Strona · s. 14strona oryginału ↗
Kiedy serca są pełne dobra i miłości, rozkwitają dusze i wszystko wokół
Слово Просвіти, №08 за 2018 рік
Małżeństwo Maria i Stepan Chamarowie jest dobrze znane nie tylko w ich ojczyźnie, ale także we Lwowie. To aktywni proświcianie, u których po przejściu na emeryturę rozpoczęło się niezwykle ciekawe, płodne życie.
Ihor CZERNETCKYJ, sołtys wsi Werbiw, proświcianin; Jarosława PAWLIW, proświcianka
Stepan Chamar z zawodu jest inżynierem, ukończył Lwowski Instytut Leśno-Techniczny. Ale w duszy jest pedagogiem, potrafi pracować z ludźmi. Jego życiowa mądrość, autorytet, zrozumienie problemów społecznych, dążenie do ciągłego wychowywania młodego pokolenia swojego państwa pomaga mu jednoczyć wokół siebie ludzi o podobnych poglądach, znajdować wsparcie. Swego czasu był współorganizatorem stworzenia dla młodych chłopców artystycznej szkoły zawodowej w Niżankowicach na Lwowszczyźnie, gdzie był zastępcą dyrektora. Do dziś uczniowie — meblarze, stolarze, rzeźbiarze z wdzięcznością wspominają swojego mentora Stepana Dmytrowycza, bo zdobyty fach i dziś daje im możliwość pracować, być użytecznymi dla ludzi, dla Ukrainy. Za plecami ma jeszcze 4 lata pracy jako główny technolog w fabryce „Kijankosztajnhof” i 40 lat w lwowskim kombinacie meblowym, gdzie od 1989 roku kierował podstawową komórką Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a następnie „Proświty”. Tego wytrwałego, nienagannego pracownika, działacza społecznego i dziś tam pamiętają.
Ile setek lat minęło od czasu pierwszej pisemnej wzmianki (1448 r.) o wsi Werbiw na Brzeżańszczyźnie (Tarnopolszczyzna), gdzie urodził się Stepan, ale nikt nie napisał jej historii. A strony jej są ciekawe, smutne, tragiczne. Nazbierało się wiele wspomnień ludzi, fotografii z rodzinnej wsi i chutoru Staryj Werbiw — zakątka, gdzie się urodził i skąd zaczął się Werbiw. A ile czasu musiał poświęcić na poszukiwania materiałów w archiwach. Często odwiedzał miejsca we wsi związane z pewnymi wydarzeniami jej historii. Przejmował się do głębi duszy przeszłością, przeżywał wydarzenia teraźniejszości, analizował, przelewał na papier myśli, wrażenia. Tak z inżyniera narodził się krajoznawca, historyk wsi. I to nie fach, a wielkie powołanie, poświęcenie. „Młodzież musi znać naszą historię, aby nie tylko kontynuować, ale i pomnażać jej chwalebne strony” — twierdzi Stepan Dmytrowycz. Dziesięć lat żmudnej pracy — i światło dzienne ujrzała książka „Zarys historyczny wsi Werbiw” (Lwów, 1998) na 550-lecie pisemnej wzmianki (1448—1998). Jej prezentacja zamieniła się w wielkie święto. Książka rozeszła się błyskawicznie i trzeba było przygotowywać dodatkowy nakład, a dziś jest ona rarytasem. Niedawno ujrzała światło dzienne jego druga książka „Hajiwki, wiosnianki, korowody oraz pieśni marszowe na Wielkanoc we wsi Werbiw”. Obecnie pracuje nad historią własnego rodu.
Stepana Chamara radośnie witają we wsi, jest mile widzianym gościem w każdym domu. Dba on także o swój stary rodzinny dom na chutorze Staryj Werbiw. Dom jego — świetlica z wyszywanymi ręcznikami na obrazach — nigdy nie zamyka się na klucz. Tam może odpocząć podróżny; tam odbywają się nabożeństwa z księdzem dla tych, którzy nie mogą uczęszczać do cerkwi w centrum wsi, dokąd trzeba iść około 2 kilometrów; tam młodzież chutoru przygotowuje jasełka na święta Bożego Narodzenia. Wychodźcy ze wsi, którzy mieszkają we Lwowie, wybrali Stepana przewodniczącym werbiwskiej społeczności we Lwowie. Oni zawsze pomagają wsi w ważnych sprawach — i fizycznie, i materialnie. Zawsze ramię w ramię ze swoim liderem. Wszyscy, którzy znają tego niespokojnego, energicznego człowieka, mówią: „On za życia postawił sobie pomnik”. Nie, nie z kamienia czy granitu, a swoimi zasługami, inicjatywami i wcielaniem ich w życie.
Pomnik — popiersie Stepana Bandery we wsi Werbiw. Organizator budowy S. Chamar
On jest inicjatorem i organizatorem budowy w centrum wsi wspaniałego pomnika „Bojownikom o wolność Ukrainy”, na którym wyryto 138 imion bojowników-bohaterów, pomnika nieznanych 18 strzelców siczowych na miejscu 2 brzozowych krzyży (niedaleko Werbiwa i Brzeżan znajduje się owiana sławą i skropiona krwią strzelców siczowych z okresu I wojny światowej góra Łysonia). Proświcianin Stepan jest organizatorem budowy w Werbiwie na placu Niepodległości, gdzie odbywają się ważne wydarzenia, pomnika-popiersia Bohatera Ukrainy Stepana Bandery — pierwszego w rejonie brzeżańskim i trzeciego w obwodzie tarnopolskim. Nieobojętny na historię narodu, S. Chamar zadbał, aby nie osunęła się Wielka Mogiła na cmentarzu, aby została obłożona płytami, aby na maszcie zawsze był nowy niebiesko-żółty sztandar, aby były wyryte nazwiska bohaterów-współmieszkańców i pseudonim nieznanego „Borysa”. Dzięki inicjatywie Stepana wykonano i poświęcono 3 tablice pamiątkowe we wsi (przygotowują 4.) i jedną w Brzeżanach. W Brzeżanach na fasadzie miejskiego Ratusza tablica pamiątkowa poświęcona jest małoletniemu członkowi OUN, wychodźcy z Werbiwa Hryhorijowi Biłousowi, którego powieszono przy Ratuszu wiosną 1945 roku. Na centralnej ścianie cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej w Werbiwie — wszystkim księżom, którzy służyli w parafii, a w szczególności księdzu-dziekanowi Wasylowi Kusznirze, urodzonemu na Lwowszczyźnie, proboszczowi wsi Werbiw, budowniczemu cerkwi, organizatorowi i przewodniczącemu miejscowej „Proświty”, czytelni, Towarzystwa Trzeźwości i „Dobry Gospodarz”, członkowi zarządu powiatowego Masłosojuzu. Za wsparciem Stepana prochy głównego proświcianina Werbiwa końca XIX — pierwszej połowy XX wieku księdza-dziekana Wasyla Kusznira, który zmarł od komunistyczno-bolszewickiego terroru, z honorami przeniesiono z cmentarza na dziedziniec cerkiewny. Na bocznej ścianie Domu Ludowego od drogi, również dzięki Stepanowi, na tablicy pamiątkowej uwieczniono nazwiska ludzi, którzy, poruszając się na kolanach, rozbijali tłuczeń, i dzięki których ciężkiej pracy we wsi jest asfaltowa droga. On własnoręcznie wyrył ich nazwiska. Do głębi duszy nasz współmieszkaniec przejął się losem urodzonej w Werbiwie, lwowskiej studentki medycyny, młodej patriotki, referentki Ukraińskiego Czerwonego Krzyża Iryny Babuniak (pseudonim „Nina”), która, ratując bojowników, koło wsi Bilcze-Złote okręgu czortkowskiego (obecnie rejon borszczowski na Tarnopolszczyźnie) w maju 1945 roku wpadła w zasadzkę enkawudzistów, którzy bestialsko zamordowali ją na polu bitwy (30 bagnetami przebili jej głowę, co zostało odkryte podczas jej ekshumacji razem z przyjaciółką „Łesią”). Nawiasem mówiąc, Iryna jest siostrą Jarosława Babuniaka — założyciela i długoletniego dyrygenta słynnego reprezentacyjnego chóru „Homin” Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii, honorowego członka WUT „Proświta” (1999 r.). Rycerską nagrodę Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej — Brązowy Krzyż Zasługi, którym odznaczona została w 1945 roku Iryna („Nina”), niedawno powierzono odebrać od lwowskiej społeczności werbiwian właśnie S. Chamarowi dla miejscowego muzeum. Lecz nie uspokoił się...
Pomnik bojownikom o wolność Ukrainy we wsi Byszki. Współorganizator budowy Maria Chamar. Projektant Ołeh Chamar
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
