Strona · s. 13strona oryginału ↗
«Precz od Moskwy!»
Слово Просвіти, №08 за 2018 рік
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora „Przed nami stoi pytanie: na którą ze światowych literatur obrać kurs? W każdym razie nie na rosyjską. Od literatury rosyjskiej, od jej żywiołu poezja ukraińska powinna uciekać jak najszybciej. Rzecz w tym, że literatura rosyjska od wieków ciąży nad nami jak gospodarz sytuacji, który przyzwyczaił psychikę do niewolniczego naśladownictwa. Społeczeństwo ukraińskie, wzmocniwszy się, nie pogodzi się ze swoim faktycznym hegemonem — rosyjskim konkurentem. Musimy niezwłocznie stanąć po stronie młodego społeczeństwa ukraińskiego, które ucieleśnia nie tylko chłopa, ale i robotnika, i tym na zawsze skończyć z kontrrewolucyjną ideą tworzenia na Ukrainie kultury rosyjskiej” — te słowa Mykoły Chwylowego stały się prologiem do wystawy. Hasło pisarza „Precz od Moskwy!” w latach 20. XX wieku dotyczyło konieczności odrodzenia i rozwoju samodzielnej literatury ukraińskiej, a w połowie XX wieku ukierunkowało ukraiński ruch oporu przeciwko sowieckiemu totalitaryzmowi na zdobycie państwowości, natomiast w naszych czasach pozostaje aktualne z powodu militarnej agresji Rosji przeciwko naszemu państwu. Ekspozycja wystawowa składa się z dwóch części: historia zbrodni Imperium Rosyjskiego i Związku Sowieckiego przeciwko narodowi ukraińskiemu oraz obecny stan stosunków ukraińsko-rosyjskich (restauracja totalitaryzmu w Rosji, nostalgia za stalinizmem, kłamliwa rosyjska propaganda oraz ukraińska odpowiedź na te wyzwania). Do udziału w otwarciu wystawy zaproszono bohaterów-szestdziesiątników, działaczy społecznych. Tego dnia w muzeum zaprezentowano film dokumentalny „Niezłomny prezydent” o przewodniczącym Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryle Osmaku. Wystawę otwiera długa lista zbrodni „bratniego narodu” przeciwko Ukrainie. Przedstawiamy uwadze czytelników tylko część tej listy. 1093 r. — Kijowski latopis „Wremiennik” pisał: „Nasz północny sąsiad Suzdalszczyzna jest znacznie niebezpieczniejszym wrogiem niż Połowcy”. 1169 r. — Włodzimiersko-suzdalski książę Andrzej Bogolubski zdobył i ograbił Kijów (była to pierwsza wojna przyszłej Moskowii przeciwko Kijowowi). 1500 r. — Księstwo Moskiewskie przyłącza do siebie ziemie czernihowską i siewierską. XVI wiek — Carstwo Moskiewskie, rozpoczynając wojnę inflancką, uzasadnia konieczność powrotu ziem, które wchodziły w skład Rusi Kijowskiej, w tym ukraińskich. Pojawienie się w Moskwie teorii „Moskwa — Trzeci Rzym”, „Moskwa — Nowy Kijów”, które legły u podstaw imperialnych roszczeń wobec ziem ukraińskich. 1626—1628 гг. — Zakaz w państwie moskiewskim piśmiennictwa ukraińsko-białoruskiego, w tym antyunickiego: a mianowicie dzieł St. Zyzaniego, K. Trankwiliona-Stawrowieckiego. Potępiono cały system piśmienniczy metropolii kijowskiej. 1626 r. — Rozkaz Synodu dla metropolity Ukrainy, aby zebrał ze wszystkich cerkwi księgi starego druku ukraińskiego, a zamiast nich wprowadził wydania rosyjskie. 1627 r. — Ukazem cara moskiewskiego Aleksego Michajłowicza nakazano zebrać księgi druku ukraińskiego i spalić, a także zabroniono kiedykolwiek w przyszłości kupować ukraińskie księgi… 1652 r. — Sobór Ziemski podjął decyzję o przyłączeniu Ukrainy do Moskowii. 1654 r. — Ugoda perejasławska z Moskowią. Przyjęcie protekcji cara rosyjskiego. Ruś-Ukraina i Moskowia zobowiązywały się wspierać nawzajem w walce przeciwko wspólnemu wrogowi — Polsce. Car moskiewski Aleksy Michajłowicz i Duma Bojarska zatwierdzili tak zwane artykuły Bohdana Chmielnickiego (Artykuły marcowe), które utrwaliły warunki umowy ukraińsko-moskiewskiej. Niemal od razu po umowie B. Chmielnickiego z Moskowią ta ostatnia zaczęła zabraniać prostym, ale jeszcze wolnym ludziom noszenia jaskrawej odzieży i skórzanych safianowych butów, ponieważ mogło to negatywnie wpływać na zniewolonych moskiewskich „chołopów”. 1654—1708 r. — Stałe łamanie przez Moskowię ugód perejasławskich w celu likwidacji autonomii Hetmanatu. Przekupstwo i napuszczanie jednych starszyzn na drugich, a kozaków przeciwko starszyźnie. 1655 r. — Armia moskiewska, poruszając się na Lwów, wypaliła miasta i wsie w odległości 50 km od głównej trasy. 1656 r. — Zdrada Moskwy, kiedy Polska wydawała się ostatecznie rozgromiona, Moskowici, bojąc się wzmocnienia Rusi-Ukrainy, zawarli z Polakami separatystyczny traktat pokojowy w Wilnie. 1659 r. — Po śmierci Bohdana Chmielnickiego Moskwa decyduje się zniszczyć Ruś. Książę Bariatynski w drodze do Kijowa powiesił 3000 osób, potem, wycinając na Ukrainie około 15 tysięcy ludności, pytał cara moskiewskiego o pozwolenie, aby „wyciąć i wypalić” wszystkich Ukraińców w promieniu 150 wiorst wokół Kijowa. W ciągu kilku następnych lat Moskowici wyniszczają niemal wszystkich współpracowników Bohdana Chmielnickiego. 1667 r. — Moskwa zmusza hetmana I. Brzuchowieckiego do oddania wszystkich miast Lewobrzeżnej Ukrainy pod władzę wojewodów moskiewskich. Moskwa zabroniła Ukrainie sprzedawać swoje towary do innych krajów, poza Moskowszczyzną. Ale na swojej granicy nałożyła na ukraińskie towary wysokie cło. Rozczłonkowanie Rusi-Ukrainy w wyniku podstępnej zdrady Moskwy, która zawarła separatystyczną ugodę andruszowską z Polską i podzieliła Ruś wzdłuż Dniepru: Kijów, ziemie Wojska Zaporoskiego i Lewobrzeżna Ukraina przechodzą do Moskowii, a Prawobrzeżna – do Polski. 1672 r. — Pozbawienie hetmaństwa i zesłanie na Sybir D. Mnohohrisznego z całą rodziną i kilkoma współuczestnikami. Aresztowanie atamana koszowego Wojska Zaporoskiego I. Sirki. Aresztowanego wysłano do Moskwy, a potem — do Tobolska na Sybir. 1677 r. — rozkaz patriarchy Joachima, by wyrywać z ukraińskich ksiąg karty, „niezgodne z moskiewskimi”. 1685 r. — Skasowanie autonomii cerkwi ukraińskiej i ustanowienie kontroli patriarchy moskiewskiego nie tylko nad religią, ale i oświatą oraz kulturą Ukrainy. 1687 r. — Artykuły kołomackie, na mocy których Moskwa zobowiązywała hetmana do dbania o zwiększenie liczby małżeństw między Rosjanami a Ukraińcami. 1689 r. — Zabroniono Ławrze Kijowskiej drukować księgi bez pozwolenia patriarchy: „Pierwsza cenzura Rosji została wprowadzona specjalnie dla wydań druku małoruskiego”. 1690 r. — Sobór Moskiewski przeklął i skazał na zniszczenie dzieła pisarzy ukraińskich XVII w. („Kijowskie nowe księgi” Piotra Mohyły, K. Stawrowieckiego, P. Halatowskiego, Ł. Baranowicza, A. Radziwiłłowskiego i innych). 1693 r. — Zakaz patriarchy Adriana przywożenia ukraińskich książek do Moskwy. List patriarchy moskiewskiego do Ławry Pieczerskiej w Kijowie o zakazie jakichkolwiek książek w języku ukraińskim. 1703—1720 гг. — Dziesiątki tysięcy ukraińskich chłopów i kozaków zostały siłą zagnane do budowy Petersburga, 25 tysięcy zginęło od chorób na tamtejszych bagnach. 1704 r. — Stłumienie przez wysłane przez Moskowię wojska antypolskiego powstania Semena Palija na Prawobrzeżnej Rusi-Ukrainie, która znajdowała się pod okupacją Polski. 1708 r. — Reforma administracyjna w Rosji. Na terytorium Ukrainy utworzono dwie gubernie — kijowską i azowską. Masowe niszczenie ukraińskich wsi i miast przez Moskowitów jeszcze przed przejściem hetmana I. Mazepy na stronę szwedzkiego króla Karola XII. Zdobycie i zniszczenie stolicy Hetmanatu, miasta Baturyn, przez wojska moskiewskie, które wycięły
13. Masowe represje i deportacje ludności na terytorium Zachodniej Ukrainy, operacja „Wisła” — 1944 początek—lata 50. 14. Ideologiczny dyktat i represje wobec elity naukowej i kulturalnej doby późnego stalinizmu 1946—1953. Ukraiński historyk Stanisław Kulczycki ocenia straty demograficzne Ukrainy w pierwszej połowie XX wieku na około 15 mln osób. Uwagę wielu zwiedzających wystawę przyciągają autobiograficzne płótna zasłużonego mistrza twórczości ludowej Borysa Kurlikowa, który był więziony w latach 1939—1947: „Krok w lewo, krok w prawo”, „Budowniczy świetlanej przyszłości”, „Marzenia”, „Niewolnicza praca przy wyrębie lasu”, „Zrehabilitowany i jego mienie”. Obok osobiste rzeczy obozowe Jewhena Swerstiuka, Wasyla Owsijenki i Olesia Szewczenki. Rozdział „Represje lat 1950—1960” opowiada o losach Łewka Łukjanenki, Mychajła Soroki, Hennadija Polowego (Mohyły), Kateryny Zaryckiej, Stefanii Petrasz, Darii Husiak, Hałyny Dydyk, Jurija-Bohdana Szuchewycza i innych. „Represje lat 70.” — o Mykole Horbalu, Wałeriju Marczenku, Zinowiju Antoniuku, Iwanie Switłycznym, Mustafie Dżemilewie, Alli Horskiej, Nadii Switłycznej. „Represje lat 1970—1980” — o Ihorze Kałynciu, Jarosławie Łesiwie, Iwanie Sokulskim, Petrze Rubanie, Ołeksie Tychym, Juriju Łytwynie, Olesiu Szewczence. W rozdziale „Karna psychiatria” mowa o Czerniachowskiej i Leningradzkiej specjalnych szpitalach psychiatrycznych. Z rozdziału „Rosja teraz” można dowiedzieć się, jak rosyjska władza brutalnie rozpędza nieautoryzowane wiece, o zabójstwie Borysa Niemcowa, losie piosenkarza Andrija Makarewicza, procesie byłej dyrektorki Biblioteki Literatury Ukraińskiej w Moskwie Natalii Szariny. Stoisko „Ich tam niet” ujawnia dowody rosyjskiej obecności w Donbasie, przykłady odmowy księży Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego odprawiania nabożeństw żałobnych za poległych ukraińskich żołnierzy, próbki fałszywych wiadomości rosyjskiej telewizji. Tutaj również lista ukraińskich obywateli-więźniów politycznych, których bezprawnie przetrzymuje się w Federacji Rosyjskiej i okupowanym przez Rosję Krymie. Wśród zaprezentowanych wydawnictw: „Czekistowskie dossier okupowanej Ukrainy” w trzech tomach, „Kronika Ukraińskiej Powstańczej Armii”, „Czarna księga Ukrainy”, „Ukraińska Grupa Helsińska 1978—1982. Dokumenty i materiały”, antologia poezji „Zza krat”. Ekspozycję kończą dziecięce rysunki z Awdijiwki i Marjinki. Wystawę dopełniają wiersze Ołeksandra Olesia, Jewhena Płużnyka, Iryny Senyk, Iwana Switłycznego, Mykoły Samijłenki, Wasyla Stusa i innych ukraińskich poetów. Wystawa pod takim tytułem działa w Muzeum Szistdesiatnyctwa. Poświęcono ją 80. rocznicy Wielkiego Terroru. W ekspozycji zaprezentowano obrazy i rysunki artystów-więźniów politycznych B. Kurlikowa, J. Macijewskiej, W. Kutkina, H. Polowego, H. Herczaka, a także fotografie, dokumenty i rzeczy pamiątkowe ze zbiorów muzealnych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
