Strona · s. 9strona oryginału ↗
Proświty nigdy za wiele
Слово Просвіти, №08 за 2018 рік
„Funkcjonowała Samoobrona (Łubieńska samoobrona), czyli faktycznie organ militarny, który składał się z sześciu drużyn bojowych, przeciwdziałających żydowskim pogromom i aresztowaniom rewolucjonistów. Kiedy rewolucja przegrała, Wołodymyr Szemet stanął przed sądem carskim za organizację »Łubieńskiej republiki«. Jednak jego uniewinnienia w sądzie apelacyjnym dopiął adwokat i przyjaciel ze studiów Mykoła Michnowski” — poinformowano w artykule „Kim są ci ludzie. Bracia Szemeci” (połtawskie wydanie internetowe „Trybuna”). Mykoła Dmytriew, dziennikarz i historyk z Łubni, Roman Hrycun. Historycy mało badali „Łubieńską republikę” i dlatego jednoznacznej odpowiedzi, czym był ten twór — państwowym czy quasi-państwowym, obecnie w nauce nie ma. Jednak nie ulega wątpliwości, że Łubieńska republika była przejawem nie tylko lokalnej samoobrony, ale miała też osiągnięcia kulturalne. Na przykład otwarto ukraińskie szkoły. Co prawda niedługo. Po rozgromieniu Łubieńskiej republiki szkoły zostaną zamknięte, ale w czasach Ukraińskiej Rewolucji 1917–21 lat bracia Szemeci staną się założycielami prywatnych ukraińskojęzycznych gimnazjów na Łubieńszczyźnie. A jeszcze do historii ojczystej bracia weszli jako wydawcy pierwszej oświatowej ukraińskojęzycznej gazety na Lewobrzeżnej Ukrainie „Chliborob” (1905 rok). Redagowali wydanie Mykoła i Wołodymyr Szemeci, jednak „duszą” gazety był ideolog ukraińskiego nacjonalizmu Mykoła Michnowski, ponieważ wyznaczał jej ideowo-polityczny kierunek. Pojawienie się pierwszej ukraińskojęzycznej gazety wywołało prawdziwą furorę: w Kijowie sprzedawano ją po spekulacyjnych cenach, kolporterów aresztowała policja Imperium Rosyjskiego. Z czasem przeciwko Wołodymyrowi Szemetowi wszczęto sprawę karną, a gazetę po wydaniu piątego numeru zakazano. Jeszcze w 2005 roku autor tych słów zainicjował i skoordynował działania Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz towarzystwa „Proświta” (organizacje połtawska i łubieńska) z okazji obchodów 100-lecia wydania gazety „Chliborob”. Wtedy z okazji jubileuszu w Połtawie i Łubniach udało się wspólnie z Połtawskim Narodowym Uniwersytetem Pedagogicznym przeprowadzić dwudniową Ogólnoukraińską konferencję naukową, wspólnie z organizacją obwodową Ludowego Ruchu Ukrainy ustanowić jednorazową jubileuszową nagrodę im. braci Szemetów dla wyróżnienia dziennikarzy, którzy utrwalali w przestrzeni informacyjnej ukraińską ideę narodową. A jeszcze kosztem budżetu obwodowego w ramach wydawania społecznie znaczących publikacji przez Zarząd ds. Prasy i Informacji ODA, którym miałem zaszczyt kierować, wydano tematyczną książkę „Potężna siła ojczystego słowa”. Rok 1906 okazał się dla braci Szemetów nasycony wydarzeniami. To i rozbudowa struktur Ukraińskiej Radykalno-Demokratycznej Partii, i próba zarejestrowania „Proświty” w Łubniach, a jeszcze w kwietniu Wołodymyra wybrano deputowanym do Pierwszej Dumy Państwowej (był to bodaj jedyny kandydat, który przeszedł do Dumy pod czysto narodowymi hasłami). Ważne wydarzenie historyczne miało miejsce w Łubniach także w 1911 roku. Wtedy rząd carski Rosji zakazał obchodów 50. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki. Jednak w Łubniach dzięki patriotom, którzy już po sześciu latach stworzą trzon miejscowej „Proświty”, mimo wszystko odbył się wieczór z tej okazji. Z inicjatywy deputowanego Rady Miejskiej Połtawy Juliana Matwijczuka, autora tych słów oraz przewodniczącego miejskiej „Proświty” Tarasa Pustowita zaułek Internacjonalny w Połtawie przemianowano na cześć działaczy „Proświty” — rodzeństwa, którego życie i działalność związane są z Połtawszczyzną: działacza społeczno-politycznego, członka Centralnej Rady Szemeta Wołodymyra Mychajłowycza (1873–1933), działacza społecznego Szemeta Mykoły Mychajłowycza (1882–1918), publicysty i działacza politycznego Szemeta Serhija Mychajłowycza (1875–1957). Ukraiński klub w Połtawie jako prekursor „Proświty” Ukraińska inteligencja Połtawszczyzny nie porzuciła marzenia o stworzeniu legalnego towarzystwa oświatowego. Cztery lata po pierwszym zakazie „Proświty” — w kwietniu 1910 roku założono Ukraiński klub. Wśród inicjatorów jego powstania byli Panas Myrny; deputowany pierwszej Dumy Państwowej, w przyszłości działacz Ukraińskiej Centralnej Rady Pawło Czyżewski; historyk, dziennikarz i pisarz Hryhorij Kowalenko; historyk, archeolog, etnograf Lew Padalka; jeden z założycieli pierwszej siły politycznej na terenach Centralnej i Lewobrzeżnej Ukrainy — Rewolucyjnej Ukraińskiej Partii imienia Bohdana Chmielnickiego oraz Głównym Zarządem Policji Narodowej Ukrainy w obwodzie chmielnickim. Plany współpracy z nimi na 2018 rok zostały już zatwierdzone. 2018 rok — rok 150-lecia Towarzystwa „Proświta” na Ukrainie, dla Chmielnickiej miejskiej „Proświty” został naznaczony podpisaniem Umowy o współpracy z jednostką wojskową 3053 Gwardii Narodowej Ukrainy. Umowa przewiduje różnorodną współpracę na wzajemnie korzystnych warunkach. W wykonaniu Umowy będą przeprowadzane TAKIE tematyczne wydarzenia: okrągłe stoły, wykłady, konferencje, odwiedzanie Domu Ludowego „Proświty” przez personel, spotkania z członkami „Proświty” w jednostce wojskowej i inne. Umowę podpisali przewodnicząca Chmielnickiej miejskiej „Proświty” Zoja Didenko oraz dowódca j.w. 3053 Zachodniego operacyjno-terytorialnego zjednoczenia Gwardii Narodowej Ukrainy podpułkownik Roman Berezniuk. Po podpisaniu Umowy żołnierze obejrzeli film „Świątynia ukraińskiej duszy”. Serhij Szemet znanego adwokata E. Sijalskiego. W rzeczywistości przewodnikami wszystkich głównych narodowo-oświatowych wydarzeń w Połtawie, jak i wcześniej, byli Pawło Czyżewski, Wiktor Andriewski, Hryhorij Kowalenko, Wadym Szczerbakiwski”. Otwarcie Ukraińskiego klubu odbyło się w sobotę 9 listopada 1913 roku, w przeddzień 75. rocznicy śmierci Iwana Kotlarewskiego. Początkowo ksiądz o. Teofil Bułdowski odprawił nabożeństwo i poświęcił pomieszczenie, a potem przemówienie wygłosił przewodniczący klubu. Wśród gości byli wybitny ukraiński uczony-historyk i działacz społeczny Mychajło Hruszewski, redaktor czasopisma „Rada” A. Nikowski, autor manifestu „Samostijna Ukraina”, jeden z fundatorów „Bractwa tarasiwców” Mykoła Michnowski i inni. Ukraiński klub zjednoczył przedstawicieli ukraińskiej inteligencji Połtawy, w sumie — około 120 osób. Pomieszczenie wykorzystywano do wydarzeń społeczno-kulturalnych, w szczególności prób kółka chóralnego, zebrań towarzystw muzycznych. W 1914 roku klub odwiedzili Ukraińcy z Kubania, wybitny uczony Fedir Wowk, pisarz i działacz społeczny P. Żabotyński. Znaczącym zjawiskiem kulturalnym była biblioteka Ukraińskiego klubu. Autorzy książki „Budynek ukraińskiego klubu w Połtawie: zabytek historii epoki odrodzenia narodowego i Ukraińskiej Rewolucji” Taras Pustowit, Ołeksandr. Własny korespondent
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
