Ewangelii Peresopnickiej”, niedoścignionego zabytku staroukraińskiego języka XVI wieku — opowiada Tamara Sydorenko, kierowniczka działu pracy naukowo-oświatowej muzeum. — Pomogli nam naukowcy Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, w szczególności doktor nauk filologicznych, dyrektor placówki Pawło Hrycenko, jego zastępczyni, kandydatka nauk filologicznych, kierowniczka działu leksykologii i leksykografii Iryna Hnatiuk. Naukowcy przekazali do ekspozycji rzadkie wydania książek, słowników: „Słownik wyjaśniający” z 1861 roku W. Dala, „Słownik rosyjsko-ukraiński” z 1927 roku pod redakcją S. Jefremowa, z 1924 i 1929 roku pod redakcją A. Krymskiego, „Praktyczny słownik rosyjsko-ukraiński przysłów” z 1929 roku M. Johansena, „Słownik historyczny języka ukraińskiego” z 1932 roku pod redakcją profesora Je. Tymczenki oraz inne ciekawe wydania”. Rozdział ekspozycji poświęcono Borysowi Hrinczence. Zaprezentowano czterotomowe wydanie jego „Słownika języka ukraińskiego” z lat 1907—1909, kilka wznowień tej pracy, która postawiła go w rzędzie z najsłynniejszymi leksykografami: braćmi J. i W. Grimmami, W. Dalem, J. Jungmannem. Znamienne, że większość autorów, których nazwiska widzimy na słownikach wydanych w latach 20.—30., została bezpodstawnie oskarżona, uwięziona, wielu z nich zgładzono. Tak, za udział w nieistniejącej organizacji „Związek Wyzwolenia Ukrainy” oskarżono Hryhorija Hołoskewycza, Serhija Jefremowa, Andrija Nikowśkiego, Wsewołoda Hancowa. Za antyradziecką działalność nacjonalistyczną w 1941 roku aresztowano Ahatanhela Krymskiego, w 1942 roku zginął on w więzieniu. Jewhena Tymczenkę, akademika, członka korespondenta AN ZSRR, w 1937 roku zesłano, jego dzieł nie drukowano aż do śmierci. Ukazał się tylko pierwszy tom słownika, następny zniszczono w drukarni. Po przeanalizowaniu faktów historycznych wyrażenie „słowo — to broń” zaczyna się postrzegać już nie jako metaforę. Przecież z tymi, którzy doskonale władali ukraińskim słowem, walczono naprawdę. Zaprezentowano na wystawie także współczesne słowniki: języka utworów T. Szewczenki, Je. Hrebinki, I. Franki, Je. Hucała, P. Zahrebelnego; słowniki synonimów, antonimów, rymów itp. Sala została ozdobiona ilustracjami znanych ukraińskich artystów Ołeksija i Kateryny Stanków, na których przedstawiono hetmanów, działaczy państwowych, ukraińskich pisarzy. Wszystko to z wielką miłością przygotowali pracownicy muzeum. BIBLIOTEKA PARLAMENTARNA OTWARTA DLA WSZYSTKICH Wystawa słowników w Narodowej Bibliotece Parlamentarnej jest jakby kontynuacją tej z Muzeum Literatury. Tutaj na stojakach widzimy ponad 500 tytułów różnorodnych słowników, wydanych w czasach niepodległości. Jakich tylko nie ma: leksykalne, encyklopedyczne, etymologiczne, przekładowe, rozmówki, informacyjno-wyszukiwawcze… Współczesny słownik terminologiczny z radiofizyki, nazw geograficznych Ukrainy, z religioznawstwa, finansowy, ukraińsko-rosyjska, rosyjsko-ukraińska terminologia gier sportowych, słownik-poradnik z ekologii i ochrony przyrody itp. Otwierając wystawę, zastępczyni dyrektora generalnego biblioteki Hałyna Kyryczenko zaprezentowała to całe bogactwo, powitała gości. Zespół wokalny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki (kierownik Natalija Ciupa) wykonał pieśni w językach białoruskim, serbskim, chorwackim, ukraińskim. Zastępczyni ministra kultury i turystyki Olha Bencz poinformowała, że niedawno Gabinet Ministrów zatwierdził koncepcję państwowego programu rozwoju narodowej bazy słownikowej. Dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa Petro Kononenko powiedział: „Dzisiaj nie można nie cieszyć się z tego, jak wspaniała jest to wystawa, jak wiele zrobiono. Ukraińcy mieszkają w 83 krajach świata, tam reprezentowany jest nasz język: w Australii, Ameryce, Azji, Europie. W bibliotekach Moskwy są dziesiątki ukraińskich słowników, nawet takich, których nie mamy u siebie. Rosyjski uczony Ołeksij Szachmatow i nasz językoznawca Ahatanhel Krymski niezależnie od siebie zbadali, że język ukraiński już w XI wieku był ustrukturyzowany, będąc jednym z najbardziej rozwiniętych języków świata. Zakazywano go przynajmniej 174 razy, i jeśli przetrwał i rozkwitł, to ten charyzmatyczny język jest nieśmiertelny, jak i naród, który go stworzył. Jest on nie tylko najbardziej czarujący, ale i jeden z najbardziej intelektualnych. W naszym języku jest siła prawdy, siła piękna”. Wszystko to jest rzeczywiście prawdą, ale nasunęła się myśl: dlaczego takiego bogactwa słowników nie ma w księgarniach, na półkach innych bibliotek, w szkołach? Ten problem poruszyła dyrektor wydawnictwa „Dowira” Tamara Humeniuk: „W 1994 roku wspólnie z językowo-informacyjnym funduszem NAN Ukrainy wydaliśmy słownik ortograficzny w nakładzie 230 tysięcy, z czego 180 przekazaliśmy do Ministerstwa Oświaty i Nauki. Ale to było jeden raz. Od niedawna doszliśmy do tysięcznego nakładu. Jeśli takie coś uważać za zamówienie państwowe, to jest to profanacja państwowego wsparcia dla wydawnictw książkowych. Tysiąc egzemplarzy na całą Ukrainę — to po prostu kpina z ludzi, którzy chodzą do bibliotek lub chcą kupić książkę. Takie wydania nigdy nie dotrą dalej niż do stołecznych księgarni. Może jeszcze do miast obwodowych”. Pani Tamara opowiedziała, że niedawno była na wystawie książek w Mińsku. Taką różnorodnością wydań, jak na Białorusi, w Rosji, a tym bardziej w Polsce, Czechach, na Słowacji, Ukraina pochwalić się nie może. Dyrektor zaproponowała wydawcom działanie wspólnie, przeprowadzenie wśród wydawców konkursu, na który przedstawią gotowe do druku książki i wspólnie będą szukać możliwości wydania tych najlepszych. Dyrektor Ukraińskiego Funduszu Językowo-Informacyjnego, doktor nauk matematycznych, członek korespondent NAN Ukrainy profesor Wołodymyr Szyrokow zaznaczył, że wielkie prace słownikowe mają status dziedzictwa narodowego. Naród ukraiński posiada wielkie słowniki, na przykład jedenastotomowy słownik języka ukraińskiego. Ale to...
Zdjęcie N. Kyryan go nie wystarczy. Nasi językoznawcy tworzą nowe słowniki. Wraz z odzyskaniem niepodległości działalność ta nadzwyczajnie się zaktywizowała. Fundusz informacyjny dołączył do tej sprawy. Właśnie ukazało się ósme wydanie słownika ortograficznego pod redakcją akademika Witalija Sklarenki, nowy słownik rosyjsko-ukraińsko-angielski z mechaniki. W planach jest wydanie całej serii słowników terminologicznych. W 2001 roku przygotowano pierwszy słownik w formie elektronicznej. Znajduje się on na stronie ukraińskiego portalu lingwistycznego i cieszy się dużą popularnością. Najnowszą pracą, wspólnie z Instytutem im. E. Patona, jest słownik terminologiczny z zakresu spawalnictwa. W Programie rozwoju narodowej bazy słownikowej zaplanowano, między innymi, wydanie 20-tomowego słownika wyjaśniającego języka ukraińskiego. Pierwszy tom został już oddany do wydawnictwa. W dyskusji nad tematem wzięła udział uczennica 8 klasy Kijowskiego Gimnazjum nr 143 Kateryna Mańko, która powiedziała, że nie wyobraża sobie życia bez słowników i encyklopedii. Zaproponowała, aby we wszystkich szkołach Ukrainy przeprowadzić konkurs na najlepszą znajomość języka ojczystego. Ołeksandr Ponomariw, profesor, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, opowiedział o słownikach wydanych i przygotowanych przez „Proświtę”. W szczególności o słowniku terminologicznym Niny Szyło, w którym przywróciła ona niektóre terminy, siłą usunięte w latach 20. XX wieku, wydaniu „Ukraina w słowach” i innych. Wkrótce ukaże się „Wielki słownik wyjaśniający języka ukraińskiego” na 120 tysięcy słów, wspólny projekt „Proświty” oraz Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy, który będzie znacznie doskonalszy od poprzedniego, ponieważ tamten układano w czasach zbliżania języków. Wtedy istniało zalecenie, aby przy wielu słowach, które nie są podobne do rosyjskich, dodawać oznaczenia: przestarzałe, dialektalne itp. Autorzy wzięli jedenastotomowy słownik, usunęli przykłady, wszystkie te oznaczenia pozostawili i złożyli w jeden tom. Nie powinniśmy poprzestawać na osiągniętym, musimy dbać o nakłady, wszak słowniki są potrzebne każdemu. O popularyzacji języka ukraińskiego wśród miłośników esperanto, o słowniku ukraińsko-esperanckim na 40 tysięcy słów opowiedział koordynator międzynarodowego ruchu „Wsparcie dla języków i kultur narodowych” Mychajło Linecki. Na zakończenie dyrektor generalna Biblioteki Parlamentarnej Tamara Wyłeżanina, dziękując gościom, powiedziała, że w ciągu 140 lat istnienia biblioteka jest otwarta dla wszystkich warstw ludności i cokolwiek by się działo, taką pozostanie. Ta optymistyczna nuta, bez wątpienia, cieszy. Zespół wokalny Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W 1963 roku w Kijowie odbyło się uroczyste zebranie, poświęcone 50. rocznicy śmierci Łesi Ukrainki. Zebranie otworzył Ołeś Honczar, a z referatem wystąpił Maksym Rylski. Nasz złoty Maksym Tadejowycz powiedział to, co musiało być powiedziane w obecności partyjnych bonzów, ani na jotę nie ustępując z prawdy o Łesi i dodając do jej kanonicznego wizerunku nieoczekiwane słowa: „To była kobieta-bojownik, kobieta-wojownik — szczera prawda. Ale to była kobieta i głęboką, czułą kobiecością owiane są niektóre jej liryczne arcydzieła, w których ona — na chwilkę — opuszczała (nie wypuszczała) swój miecz. Jako przykład wielostronności liryki Łesi wskażę na jej rosyjski wiersz-improwizację, przesiąknięty uczuciem ziemskiej — ukrytej, głłuchej, ale tym silniejszej namiętności”. Rylski przeczytał wiersz: „Когда цветет никотиана // И точно светит из тумана, // Как будто падшая звезда, // Вся бледная от тайной страсти, // Все вдруг становится тогда // Покорно непонятной власти. // И если вы тогда вдвоем, // И возле вас сияют очи, // Горя таинственным огнем, // Как отраженье звездной ночи, // И голос милый вам звучит, // Как будто в тишине журчит // Струя волшебного фонтана, // Бегите прочь от этих чар, // Они зажгут в душе пожар, // Когда цветет никотиана”. Z naznaczonych gruźlicą wąskich życiowych granic młoda dusza Łesi rwała się na wolność. Gorzkie doświadczenie lekarskich porażek transformowało się w cierpliwą mądrość. I już przez nią pisarka doszła do zrozumienia tego, co powoli umiera. Odeszła z życia przez niedołężne ciało, ale z nieujarzmionym duchem.ka), wprowadza grupę gości, dalekich i bliskich krewnych komandora. Jak przystało, z opóźnieniem, żeby to widzieli (Łarysa Petriwna z upodobaniem wykorzystuje możliwości gatunku dramatycznego), wchodzi don Juan. Siada na jedynym wolnym miejscu — głównym miejscu komandora, i od tej chwili jego los jest ostatecznie przesądzony, a jego czas przeszedł na odliczanie wsteczne — do zera. Dziesięć stron mistrzowskiego tekstu, pełnego motywów podstępu, nadziei, aluzji, szczerych słów, oburzenia, wstydu, rozpaczy, pogardy i upokorzenia. Anna odcina sobie drogi odwrotu i ogłasza szczególne prawa spóźnionego gościa w tym domu. Krewni komandora wstają i, nie tracąc godności, wychodzą. Don Juan jest zdezorientowany: przywykł być zwierzchnikiem, tajnym dyrygentem amurnych orkiestr… a co teraz? Prawa? Jakie prawa bez ani jednego pocałunku i upajającego zapachu kobiecego ciała? Po co jakieś prawa jemu, przekonanemu bezprawcy i śpiewakowi wolnego czynu? Anna dumnie się puszy: „Ja wam zdobędę godność komandorską. // Bo przecież wybraniec mój nie stanie nisko // w oczach rycerstwa i dworu”. Podchodzi bliżej, namiętnie szepcze: „Tak, zdobyć tron! // Wy musicie w spadku przejąć // i tę marzenie wraz z komandorstwem!” Wyjmuje z szafy biały płaszcz komandorski, don Juan „bierze go na siebie”. Pastorał. Miecz. Hełm z białymi piórami. Tymczasem z lustra wyłania się postać komandora, kamiennym krokiem idzie do samozwańca… Oni na to zasłużyli. Komandor lewicą stawia Annę na kolana; „prawicę kładzie na sercu don Juana”; ten zastyga; Anna pada twarzą do kamiennych nóg. Mogłaby (ale nie zdołała) choć czymś zrównać się z gospodarzem domu — jeśli nie siłą kochania, to choć oddaniem mu, zamiast tego stała się cnotliwą nierządnicą. Don Juan faktycznie zamienił swoje wolnomyślicielstwo i męską zawziętość na chimerę królewskiej władzy. Kiedyś (dawno, trzy dni temu) on i Dolores wypowiedzieli bodaj najważniejsze w dramacie słowa. Dolores. Wy, don Juan, niczym nie zawiniliście // przeciwko kobiecości? Don Juan. Nie. Niczym, nigdy. // Ja za każdym razem dawałem im to wszystko, // co tylko one mogły pomieścić: marzenie, // krótką chwilę szczęścia i zryw, // a większego z nich żadna nie mieściła, // a innej i tego było za wiele. Dolores. A wy sami mogliście pomieścić więcej?3. Czy na czasie były te europejskie wykwintności wtedy, kiedy Łesia Ukrainka pisała swój dramat, i czy na czasie jest rozmowa o nich dzisiaj? Zdawałoby się, że mamy na karku gorętsze problemy… Jednak kiedy chodzi o miłość, władzę, śmierć i codzienność, nic gorętszego nie ma. W tych czterech wymiarach żyjemy wszyscy, i marnuje życie ten, komu raz i na zawsze wystarcza jednego wymiaru. Traktując kochanie jako uniwersalny Eros, zobaczymy w nim nie tylko dzisiejszy pocałunek, ale i jutrzejszą żądzę twórczości. Uniwersalny Tanatos (i śmierć jako jego krańcowa realizacja w odniesieniu do poszczególnego człowieka) ma swoje psychologiczne potencjały. W takim kontekście zasługuje na uwagę komentarz Gogola do obrazu Briułłowa „Ostatni dzień Pompei”. Zagłada luksusowych piękności przez wybuch wulkanu oddaje, zdaniem pisarza, najgłębszą istotę tragizmu: „Nas przeraża nie ruina i nie śmierć; przeciwnie, w tym jest coś poetyckiego, zakręcona w wir duszy rozkosz; nam żal swojej miłej zmysłowości, nam żal swojej pięknej ziemi”. Briułłow, uważa Mykoła Wasylowycz, „z pełną siłą odczuł tę myśl”. Władza może stać się surogatem całej różnorodności, którą tworzy kontrowersja Eros-Tanatos. Potęga codzienności polega na jej zdolności zamulenia duszy do pełnej nieczułości, aż do nieistnienia. Tak, czy mniej więcej tak, orientuje nas spuścizna dawnych Greków. Ich sztuka, filozofia, połączywszy się z żydowskim monoteizmem, stworzyły europejską (chrześcijańską) kulturę. Niektóre narody — Ukraińcy pośród nich — dołączyły do niej ornamenty panteizmu (którego obelżywa nazwa to pogaństwo, bałwochwalstwo). To nie przypadek, że właśnie „Kamienny gospodarz” i „Pieśń leśna” — najwyższe w dramaturgii Łesi Ukrainki. Dolores i Mawka — to siostry; trzecią w ich grupie była sama Łesia. Lutym 1897 r. datowany jest „Romans” („Nie patrz na księżyc wiosną…”), a wkrótce na papier legły słowa wiecznej goryczy, adresowane do tego, który ich nigdy nie przeczyta: „O weź mnie ze sobą, i niech nad nami więdną białe róże!” Za jedną noc po śmierci ukochanego została napisana „Oderżymaja” („Opętana”); jej energetyka przypomina o piorunie kulistym.
Tłumaczenie maszynowe
Łesia Ukrainka
Wołodymyr WOJTENKO, profesor
1. Łesię Ukrainkę (urodzoną 25 lutego 1871 r.) pochowano w sierpniu 1913 r., a już w lutym 1914 r., 95 lat temu, w Kijowie odbyła się premiera jej dramatu „Kamienny gospodarz”. Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska w gazecie „Rada” opublikowała recenzję, w której ogłosiła znamienne słowa: „Odbywało się wielkie dzieło: ukraiński teatr, pozostając czysto ukraińskim, nabierał siły ogólnoludzkiej wartości. Piękna sztuka, która uświetniłaby każdy europejski teatr, miała rozegrać się przed nami, i w głębi serca biła, jak ptak w potrzasku, nieśmiała myśl, czyż nasz ukraiński teatr w obecnym stanie swoim wyjdzie zwycięsko z tej sprawy. Zwyciężył! […] Dwa lata temu, kiedy Łesia Ukrainka zawiadamiała mnie o swoim zamiarze napisania ukraińskiego don Juana, pisała: „Do czego bezczelność chachłacka dochodzi!” — powie, zapewne, dobrodziej Struwe i wszyscy poplecznicy jego”. Czy „Kamienny gospodarz” to sztuka o miłości? Don Juan zbija z tropu — wiemy, kim jest i jaki jest wymiar jego uczuć. Spotykając się po raz pierwszy z Anną, on, że tak powiem, szczerze kłamie, jak to przed nim i po nim — wsłuchując się w swoje jestestwo — robili i robią wszyscy mężczyźni: „Nie znałem tylko waszego imienia, // nie znałem oblicza, ale szukałem // w każdym kobiecym obliczu // choć odblasku tego jasnego blasku, // co promienieje w waszych dumnych oczach”. Ogólnie w tym dramacie don Juan jest autorce bliższy niż Anna; trzeba przełamać inercję i uprzedzenia, aby zrozumieć, kto jest kim. „Partię miłości” wykonuje Dolores, przyjaciółka Anny, fatalnie oddana uwodzicielowi. W jej słowach słyszymy dalekie echo osobistej tragedii Łarysy Petriwny, która, jeszcze nie będąc żoną, została wdową. Dolores: „Czemu ja nie Cyganka, bym mogła // wyrzec się woli wolnej dla niego? // Czemu ja nie Żydówka? — stopowałabym // pod nogi wiarę, by mu służyć! // Korona — dar mały. Gdybym miała // rodzinę, — nie oszczędziłabym jej…”. Dolores wie o wszystkich „wyczynach” don Juana i opowiada Annie o ostatnim — on „podmówił” opatkę (wnuczkę samego inkwizytora), a „potem opatka ta trzymała // tawernę dla przemytników”. Rozmowa o tym jednoznacznie pozycjonuje przyjaciółki. „Nie brak ci dowcipu, twój don Juanie”, — mówi Anna. „Najbardziej zazdroszczę tej opatce! // Ona wyrzekła się raju”, — mówi Dolores. W końcu znajduje sposób, by zgubić siebie dla ukochanego. Dekret króla zwraca rozrace prawa granda, jednak „Ja za dekret ten ciałem zapłaciłam”. Dolores idzie do klasztoru, natomiast don Juan zaczyna legalnie rozkoszować się na scenie, mając dla kobiet urok dominującego samca (przepraszam, to mnie zepsuła medycyna), a dla mężczyzn — ostre słowo i ostrą szpadę. A kto jest komandorem? A on „niezbyt młody, poważny i powściągliwy, z wielką godnością nosi swój biały płaszcz”. W należytym czasie spod tego płaszcza wyciąga perłowy strój dla głowy i podchodzi do Anny. Ona milcząc kłania się, ale nagle prostuje się, próbując tak wysoko podnieść głowę, by postawić komandora w niezręcznej sytuacji. Jednak on, nałożywszy na nią ślubny podarunek, konstatuje: „Jak widzicie, osiągnąłem”. Tak mu się wydaje… To trzeba dokładnie odegrać na scenie i rozsądnie zobaczyć z widowni: miłości nie ma i nie będzie, jest ślub, etykieta i kaprysy narzeczonej, która (mało nie ziewając) oddaje się za komandorski płaszcz. Wkrótce Anna dowiaduje się, że komandor pretenduje do hiszpańskiej korony, a „najwyższa skała”, mówi on, „tylko wtedy wieniec zaszczytny ma, // gdy uwił gniazdo na niej orzeł”. Królowa — nie jakaś tam grandesa… Po raz pierwszy widzimy porozumienie, kontakt duchowy między Anną i komandorem. Szkoda, że autorka sztuki, orientując się (i na próżno) raczej na czytanie niż na wystawienie sceniczne „Kamiennego gospodarza”, nie zaakcentowała tego momentu, jedynie napomykając o zainteresowaniu Anny koroną (i zostawiając w jej kwestiach suchość rozumnego jestestwa, naprawdę pozbawionego płci). Epizod kończy się tym, że komandor idzie na jakieś ważne zebranie — „jak czasem się spóźnię, to nie czekajcie”. I tutaj — już się domyśliliście — w okno wchodzi don Juan, pada na kolana i pokrywa ręce Anny piekącymi pocałunkami. Żywy dialog, i w końcu uwodziciel porywa Annę w objęcia, a ona skłania się mu na ramię i wybucha szlochem. Po raz pierwszy ładny kobiecy manekin wykazuje obecność duszy… Co prawda, Łarysa Petriwna, nie lubiąc swojej Anny, i tutaj nie podarowała jej choćby kilku takich kwestii, które mogłyby wywołać współczucie czytelnika (widza) do tej głęboko nieszczęśliwej postaci. Dalej — już się domyśliliście — wraca komandor. Dzwonią szpady… don Gonzalo de Mendoza pada i umiera… Anna (znowu, jak zawsze, opierając się na logice, a nie na uczuciach) wyjaśnia donowi Juanowi, kim on jest, a kim ona, i mało nie w kark wypycha awanturnika za okno. Z recenzji L. Staryćkiej-Czerniachiwskiej: „Cudownie napisany i tak samo wykonany dialog komandora i Anny, w którym szerzą się dumne marzenia o królewskim tronie. I nagle, jak powiew gorącego wiatru, pojawienie się dona Juana i milczący pojedynek. Chłodem i dalekim czasem powiało od tej pięknie wykonanej sceny. Padł martwy komandor”. Na tym szanowna recenzentka urywa rozmowę o intrydze fabularnej, w żaden sposób nie komentując piątego i szóstego aktu. Szkoda, bo właśnie w nich Łesia Ukrainka proponuje oryginalną kolizję, przez którą jej „Kamienny gospodarz” różni się od wariantów „Kamiennego gościa” Moliera i Puszkina. Porównywanie tych utworów w wymiarach lepszy-gorszy nie ma sensu, bo, mimo powierzchownego podobieństwa fabuły, są one bardzo różne. Ale na czym polega różnica? I na czym istota naszego, ukraińskiego wariantu? Choć z różnych powodów, „Straszna zemsta” Gogola i „Kamienny gospodarz” pozostają tymi utworami, których zawiązanie pamiętają wszyscy, ale mało kto z czytelników uświadamia sobie, czym naprawdę wszystko się skończyło.
2. Spotkanie dona Juana i Anny (wdowy) na cmentarzu (piąty akt) — tradycyjne dla wszystkich wariantów; u Puszkina od niego zaczyna się sztuka. Ponuro-romantyczna dekoracja tworzy kontrastowe tło emocjonalne (prawdziwy lub udawany smutek Anny, gorączkowe — prawdziwe lub udawane — zakochanie dona Juana) i popycha fabułę: tylko stąd można zaprosić kamienną statuę gospodarza na kolację do jego ziemskiego domostwa. Zauważę, że u Łesi Ukrainki inicjatywa
Scena ze spektaklu „W niewoli namiętności” według dramatu „Kamienny gospodarz”. Teatr Dramatu Rosyjskiego imienia Łesi Ukrainki. Zaproszenie należy nie do bezczelnego uwodziciela kobiet (jak u Puszkina), a do jego sługi. Sam don Juan cieszy się myślą o następnej randce („Ja was przyjmę. I jeszcze gości zawołam”). I wcale go nie interesuje ociosany kamień z komandorską pastorałką, mieczem i rozwiniętym zwojem. Sganarelle, który wiele zdążył zobaczyć na służbie u pana, początkowo ostrożnie, a dalej nabierając bezczelności, bierze na kpiny i don Juana, i kamienne podobieństwo jego ofiary: „Nieruchomo-mocny i majestatyczny panie! // Raczcie przyjąć pozdrowienie od don Juana. // Mój pan dostąpił wysokiego zaszczytu zaprosin”. Lecz nagle krzyczy, przeczytawszy na zwoju „Przychodź, czekam”. Piękny detal, wynaleziony przez autorkę dramatu: rzeźbiarz zaadresował te słowa przede wszystkim do wdowy po komandorze; wchodziły one w skład kompozycji nagrobka wczoraj i będą wchodzić jutro, ale dzisiaj jest szczególny dzień, a trzy słowa na zwoju przybliżają fatalny finał. Don Juan, nie wierząc własnym oczom, czyta i czyta ponownie te słowa… po pauzie (po pauzie! to trzeba dobrze zagrać i mądrze zobaczyć), próbując zachować spokój, wypowiada: „Cóż, i ja, być może, nie jestem bez dewizy”. Czy rzeczywiście ma za duszą jakąś zasadę, coś poza jednostajnym, kogucim wokalem? Nie raz i nie dwa w poprzednich czterech aktach mówił o wolności, pogardzie dla etykiety i szczęściu wolnego czynu; w ten sposób „podpuścił” nawet ksieni — a co powie martwemu komandorowi? Trzeci zwrot akcji, zapoczątkowany na cmentarzu, przeciwstawia Annę całemu klanowi de Mendoza: jedna ze szwagierek komandora przypadkowo stała się świadkiem jej rozmowy z don Juanem i wyciągnęła swoje przedwczesne wnioski. Akt szósty; komnata biesiadna w domostwie komandora. „Anna w białej sukni, obszytej na wszystkich szwach szeroką czarną lamówką” (taka do niesmaku demonstracyjna wykwintność kogoś przypomina, ale to mnie zepsuła polityka
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tetiana BUDAR, m. Brzeżany, obwód tarnopolski. Oprócz krewnych babcię Paraskę witali przewodniczący rady rejonowej R. Wysocki, jego zastępca W. Pukiwski, pierwszy zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej W. Petrowski, przedstawiciele rady wiejskiej w Podwysokiem (przewodniczący rady wiejskiej O. Małyniak), szkoły w Podwysokiem (T. Semegen), miejscowej szkoły podstawowej (O. Pyłypczak), goście z Kijowa. Paraskowia Mychajliwna Potocka rzeczywiście zasługuje na hojne dary. Jej los był niełatwy, jednak szczęśliwy. Przyszło jej przeżyć nie tylko radosne dzieciństwo w obecnie polskim Sanoku, ale i lata wojny, deportację w 1946 roku z rodzinnej ziemi, przyzwyczajanie się do nieznanego kraju i obcych ludzi w poradzieckiej Ukrainie. Paraskę wtedy zapisano do kołchozu i zmuszono pracować za „dniówki”. W charakterze Paraskowii własnym polu. Jak mówią jej bliscy (Paraskowia mieszka razem z córką Marią, zięciem Mychajłem Iljaszami, wnukiem Wasylem, jego żoną Hałyną oraz prawnukiem – dwuletnim Jarosławem), babcia niemal codziennie interesuje się pogodą i niepokoi się, czy będą zbiory. Już czterdzieści lat męża Paraskowii nie ma na świecie i ona bardzo za nim tęskni. Zawsze ponad wszystko ceniła rodzinną zgodę, miłość, uczyła tego dzieci i wnuki. Oprócz trojga dzieci, babcia Paraska ma czworo wnuków i pięcioro prawnuków. Lubi, kiedy zjeżdżają się i razem świętują Boże Narodzenie, Wielkanoc, czyjeś imieniny. Wtedy dowiaduje się wiele o tym, co dzieje się na Ukrainie i w świecie. Lubi babcia omawiać wiadomości, lecz niestety już niedosłyszy. Zresztą i zdrowie nie to, więc starszej pani przychodzi więcej leżeć. Ale siłą jej ducha i optymizmem można się zachwycać. Z córką Marią, zięciem Mychajłem, wnukami i prawnukiem
Tłumaczenie maszynowe
Do najstarszej mieszkanki Hutyśka Paraskowii Potockiej przybyła delegacja, aby pogratulować jej setnych urodzin i wręczyć kartkę gratulacyjną od Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki. Tetiana KROMBET, członkini Proświty, wieś Byszów, rejon makarowski, obwód kijowski. Kto z nas na świecie nie jest ukrzyżowany? Ono, gdy masz serce nie z lodu, Ukrzyżowanie — los każdego człowieka. Lecz jest smutna pociecha, doprawdy: Komuś na świecie gorzej niż tobie. Te słowa Liny Kostenko z „Marusi Czuraj” — o życiu Lubow Lehczyłowej. Dziecko wojny, Luba dorastała jako dziewiąta, najmłodsza w rodzinie, kiedy ojciec zginął na froncie. Połowa jej życia minęła na rodzinnej Białorusi, gdzie po ukończeniu akademii rolniczej pracowała jako agronom, a druga połowa — na Ukrainie, we wsi Byszów w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. Ciężkie próby spadły na los Lubow Maksymiwny. Była rodzina, trzech synów, ale na starość została sama. Smutek przesłaniał oczy, ale kobieta znalazła w sobie siły, by wytrwać, odrodzić się duszą. Mówią, że czas leczy rany duszy. Nie, nie tylko czas — trzeba, żeby był jakiś kręgosłup, który nie pozwoli duszy się złamać. Lubow Lehczyłowa — osobowość twórcza, obdarzona: pisze wiersze. „Kiedy szłam polem, a nad głową tylko śpiew skowronka i lekkie, jak z waty, chmurki na błękitnym niebie, myśli same układały się w wiersze, każdy krok rymował się nowym wersem” — dzieliła się Lubow Maksymiwna. Nic więc dziwnego, że wiodącym tematem jej wierszy jest piękno przyrody, ziemi, ludzie, którzy pracą żyją na tej ziemi. Lubow Lehczyłowa — autorka kilku tomików poetyckich. Co więcej, udają jej się nie tylko wiersze: jej chata płonie haftami. Wyhaftowanymi własnoręcznie ręcznikami przyozdobiła naszą wiejską cerkiew, a także wznosi swój głos do Boga, śpiewając w chórze cerkiewnym, pisze pieśni dla chórzystów Domu Kultury. Mimo ciosów losu, wszystkich tych trudności, które przyszło przeżyć, serce nie stwardniało, nie zobojętniało, nie przestało kochać życia, bo do tego zobowiązuje imię, które dali rodzice — Lubow (Miłość). Każdy człowiek powinien zostawić po sobie ślad na ziemi. Od niej samej zależy, jaki on będzie: „Każdy poznaje się po owocach swoich”. Lubow Lehczyłowa oddaje swoją duszę w wierszach. Siła ducha tej kobiety, jej wytrwałość, cierpliwość, miłość do życia — przykład dla otoczenia. Mieszkańcy wsi szczerze kochają Lubow Maksymiwnę, gdyż zaraża wszystkich wokół swoją energią, towarzyskością i wesołym nastrojem. Członkowie Proświty z naszego oddziału życzą pani Lubow zdrowia, natchnienia, twórczych wzlotów i nowych tomików poetyckich. U Potockiej do dziś zachowały się, jak żartują jej krewni, „polskie maniery”. Przekonali się o tym także goście, kiedy 100-letnia babcia wyrecytowała w języku polskim wiersz religijny „Polski krzyż”. A jeszcze babcia Paraska pamięta, oprócz ukraińskich, wiersze w językach angielskim i żydowskim, których uczyła się kiedyś w szkole we wsi Kamionka w powiecie sanockim w województwie krakowskim. Wymagania były wtedy wysokie. Absolwenci gimnazjów, jak często opowiadała babcia dzieciom i wnukom, byli niemal poliglotami, choć w domu trzeba było dużo pracować, gdyż rodzice trzymali niemało bydła i pola (rodzina Paraski miała 7 ha). Wielodzietną rodzinę los rozrzucił po różnych zakątkach Galicji. Paraska z mężem i trojgiem dzieci (córką Marią, synami Stepanem i Mykołą) znalazła się na ziemi brzeżańskiej we wsi Hutyśko, gdzie przyroda trochę przypominała rodzinne Beskidy. Tutaj i studnię z leczniczą wodą znaleźli. Obok niej się osiedlili. Babcia do dziś dziękuje Bogu za to, że wodę dobrą całe życie piła. Może dlatego dożyła tak sędziwego wieku, choć ciężko pracowała i w kołchozie, i na Tetiana BIDZILA, miasto Brzeżany, obwód tarnopolski. Czasami Witalik widział w oczach mamy łzy. Choć był jeszcze mały, już rozumiał, że mamie jest boleśnie, gdyż z jakiegoś powodu nie mieszkali razem. Witalik często pytał siebie: dlaczego? Mama przecież zawsze była taka dobra! Tylko czasami złościła się, gdy tata przychodził z pracy do domu pod wpływem alkoholu i zaczynał kłótnie. A czasem wyganiał ich z siostrą do innego pokoju, i wtedy do Witalika docierały mamine szlochy i tatowe wyzwiska. Witalik wtedy nie raz sam płakał, gotów był schować się gdziekolwiek, byle tylko nie słyszeć tego. Ale kiedy tata z mamą godzili się, było bardzo wesoło, spokojnie. Siadali wszyscy razem do stołu z pysznymi potrawami albo bawili się w pokoju czy chodzili w gości do znajomych. *** Kiedyś Hanna była wesoła, rozmowna, marzyła o szczęśliwej rodzinie, kochającym mężu, pięknych dzieciach. Początkowo naprawdę poczuła miłość i zrozumienie męża. Lecz z czasem Jarosław stawał się coraz bardziej wymagający, surowszy. Urodziła się Nadijka i Hanna miała nadzieję na ocieplenie w relacjach. Ale — nie spełniło się: mąż coraz bardziej ją obrażał, poniżał. Już nie cieszył go awans w służbie. Narodziny Witalika trochę zmieniły Jarosława, ale nie na długo. Nawet gdy budowali dom, młoda kobieta czuła się często obca i zbędna, niepotrzebna mężowi. Przychodził do domu późno wieczorem, a nawet w nocy. „Pod wpływem” wszczynał kłótnie, wyrzucał drobnostki… Hanna nie mogła zrozumieć, że to wszystko dzieje się z nią, że tak zachowuje się jej kiedyś kochający, delikatny chłopak. A już kiedy sprawa dochodziła do bójki, kobieta sztywniała ze strachu i wstrętu. Gdzie podziała się dawna miłość? Nawet wspomnienia nie rozgrzewały serca. Zamykała się w sobie, myśląc, co będzie dalej z nią, z dziećmi, czy zdoła nadal znosić znęcanie się i bicie. „Jak dobrze ci — zazdrościli znajomi. — Mąż twój — na wysokim stanowisku, pieniędzy zarabia dużo”
Tłumaczenie maszynowe
…Witalik bardzo lubił, gdy do szkoły przychodziła po niego mama. Cicho czekała na korytarzu, aż skończy się lekcja. A kiedy wychodził z hałaśliwą dziatwą z klasy, czule brała go za rękę, i szli razem do okna i rozmawiali.
to, nie tak jak my — radzimy sobie, jak możemy”. Hanna tylko smutno wzdychała. Nie chciała wynosić swoich bólów na ludzi… Jarosław stawał się coraz bardziej okrutny. „Doprowadzę cię do tego, że będziesz za mną pełzać na kolanach, modlić się, żebym do ciebie przemówił!” — dokuczał słowami. Jeszcze podburzał dzieci przeciwko niej. Hanna ze łzami wspomina, jak demonstracyjnie sadzał córkę i syna do swojego samochodu, woził ich, dawał im pieniądze, a ona zostawała w domu sama. Szczególnie podatna na ojcowskie „nauki” była Nadijka, choć czasem współczuła matce. Witalik jeszcze bardziej garnął się do mamy. Ale przeciwstawić się władczemu tacie dziecko nie mogło. Napięcie w rodzinie rosło.
— Życie było jak piekło, — wspomina Hanna. — Jakby ktoś nam to zgotował. I pewnego dnia Jarosław złożył wniosek o rozwód.
— Musisz od razu wyrazić zgodę! — ostrzegł. — Zgodzisz się — dostaniesz pół chaty i będziesz mieszkać z dziećmi. A jeśli nie — zostaniesz z niczym, jeszcze będziesz płacić alimenty.
Hanna przeraziła się takich słów. Przystała na jego warunki. Przecież on, proszę państwa, jest „materialnie dobrze zabezpieczony”. Uznał to sąd. A jeszcze… przyznał dzieci ojcu. Wyrok sądu przekreślił wszystkie nadzieje Hanny — ona ma płacić alimenty na dzieci! Zdrowy rozsądek nie mógł tego pojąć: normalna kobieta, dobra matka, nie narkomanka, nie pijaczka, nie lekkomyślna — a zabrano dzieci, o które dbała i którym dawała ciepło, uwagę, miłość. Wyrok był niepojęty… Hanna przetrzymała i to. Porzucona przez bliskich, drogich jej ludzi, zamieszkała u matki. Starannie, jak dotąd, chodziła do pracy. Była uprzejma, choć w sercu miała niezagojone rany od zdrady i podstępu.
Jarosław po „zwycięskim” rozwodzie triumfował. — Możesz wziąć sobie połowę domu — mówił sarkastycznie. — Ale do dzieci się nie waż zbliżać!” Hanna oburzała się, lecz nic nie mogła zrobić. Jej połowa domu stała pusta. „Jak was kocham, moje drogie dzieci, jak za wami tęsknię!” — wołała zbolała matczyna dusza. I matka szukała z nimi spotkania, przychodziła w niedziele i święta, by podarować coś swoim kruszynkom, by je zobaczyć, a potem wypłakać długie noce. Hanna nie upadła, jak życzył jej Jarosław, wytrwała. Ale on… W jego domu nie zagościły nowe kobiety. I brakowało śmiechu dzieci, bo nie było z nimi najbliższej osoby — matki. Sąsiedzi ze smutkiem kiwali głowami. Matka z bólem zaglądała dzieciom w oczy i w milczeniu znosiła obojętność. „I tak ich nie opuszczę! — powtarzała znajomym. — Dopiero dojdę prawdy, sprawiedliwości!” Chciała zabrać dzieci do siebie, kiedy Jarosław zachorował, lecz teściowa nie oddała ich: przekonała wszystkich, że dzieciom u matki nie ma czego robić. Hanna prosiła o dzieci na wakacje — także ich nie oddano, wywieziono do wsi.
*** Czas mijał… Dzieci dorastały. Jak większość ukraińskich kobiet, nie z dobrej woli wyjechała Hanna szukać szczęścia w obcych stronach. Lecz życie przygniotło. I nie tylko brak pieniędzy, ale też gorzka niesprawiedliwość. …Otrzymawszy legalizację pobytu, Hanna przyjechała z Hiszpanii zaledwie na kilka tygodni. Spłacić długi, odwiedzić rodziców i… dzieci. Tak, właśnie jej dzieci, które kiedyś jej odebrano. Na obczyźnie nauczyła się nie płakać z powodu bólu duszy. A może jeszcze wcześniej, po tym, jak przeżyła poniżenie. Aby dzieci wierzyły — mama nigdy ich nie opuści!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
aby poznawać swoją przeszłość i uczyć się na niej mogło niejedno pokolenie mieszkańców Sadzawki.
Tłumaczenie maszynowe
Stepan BOJKO, członek Proświty, Iwano-Frankiwsk. Wasyl Moroz, mieszkaniec wsi Sadzawa w rejonie bohorodczańskim na Iwano-Frankiwszczyźnie, w czasie niepodległej Ukrainy z pomocą członków Proświty rozbudował muzeum etnografii i życia codziennego wsi oraz zebrał ponad 12 tysięcy eksponatów. Na Ogólnoukraińskim konkursie pracowników muzealnych został nagrodzony dyplomem laureata. Konkurs przeprowadziły Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraina-3000” oraz Ukraińskie Centrum Rozwoju Muzealnictwa. „To dla mnie podziękowanie na 140-lecie założenia Proświty i 16-lecie odrodzenia oddziału we wsi” – powiedział W. Moroz. Wasyl Iwanowycz przez 20 lat zbierał dorobek historii, kultury i sztuki ludowej rodzinnej wsi. Pierwsze eksponaty trafiły do muzeum ze… śmietników, dokąd wieśniacy wyrzucali stare rzeczy. Coś Wasyl Iwanowycz wyszukał w domu, coś dali sąsiedzi. Zwrócił się z prośbą do kolegów nauczycieli i uczniów. Tak zebrał ponad setkę rzeczy. Dziś w muzeum jest dziewięć przestronnych sal, około czterech tysięcy eksponatów. Podzielono je na 29 głównych ekspozycji, razem z podrozdziałami jest ich 45. To historia nazwy wsi, pierwsi osadnicy, narzędzia pracy, przedmioty codziennego użytku; odzież codzienna, świąteczna i ślubna z różnych czasów; łowiectwo i rybołówstwo; różnorodny świat haftu; rozwój oświaty i kultury we wsi – słowem, wszystko, czym żyła Sadzawa i jej mieszkańcy przez prawie sześćset lat. W ekspozycji „Proświta wczoraj i dziś” mowa o budowie szkoły ludowej, cerkwi, domu Proświty z czytelnią. Odtworzono opowieści o chórach wiejskim i cerkiewnym, kółku dramatycznym, tradycjach członków Proświty, życiu sportowym wieśniaków, patriotycznym wychowaniu młodzieży, udziale współmieszkańców w ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych, opowieści o czczeniu bohaterów i budowie niepodległej, sobornej Ukrainy. Wśród wielu ciekawych rzeczy w muzeum są unikatowe, na przykład rzeźbiony drewniany krzyż z 1516 roku. Takie krzyże wieśniacy mocowali nad oknami, modlili się do nich i jako bezcenną rodzinną relikwię przekazywali z pokolenia na pokolenie. Albo drzwi z 1840 roku, zrobione bez ani jednego gwoździa; dziecięca kołyska z 1900 roku, koryto z końca XVIII wieku; haftowane ręczniki, które mają ponad sto lat i inne. Wiele razy W. Morozowi proponowano sprzedaż rzadkich eksponatów. Odpowiadał: „Co ty, człowieku, przecież ludzie wszystko mi oddali za darmo, tutaj prawie na każdym eksponacie napisane jest imię jego właściciela, a ty śmiesz się targować”. Dla Wasyla Iwanowycza każdy odwiedzający jest najdroższym gościem. A bywało ich tutaj przez lata istnienia muzeum ponad 12 tysięcy. W muzeum zebrano bogaty materiał, który wykorzystywany jest na lekcjach języka, literatury, geografii, historii i krajoznawstwa. Nie bez powodu kilka lat temu przyznano mu tytuł ludowego, a w 2008 roku – najlepszego na Ukrainie.
Tłumaczenie maszynowe
Alla HLEMBOCKA, Borowa–Wepryk, rejon fastowski, obwód kijowski. Zdjęcie autorki
Pierwszą pracę, anioła, Ola wyhaftowała krzyżykiem na poduszce w czwartej klasie i zadedykowała mamie Jewhenii Sakiwnie. Matka długo strzegła tej poduszki i pouczała córkę: „Jeśli będziesz haftować koszulę albo ręcznik, dołóż jeszcze trochę serca, żeby ludzie o tobie pamiętali”. Matki nie ma już od dawna, a kiedy członkini Proświty z wsi Borowa Olha Myhajliczenko bierze do rąk mamine haftowanie, przypomina sobie jej słowa. Czas jest nieubłagany, więc mistrzyni nawet się nie obejrzała, kiedy wnuki dorosły. Wydaje się, że dopiero niedawno Ola i Wołodia byli jeszcze studentami… A kiedy obchodzono jej jubileusz, usłyszała tyle ciepłych słów i szczerych życzeń, otrzymała tyle prezentów. Najbardziej jednak ucieszyła się z maleńkiej serwetki, którą wyhaftował wnuk. Wołodia wręczył ten dar, a w pamięci Olgi Iwanowny ożyło dalekie przeszłość. Wzruszona kobieta po cichu otarła niechciane łzy, któreparzyły policzek.
— Cieszę się i płaczę, bo wnuk obramował ją wyhaftowanymi czerwonymi gronami kaliny, które przypomniały mi trudną przeszłość — mówi Olga Iwanowna. — Właśnie takie, gdy byłam jeszcze bardzo młoda, potajemnie haftowałam w obozach bezimiennych…
O tym, jak „zarobiła katorgę”, często opowiadała krewnym, znajomym i rodakom. Było to w latach niemieckiej okupacji. Pewnego razu brat Wołodia Kosowski przyniósł wiersz fastowskiego poety Andrija Kraweć-Krawczenki „Noczka”. Wychowany w rodzinie więźnia politycznego z lat trzydziestych, który zginął na Kołymie, Andrij w swoich szesnastu latach rozumiał życie nie po stalinowsku, a obywatelskiej postawy bojownika o wolność nie krył w wierszach:
Krwi ukraińskiej morze bezdenne
Piją, lecz wypić wszystkiego nie zdołają.
Stalin na Syberię gnał ojców milionami,
Hitler do Rzeszy wiezie.
„Noczka” stała się pierwszą ulotką na Fastowszczyźnie, którą potajemnie śpiewano i przekazywano sobie z ust do ust. Ola za radą brata przepisała ją na maszynie. Rok później, w 1944 roku, kiedy Niemcy zostali już wypędzeni z Kijowszczyzny, ktoś jednak doniósł na Olgę. Wyrok władz był surowy: 11 lat zesłania za „usiłowanie podważenia jednego i niepodzielnego Związku”. Zesłano również brata Wołodymyra Kosowskiego, choć, prawda, na rok dłużej. Kiedy władza się zmieniła, o nich dwojgu nakręcono film „Brat niewolnik, niewolnica siostra”.
— Los Andrija Kraweć-Krawczenki był zbyt okrutny — wspomina Olga Iwanowna. — Kula z niemieckiego parabellum utkwiła mu w krzyżu. Dwadzieścia jeden dni cierpiał sparaliżowany chłopak — aż do śmierci…
Podczas gdy Ola poznawała grozę katorgi na Zapolarju, jej matka, kołchoźnica Jewhenija Sakiwna, niemal co tydzień nosiła na pocztę listy do
„ojca narodów — Stalina” z jedynym prośbą: uniewinnić niewinnych dzieci. Jednak żadnej odpowiedzi nie otrzymała. Nie doczekała się też dzieci z dalekiej Północy.
— Gdyby nie haft, nie wyobrażam sobie, jak bym tam, w niewoli, przeżyła — wspomina Olga Iwanowna. — Wydaje się, że wszystkie upokorzenia i poniewierki zapominało się, kiedy dotykały palce jedwabnej nitki-pocieszycielki. Ile koszul, ręczników wyhaftowałam! A kalinę wyszywać nie wolno było. „Eto — nacionalisticzeskij kustarnik” — jak obrzydliwy refren rozbrzmiewały słowa dozorcy. Wielokrotnie ostrzegano, że mogą dodać ciemnicy więziennej nie na jeden dzień i noc, jeśli ręka dotknie płótna i będę wyszywać kiść kaliny. I wszystko jednak po kryjomu, między kwiatami, jak mogłam, chowałam czerwone kiście kaliny. A jak żyć z dala od rodzinnego domu bez kaliny?
Olga Michajliczenko jest dumna, że los podarował jej dobrego i wiernego męża, który był pomocnikiem i doradcą. I z dzieci jest zadowolona — wychowane, grzeczne. Syn, nota bene, tak i pozostał mieszkać w Workucie. Jest górnikiem, mężczyzną zasłużonym, odznaczonym Orderami Chwały Górniczej. Córka z zięciem ukończyli politechnikę, a wnuk Wołodymyr też ciągnie do inżynierii.
O mistrzyni Oldze Michajliczenko i jej rodzinie nakręcono jeszcze jeden film dokumentalny, „Koszula-wyszywanka”, a w Kijowie, Wepryku, osiedlu Borowa wielokrotnie pokazywano jej prace.
— Wiele lat przekazywałam wiedzę uczniom szkoły sztuk pięknych osiedla Borowa, stąd też przeszłam na emeryturę — mówi Olga Iwanowna.
Mieszka mistrzyni w osiedlu Borowa, niedaleko Wepryka, gdzie mieszkał jej brat, znany poeta-prosvitianin, publicysta i krajoznawca Wołodymyr Kosowski. Zasłużyła na szacunek, cieszy się, że wiele dzieci również dziś interesuje się jej kalinowymi wzorami, nie są obojętne wobec rodzimej sztuki, ludowej twórczości. A ponadto, mówi Olga Iwanowna, odwiedzają, nie omijają rodzimej szkoły.
Hojna duszą mistrzyni nie ukrywa sekretów rzemiosła. Gdy znajdzie nowinkę — pokazuje dzieciom, znajomym. Krzyżyk, gładź, ryżele, filejowy haft, mereżka czy biel na bieli — wszystko wychodzi u niej wyszukanie i filigranowo.
— Haft jest jak poezja, którą nieskończenie kocham — mówi Olga Iwanowna.
Ciągną się do niej, jak młode pędy, wieśniacy, znajomi, uczniowie.
— Niech młodzi przejmują nasze rodzime — dodaje Olga Michajliczenko — a potem dzieciom swoim w spadku te wiedzę przekażą.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij TURKENIA, obwód czernihowski. Zdjęcie autora. Tradycyjnie edukacja należy do sfery „wydatkowej” społeczeństwa. Jednak edukacja to ukryty skarb, który obowiązkowo ujawni się w przyszłości. Jej głównym rezultatem jest podniesienie jakości potencjału ludzkiego. Wyjątkowa rola w przygotowaniu kadr o odpowiednim poziomie kwalifikacji przypada narodowemu systemowi edukacji. Temu całe świadome życie poświęciła Kateryna Romanenko, nauczycielka haftu, języka ukraińskiego i literatury w kijowskiej szkole z internatem nr 26. Pani Kateryna szczyci się tym, że pamięta swoje korzenie i strzeże bezcennych skarbów, dzięki którym pozostała Ukrainką — pieśni ludowej i ojczystego języka ukraińskiego, który studiowała na Uniwersytecie im. T. H. Szewczenki. Urodziła się Kateryna Romanenko na chutorze Mała Docz w rejonie borzniańskim na Czernihowszczyźnie. I obecnie zachwyca się ukraińskim haftem artystycznym, pamięta tradycyjne haftowanie poleskie, stara się pomóc tym, którzy pasjonują się rękodziełem. Ma ręczniki z wizerunkiem Tarasa Szewczenki, hafty według motywów jego nieśmiertelnych dzieł: „Uczcie się, czytajcie”, „Cóż by zdawało się słowa…”, „W naszym raju na ziemi…”, „Dumy moje, dumy moje…”, wyhaftowany niebieskimi i żółtymi nićmi tekst „Testamentu”… „Urodziłam się obok hetmańskiej stolicy Baturyna — opowiada pani Kateryna. — Ponad 40 lat przekazywałam dzieciom miłość do ojczystego słowa. Zawsze rozmawiałam tylko po ukraińsku — i wszyscy rozumieli. Nawet niektórzy z „ogólnoprzystępnego” przechodzili na ukraiński. Ale trudno być na Ukrainie Ukrainką. Czasami trzeba znosić zniewagi urzędników… Przecież to, co dzieje się już od kilku lat na szczeblu państwowym z językiem ukraińskim, to celowe ludobójstwo. Do bólu serca codziennie odczuwam nową rusyfikację Ukrainy, otwartą zniewagę wobec jej duchowego skarbu — języka. To niebezpieczne zagrożenie dla istnienia naszej państwowości. Przecież naród, który z dumą nazywa siebie ukraińskim, pozwala na obelgi: „małoros”, „odszczepieniec”, „mieszańc”… Ze smutkiem wspominam wycieczkę dla uczniów 9 klasy, o której wcześniej umówiłam się w Narodowym Rezerwacie „Sofia Kijowska”. Przewodnik kategorycznie oświadczył: „Będę mówił po rosyjsku”. Trzeba było mu przypomnieć, że Ukraina to wolne, niezależne, samodzielne, soborne państwo. W odpowiedzi zabrzmiało: „Tego języka nie znam. A taka nauczycielka niczego dobrego nie może nauczyć”. Jeszcze była historia z wymianą radzieckiego paszportu na ukraiński, w którym nie wskazano narodowości. Długi czas nie chciałam brać takiego dokumentu. Natarczywie domagałam się, aby w języku rosyjskim (też zniewaga) moje imię Kateryna zostało odtworzone bez litery „je”. Paszportystka kategorycznie odmówiła dokonania takiego zapisu i odesłała mnie do biura paszportowego. Tam dowodzę istnienia imienia Kateryna w języku rosyjskim, powołując się na rosyjskich klasyków. Przedstawiłam swój akt urodzenia. Lecz uparci rusyfikatorzy nie poddają się: „A jaka różnica? My przecież zmienimy imię”. „Podobni do was już raz zniekształcili je bez mojej zgody, a teraz ja już zwrócę je takim, jakim nazwali mnie rodzice”. „No i nacjonalistka!” — gniewnie i z pogardą rzuciła urzędniczka w ślad za mną. Już przy drzwiach stanowczo oświadczyłam: „Tak, jestem nacjonalistką, ale was mi żal. Jesteście przecież jak turlacz. Jednak zapiszecie moje imię tak, jak trzeba — Kateryna”. W Instytucie Językoznawstwa wydali zaświadczenie o tym, jak zapisać moje ukraińskie imię w języku rosyjskim. Więc mam beznarodowy paszport, za to z prawdziwym ukraińskim imieniem. W pierwszych latach niepodległości zwracało się do mnie wielu licealistów ze szkół rosyjskojęzycznych, aby opanować język państwowy na poziomie szkoły średniej. Maturzystka Wiktorija Medwediewa, która do 10 klasy uczyła się w Tiumeni, zdołała w pół roku nauczyć się ukraińskiego i z powodzeniem zdała egzamin na uczelnię wyższą. Czas bić na alarm — ojczystego języka nie można znieważać. Właśnie od języka zaczyna się człowiek”.
Tłumaczenie maszynowe
Z UST DO UST
CZERWONA KALINA Czerwona kalina W ługu stała. Z wyprawy dziewczę Kozaka czekało.
Czekało lato, Czekało jeszcze zimę — I pytało w ługu Czerwoną kalinę:
“Opowiedz, kalino, Ty tu pośród pola, Opowiedz, kalino, Jaka moja dola?
Czemu smutne moje myśli I sny niewesołe, Kiedy miłego zobaczę W swoim domu?”
Stoi w polu ta kalina, Z wiatrem rozmawia, A dziewczyna z wyprawy Kozaka czeka.
Znów kwitnie kalina, Słońce jasno świeci, No a ta dziewczyna Nadzieję jeszcze ma.
DWIE STRONY — JEDNA RZEKA Dwie strony — jedna rzeka, Szynkareczka-młódka Gorzałeczki nalewa, Na kozaka spogląda.
A kozak mrugnął Jeszcze podkręcił wąsa: — Szynkareczko czarnobrowa, Ja ciebie się boję.
— Oj nie bój się, kozaczku, Czarować nie będę, Bo ja twoich czarnych wąsów Nigdy nie zapomnę.
Dwie strony — jedna rzeka Przy pięknej dolinie, Szynkareczka kozaka Wypatruje i dziś.
Wygląda dziś, W step spogląda, A w duszy jej serduszko Spokoju nie ma.
Oj wróć, kozaczku, W tę piękną dolinę, A ja tobie w szynku Naleję kieliszek.
OJ W POLU DĄB ZIELONY Oj w polu dąb zielony I kozacka mogiła. Wypatrywała kozaka Dziewczyna miła.
Wypatrywała i czekała Kozaka z wyprawy. Sama była, jak kalina, — Śliczna z urody.
Zima już przebrzmiała, Już śnieżek taje, A miłego kozaczka Z wyprawy nie ma.
Znowu już dąb zielony W polu rozkwita, A serduszko u dziewczyny Siwy smutek kraje.
I koszulę miłemu Szyła-wyszywała, Ta koszula o miłym Pamiątką została.
Stoi w polu przy dębie Dziewczyna miła, No a obok tego dębu — Kozacka mogiła.
PRZY KARCZMIE Szli kozacy na wojnę Z Turkiem wojować I postanowili przy karczmie Pieśni pośpiewać. A te pieśni smutne takie, Smutne, niewesołe —
Czy wrócimy kiedyś My do swoich domów?
Nalewaj, karczmarzu, I pełne czary, Niechże zginie wroga siła — Turcy i Tatarzy!
I pojechali kozacy W obcą stronę, Żeby za wolny kraj swój Złożyć głowę.
Oj wysoka w czystym polu Kozacka mogiła, Tutaj dusza kozacka I potężna siła.
Przy karczmie znowu pieśni, Znowu smutne słychać — To zebrali się kozacy Przyjaciół wspomnieć.
Jeszcze nie umarła nasza siła, Mocniejszą się stała, A wam, drodzy kozacy, — Szacunek i chwała.
MYŚLI MOJE CZUMACKIE Zatrzymali się czumacy Przy wodopoju — Pijcie, woły, pijcie siwe, Karmcie się trawą.
Jeden czumak się zasmucił, Leży odpoczywa, A w dalekiej stronie Dziewczyna czeka.
Przy tym wodopoju Czerwona kalina, Wypatruje z podróży Czumaka dziewczyna.
Myśli moje czumackie, Myśli niewesołe, Co dzieje się w rodzinnym kraju, W moim domu?
Napił się czumak wody, Pomodlił się Bogu, Zaprzęgnął swoje woły siwe, Ruszył w drogę.
U CZUMAKA WESELE Wozili sól czumacy Z Krymu na Podole. Poprosili bandurzystę, Żeby zagrał wesele.
Bandurzysta był siwy-siwy, W drodze się zmęczył, Na prośbę czumaków Jednak się zgodził.
I ruszyła czumacka karawana, Skrzypiąc wozami, Do rodzinnej strony Gdzieś tam za lasami.
Siedzi bandurzysta na wozie, Szukając strun, A u każdego czumaka Niewesołe myśli.
Co wy chłopcy smutni tacy? — Bandurzysta pyta. — Już moja bandura Pieśni zaczyna.
Rodzinna nasza strona I rodzinny dom, Tam czeka czumaka Śliczna dziewczyna.
Oj wy, woły krutorogie, Jaka w was siła, Że dziewczyna czumaka Wzięła i pokochała.
Nie smuć się, czumaku, — Kraj nie za górami. Już przyjedziesz do dziewczyny, Do ojca i do mamy.
Jeśli twoja narzeczona Z tego Podola, To zagramy tobie Śliczne wesele.
Aż trzy dni bandura grała, Jak przyszła niedziela, U młodego kozaczka Rodem z Podola.
KOZAK MŁODZIUTKI ZEBRAŁ SIĘ W WYPRAWĘ Podniosło się słońce Rano ze wschodu, Kozak młodziutki Zebrał się do wyprawy.
Zebrał proste rzeczy: Szablę oraz fajkę, Poszedł przeganiać Tatarzyna i Turka.
Za wolną ziemię, Która życie dała, Dziewczyna kozakowi Mieszek darowała.
I matka stara Szła odprowadzać. Dziewczyna powiedziała: “Ja będę czekać”.
Czekała dwa lata I zimę drugą, Dusza czuła Raz radość, raz trwogę. I jakoś pod jesień, Jeszcze całkiem rano, Wrócił z wyprawy Kozak młodziutki.
DWIE MŁODE DOLE Nad rzeką, pod górą, Zatrzymali się czumacy, Rozprzęgli woły paść Się i napić wody.
Oj szeroka łąka, W rzece czysta woda, Tam dziewczyna wodę brała, Czarnobrawa, młoda.
Młody czumak z karawany, Który Ostapem się zwał, Jak ujrzał tę dziewczynę, Tak się zakochał.
“Ty, dziewczyno czarnobrawa, Pewnie, tutejsza, Masz postać giętką dziewczęcą, Sama, jak czereśnia”.
A dziewczyna, Sołomija Którą było zwać, Postanowiła u czumaków Soli wymienić.
Tak kromka chleba I kawałek soli Połączył na wieki Dwie młode dole.
OJ TAK NA IWANA Oj tak na Iwana, Oj tak na Kupałę Na brzegu na stawku Dziewczyna stała.
— Czemu stoisz, dziewczyno, O czym ty myślisz, Czemu włosów nie czeszesz, Czemu nie zaplatasz?
— Stoję, nogi myję I warkocz zaplatam, I swojego miłego Iwanka czekam.
A woda w stawku Tak cicha stała, A to przecież na Iwana Tak jeszcze na Kupałę.
— Oj przyjdź, Iwanku, Przyjdź na Kupałę, Moje oczy płaczą — Ja ciebie czekałam.
Oj noc taka piękna, Gwiezdna i jasna, Czemu dziewczęca dola Tak nieszczęsna?
ROZŚCIELIŁA SIĘ MGŁA Rozścieliła się mgła Tak na całą dolinę, Zatrzymali się czumacy, Idąc do Krymu.
— Rodziny moi czumacy, Rodziny moi bracia! Szukaj wełny i krzesiwa — Rozpalimy ognisko.
Rozgorzało to ognisko, Oświeca dolinę, — Czumacy pieśni śpiewają, Wspominają rodzinę.
Wspominają rodzinę, Dziewczynę, żonę, — Idąc w kraj daleki Aż po sól do Krymu.
Oj rano czumacy, Wyprostowawszy ramiona, Napoili woły siwe Z rzeki Neteczy.
Z doliny ta mgła Jeszcze nie podniosła się, A czumacka karawana Już do Krymu ruszyła.
Przy rzece Neteczy, Gdzie rosła kalina, Jeszcze żywa, jeszcze nie umarła Czumacka rodzina.
Nadesłał do redakcji Serhij PIDDUBNYJ, wieś Hołowaniewsk obwodu kirowohradzkiego.
Ksenia Iwaniwna Iskruk urodziła się w 1892 roku we wsi Krasnohirka włości hołowaniewskiej powiatu bałckiego guberni podolskiej. Zmarła w 105. roku życia w 1997 roku w rodzinnej wsi, ale już w obwodzie kirowohradzkim rejonu hołowaniewskiego. Przez całe życie Ksenia Iwaniwna nigdy nie opuszczała rodzinnej wsi, gdzie pracowała jako krawcowa. Do głębokiej starości pamiętała wiele pieśni, które, jak sama mówiła, śpiewała jeszcze jej babcia. Więc i ona szyła oraz śpiewała. Teksty pieśni, które proponujemy uwadze czytelników, zapisał miejscowy krajoznawca, dyrektor wiejskiego muzeum państwowego Heorhij Warfołomijowycz Kułyk, którego matka też lubiła śpiewać i często chodziła do ciotki Kseni. Na fotografii widzicie Ksenię Iwaniwnę w dniu jej 100-lecia. Jeśli Wy, szanowny czytelniku, też macie zapisy od nosicieli liryki ludowej i są one naprawdę ciekawe, przesyłajcie je do redakcji.
Wiktor Nakoneczny. “Myśli naszych przodków”
Tłumaczenie maszynowe
Ambasada Meksyku w Ukrainie przy wsparciu ogólnoukraińskiej organizacji „Za pomiestną Ukrainę” (przewodniczący Petro Juszczenko), Wiktora Nerodenki oraz pracowni „Zografos” otworzyła w Narodowym Muzeum Literatury wystawę „Meksykańskie i ukraińskie ikony w twórczości ikonopisarzy Ukrainy”. Kuratorem projektu jest kijowski artysta Dmytro Hordica. Ambasador Meksyku w Ukrainie Cesar Ocaranza z ukraińskimi artystami nie umiera. To, co łączy nasze narody, to wiara. To żywy mostek, który łączy dwa nurty kultur w rzekę sztuki chrześcijańskiej. To uczyniło artystów otwartymi na sztukę innego narodu. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Meksyku w Ukrainie Cesar Oscar Ocaranza Castaneda powiedział, że ta wystawa jest pierwszym wspólnym projektem z ukraińskimi artystami, którzy w twórczości wyrażają własne postrzeganie meksykańskiej sztuki. Dla meksykańskiego społeczeństwa ważne są te prace, ponieważ ikonopisarstwo Meksyku nie ma tak dawnych i ciągłych tradycji jak ukraińskie. Pan Ambasador wyraził wdzięczność dyrektor Muzeum Literatury Halynie Soroce, pracowni „Zografos” oraz wszystkim, którzy dołączyli do pracy nad wystawą. Wystawę pobłogosławił hieromnich o. Sawa (Osmulski) (Monaster Wydubicki Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego): „Chrześcijanie wierzą, że w ikonie przebywa łaska Boża, więc wysławiamy obraz Boży. Wśród chrześcijan różnych wyznań panuje miłość, a zatem Pan, więc żyjemy w Bogu, a sprzyja temu ikonopisarstwo”. Do rozmowy dołączył Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kuby w Ukrainie Felix Leon Carballo. Olena Szułha, zdjęcia Nadiji Kyrian. Na otwarcie przybyły reprezentacyjne delegacje Ambasady Meksyku w Ukrainie, ambasad Kuby, Białorusi, Korei, Węgier, Palestyny, Argentyny i inne. Pieśniami duchowymi gości witał zespół Monasteru Wydubickiego „Wydubyczi” pod kierownictwem Bohdana Kucia. Wieczór prowadziła dziennikarka, kandydat nauk filologicznych, laureatka ogólnoukraińskich i międzynarodowych festiwali Hala Iljewa. Dyrektor muzeum, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Halyna Soroka, witając gości, powiedziała, że człowiek nieustannie przebywa w poszukiwaniu duchowego oparcia. To poszukiwanie niechybnie prowadzi go do wiary, a na drodze do niej znajduje się sztuka, przede wszystkim sakralna, która w poszukiwaniu prawdy jednoczy ludzi. Ikonopisarstwo to najwyższy przejaw takiej sztuki, jest ono zrozumiałe dla wszystkich. Na wystawie zaprezentowano 100 dzieł 28 młodych ukraińskich artystów, których łączy wiara. Każdy z nich zdołał zachować techniki ukraińskiego malarstwa i otworzyć przed rodzimym widzem świat meksykańskiej ikony. Dzieła zbudowano na zasadach tradycyjnej sztuki ludowej, co uczyniło je otwartymi na sztukę innego narodu — meksykańskiego. Nasze kultury są bliskie, mimo że kraje położone są na różnych kontynentach. Ukraińcom właściwa jest historycznie różnorodna sztuka ludowa, tradycja, która nigdy nie umiera. To, co łączy nasze narody, to wiara. Jego poruszyła głębia i duchowość prac zaprezentowanych na wystawie. Poparł on inicjatywę tego humanitarnego i pięknego projektu, który w perspektywie przewiduje zbliżenie narodów. „Mam nadzieję — powiedział pan Ambasador — że rozszerzy się on również na inne narody, w szczególności kubański”. Doktor nauk o sztuce, doktor filozofii, profesor Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej UKP PK Dmytro Stepowyk twierdzi, że dla Ukrainy niezwykłe jest łączenie ukraińskiej i meksykańskiej tradycji ikonopisarskiej. „Nasze dwie cywilizacje są przeciwstawne, prawie się nie przecinały. Ale w czasie, gdy świat stał się jednością, a chrześcijaństwo znajduje się pod zagrożeniem, to połączenie niepołączalnego może zapoczątkować eksperyment, którego tradycje przechowuje historia: bizantyjskie ikonopisarstwo powstało na rozdrożu antycznej sztuki mitologicznej i chrześcijańskiej ideologii, które wcześniej były faktycznie antagonistami. Artyści, których dzieła widzimy na wystawie, to eksperymentatorzy. Do tradycji ukraińskiego ikonopisarstwa dołączyli świętych Meksyku — kraju, który nie miał własnych tradycji chrześcijańskich, przyjmując tę religię w późnym średniowieczu. Mam nadzieję, że wystawa stanie się początkiem ciekawego eksperymentu, który pójdzie w nurcie Pisma Świętego”. Dmytro Hordica. „Ten, który jest”. Tetiana Ustymenko. „Bogurodzica z dzieciątkiem”. Artystę-ikonopisarza Petra Honczara poruszyło, że do twórczości artystów zainspirował Meksyk, ponieważ między naszymi kulturami nie ma wiele wspólnego. Ikonopisarstwo to złożony rodzaj twórczości, bo ikona to nie obraz, kiedy artysta pracuje nad poszukiwaniem form, a Cerkiew istnieje sama w sobie. Więc przeplatanie się tych pojęć inspiruje do jednoczenia ducha i wysokiego kunsztu. Dyrektor pracowni „Zografos” Dmytro Hordica jest przekonany, że projekt się udał. „Takie projekty są dokonywane na chwałę Bożą” — powiedział artysta. Na zakończenie otwarcia wystawy goście mieli okazję posłuchać kompozycji muzycznej w wirtuozerskim wykonaniu bandurzystów Romana Hrynkiwa i Kateryny Trocenko. Prawdopodobnie jeszcze długo każdy z odwiedzających wystawę będzie pozostawał pod wrażeniem tego, co zobaczył. Młodzi ikonopisarze zaproponowali własną niebanalną wizję, która jednak nie wykracza poza granice tradycji; swój pogląd na dyskusję, jakim powinno być ikonopisarstwo współczesnej świątyni. Pogodzić w ikonie twórczość artystyczną i aspekt teologiczny — oto, ich zdaniem, cel współczesnego ikonopisarstwa.
Tłumaczenie maszynowe
Zapraszamy Państwa do wzięcia udziału w transmisji na żywo z cyklu „Radio Kultura przedstawia”, która odbędzie się 27 lutego, w piątek, o godzinie 17:00 w Wielkim studiu kompleksu koncertowo-studyjnego Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy (Dom Nagrań, stacja metra „Kłowska”, ul. Łeonida Perwomajśkoho 5a). Nasz program poświęcony jest 20-leciu powstania Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a jego tytuł zaczerpnięto ze słów O. T. Honczara: „Języku, bądź! Języku, żyj i żyj!”. Do udziału w programie zaproszeni zostali: Bohater Ukrainy Borys Olijnyk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” deputowany ludowy Pawło Mowczan, doktorzy nauk filologicznych Ołeksandr Ponomariw, Łarysa Masenko, doktor nauk historycznych ks. Jurij Mycyk, profesor Iwan Juszczuk, dyrektor Ukraińskiego Liceum Humanistycznego Hałyna Sazonenko, laureatka Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki Marija Matios, znana pisarka Kateryna Motrycz, artyści ludowi Ukrainy Anatolij Mokrenko, Łarysa Kadyrowa, reżyserzy filmowi Jurij Illenko oraz Łeonid Mużuk. Właśnie tego wieczoru będą Państwo mogli pogratulować deputowanej Rady Obwodowej we Lwowie, językoznawczyni Irynie Farion z okazji wręczenia jej nagrody imienia B. Hrinczenki. Wydarzenie poprowadzi laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia T. Szewczenki Lubow Hołota. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SzuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301208 Nakład w lutym — 28800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny, na 3 miesiące — 12,36 hrywny, na 6 miesięcy — 23,42 hrywny. 0 9 0 0 8 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe