Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ich wspólna droga...

Слово Просвіти, №08 за 2018 рік

N. HOŁOD, dyrektor Muzeum Krajoznawczego w Brzeżanach, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, działaczka Proświty; J. PAWLIW, członek Tarnopolskiego Obwodowego Oddziału Towarzystwa „Ukraina-Świat” oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Małżeństwo działaczy Proświty, Stepan i Maria Chamarowie, to jak jedno ciało, ludzie jednego ducha – „swój swego zawsze znajdzie”, żartując, wspomina młodość Stepan. Wychowany w rodzinie o tradycjach narodowych, nie mógł nie zauważyć i nie pokochać tej miłej, uśmiechniętej brunetki z długim warkoczem, w wyszywanej koszuli. Tym właśnie Maria Holasz wyróżniała się wśród studentek Lwowskiego Uniwersytetu Państwowego im. I. J. Franki. Pani Maria wspomina, jak stała na dworcu autobusowym we Lwowie w rozpaczy – autobus był przepełniony, a ona koniecznie musiała jechać do domu, do wsi Byszki w rejonie kozowskim. Kierowca zamknął już przednie drzwi. Nagle z okna autobusu nieznajomy jeszcze wtedy chłopak zakomenderował: „Szybciej do tylnych drzwi!”. Drzwi lekko się uchyliły, chłopak wyciągnął do dziewczyny ręce i niemal wciągnął ją do środka. Pasażerów było tak wielu, że nie było gdzie szpilki wcisnąć. Tak właśnie jechali w ścisku, czując bicie swoich serc... Po raz drugi Stepan i Maria spotkali się na wieczorku na uniwersytecie. Maria śpiewała w chórze i zespołach. Od tamtej pory trwa ich wspólna droga. Po ukończeniu wydziału mechaniczno-matematycznego uniwersytetu dziewczyna pracowała jako nauczycielka matematyki, początkowo w szkołach obwodu lwowskiego, a później we Lwowie. Niełatwo było małżeństwu w czasach radzieckich. Ojciec Stepana odbywał karę za poglądy nacjonalistyczne. Ukraińscy patrioci nie byli potrzebni ani władzy polskiej, ani faszystowskiej, ani bolszewickiej. Ojca Marii, Iwana Holasza, reżim bolszewicki zamordował w tarnopolskim więzieniu. (Nazwisko Holasz jest znane w historii walki narodowowyzwoleńczej lat 40.–60.). Mając „plamy” w życiorysach rodzin, ani Stepanowi, ani Marii nie świeciła kariera, choć byli dobrymi specjalistami. Oboje jednak żyli nadzieją i wierzyli, że tak nie będzie zawsze. Kiedy powiało wiatrem zmian, wstąpili do Towarzystwa Języka Ukraińskiego, a z czasem zostali członkami odrodzonej „Proświty”. Pani Maria Chamar angażowała uczniów w odrodzenie ukraińskich tradycji: zorganizowała w szkole kółko, uczyła wyszywać krzyżykiem, ściegiem „nyz”, robić mereżkę, dobierać wzory na bluzki, serwetki, ręczniki. Zwyczajom i tradycjom poświęcała różne wydarzenia. Jako pierwsza we Lwowie, w szkole średniej nr 70, zorganizowała klasę-muzeum ukraińskiego ręcznika, która stała się centrum propagowania wiedzy o Ukrainie. Tutaj poznawano znaczenie ręcznika w losach Ukrainy. Tutaj organizowała wystawy. Przez lata niepodległości zebrała niemało ręczników z różnych obwodów Ukrainy, z których każdy ma ciekawą historię. Oprócz tego pani Maria wyszyła różnymi technikami wiele ręczników i koszul. Oryginalne wzory zadziwiają i cieszą oko. Prezentację jej kolekcji pamiętają w Muzeum Honczara oraz w Muzeum Literackim w Kijowie, w Brzeżanach, Tarnopolu, w Werbowie i Byszkach. A także wystawy na prośbę ŚFUKO (Światowej Federacji Ukraińskich Organizacji Kobiecych) w Kijowie w dniach jubileuszowego 50. zjazdu Światowego Kongresu Ukraińców oraz w Politechnice Lwowskiej w dniach odbywającego się tam X Światowego Kongresu Ukraińców (ŚKU). W Muzeum Krajoznawczym w Brzeżanach działa wystawa „Skarby narodu” (96 ręczników z różnych obwodów Ukrainy) – hojny dar z kolekcji mistrzyni Marii Iwaniwny Holasz-Chamar. Małżeństwo Chamarów własnymi siłami wybudowało dom we Lwowie, teraz mieszkają tu jeszcze dwaj synowie-działacze Proświty, Ołeh i Ihor, wraz z rodzinami. Ta zżyta rodzina żyje w zgodzie, miłości i łasce Bożej. Wigilie, obiady wielkanocne, jubileusze ledwo mieszczą wszystkich przy wielkim stole, zmajstrowanym przez gospodarza domu. Cała rodzina jest w wyszywankach mamy, babci Marii. Synowe i wnuczka też wprawnie wyszywają, bo jest od kogo brać przykład. W jubileuszowe daty Chamarów jest tu szczególnie tłoczno: byli uczniowie, koledzy i działacze Proświty kochają, szanują i poważają to małżeństwo. Maria i Stepan Chamarowie stworzyli domowe muzeum. To dwa pokoje w przyziemiu. Pokój Marii to pełne szafy wzdłuż ściany różnego stroju narodowego: koszule, bluzki, zapaski, spódnice, kamizelki, gorsety, żupany, kożuchy, płachty, horbotki. Na ścianach wiszą ręczniki. I te wszystkie rzeczy nie są tam przypadkowo. Przemawia przez nie cała Ukraina, jej regiony i krainy. Każdy cudowny przedmiot to osobna historia. A opiekunka wszystkich tych skarbów jest również aktywnym członkiem Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich oraz, podobnie jak mąż, „Proświty” dzielnicy halickiej we Lwowie i towarzystwa „Tarnopolszczyzna”. Pokój-muzeum Stepana jest bogaty w wyroby z drewna (gospodarz jest inżynierem-technologiem przemysłu leśnego i drzewnego): starodawny bambetel, półeczki, szafki, rzeźbione przedmioty – prezenty oraz własnoręcznie wykonane w różnych technikach – oczy się rozbiegają. Jest tu i kołowrotek nożny, i snop lnu w kącie. Są też ciekawe obrazy z tytułami ukraińskich pieśni: „Noc księżycowa”, „Łódź kołysze się na wodzie”, „Kozak odjeżdża”, „Nad szopką gwiazda jasna zaświeciła” i inne. A jaka piękna jest kolekcja dzbanów, kumanów i innych wyrobów ceramicznych! I każdy z nich ma swoją historię. A do tego albumy, fotografie. A w nich – życie działaczy Proświty, ciekawe i wielowymiarowe. Maria i Stepan są jak igła i nitka: gdzie igła, tam i nitka. Są wszędzie razem. Bo oboje są aktywnymi działaczami Proświty, pochodzącymi z Tarnopolszczyzny. Każde z nich kocha swój kraj i Ukrainę, przeżywa jej losy. Pani Maria jest inicjatorką i współorganizatorką utworzenia w rodzinnej wsi Byszki w rejonie kozowskim Muzeum Walki Narodowowyzwoleńczej OUN-UPA im. Jakiwa Busoła. 8 października 2017 roku Byszki były centrum obchodów w skali obwodowej 75-lecia Ukraińskiej Powstańczej Armii. Wszak w latach 1943–45 właśnie Byszki były stolicą walczącej UPA. W domu, w którym zorganizowano muzeum, znajdował się sztab UPA. Przebywali tu wybitni działacze Centralnego Prowodu. W dniach obchodów jubileuszu część uroczystości odbywała się przy pomniku „Bojownikom o wolność Ukrainy”, którego architektem jest syn Ołeh, a współorganizatorką budowy – pani Maria. Jako członkini towarzystwa „Tarnopolszczyzna” i lwowskiej organizacji towarzystwa „Poszuk” (Poszukiwanie), Maria Iwaniwna nie ustępuje mężowi w swoich inicjatywach i sprawach społecznych. Dzięki jej inicjatywie i talentowi organizacyjnemu na cmentarzu powstał pomnik nieznanych żołnierzy OUN-UPA – kwiatu narodu. Projektantem pomnika również był syn Chamarów. Pani Maria jest inicjatorką i organizatorką budowy kapliczki Matki Bożej przy pomniku. Podczas obchodów 75-lecia UPA we wsi Byszki pani Marii powierzono odebranie dla muzeum rycerskiego odznaczenia Teodozji („Darki”) Pidhajnej – żony obwodowego prowidnyka OUN Tarnopolszczyzny Juliana Hulaka („Tokarza”). „Darka” była członkinią referatury kobiecej. Stepan Chamar wraz z działaczami Proświty ze Lwowa podczas składania kwiatów u podnóża pomnika Szewczenki w Kaniowie. Podczas podróży szlakami kozackimi okręgowego kierownictwa OUN w latach 1941—1943, pracownik sztabu okręgu wojskowego „Łysonia” (1944—1947). Mieszkała w domu pani Marii w 1942 roku z synkiem Arkadijem, którego prochy spoczywają w ziemi byszkowskiej. Sama zaś dzielna „Darka”, urodzona we wsi Wielka Berezowica, zginęła we wsi Haje Szewczenkowskie w kryjówce wraz z przyjaciółką Stefanią Tkacz. Obecnie wzniesiono tam marmurowy znak pamięci). Krzyż pamiątkowy „Huliakowi Arkadijowi — synowi UPA 1944—1945” we wsi Byszki zainicjowała Maria Chamar, która pomagała opiekować się chłopcem. Poszukiwania krajoznawcze dotyczące losów bohaterów UPA, którzy przebywali we wsi Byszki, oraz tych, których znała, stały się podstawą jej książki „W Byszkach na skraju lasu”, w której pani Maria przelała na papier to, co bolało, co leżało na sercu. To opowieść o dzielnej walce wojowników i wojowniczek UPA, cierpieniach, deportacjach, których doświadczyły rodziny bojowników o wolność Ukrainy. A ponadto pani Maria jest autorką i redaktorką wspaniałego albumu „Moje hafty dla ciebie, droga Ukraino”, w którym znajdują się zarówno ręczniki tematyczne, jak i ukraińska odzież narodowa, skarby z rodzinnej skrzyni oraz dzieła własnych rąk. 27 stycznia 2018 roku Pan podarował pani Marii Chamar 80 lat! A ona jest młoda duchem, bogata w plany i marzenia, z młodzieńczym zapałem, dobrym spojrzeniem oczu, przyjaznym i szczerym uśmiechem. Z takimi osobami jak pani Maria wszystko wokół staje się jaśniejsze. Na miłości do ojczyzny, na takich entuzjastach i patriotach, jak małżeństwo działaczy Proświty Maria i Stepan Chamarowie, trzyma się świat. Małżeństwo Chamarów (Maria i Stepan) w świetlicy-muzeum pana Stepana w oczekiwaniu na gości. S. Chamar — drugi od prawej, przewodniczący delegacji werbowskiej we wsi Poruczyn w miejscu śmierci pierwszego przywódcy młodzieży Werbowa Mykoły Semczyszyna (S. Chamar jest inicjatorem uporządkowania i ustawienia na grobie dębowego krzyża). Podczas poświęcenia pomnika nieznanym żołnierzom UPA we wsi Byszki. Inicjatorka Maria Chamar (pierwsza od prawej). Pierwszy od lewej — projektant, syn Ołeh, trzeci — Stepan Chamar. 2012 r. Na wystawie 90 wyszywanych ręczników z całej Ukrainy. W Muzeum Krajoznawczym w Brzeżanach, 2009 r.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn