Strona · s. 6strona oryginału ↗
Wołodymyr Zahorij: „Naszym lejtmotywem jest ukraińska solidarność i patriotyzm”
Слово Просвіти, №08 за 2018 рік
Dobrze pamiętam, jak prawie 20 lat temu Petro Jacyk na zebraniu Ligi Ukraińskich Mecenasów (byłam wtedy jej sekretarzem prasowym) ogłosił ideę wielkoskalowego konkursu z języka ukraińskiego. W jego wyobrażeniu miało to być coś w rodzaju igrzysk olimpijskich, ale właśnie z języka ukraińskiego. Jacyk powiedział, że przekazuje na ten projekt duże środki, które staną się funduszem nagród konkursu. Zdaniem mecenasa, takie przedsięwzięcie przyczyni się do podniesienia prestiżu społecznego języka ukraińskiego, który nawet w niepodległej Ukrainie de facto nie zyskał statusu, jaki należy się właśnie językowi państwowemu w swoim kraju. Dyrektor wykonawczy Fundacji Edukacyjnej Petra Jacyka w Toronto Marko Robert Stech oraz dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Słaboszpycki doprecyzowali ten projekt w najdrobniejszych szczegółach. Został on zatwierdzony na zebraniu Ligi Ukraińskich Mecenasów i zaproponowany Ministerstwu Oświaty, gdzie projekt z jakiegoś powodu przyjęto bez szczególnego entuzjazmu. Cały rok badano tam wszystkie dokumenty złożone przez Ligę — ministerialni funkcjonariusze nie byli zadowoleni z tego, że zgodnie z regulaminem konkursu nie będą mieli możliwości jednoosobowego kontrolowania go i wyznaczania (czy mianowania?) zwycięzców, którzy otrzymywali solidne nagrody pieniężne. Dopiero gdy ministrem został Wasyl Kremen, ideę takiej współpracy resortu oświaty i fundacji charytatywnej zatwierdzono. A dzięki lekkiej ręce akademika Jarosława Jackiwa (zajmował wtedy stanowisko pierwszego wiceministra) konkurs zyskał status międzynarodowego — Jackiw zaproponował prowadzenie turnieju językowego równolegle z tutejszym w całej światowej ukraińskiej diasporze. Pierwszy maraton językowy wystartował w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa — 9 listopada 1999 roku i uroczyście zakończył się w maju 2000 roku. Głęboko symboliczne jest to, że to rezonujące w życiu oświatowym i narodowym Ukrainy wydarzenie miało miejsce na przełomie tysiącleci, ideowo łącząc tysiąclecie odchodzące z tysiącleciem, które się zaczyna. I oto do mety zbliża się już osiemnasty maraton językowy. O wczoraj, dzisiaj i jutrze Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka rozmawiam z prezydentem Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczącym rady nadzorczej firmy farmaceutycznej „Darnycia”, doktorem nauk farmaceutycznych, profesorem, kierownikiem katedry farmacji przemysłowej, klinicznej oraz farmakologii klinicznej NMAPO im. P. L. Szupyka Wołodymyrem Zahorijem. Nawiasem mówiąc, już od 16 lat „Darnycia” jest głównym mecenasem konkursu.
— Wołodymyrze Antonowyczu, minęło sporo czasu od początków konkursu i gorących dyskusji, którymi go wówczas przywitano. Sądzę, że warto przypomnieć charakterystyczne cechy tamtej sytuacji… — Dziś brzmi to dziwnie, ponieważ początkowo doświadczyliśmy ataków z różnych stron. Zostaliśmy przywitani na ostrzu noża przez agresywne prorosyjskie elementy: jest to naturalne i zrozumiałe. Nawiasem mówiąc, one pierwsze wyczuły narodotwórczy potencjał, który niesie nasz projekt. Ale zaczęli nas atakować także nieliczni przedstawiciele obozu narodowo-demokratycznego. Ich motywy: wy, powiadają, zmówiliście się z władzą i tym konkursem tworzycie swoistą zasłonę dymną, która ma ukryć przed opinią publiczną aktualny problem językowy. To rzekomo coś w rodzaju podstawionej kaczki. Absurd! Jednak to było. Nasi działacze społeczni przyzwyczaili się zazdrośnie odnosić do siebie nawzajem, kłócić się ze sobą bez poważnych ku temu powodów. Oto mamy odpowiedni rezultat. Było też niemało tych, którzy oskarżali nas o trwonienie pieniędzy, które można by znacznie efektywniej wykorzystać na jakieś inne patriotyczne projekty. Tak, jakby nasz projekt nie był patriotyczny i jakby środki konkursu były państwowe, a nie z naszych kieszeni. I jakbyśmy nie mieli ani prawnych, ani moralnych praw decydować, na co przeznaczyć swoje środki. A jeszcze cała wrzawa podniosła się z powodu tego, że zwycięzcy i laureaci naszego konkursu będą otrzymywać nagrody pieniężne. „Moralnie psujecie dzieci! — bezapelacyjnie oświadczali niektórzy nasi oskarżyciele. — Dzieci same, z patriotycznego obowiązku powinny uczyć się języka państwowego!” Próbowaliśmy im tłumaczyć: „Pieniądze mają zaświadczyć o wadze zwycięstwa, ważności znajomości języka państwowego”. Nawet nas nie słuchali, a oskarżali o to, że amerykanizujemy tak szlachetną sprawę, jak wychowanie narodowe dzieci, i szczepimy im ducha pragmatyzmu. Ale co charakterystyczne: minęło kilka konkursów i te oskarżenia zniknęły. Naszymi adwokatami wystąpili nauczyciele i rodzice uczniów-zwycięzców i laureatów konkursu. Pieniądze, które otrzymują uczniowie i studenci, podkreślają wagę ich zwycięstwa, potwierdzają, że wszystko to naprawdę jest bardzo poważne. Bo za drobnostki i za jakieś marginalne przedsięwzięcia takich sum nie wypłacają. — Ja też dobrze pamiętam tę werbalną kanonadę ze wszystkich stron, która towarzyszyła pierwszemu językowemu maratonowi. Szczególnie wtedy szalały niektóre „ukraińskie gazety czytające w języku rosyjskim”. Ale wszystko to dawno za nami. Konkurs przeszedł przez niełatwe próby, kiedy próbowano go zniszczyć najbardziej podstępnymi metodami: od bojkotu przez szefów Ministerstwa Oświaty aż po nie do pomyślenia insynuacje wokół niego. Kiedy sytuacja była najtrudniejsza? — Najpierw o tym, kiedy miała najkorzystniejsze warunki. Za czasów swojego ministerstwa Wasyl Kremeń był bardzo uważny wobec konkursu, odnosił się do niego jak do naszego wspólnego dzieła, za które wspólnie odpowiadamy. Osobiście jeździł na otwarcie turnieju językowego w te obwody, gdzie oficjalnie startował maraton. Minister osobiście brał udział w oficjalnym zamknięciu konkursu i wręczeniu setek nagród jego zwycięzcom i laureatom, a to było prawdziwe święto języka państwowego. Następni ministrowie już nie wyjeżdżali z nami na otwarcia konkursów w obwody i tylko niektórzy z nich pojawiali się w teatrze im. I. Franki na ich zamknięciu, niektórzy delegowali tam swoich zastępców. I to przy tym, że w naszych przedsięwzięciach brali udział prezydenci państwa, przewodniczący Rady Najwyższej oraz ich zastępcy, konkursem permanentnie opiekuje się Światowy Kongres Ukraińców. A w Ministerstwie Oświaty znowu i znowu pragną odsunąć go na margines, sprowadzić do tradycyjnych olimpiad czy niezrozumiale jakich konkursów, jednemu z których nadano imię wielkiego Szewczenki. Ale międzynarodowy turniej językowy im. P. Jacyka już dawno stał się wyrazistą marką narodową zarówno na Ukrainie, jak i w światowej ukraińskiej diasporze. Zbyt dziwny to paradoks. To absolutnie nieporównywalne skale. Jak dla mnie, to to, co wprowadzono w życie postanowieniem Gabinetu Ministrów z 1 czerwca 2011 roku z podpisem Mykoły Azarowa, ma absolutnie rozmyty cel. Mowa tam o tym, że to przedsięwzięcie jest prowadzone „w celu… wykrycia twórczo uzdolnionej młodzieży, rozwoju jej potencjału…” Jednym słowem, jeszcze jedno absolutnie przeciętne przedsięwzięcie, za którym nie ma celu wychowania narodowego uczniów. Oświatowi urzędnicy milczą o przyczynach żywotności takiego konkursu w kontekście już dzisiejszych wydarzeń, kiedy wiele oficjalnie kultywowanego wczoraj brzmi dwuznacznie czy wręcz odrażająco dzisiaj. Czas by już w tym przedsięwzięciu, które, jak zapewniali nas wysocy oświatowi funkcjonariusze, nie jest alternatywą dla naszego, wzmocnić akcenty narodowo-wychowawcze. I uwydatnić wzmocnienie społecznego prestiżu właśnie języka państwowego. To jest realny patriotyczny nacisk. — Wszystkim pamiętne jest przeciwstawienie Ligi Mecenasów z nieszczęsnym ministrem Tabacznikiem. Dzięki czemu organizatorzy konkursu zdołali wytrwać i nie dali go puścić z torbami, jak to próbował zrobić Tabacznik? — Po pierwsze, w tamtym czasie ten prestiżowy popularny projekt zyskał rozgłos daleko poza granicami Ukrainy. Kiedy w Rosji zaczęto organizować konkursy z języka rosyjskiego, odpychali się od naszego modelu. Właśnie konkurs imienia Jacyka, na który zwróciła uwagę rosyjska ambasada na Ukrainie, zainspirował konkurs z języka rosyjskiego w Rosji i w rosyjskiej diasporze. Nasze doświadczenie tak wielkoskalowego maratonu językowego studiowali przedstawiciele ambasady Kazachstanu i został on już tam wprowadzony. Zatem konkurs im. P. Jacyka — to coś znacznie więcej niż szablonowe testowanie z języka ukraińskiego. Po drugie, konkurs — to nie jakiś tam spontaniczny wiec sił patriotycznych z elementami improwizacji. Jest on zarejestrowany w Ministerstwie Sprawiedliwości. Tam zaznaczono, że oficjalnymi organizatorami konkursu są Ministerstwo Oświaty i Nauki oraz Liga Ukraińskich Mecenasów. I odbywa się on przy udziale Ministerstw Kultury, Obrony i Spraw Zagranicznych. Konkursowi poświęcono trzy dekrety prezydenckie (nawiasem mówiąc, nieodwołane) i specjalne postanowienie Rady Najwyższej, którym wyłączono z opodatkowania fundusz nagród konkursu. Tabacznik od wszystkiego tego się odciął, udając woluntarystę-rewolucjonistę, i na swojej konferencji prasowej uroczyście oświadczył: Ministerstwo organizuje swój konkurs i odmawia konkursu imienia P. Jacyka. („Niech go prowadzą sami mecenasi”). Przyczyna odmowy min-tabacznika od konkursu imienia P. Jacyka — ta, że w Ministerstwie Oświaty, widzicie, nie ma środków aż na dwa takie przedsięwzięcia. Oto w taką frazę włożył on swoje kłamstwo. Bo nasz turniej językowy odbywa się głównie za środki mecenasów, a Tabacznik wprowadzał w błąd opinię publiczną, aby pochwaliła jego ultra-szlachetne zamiary oszczędzania środków ministerialnych. Takimi i podobnymi do nich metodami walczyli z naszą sprawą. Dobrze, że razem z nami w obronie przedsięwzięcia stanęła patriotyczna opinia publiczna Ukrainy.
ni. Narastał wielki konflikt. Wyraźnie odbijał się on już echem także w ukraińskiej diasporze. Minister-ukrainofob w czasach rządów Wiktora Janukowycza musiał jednak przygasić swój niszczycielski entuzjazm. My samodzielnie, jedynie z pomocą społeczności oświatowej, przeprowadziliśmy kilka maratonów językowych. Po raz kolejny okazało się, że nasz konkurs nie jest na zęby różnym tabacznikom i spółce. — Które z ministerstw, poza oświatowym, obecnie aktywnie uczestniczy w przeprowadzaniu konkursu? — Ministerstwo Obrony… Ono co roku (bez żadnej przerwy) przeprowadza we wszystkich swoich placówkach edukacyjnych turniej językowy. Od nas wymagają jedynie wytycznych metodycznych oraz premiowania zwycięzców. Jeśli chodzi o Ministerstwo Spraw Zagranicznych, to jeszcze za czasów prezydentury Janukowycza całkowicie wycofało się ono z naszego projektu i, sądzę, nawet nie pamięta, że było aktywnie w niego zaangażowane, kiedy pracownicy ambasad w krajach osiedlenia Ukraińców uroczyście wręczali nasze nagrody zwycięzcom i laureatom konkursu imienia P. Jacyka. Ciekawe, że Ministerstwo Kultury nawet w czasach Janukowycza wypełniało nałożone na nie obowiązki w konkursie. Jego kierownicy nagradzali cennymi prezentami na scenie teatru im. I. Franki naszych konkursowiczów. Ministerstwo rezerwowało salę teatru na przeprowadzenie tych uroczystości i płaciło za wynajem. I oto niezgłębiony paradoks: po zwycięstwie Rewolucji Godności Ministerstwo Kultury kategorycznie odmówiło płacenia za wynajem teatru (to teraz regularnie robi firma farmaceutyczna „Darnycia”). Taki fakt nasuwa smutne refleksje: władzy, która przyszła ze zwycięstwem Majdanu (przynajmniej tej z Ministerstwa Kultury!), obojętne są projekty narodowe, patriotyczne. Okazuje się, że dla ministrów kultury za czasów Janukowycza takie projekty, jak nasz konkurs, były priorytetowe, a obecnym szefom tego samego Ministerstwa jest to już nieciekawe. Zbyt dwuznaczna sytuacja dla zespołu Jewhena Nyszczuka. Próbowaliśmy dotrzeć do niego i jego pomocników, aby uzyskać wyjaśnienie takiego stosunku do konkursu i ignorowania obowiązku, zapisanego za Ministerstwem Kultury w oficjalnych dokumentach Ministerstwa Sprawiedliwości, ale, sądzę, łatwiej otrzymać wyczerpującą i konkretną odpowiedź na swój apel do Prezydenta USA Donalda Trumpa, aniżeli do naszego Ministerstwa, któremu przewodzi „głos Majdanu” Jewhen Nyszczuk. Jak tu nie wspomnieć smutnych słów Franza Kafki: „Rewolucje przechodzą przez ziemię wiosennymi wodami, a po nich osiada muł nowej biurokracji”. Przykro mi to mówić, ale — muszę! Bo to dotyczy nie osobiście mnie, a sprawy bezsprzecznie ważnego znaczenia i efektywnego patriotycznego wychowania dorastającego pokolenia. Nie urzędnikom-tymczasowcom wyznaczać, co jest priorytetowe, a co niepriorytetowe czy drugorzędne w działalności organu państwowego. Państwo zaczyna się nie od urzędników, których zatrudniamy do pracy i których utrzymujemy, a od nas, obywateli, i od wspólnoty, i od opinii publicznej. To — aksjomat. I on — w przeciwieństwie do twierdzeń — nie wymaga żadnego dowodu. Urzędnicy zamachnęli się już na prywatyzację państwa. Usiedli nam na głowach i chcą przekonać, że właśnie taka sytuacja — jest normalna. Musimy postawić ich na miejscu, uregulować w obowiązkach i prawach oraz postawić pod kontrolą społeczeństwa. Nie my, obywatele, jesteśmy dla urzędników, a urzędnicy dla nas, obywateli. — Kto obecnie jest największym oparciem w Pana projekcie? — Przede wszystkim — narodowo świadoma społeczność oświatowa, która pracuje w naszym konkursie na zasadzie wolontariatu. Aktywne wsparcie mamy od „Proświty”. Zrozumiałe, że bez wszystkich tych patriotów żadnego konkursu by nie było. Tutaj mógłbym wymieniać i wymieniać imiona tych, którzy już wpisali się swoimi działaniami w historię konkursu. Obecnie zaś wymienię tylko kilku z nich. Przewodniczący jury konkursu — dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy Pawło Hrycenko, który
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
