Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Droga nad Trubeż

Слово Просвіти, №08 за 2018 рік

W ostatnim czasie, zwłaszcza w związku z wyczekiwanym „ruchem bezwizowym”, Ukraińcy mają możliwość swobodnego podróżowania po świecie. Bardzo swobodnie poruszamy się po Pradze, Krakowie, Monachium i Paryżu. Jednak w każdym z tych znaczących miast wytrwale szukamy ukraińskich śladów. Zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że dzięki Sowietom wybitni Ukraińcy zmuszeni byli wyruszać w świat. Można to również potwierdzić wersem Małkowycza „…nasze wojsko w ziemi i w światach”, a dalej chce się zaprzeczyć pesymistycznemu „…i żadna trwoga synowska nie zbierze go znowu pod sztandar”. Ponieważ, mimo mojego bardzo ostrożnego stosunku do „patriotów”, którzy leżąc przed telewizorem „kochają Ukrainę”, patrioci, na szczęście, istnieją. Iryna OLIJNYK, kandydat nauk filologicznych. Nasz naród w waśniach skona… — Ja nie chcę tego słyszeć! Kłamstwo! Nie nad nimi kalina płonie, nie nad nami ryczy wronie stado… Iwan MAŁKOWYCZ. Właśnie takie doborowe świadome towarzystwo zjednoczył Honorowy przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Jewhen Łupakow, którego można nazwać przewodnikiem idei narodowej. Już po raz kolejny siłą swojego talentu organizatorskiego łączy w jednej przestrzeni, wydawałoby się, ludzi nie do połączenia, którzy reprezentując różne kategorie wiekowe, patriotyczne i zawodowe, zjednoczeni są pracą na rzecz Ukrainy nie słowami, a konkretnymi czynami. Wyjątkowość tych podróży polega na tym, że u ich podstaw leży nie tylko oddanie czci tym, którzy oddali swoje życie za NIEPODLEGŁOŚĆ, ale także uwiecznienie ich pamięci i przywrócenie na karty historii zapomnianych imion z wychowawczą projekcją na współczesność. Potrzeba ta stała się szczególnie nagląca, ponieważ 100-lecie Ukraińskiej Republiki Ludowej dało impuls do odtajnienia archiwów i nowego spojrzenia na większość radzieckich mitów ukraińskiej historii. Dlatego nasza trasa po 100-leciu bitwy pod Krutami, które już nie wywołują historycznego oporu, wiodła przez Kijowszczyznę do rzeki Trubeż. Bitwa nad rzeką Trubeż miała miejsce zimą 1919 roku między kozakami sotni woronkiwskiej, boryspolskiej i barysziwskiej Armii URL pod dowództwem Iwana Michna i Iwana Czerpaka. I. BANDURKA, wieś Jabłuniw, rejon husiatyński, obwód tarnopolski. Olha Basarab urodziła się 1 września 1889 roku we wsi Pidhoroddia dzisiejszego rejonu rohatyńskiego obwodu iwanofrankiwskiego w rodzinie księdza Mychajła Łewyckiego. Jej matka Sawyna (z domu Strilbyćka) urodziła jeszcze córkę Iwannę i syna Seweryna, który później został działaczem społecznym i skautowym. O. Basarab zdobyła wykształcenie w pensjonacie dla dziewcząt na Śląsku (Weißwasser), liceum Ukraińskiego Instytutu dla Dziewcząt w Polsce (Przemyśl, 1902—1909) oraz na rocznych kursach w Austrii — Wiedeńskiej Akademii Handlowej. Jej droga zawodowa: towarzystwo ubezpieczeniowe „Dnister” (1910), Ziemski Bank Hipoteczny, wykładowca szkoły handlowej (1910—11). Później była praktykantką Ukraińskiego Związku Kredytowego w Tarnopolu. Jako studentka wstąpiła do „Płastu”, gdzie poznała Dmytra Doncowa i Jewhena Konowalca. 10 października 1914 roku została żoną studenta „Politechniki” Dmytra Basaraba, który 22 czerwca 1915 r. zginął na froncie włoskim w swoim. Stacja Barysziwka — kolumna zmierza do pomnika Bohaterów, inicjując grupę w celu opracowania działań na rzecz 100-lecia bitwy na szczeblu państwowym. Z tą propozycją przy znaku pamięci w Barysziwce przed społecznością i członkami Barysziwskiej Rejonowej Administracji Państwowej obwodu kijowskiego wystąpił przewodniczący boryspolskiej „Proświty” Anatolij Kowalczuk. Zaproponowano budowę kompleksu memorialnego w miejscu bitwy. Symboliczne jest to, że pracować nad projektem zgodził się autor kompleksu memorialnego „Pamięci bohaterów Krut”, ludowy artysta Ukrainy Anatolij Hajdamaka, który odwiedziwszy samo miejsce bitwy, przejął się tą ideą. Memoriał jest niezbędny, ponieważ historia, niestety, ma zdolność nie tylko do zniekształcania się, ale i powtarzania. Dowodem na to było płomienne słowo kontynuatora sprawy „czarnych zaporoszców”, pułku, który w czasach URL miał hasło „Ukraina albo śmierć”, Wasyla Ilczyszyna. Na ich cześć nazwana jest obecnie 72 brygada. Bojowego ducha uczestników upamiętnienia podtrzymywał bard, ludowy bandurzysta Wasyl Lutyj, tortury prądem, sińce od bicia pasem z klamrami, pod paznokcie wbijano igły… Również powykręcano nogi i ręce, do płuc wlewano krew. Dzielna 35-letnia Ukrainka zostawiła napis na ścianie celi, wydrapany zakrwawionymi paznokciami: „Umieram zamęczona, pomścijcie… O. B.”. Tak heroicznie odeszła z życia dzielna Olha Basarab, nie zdradzając tajemnicy Ukraińskiej Organizacji Wojskowej najeźdźcom. Dzięki agentom UOW faktu śmierci w tym więzieniu dzielnej Ukrainki nie udało się ukryć. Kampanię protestu rozpoczął także „Związek Ukrainek” i inne lwowskie towarzystwa ukraińskie. Z interpelacją poselską w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej wystąpił przewodniczący klubu ukraińskiego S. Chruckyj… I władze polskie zostały zmuszone do rozpoczęcia śledztwa. 26 lutego tego samego roku na żądanie brata Seweryna odbyła się ekshumacja ciała O. Basarab. Po sekcji zwłok zamęczoną patriotkę pochowano ponownie na Cmentarzu Janowskim na polu 15 przy udziale kilku tysięcy galicjan i kilkuset policjantów. Studenci nieśli trumnę z ciałem, kondukt pogrzebowy prowadzili księża. Po pogrzebie odbyła się masowa demonstracja. Wkrótce Polacy śledztwo. Wasyl Ilczyszyn przemawia przy pomniku Bohaterów Trubeża na stacji Barysziwka i sam Wasyl — uczestnik działań bojowych ATO. Z Jewhenem Ołeksandrowyczem zawsze podróżuje młodzież. Obecnie byli to wychowankowie liceum wojskowego im. Iwana Bohuna, studenci Instytutu Wojskowego Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. G. Szewczenki oraz Kijowskiego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki. Ukraińska idea narodowa ma swoje kamienie węgielne i oczywiście na pierwszym miejscu postać Tarasa Szewczenki. Dlatego odkryciem i niespodzianką stało się dla nas Barysziwskie Muzeum Tarasa Szewczenki. Ciekawe, że stworzone zostało na bazie prywatnej kolekcji znanego historyka, działacza społecznego, kontynuatora sprawy Chanenków i Tereszczenków Wasyla Kostenki, który nie tylko podarował unikalne wydania Kobziarza, kopię maski pośmiertnej Szewczenki oraz wiele innych cennych eksponatów, ale także doprowadził w 1987 roku do otwarcia muzeum, zostając jego dyrektorem. Zatem rację miał Henry Thoreau: „Znajdź swoje korzenie i nie przejmuj się innymi światami”. Jednak im bliżej jesteśmy przywrócenia sprawiedliwości historycznej, tym ostrożniejszymi trzeba być w obietnicach, bo nadszedł czas wcielać myśli w słowa. Uwaga! Do stulecia bitwy nad Trubeżem pozostał 1 rok. w sprawie śmierci patriotki umorzono „z powodu braku znamion przestępstwa”(?). Imię Olgi Basarab spowite jest aureolą męczeństwa walki o soborną i niepodległą Ukrainę. Do jej grobu na Cmentarzu Janowskim przez wszystkie lata przychodzą tysiące Ukraińców. W rocznice śmierci patriotki w Zielone Świątki odbywały się panichidy. Polacy kijami rozpędzali ludzi, a Sowieci gasili świece, grożąc czcicielom bohaterki. Wdzięczni potomkowie ustanowili na grobie nagrobek (autor projektu R. Lisowski). Na budynku we Lwowie, gdzie mieszkała nieśmiertelna Ukrainka, ustanowiono tablicę pamiątkową. Jedna z ulic nazwana jest jej imieniem, w szkole działa muzeum Olgi Basarab. Organizacja Ukrainek Kanady, Oddział Związku Ukrainek Australii nazwane są na jej cześć. Kureń nr 8 Narodowej Organizacji Skautowej Ukrainy PŁAST nosi imię Olgi Basarab. Jej postać została nakreślona w powieści „Kraina Irredenta” znanego ukraińskiego pisarza Romana Iwanyczuka. …Czy Niepodległość Ukrainy zdobywa się bezkrwawo? Nie! Za nią swoim życiem płacą przedstawiciele wielu pokoleń Ukraińców. Dopóki nie upadnie na świecie ostatnie imperium zła, walka

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn