Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 8 (1008), 21—27 lutego 2019
ANIOŁY NA MAJDANIE
Piąta rocznica Rewolucji Godności. Uczczenie bohaterów Niebiańskiej Setki na Majdanie Kijowskim
CZYNNIKI NASZEJ TOŻSAMOŚCI
DALEKOŚĆ HORYZONTÓW TOPACZEWSKIEGO
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Niedawne wydarzenia (30-lecie utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. H. Szewczenki; konferencja na temat edukacji w języku ojczystym w NAPN Ukrainy; prezentacja książki Kateryny Motrycz „Trzystuletnia Golgota. Fawor”; czteroksiąg opracowany przez Serhija Halczenkę; spotkanie z weteranami w Ukraińskim Państwowym Centrum Medyczno-Socjalnym Weteranów Wojny w Cyblach), choć różne pod względem formy, treści i istoty zadań, zawierają jednak pierwiastek jednoczący. Ukraińskość. Właśnie tą najwyższą dla świadomych obywateli wartością przejmował się każdy, biorąc udział w tych wydarzeniach. Wyrażone myśli i stanowiska dotyczyły jednego wspólnego mianownika — ukraińskiej państwowości, bez której Naród zdolny jest jedynie „tłuc glinę”, a co gorsza — być niszczonym przez etnobójstwa, lingwobójstwa, wielkie głody, ludobójstwa. Teraz, w okresie niezwykle skomplikowanej atmosfery społecznej, kiedy trwa rosyjska agresja na wschodzie Ukrainy (22. wojna rosyjsko-ukraińska) i Ukraińcy bronią, chronią swoją Niepodległość, Wolność, bardzo ważne jest mówienie ludziom prawdy. Bo jadąc do szpitala do weteranów współczesnej wojny (w większości młodych chłopców) w Perejasławiu, dziwisz się nieprawdzie, która jest rozrzucona po całej cierpiącej Ukrainie na wystrojonych billboardach. I przypominasz sobie Szewczenkę: „Krzyczycie,/ Że Bóg stworzył was nie po to, / Żebyście nieprawdzie pokłonili się!..”, który jakby zwraca się z ostrzeżeniem do tych, którzy najaktywniej przyczyniali się do tego, by w nasze rodziny przyszła tragedia wojny, a dzisiaj ich podłe usta, wygładzone kłamstwem, wołają o pokój. O jaki? Najwyraźniej taki, żeby „znowu skórę drzeć / Z braci nieświadomych siewców gryki...”. Musimy być świadomi obowiązku wobec przyszłych pokoleń, że zwycięstwo nad najeźdźcami-Moskwicinami nie utwierdzi się do końca, jeśli Naród nie zmiażdży hydry zła — oligarchatu, który, zagarnąwszy wszystko na Ukrainie (złoża, władzę, gospodarkę, przestrzeń informacyjną), nigdy nie będzie z nią duchowo, politycznie, ideowo, kulturowo. Odpowiedzialność momentu polega na tym, że wojna toczona jest na dwa fronty — zewnętrzny i wewnętrzny. I w jakiekolwiek formy by się „ubierała” (wojskowa, humanitarna, gospodarcza, informacyjna, kulturowo-historyczna), jej antyukraińskie ukierunkowanie jest faktem dokonanym również dla obecnego stulecia. Ordyńska agresja przeciwko ukraińskiej tożsamości narodowej i państwowości — to istotna cecha tego pojedynku, w którym zwyciężyć będziemy mogli tylko dzięki Jedności, która tworzy się sprawiedliwością, prawdą, ideą narodową, nieustannym wychowaniem Narodu. Nadchodzi czas, kiedy pełnym głosem warto oświadczyć, że zubożały naród, nieustannie karmiony „gastronomicznymi ideałami”, kochający bardziej chleb niż wolność, w końcu zostaje z niczym. Czy zdolny jest każdy obywatel być Ukraińcem, szczycić się tym, że jest Ukraińcem, jeśli będzie parobkował na swojej, ale cudzej ziemi? Przygotowana mu rola siewcy gryki i siewcy prosa przez „obcojęzyczne, nam wrogie państwo, które zdradziecko siedzi na apostolskich siedziskach” (P. Kulisz), nie jest postępem dla odrodzenia narodu. Potrzebuje ona zupełnie innego wymiaru, kiedy pełnokrwiście formować się będą także inne stany — ukraińska arystokracja wojskowa „rycerzy wielkich”; narodowych budzicieli Ducha i oświecicieli; siewców dobra i siły. Tylko synergia tych trzech sił „nie da okuć duszy żywej”, nie podaruje nikomu i nigdy szans na wydeptanie narodowego „Ja”. Jednocześnie Jedność jest dla nas wielką i pouczającą Lekcją. Tylko ona jest gwarancją sukcesu nieposkromionego przez obczyznę Narodu. Wiedzmy, że cała historia Moskwy i Moskwicinów budowana była na idei ujarzmienia Ukrainy, wykorzenienia narodu, aby nieprawdą okuć go „w ciemności i niewoli”. Zakończenie na str. 5 NIEPOKORNY UKRAIŃSKI DONBAS SUMSKIE TALENTY
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA, współprzewodniczący GF „Ukraińska alternatywa” Dość często w życiu stykamy się z emocjonalnym reagowaniem ludzi na wydarzenia, fakty czy sytuacje. Kiedy te emocje są spontaniczne, staramy się zrozumieć ich pochodzenie. Jeśli są systemowe, zwłaszcza, powiedzmy, u kierownika, wtedy pojawiają się pewne problemy, ponieważ emocjonalny składnik ludzkiej działalności musi być wyważony z realiami otaczającego środowiska i nie szkodzić ani samemu człowiekowi, ani otoczeniu. Przy czym niezależnie, czy są to emocje pozytywne, czy negatywne, chociaż te ostatnie zazwyczaj pociągają za sobą łańcuch dalszych różnorodnych kłopotów, a nawet katastrof. O ludzkich emocjach napisano niemało dzieł naukowych i artystycznych. Istnieją definicje i klasyfikacje tych przejawów. A co z emocjami społeczeństw i państw? Czy istnieją one jako naukowo-teoretyczny i praktyczno-stosowany problem współczesności? Czy jest, powiedzmy, w NAN Ukrainy taki kierunek badań? Czy można mówić o odpowiednich przewidywaniach zachowań na tak wielką skalę i o pracy, powiedzmy, światowej wspólnoty z „emocjonalnymi” krajami i terytoriami? I czy w ogóle istnieje ten problem? Oczywiście, tutaj muszą powiedzieć swoje ważne słowo naukowcy. Ja zaś trzymam się zdania, że ukraińskie społeczeństwo w kulturowo-historycznym dyskursie cywilizacji ma niezwykle potężne emocjonalne mentalno-genetyczne motywatory, przy czym o absolutnie pozytywnym charakterze. Petro ANTONENKO, m. Czernihów Centralna Komisja Wyborcza zarejestrowała 44 kandydatów na wybory Prezydenta Ukrainy 31 marca. To nie po prostu rekord w ciągu wszystkich 7 wyborów prezydenckich: dotychczas rekordowymi były wybory w 2004 roku — 24 kandydatów, na poprzednich w 2014 było 21. I oto takie… Co tu powiesz? Wrażenie, że na stanowisko głowy państwa może kandydować każdy, komu się chce. O tym wymownie świadczy lista 33 pretendentów, których Centralna Komisja Wyborcza nie zarejestrowała jako kandydatów. Wygląda na to, że ci, którzy u nas kierują życiem społeczno-politycznym, czyli biznes, władze, politykierzy, dążą do przekształcenia bardzo ważnej sprawy wyborów w farsę. Co jest za wystawieniem ogromnej większości pretendentów — i zarejestrowanych, i innych — tych, u których szanse na wybór są równe zeru? To obsługa jako technicznych figur jakichś poważnych kandydatów — odbieraniem głosów rywalom, udziałem przedstawicieli w komisjach wyborczych, to dążenie do „zaświecenia” swoich partyjek i siebie przed jesiennymi wyborami parlamentarnymi. Czyli przyczyny są nikczemne. Żeby już całkiem nie przekształcać wyborów w cyrk, prawie pół setki kandydatów (!) CKW odsiała, nie zarejestrowała. Niemały rezonans wywołała odmowa rejestracji lidera Kompartii Ukrainy Petra Symonenki. Tak, on jest żywy i zdrowy, w życiu politycznym, ten niejedno- Ot, powiedzmy, ukraińskie pieśni ludowe. W nich jest wszystko: radość, pociecha, uciecha, przeżycia, tęsknota, żal, oczekiwania, nadzieja, zaufanie, wiara… A oto okrucieństwa, podłości, cynizmu, beznadziei, bezradności, braku perspektyw, przeznaczenia nie ma. Nawet swoich wrogów nasz naród nazywa „worożeńky” (wrogowie-małe wrogowie), jakby daje im szansę zmienić się, stać się lepszymi. Ponad sto lat kroczy po świecie słynny wytwór duchowej sztuki narodu „Szczedryk”, który dzięki Mykole Łeontowyczowi otrzymał potężne planetarne brzmienie i uznanie. Nawiasem mówiąc, ukraiński muzykolog, badacz ukraińskiego folkloru muzycznego, członek korespondent NAN Ukrainy ze specjalnością folklorystyka Anatolij Iwanicki odnosi historię tworzenia motywów „Szczedryka” do epoki na kilka tysiącleci przed naszą erą. Pisze on, że stworzony „w neolicie sakralno-profaniczny obraz świata dotarł do nas w postaci różnych strukturalno-typologicznych (muzyczno-rytmicznych) modeli”, a kolędy i szczedriwki są odzwierciedleniem tego. Czy każdy naród ma tak potężną pozytywną historię emocji? I nie prostych, które są na powierzchni, a głęboko-wartościowych w sensie dosłownym i przenośnym. To w pełnej mierze odczuła Europa i świat sto lat temu, kiedy Ukraińska kapela Ołeksandra Koszycia odbyła światową podróż koncertową. Tysiąc występów od Austrii i Szwajcarii po Argentynę i Urugwaj poraziło świat niespotykanym dotąd objawieniem ukraińskiej duszy. To nie był po prostu sukces mistrzów sztuki muzycznej, to był triumf Ukraińskiego państwa, ukraińskiej pieśni, kultury duchowej i filozofii światowego ukraiństwa. Mimo utraty państwowości i długich lat niezłomnej walki z różnoskalowymi wrogami, Ukraińcy nie tracili swojego naturalnego optymizmu, przekazywali wiarę w jasną przyszłość z pokolenia na pokolenie.
Wyzwoleńcze zmagania lat 20. ubiegłego wieku, patriotyczno-nacjonalistyczny ruch lat 30., walka powstańców w latach 40. i 50., natchnienie szestdziesiątników, dysydentyzm lat 70.—80. — oto fundament, na którym powstała niepodległa Ukraina. Dlatego majdany Ukrainy — Wolności 2004 i Godności 2014 — nie były zjawiskami wyjątkowymi, a kontynuacją pielęgnowanej przez wieki ukraińskiej ciągłości dążenia do woli i wolności, soborowości oraz zdolności wspólnot i państwa. Fundament ten budowano zaś na pozytywnych emocjach wiary i nadziei jako zaufania obywatelskiego. Majdan Godności zadziwił świat, a zwłaszcza Europę, swoją spójnością, szczerością, niezłomnością, optymizmem i arcydzielnym ciepłem emocji ludzkich uczuć oraz narodowego ducha obywatelskiego prawdziwego człowieczeństwa. Ukraińcy zmusili wówczas światową wspólnotę do zastanowienia się nad tym, czym ona żyje, gdzie jej serdeczność i duszność, dlaczego to, co bytowo-materialne, zastępuje to, co duchowe i wartościowo-wieczne? Jednak należy powiedzieć surową prawdę: majdanowe nadzieje ukraińskiego społeczeństwa nie otrzymały szybkiej, efektywnej i dokonanej realizacji, ugrzęzły w sieciach biurokratycznych procedur starej stylistyki zarządczej, której tak i nie zdołali (czy nie chcieli) zmienić obecni sternicy państwa. Zapowiadane reformy, o których bez końca mówią możnowładcy różnego sortu, w rzeczywistości okazały się przeważnie deklaratywne, ponieważ nie zostały dokończone czy nie zaimplementowano ich adekwatnie w pole legislacyjne i konstytucyjne. Teraz, w piątym roku walki z agresorem, widać to niezwykle wyraźnie. I to boli. Nie będę się teraz zatrzymywał na uszczegóławianiu regulaminowo-stylistycznych przyczyn i skutków tymczasowych niepowodzeń czy niedokończonych reform. Tym bardziej, że dla zrozumienia współczesnych procesów potokowej dynamiczności starych podejść i ocen w ogóle nie warto brać pod uwagę. Należy zmieniać kąt, z którego rozpatrujemy wydarzenie, sytuację czy zjawisko jako proces globalny. Ten kąt nazywa się sensem, uświadomioną wizją wewnętrznej treści tego, z czym mamy do czynienia. I z tym mamy obecnie poważne problemy, gdyż do przeformatowania sensów naszej rzeczywistości włączone są zasoby i technologie neobarbaryzmu, które produkuje apologeta globalnego hybrydowego terroryzmu — putinowski reżim obecnej Federacji Rosyjskiej. Przed nami ciężkie czasy przeciwstawiania się i pokonywania wartościowo-mentalnych sieci Kremla w celu przywrócenia w ukraińskim społeczeństwie realnego postrzegania naszego życia i szczerości emocji. Możemy i musimy pokonać globalnego agresora. Innej drogi nie ma. I na koniec. W ubiegłym roku światowe uznanie zdobyła piosenka “Płakała” ukraińskiego zespołu “Kazka”. Szczere emocje, prawdziwe przeżycia, historyczne nuty, które brzmią w utworze, skłaniają ludzi w różnym wieku, o różnych upodobaniach i narodowościach do współodczuwania z bohaterkami ukraińskiej piosenki, do zastanowienia się nad czymś własnym, tym, co głęboko w duszy, i co wywołuje jasny ból i łzy oczyszczenia. “Płakała” jest mentalną energetyką emocji subtelnego rzędu, a łzy w tym przypadku są jednoczącym środowiskiem-działaniem na poziomie ludzkich uczuć mieszkańców planety Ziemia. Wtedy nie jest potrzebne tłumaczenie, bo słuchacze podświadomie odczuwają głębię historii kultury i mentalności ukraińskiego narodu. W dynamice obecnej publiczności emocje otrzymują szaloną energetykę. Czyli emocja jest energią sensu. Oto tak Ukraina w swoich szczerych emocjach — od dawnych czasów do teraźniejszości — poprzez ból i łzy uśmiecha się do świata, daruje mu sensy bytu, pozytyw i nadzieję na naszą z wami przyszłość. z tytułem państwowym — Bohater Ukrainy. Obecnie jest ona na ławie oskarżonych, w sądzie w Czernihowie. Nadiji Sawczenko, która zdążyła już stworzyć swoją, również “imienną” partię, która zresztą wysuwała ją jako kandydata, odmówiono rejestracji nie dlatego, że jest oskarżona o przestępstwo. Bo póki co — nie jest przecież skazana! O, spokojnie zarejestrowany i kandyduje również dość znany Roman Nasirow, niedawny główny podatnik państwa, obecnie oskarżony o kolosalne rozkradanie tego państwa. Nadiji Sawczenko odmówiono na tej podstawie, że ona… nie wniosła kaucji pieniężnej. Oczywiście, Nadija, jej adwokaci, partyjni koledzy dobrze wiedzą o konieczności takiej kaucji. Więc co to wszystko znaczyło? Między innymi, przez niewniesienie kaucji odrzucono od razu kilku pretendentów. Zrozumiałe, że niemal wszyscy z ogromnej kohorty pretendentów i kandydatów wnosili nie swoje pieniądze, za nich wniósł ktoś. Ale okazali się też tacy, którzy nie wnieśli — ani sami, ani ktoś — wymaganej sumy 2 milionów 500 tysięcy hrywien. Na przykład jeden pretendent wniósł 25 hrywien, co jest równo 100 tysięcy razy mniej niż wymagana suma. Inny wniósł 5 hrywien, czyli pół miliona razy mniej niż potrzeba. Rekord pobił pretendent, który, wyraźnie naśmiewając się, wniósł równo jedną milionową (!) część sumy — 2 hrywny 50 kopiejek. Słowem, daleko naszym wyborom do cyrkowych klaunów. Ale i zarejestrowanych jest 44 kandydatów! Przy czym zdecydowana większość to kandydaciki, którzy zbiorą w głosowaniu żałosne “zero” i ileś dziesiątych czy nawet setnych procenta głosów. Oni o tym wiedzą, to jest przewidywalne. Ale na próżno po wyborach wstydzić takich, wyrzucać, że pchali się na te wybory. Oni wiedzą PO CO. Klaunada, cyrk, farsa, poświadczone już samym wysunięciem i rejestracją kandydatów, trwają. Teraz trwają w formacie agitacji wyborczej, która też, wygląda na to, bije wszystkie rekordy w demagogii, populizmie, kłamstwie, oszczerstwach, zalewie kłamliwych, zamówionych “rankingów”. Czyli rekordy pełnej pogardy dla wyborców. To może myśmy na to zasłużyli?
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...zewnętrzny uczestnik wyborczych zmagań, a ponadto w 1999 roku wszedł nawet do drugiej tury, kiedy to dla wyborców efektownie odegrano alternatywę „Kuczma albo Symonenko”. Tym razem Centralna Komisja Wyborcza odmówiła rejestracji Symonence, ponieważ zgłosił się nie jako samorządny kandydat, lecz otwarcie i demonstracyjnie — jako kandydat z kierowanej przez niego Partii Komunistycznej, która go wysunęła. CKW odmówiła rejestracji na tej podstawie, że statut, symbolika, a także sama nazwa Partii Komunistycznej są sprzeczne z ustawą o dekomunizacji, uchwaloną przez parlament wiosną 2015 roku. Ale to wszystko liryka. Otwieramy oficjalny Rejestr partii politycznych Ministerstwa Sprawiedliwości Ukrainy. Pod numerem 109 figuruje Komunistyczna Partia Ukrainy. Ta sama, zarejestrowana 5 października 1993 roku, po dwóch latach zakazu po rozpadzie ZSRR — w związku z jej udziałem w moskiewskim puczu GKCzP i innymi antypaństwowymi działaniami. Ale została odnowiona, zarejestrowana, brała udział w licznych wyborach, była reprezentowana w siedmiu naszych parlamentach, we wszystkich, poza obecnym, i, jak się okazuje, oficjalnie istnieje do dziś. Czyżby 4 lata nie wystarczyły władzy państwowej, by wreszcie prawnie zlikwidować tę od dawna antyzgodną z prawem partię? Jednak także bez Symonenki kandydatów z prosocjalistycznych, lewicowych sił nie brakuje. W szczególności po rozłamie Partii Socjalistycznej w wyborach bierze udział nie tylko jej obecny przewodniczący, lecz także wieloletni lider Ołeksandr Moroz. Również wielokrotny uczestnik wyścigów, dwukrotnie przewodniczący parlamentu. Przegrawszy przy rozłamie partii, spokojnie utworzył nową pod nazwą — Partia Socjalistyczna Ołeksandra Moroza (kolejna „imienna” partia), która go wysunęła kandydatem. Wśród kandydatów są też inni lewicowcy — to po niemal 4 latach dekomunizacji. Części pretendentów odmówiono rejestracji z powodów politycznych, ideologicznych.
Powiedzmy, że 6 kandydatów otrzymało odmowę, ponieważ CKW uważa, że w ich programach znajdowały się postanowienia o likwidacji niezależności Ukrainy lub gwałtownej zmianie ładu konstytucyjnego, bądź o naruszeniu suwerenności, integralności terytorialnej, albo propagandzie wojny, przemocy i zamachu na prawa i wolności człowieka. Rzeczywiście, taki zakaz rozsądnie figuruje w ustawie o wyborach prezydenta. Te postanowienia są bowiem antykonstytucyjne, ich propagowanie jest zabronione, a próba ich wprowadzenia jest poważną zbrodnią. Pozostaje tylko wierzyć CKW, że w programach tych kandydatów istniały takie postanowienia. Innemu z kandydatów odmówiono rejestracji z powodu tego, że jego program zawierał następujące słowa: „Opowiadam się za tym, aby wszystkie gałęzie i szczeble władzy państwowej były kierowane przez przedstawicieli tytularnego narodu ukraińskiego (nie mniej niż 80%) przy jednoczesnym proporcjonalnym udziale przedstawicieli mniejszości narodowych”. Oczywiście, można bardzo krytycznie odnosić się do takiej idei, ale przyznajmy, że ma ona pewnych zwolenników, jest swobodnie propagowana i omawiana. Pytanie tutaj leży w płaszczyźnie prawnej: czy podobna rzecz może być podstawą (nawet przy najlepszych intencjach!) do odmowy rejestracji? Prawdopodobnie podstawą stało się postanowienie Konstytucji o równości wszystkich narodów w państwie? Jest jeszcze ciekawszy przykład. Jednemu z kandydatów odmówiono rejestracji, ponieważ w swoim programie wyborczym proponował wprowadzenie kary śmierci dla urzędników państwowych wszystkich szczebli za takie przestępstwa, jak korupcja, zdrada, kradzież mienia państwowego. Tak, w naszym państwie, podobnie jak prawie w całej Europie, kara śmierci została zniesiona. Ale przecież pomysł jej wprowadzenia stale „wisi” w powietrzu i jest swobodnie omawiany w społeczeństwie. Odmówiono rejestracji Nadiji Sawczenko, niedawnej ulubienicy narodu, która dekretem Prezydenta została odznaczona najwyższym
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandra KASIANOWA, Zdjęcia Wałerija POPOWA, dział ds. kontaktów społecznych Instytutu Filologii KNU im. T. Szewczenki. Ukraina czci pamięć poległych podczas Rewolucji Godności. Na 18—21 lutego 2014 roku przypadło najwięcej rozstrzelań demonstrantów, którzy wyszli na pokojowy protest o europejską przyszłość. Instytut Filologii Uniwersytetu Szewczenki nie stał z boku wydarzeń, które stały się punktem bez powrotu w historii państwa. Pomagali studenci i wykładowcy na samym Majdanie oraz jako wolontariusze w murach Instytutu. Obchodząc 5. rocznicę Majdanu, 14 lutego studenci-folklorystycy wycinali papierowe anioły do corocznej cichej akcji „Anioły pamięci”, zainicjowanej przez Anżelikę Rudnycką, działaczkę charytatywną, pracownicę Centrum Folkloru i Etnografii Instytutu Filologii. Razem z kijowianami studenci i wykładowcy katedry folklorystyki 18 lutego na Alei Bohaterów
Tłumaczenie maszynowe
Mija pięć lat od zwycięstwa Euromajdanu, Rewolucji Godności, jak ją później nazwano. Zwycięstwo nad kryminalnym reżimem „regionałów” jest bezdyskusyjne. Czy stało się to zwycięstwem na drodze do europejskiego, sprawiedliwego, cywilizowanego życia, czyli do urzeczywistnienia haseł Majdanu – na to chciałoby się mieć nadzieję, spierając się (pod wpływem rozczarowania): czy Majdan jako całość był zwycięstwem, czy nie? Na Niebiańskiej Sotni (na ul. Instytuckiej) rozwieszono na gałęziach drzew papierowe anioły. Anżelika Rudnyćka zauważyła: „Moje serce grzeje wielka liczba nieobojętnych ludzi, te setki i setki aniołów wokół, studenci, którzy grają ludowe psalmy pogrzebowe. I to nie może nie inspirować do robienia innych szczególnych rzeczy. Bardzo ważne jest, że ludzie przychodzą tutaj ze względu na cenne dla nich wspomnienia”. W tym roku do akcji „Anioły pamięci” dołączyły Turcja, Grecja, Polska, Francja, Łotwa. Każdy może zostać uczestnikiem akcji. Podczas akcji studenci-folklorysty zaśpiewali ludowe psalmy. Petro ANTONENKO. 21 lutego 2014 roku zakończyło się rozpoczęte trzy miesiące wcześniej powstanie narodu przeciwko reżimowi, którego epicentrum, już nie po raz pierwszy, stał się właśnie Majdan Niepodległości stolicy, chociaż w rzeczywistości Majdanem stała się cała Ukraina. Konfrontacja, bardzo krwawa, zakończyła się właśnie tego dnia nie przypadkowo, a właśnie dlatego, że doszło do wielkiej krwi, bezprecedensowej dla historii naszego niepodległego kraju, a także dla krajów europejskich. Doszło bowiem do rozstrzelania, zabójstwa ponad stu jej obywateli (dokładna liczba nie została ustalona do dziś), uczestników protestów, których nazwano Niebiańską Sotnią. Zginęło też kilku Ukraińców po drugiej stronie barykad – w dosłownym sensie funkcjonariuszy siłowych, którzy wykonując rozkaz, bronili spróchniałego reżimu. I to też są nasze ofiary. Dlatego w te dni przede wszystkim wspominamy tych, którzy zginęli wtedy w centrum Kijowa 18 lutego, a ponieważ te zabójstwa nie przerwały rozlewu krwi, to także 20-go. Po tym stało się jasne, że żadne kompromisy z reżimem nie są możliwe. I od 21 lutego przywódcy tego reżimu, na czele z prezydentem Janukowyczem, uciekali z kraju, głównie do Rosji, która ich wyhodowała i wspierała. W tej nadzwyczajnej sytuacji, podobnie jak w szczytowym momencie pierwszego Majdanu w 2004 roku (prawda, bezkrwawego), los kraju określił parlament państwa, Rada Najwyższa. Jeszcze 20 lutego 2014 roku, wieczorem po krwawym dniu, pilne posiedzenie Rady przyjęło uchwałę o natychmiastowym zaprzestaniu walk i wycofaniu oddziałów struktur siłowych. 21 lutego parlament faktycznie przejął pełną władzę w swoje ręce. 22-go sformował nowe kierownictwo Rady i zaczął tworzyć rząd. Prawnie wszystko było absolutnie legitymowane – to do wiadomości tych w Rosji i ich pachołków na okupowanym Donbasie, którzy lubią ględzić o „zamachu stanu”. Co było dalej? To, co przewidywano, i to, co nie. Po pierwsze: w Ukrainie jest wojna. Jedyny kraj Europy, gdzie ona trwa – najpierw ATO, obecnie ООS. Ponad 10 tysięcy zabitych, dziesiątki tysięcy rannych, ponad półtora miliona uchodźców, których u nas z jakiegoś powodu podstępnie nazwano wewnętrznie przesiedlonymi osobami. Po drugie: Ukraina straciła terytoria. Krym okupowała Rosja, część Donbasu na razie jest stracona dla państwa, niepodległa mu z powodu wojny – buntu separatystów, otwarcie wspieranego agresją Rosji. Co do trzeciego zjawiska – gigantycznej korupcji w kraju – można podyskutować, czy to nowe, postmajdanowe, czy tak było wcześniej, po prostu nie tak jawnie. Ale tutaj kluczowe jest co innego – kolosalny rozbrat między obecnymi realiami a szlachetnymi hasłami Majdanu, za które ludzie ginęli. Od czasu do czasu debatujemy u nas o trzecim Majdanie. Chyba go nie będzie. Nasi współobywatele mają bowiem zbyt ogromne rozczarowanie skutkami dwóch Majdanów. I to rozczarowanie odciska piętno na obecnych wyborach. Bo jeśli po dwóch Majdanach władza, która z nich przyszła, okazała się właśnie taka, to jakież jest zaufanie do tych, którzy znów rwą się do władzy? I to jest najsmutniejsze. O tym trzeba pamiętać, obchodząc 5. rocznicę zwycięstwa rewolucji, czcząc niewinne ofiary. Myśleć, jak nie dopuścić do kolejnych porażek, z jakiegoś powodu stałych w naszym postępie, i kolejnych tragedii, których już dość. wszystkimi tymi, których wnuki i synowie, mężowie i ojcowie polegli za Wolność Ukrainy. Kłaniamy się męstwu semenowców-uczestników ATO, ich połtawskich braci i wszystkich, którzy są na pierwszej linii walki z rosyjskimi najeźdźcami. Na Requiem „Wojownicy Pokoju, Anioły Dobra” hołd Bohaterom oddali zastępca przewodniczącego rady osiedla ds. socjalnych i humanitarnych Ałła Onipko, naczelnik wydziału oświaty, rodziny, młodzieży i sportu rady osiedla Semeniwka Natalia Petuchowa, pełniąca obowiązki starosty okręgu starościńskiego Wesełopodilśke Inna Kałendar, komisarz wojskowy Wojskowego Komisariatu Rejonowego w Semeniwce Ihor Spiwak, nauczyciele szkół i mieszkańcy osiedla. Autor Międzynarodowego narodowo-patriotycznego projektu „Narodowi – być! Rodom – żyć! Państwu – kwitnąć!” Zespół Szkół nr 1 im. M. M. Chorunżego – duma samorządu Semeniwki, oświaty szkolnej nie tylko Połtawszczyzny, ale i Ukrainy. Słowa naszej szczerej wdzięczności za świętą pamięć o najlepszych synach-absolwentach dla oddanego patrioty dyrektora Wasyla Hołodnego, wszystkich nauczycieli – gorących mentorów uczniów, drogich dzieci – licealistów za uznanie poświęcenia Bohaterów i pierwszoklasistów za podarowane amulety-Aniołki. Mieszkańcy Semeniwki – uczniowie, rodzice, nauczyciele, krewni i bracia Bohaterów – przynieśli kwiaty pod ich tablice pamiątkowe. Protojerej Ołeksandr Horaj, proboszcz parafii św. Michała w mieście Połtawa, obwodowy dziekan eparchii charkowsko-połtawskiej Kościoła Prawosławnego Ukrainy odprawił litię za spokój dusz najlepszych synów Ojczyzny. Przewodniczący organizacji społecznej „Połtawskie rodziny poległych obrońców Ukrainy” Ihor Moczalow wyraża szczerą wdzięczność darczyńcom – kawalerowi orderu „Za zasługi” Wady mowi Hołoborodowowi oraz deputowanemu ludowemu Ukrainy Jurijowi Bubłykowi za pomoc w przeprowadzeniu Requiem „Wojownicy Pokoju, Anioły Dobra” w Zespole Szkół nr 1 im. M. M. Chorunżego rady osiedla Semeniwka. Bohaterowie wracają do nas srebrnoskrzydłym bocianim klekotem... My gorąco czujemy dotyk ich dźwięcznych głosów… My namiętnie pojmujemy szczyty ich czystych marzeń…
Tłumaczenie maszynowe
Walentyna SZEMCZUK, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Jej zastępcy ds. dydaktycznych i wychowawczych Ałła Fedorenko i Jana Krutko wraz z uczestnikami uroczystości upamiętniających z przejęciem śledzili życiową drogę Bohaterów i sławili ich wyczyn: „Odpowiedzialny, celowy, szczery i odważny, a jednocześnie — czuły, romantyczny, kochany Wołodymyr Szulha… On nas zjednoczył… Cała nasza społeczność żyła wiarą… Lecz cud, niestety, nie nastąpił… Zamienił metalowe skrzydła na niebiańskie Roman Kanduł… Odznaczony orderem Bohdana Chmielnickiego (pośmiertnie)… Jego imię wpisano do Księgi Pamięci poległych za Ukrainę…” Natalja Krawczenko-Hułak opowiedziała, jak życzliwym i porządnym był jej kolega z klasy… Tego dnia w Semeniwce Bohaterów uczcili wojskowi z Połtawy: przyjaciele-lotnicy Romana Kanduła — pułkownik Wołodymyr Kłymenko, kapitanowie Serhij Koreniuk i Kostiantyn Tymczenko, starszy sierżant Andrij Antonenko oraz kapitan Serhij Małkow i żołnierz Stanisław Bezhin z jednostki wojskowej 3052 Gwardii Narodowej Ukrainy. Pokłonić się przed jasną pamięcią swoich mężów Romana Kanduła, Ołeksandra Łukasza, Andrija Jareszki przyjechały z Myrhorodu Julija Kanduł z córeczką i synem oraz z Połtawy Switłana Łukasz i Ludmyła Jareszko. Gorąco witaliśmy naszych ziomków-uczestników ATO Jurija Bachmuta, Artema Hołodnego, Wałerija Nowochackiego, Ihora Spiwaka, Wołodymyra i Serhija Szewczenków. A myślami przebywaliśmy na froncie, gdzie dziś bronią rodzinnego kraju przed rosyjskimi agresorami absolwenci szkoły Jurij Założczyk, Kostiantyn Pasicznyk, Władysław Dryngal, Wiktor Danczenko. Niski pokłon im za pokój i spokój w rodzinnych stronach. Nasi ziemscy Aniołowie Stróże nie proszą o patetyczne słowa pod swoim adresem, nie pragną sławy, nie wymagają szczególnego traktowania. Pamiętajmy o ich z honorem wypełnionym obowiązku! Niech Najwyższy usłyszy nasze modlitwy za tych, którzy teraz toczą bój o Wolność Ukrainy! Aniołami Stróżami dla wojowników-obrońców rodzinnej ziemi byli i są wolontariusze — od pierwszych dni rosyjskiej okupacji wschodu Ukrainy dostarczanie ładunków charytatywnych i naprawionego sprzętu wojskowego dla naszych obrońców, pomoc także tym, którzy przybyli spod wrogiego ostrzału… Wzruszenie i dumę wywoływały słowa, które wypowiadała ku czci bohaterskich synów Ojczyzny kawaler orderu Najświętszej Bogurodzicy, przewodnicząca obwodowego oddziału „Międzynarodowej organizacji „Żinocha hromada” Walentyna Szemczuk. Nisko kłaniamy się przed świętym poświęceniem Romana Kanduła, Wołodymyra Szulhi i wszystkich poległych w wojnie rosyjsko-ukraińskiej za Ojczyznę i za swoją małą ojczyznę. Laureaci nagrody imienia Wołodymyra Stepaniuka Rady Obwodowej w Połtawie Zoja Założczyk i Wołodymyr Czernecki stworzyli niepowtarzalnie ciepłe i serdeczne pieśni dla drogich absolwentów-Bohaterów — pełne smutku, a zarazem radosne wiersze i muzyka nauczycieli stały się Hymnem ku pamięci niezapomnianych uczniów. Jesteśmy dziś razem z babcią Mariją Szulhą, mamą Zinajidą Kanduł, z żonami Juliją Kanduł, Switłaną Łukasz, Ludmyłą Jareszko oraz słowami głębokiego szacunku dla poległych za Ukrainę w walce z rosyjskimi okupantami uczniów-synów — starszego porucznika, pokładowego technika lotniczego załogi śmigłowca wojskowego eskadry śmigłowcowej Wojsk Lądowych Sił Zbrojnych Ukrainy Romana Kanduła i sierżanta, mechanika-kierowcy 30 Brygady Zmechanizowanej z Nowogrodu Wołyńskiego Wołodymyra Szulhi — otworzył żałobno-uroczyste zgromadzenie „Wojownicy Pokoju, Anioły Dobra” dyrektor Semeniwskiego Zespołu Szkolno-Wychowawczego nr 1 imienia M. Chorunżego Rady Osiedlowej w Semeniwce Wasyl Hołodnyj.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Wśród kilku znaczeń zapożyczonego z łaciny słowa degradacja (degradatio) są następujące: upadek, utrata jakichś właściwości, cennych cech. Jeśli połączyć wszystkie te cechy, można powiedzieć, że chodzi o utratę przez część Ukraińców tożsamości narodowej. Przecież tożsamość narodowa to zdolność postrzegania siebie jako przynależnego do określonej wspólnoty historycznej ludzi o charakterystycznych cechach etnicznych, uwarunkowanych osobliwościami rozwoju gospodarczego i kulturowego, wspólnotą terytorium, języka, życia codziennego, tradycji i obyczajów, z odzwierciedleniem tych czynników w psychologii społecznej. Tożsamość narodowa opiera się na pamięci narodowej, bezpieczeństwie narodowym, świadomości narodowej, na patriotyzmie. Kiedy naród zachowuje wszystkie te cechy, nie grozi mu wykorzenienie, bez względu na to, jakich prób przyjdzie mu doświadczyć. Francuski oświeceniowiec i filozof XVIII wieku Jean-Jacques Rousseau, komentując trzeci rozbiór Polski, powiedział: „Niech stanie się cokolwiek z tym krajem, Polska nie zniknie z mapy świata, ponieważ Polacy znaleźli dla ojczyzny niezawodną kryjówkę — swoje serca. Dopóki pozostanie choć jeden Polak, będzie i Polska”. W tej swojej charakterystyce filozof miał na myśli wszystkich Polaków. Czy mógłby powiedzieć tak o wszystkich Ukraińcach? Niestety nie, choć mamy wielu wielkich przedstawicieli naszego narodu. Na czym polega różnica między Polską a Ukrainą? Tutaj przypominają się słowa Jewhena Małaniuka: „Kiedy słyszę to wyrażenie literatura ukraińska (można dodać historia, kultura. — O. P.), zawsze przenika mnie złożone i niepokojące uczucie. Dziwne widowisko. Kilka samotnych obelisków i — pustynia wokół, rząd różnie oddalonych kolumn i — ani śladu budowli”. U Polaków takiej pustyni między obeliskami nie ma. Jest ku temu niemało przyczyn. Polskę, jak wiadomo, tak samo jak Ukrainę, dzieliły między sobą różne państwa, ale Polakom nigdy nie odmawiano istnienia jako odrębnemu narodowi. Polski nie zasiedlano przedstawicielami innych etnosów w takiej ilości, jak Ukrainę. A u nas ten proces, rozpocząwszy się od panowania Katarzyny II, która rozdawała ukraińskie ziemie moskiewskim obszarnikom z następującym po tym zasiedleniem ich chłopami pańszczyźnianymi z Moskowszczyzny, szczególnie intensywnie trwał w byłym Związku Radzieckim. W rezultacie rosyjska diaspora na Ukrainie od 1926 do 1989 roku zwiększyła się pięciokrotnie.
Żadnemu językowi słowiańskiemu, nawet białoruskiemu (choć na Białorusi sprawy z językiem mają się jeszcze gorzej niż u nas), nie odmawiano prawa do istnienia, a o naszym języku mówiono, jakoby go nie było, nie ma i być nie może. Tak było w imperium nie tylko czasów carskich, ale i radzieckich. Różnica polegała na tym, że za caratu nacisk na język ukraiński był tylko zewnętrzny (ukazy, rozkazy, okólniki o jego zakazie), a w okresie radzieckim zaczęto nam już wskazywać, jak należy pisać, jakich słów używać, a jakich nie wolno! Mimo że język ukraiński ma wyraźnie zaznaczone oblicze narodowe, moskiewscy szowiniści nazywali go dialektem. Powiedzmy, języki czeski i słowacki są znacznie bliższe sobie niż ukraiński i rosyjski, ale Czesi nigdy nie mówili, że nie ma języka słowackiego. W zrusyfikowanych miastach przemysłowych Południa i Wschodu Ukrainy ludność ukraińskojęzyczna czuła się dość nieswojo, dlatego przechodziła na miejscowy język rosyjski (oczywiście daleki od prawdziwego rosyjskiego). Wśród ludności rosyjskojęzycznej dwie trzecie to etniczni Ukraińcy. Wielu z nich chciałoby samo lub żeby przynajmniej ich dzieci wróciły do języka ukraińskiego. Niepodległe państwo ukraińskie musi nie słowami, a czynami zdecydowanie przywracać językowi ukraińskiemu jego należne prawa na jego odwiecznej ziemi. Zamiast tego Ukraińców długo wprawiało w zakłopotanie podrzucone z Kremla hasło „Jedyna kraina — Jedinaja strana”, które po Rewolucji Godności rozlepiono po całej Ukrainie, wprowadzając dwujęzyczność na szczeblu państwowym. Wraz z ustawą językową Kiwałowa-Kolesniczenki hasło to niweczyło artykuł 10 Konstytucji Ukrainy oraz uchwałę Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 grudnia 1999 roku. Dlaczego więc ta antyukraińska ustawa tak długo obowiązywała? Okazuje się, że były ku temu „podstawy”. Niedawno w „Ukraińskiej Prawdzie” opublikowano rozważania dyrektora generalnego Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii Wołodymyra Paniotty (przy okazji profesora Akademii Kijowsko-Mohylańskiej), gdzie czytamy: „Wybory, ustawa o języku i Tomos w jednym roku mogą bardzo rozchwiać społeczeństwo”. A także: „Na początku 2014 roku uchylenie ustawy Kiwałowa-Kolesniczenki było zbrodniczo nie w porę… Kiedy ustawę uchylono, my, socjologowie, byliśmy zszokowani… Tomos to bardzo ryzykowny krok”. Dalej nie będę cytował tych niemal putinowskich sentencji. Oto takich mamy socjologów. Przez takie rekomendacje do dziś nie podpisano ustawy o języku. Tymczasem od wielu polityków i innych osób publicznych różnego autoramentu można usłyszeć twierdzenia, że „Ukraina to kraj wielonarodowy” i dlatego nie można bronić jedynego języka państwowego. W rzeczywistości dla takich twierdzeń nie ma żadnych podstaw, bo według spisu z 2001 roku etniczni Ukraińcy stanowią prawie 80% ludności, zatem Ukraina jest krajem monoetnicznym. Jeśli chodzi o inne narody, to według „Informatora etnograficznego” (K., 1996) na Ukrainie rzeczywiście są przedstawiciele wielu mniejszości narodowych. Jednak w tę liczbę wchodzą na przykład Czukcze — 22 osoby, Ulczowie — 13 osób, Tałyszowie — 11 osób, Tofalarowie — 3 osoby, Eńcy — 1 osoba. Czyż są więc podstawy, by uważać Ukrainę za państwo wielonarodowe? Bardzo dużo rozmów prowadzi się o kwotach językowych. Osobiście nie widzę żadnych kwot. W radiu i telewizji języka ukraińskiego używają tylko prowadzący. A różni socjologowie, politolodzy, dietetycy, proktolodzy, konsultanci, doradcy i podpowiadacze przedkładają język kraju-agresora. Takie coś było niemożliwe nawet w radzieckiej Ukrainie. Potężnym ośrodkiem ukraińskości była wtedy scena operowa, począwszy od 1926 roku, kiedy postanowieniem Rady Komisarzy Ludowych USRR opery w Kijowie, Charkowie i Odessie przestawiono na tryb ukraińskojęzyczny. Było to jednym z przejawów polityki ukrainizacji. Libretta światowej klasyki operowej tłumaczyli wybitni działacze literatury ukraińskiej, głębocy znawcy języka ojczystego i obcych, dobrze obeznani z niuansami sztuki muzycznej: Ludmyła Staryćka-Czerniachiwska, Maksym Rylski, Mykoła Bażan, Pawło Tyczyna, Mykoła Woronyj, Mykoła Łukasz, Borys Ten, Diodor Bobyr, Jewhen Drobiazko. Język ukraiński na scenie operowej Ukrainy pozostawał nawet wtedy, gdy inne składniki polityki ukrainizacji zostały brutalnie zniszczone. Była próba zrusyfikowania sytuacji w 1939 roku, ale Maksym Rylski, narażając się na niemałe niebezpieczeństwo, zwrócił się z listem do ówczesnego komunistycznego przywódcy Ukrainy Mykyty Chruszczowa i przekonał go, by dał spokój ukraińskojęzycznej operze. O tym dobrze napisał w artykule „Historia ukraińskojęzycznej opery” Maksym Stricha (Dzerkało Tyżnia. — 9.02—15.02. 2019, wyd. 5). Nie mieści się w głowie fakt, że język ukraiński ze sceny operowej wygnano już w niepodległej Ukrainie. Podstawą stało się fałszywe hasło „światowej praktyki wykonywania oper w języku oryginału”. Taka praktyka ma podwójny charakter. Z jednej strony to komercja. Śpiewakom łatwiej nauczyć się wszystkich partii, powiedzmy, oper włoskich w języku włoskim i śpiewać je we wszystkich krajach. Nie wszyscy śpiewacy są tacy jak wybitny rosyjski tenor Leonid Sobinow, który koncertował na Ukrainie w latach 1926—27 i wykonywał partie Leńskiego i Lohengrina w języku ukraińskim, a do tego zachwycał się jego melodyjnością i muzykalnością. Drugi składnik „światowej” praktyki jest artystyczny. Wybitni kompozytorzy świata uważali, że opery powinny być wystawiane w języku tego kraju, w którym są grane. Włoch Giuseppe Verdi i Niemiec Richard Wagner sami tłumaczyli libretta swoich oper na język francuski, aby były wystawiane we Francji. Dmytro Szostakowicz witał ukraińskie tłumaczenie swojej „Katarzyny Izmajłowej” (1974 rok), którym się zachwycał. Ale Ukraińcy nie usłyszeli tego tłumaczenia, bo teatr wyjeżdżał na występy za granicę i artyści nagle nauczyli się arii po rosyjsku. Kiedy siedzi widownia i nie rozumie, o czym śpiewają (tablica tylko odwraca uwagę od odbioru dzieła), cierpi jakość współodczuwania z postaciami opery. Zignorowano opinię Maksyma Rylskiego o tym, że „śpiewak (a wraz z nim i słuchacz. — O. P.) powinien do dna czuć i do dna rozumieć, co śpiewa”. Ogromny składnik kultury ukraińskiej, w który wkładali talent i duszę tłumacze oraz wykonawcy dzieł światowej klasyki operowej, w najlepszym razie znajduje się teraz w archiwach, a bywa, że i na śmietnikach. I kto to zrobił? Pora nazwać bohaterów. Kijowską operą podczas wypierania z niej języka ukraińskiego kierowali ludowy artysta ZSRR Anatolij Mokrenko oraz Petro Czupryna (który kieruje do dziś). Aż korci zapytać, czyżby ci dwaj panowie mieli większą wagę w świecie operowym niż wspomniani wielcy kompozytorzy i tłumacze? Jak można było odważyć się na coś takiego? Odważyli się i wcale nie żałują, bo ostatnią operę, która była wystawiana w ukraińskim tłumaczeniu Maksyma Rylskiego, „Cyrulika sewilskiego” Gioacchino Rossiniego, niedawno usunięto z repertuaru. wbito ostatni gwóźdź do trumny ukrainizacji. To, czego nie dokończyli bolszewicy w pamiętnych latach 30. ubiegłego wieku, dokończyli Ukraińcy w pierwszej ćwierci wieku dwudziestego pierwszego. Czy sprzyja to wzmocnieniu ukraińskiej tożsamości? Pytanie jest retoryczne. Zapewnienia przywódców państwa o tym, że mamy jedyny język państwowy — ukraiński, muszą być potwierdzone czynami, „twardą polityką ukrainizacji bez żadnej dwujęzyczności” — jak pisała w „Słowie Proświty” jeszcze w 2004 roku przewodnicząca Mariupolskiego Związku Ukrainek Iryna Mołczanowa. Dość spekulować rozmowami o rosyjskojęzycznych patriotach Ukrainy. Tacy ludzie rzeczywiście są, ale jeśli są patriotami, niech aktywizują w swoim użyciu język ukraiński. Warto wspomnieć tu słowa urodzonego w Petersburgu wybitnego uczonego, pierwszego prezydenta Akademii Nauk Ukrainy Wołodymyra Wernadskiego: „Nie mogę zgodzić się z poglądem tych, którzy pozostając Ukraińcami, przyjmują język rosyjski i kulturę rosyjską jako własną”. Im bardziej państwo dba o swój język, tym mniej w jego sprawy językowe ingerują bliżsi i dalsi krewni oraz sąsiedzi. W sprawie języka Polacy mieli pretensje do Litwy, a Węgrzy do Słowacji, ale Litwa i Słowacja postawiły swoich sąsiadów na miejscu. Naśladujmy takie przykłady! Ile już mówiono o ministrze spraw wewnętrznych A. Awakowie, który prawie nie używa w swoich wystąpieniach języka ukraińskiego. Albo nie jest w stanie się go nauczyć, albo nie uważa nas za godnych tego, by znać nasz język. I w pierwszym, i w drugim przypadku, a do tego na tle licznych wpadek w pracy, on nam nie odpowiada, bo daje zły przykład swoim podwładnym. Trudno wyobrazić sobie, by minister spraw wewnętrznych Czech rozmawiał po niemiecku, a minister spraw wewnętrznych Francji — po włosku. Taki minister w żaden sposób nie sprzyja podniesieniu prestiżu języka ukraińskiego. Wiadomo, że we wszystkich czasach zdobywcy dążyli do podbicia narodów nie tylko siłą. Wykorzystywali do tego różne sposoby, w szczególności podejmowali działania, by podbite narody dobrowolnie rezygnowały ze swojego, by obce organicznie wchodziło w ich istotę, a swoje stawało się własnością obcych. To już wyższy stopień asymilacji — samoasymilacja. Mamy liczne przykłady takiej samoasymilacji. Śpiewaczka o wspaniałym głosie, urodzona na Czerkaszczyźnie, wychowanka niezapomnianej Dijany Petrynenko, Ludmyła Monastyrska, dla telewizji udziela wywiadu w kiepskim języku rosyjskim i najwyraźniej uważa to za normalne zjawisko. W telewizji jakoś transmitowano koncert z Wilna. Litewscy przyjaciele zorganizowali ten koncert, by zebrać środki dla Ukrainy, która cierpi z powodu rosyjskiej agresji. W Wilnie prowadzący zwracali się do publiczności po litewsku, a dla ukraińskich widzów dawali symultaniczne tłumaczenie na ukraiński. W ukraińskim studiu po ukraińsku mówił tylko Ambasador Republiki Litewskiej na Ukrainie, reszta — po rosyjsku. Tak samo było w 2012 roku, kiedy w naszej telewizji omawiano wyniki światowych mistrzostw w piłce nożnej. Wtedy w studiu język ukraiński można było usłyszeć tylko od Ambasadora Polski na Ukrainie. Wszyscy inni rozmawiali po rosyjsku. Nie wiem jak kto, ale mnie było bardzo wstyd. Radiokanał „Kultura”, oprócz wszystkiego innego, powinien być wzorem wysokiej kultury języka. Jednak tam, na przykład, występują chłopcy z programem „Guś”. Kiedy dzwonią do nich słuchacze i pytają, czy nie można tego nazwać ukraińskim słowem, ci odpowiadają, że ta surżykowa nazwa jest środkiem humoru i w ogóle „zwyczajni Ukraińcy rozmawiają surżykiem”. Powstaje pytanie, kto takich dopuszcza do radia? Wcześniej ich na antenie w ogóle by nie było. Zwyczajny, czyli normalny Ukrainiec rozmawia w języku ukraińskim, a surżyk to choroba języka, niekontrolowana mieszanka słów ukraińskich i rosyjskich. Powstał wtedy, gdy Ukraińcy przyjeżdżali ze wsi do zrusyfikowanych miast i nie znając języka rosyjskiego, silili się, by w nim rozmawiać. Z surżykiem trzeba walczyć, a nie propagować go w radiu. Jeśli chodzi o humor, to można wspomnieć znanego mistrza słowa artystycznego, odesytę Andrija Sowę, który w swoim humorze nie uciekał się do surżyku i miał wielki sukces u publiczności. Szokuje poziom erudycji pracowników ukraińskiej anteny radiowej. Jedna nie zna akcentów w nazwiskach znanych Ukraińców, druga nie ma pojęcia o legendarnych założycielach Kijowa i myśli, że na Podolu jest ulica nie Chorywa (jednego z braci), a jakiegoś Choriewa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Czyn ukraińskości», s. 1
Przedstawicielka śpiewającej rodziny opowiada, że śpiewa w kilku językach świata, wśród nich także w języku hindi, choć ten język (o czym piszą wszystkie poradniki) nazywamy hindi. Większość tych, którzy występują w eterze i na ekranie telewizora, żadnych poradników ani podręczników z kultury języka nie czyta. U tej przedstawicielki śpiewającej rodziny ojciec to nie tatuś, a „papoczka”, wnuczka nie Hannusia, a „Aniczka”. Jedną z oznak degradacji jest to, że Ukraińcy zaczęli wstydzić się własnych form imion chrześcijańskich. Jeśli wcześniej mieliśmy Oleny (Pcziłka, Teliha), Hanny (Barwinok, Borysohlibśka, Zatyrkewycz-Karpynśka), Chrystyny (Alczewśki — matka, pedagog i córka, ukraińska poetka), Danyły (Hałyćkyj — książę, Lider — scenograf teatralny), Jewheny (Hrebinka, Czykałenko, Płużnyk), Kyryły (Rozumowśkyj — hetman, Stecenko — kompozytor), Pyłypy (Orłyk, Kozyćkyj), to teraz dość rozpowszechnione są formy Alona, Anna, Kristina, Jewhenij, Daniił, Filip, Kirił (czyżby na cześć moskiewskiego popa?) i tym podobne. Choć przytomni rodzice jeszcze teraz nazywają dzieci po ukraińsku: Hanna Hawryłeć (znana kompozytorka), Kyryło Karabyć (dyrygent), Jewhen Dykyj (młody utalentowany biolog i działacz społeczny), Pyłyp Sełihej (znany młody językoznawca). W Ukrainie trwa teraz przygotowanie do wyborów Prezydenta. W tej kampanii, jak zawsze, pretendenci do najwyższego stanowiska w państwie składają wiele obietnic, z których większość nie trzyma się kupy. Ale mnie najbardziej zainteresował kandydat na prezydenta Wołodymyr Zełenśkyj, który nazywa siebie klaunem. Wiele w jego zachowaniu potwierdza te słowa. Czasem to błaznowanie graniczy z bezczelnością, jak na przykład to, że składał życzenia Ukraińcom z okazji nadejścia Nowego Roku wtedy, gdy cała Ukraina słuchała życzeń urzędującego Prezydenta. Programu wyborczego ten kandydat nie ma, dlatego zwrócił się do narodu, aby ten ułożył mu program. Pewnie to ten „naród”, który zbiera się w 95. kwartale, słucha nie do końca dowcipnych, obraźliwych dla Ukraińców żartów W. Zełenśkiego w rodzaju „termos” (zamiast oczekiwanego od kilku stuleci Tomosu Patriarchatu Ekumenicznego) i z zachwytem klaszcze w dłonie. W tym kwartale ignorują język ukraiński, co wcale nie martwi obecnych tam słuchaczy-widzów. Można tylko przypuszczać, jaki program mu ułożą. Kiedy Zełenśkyj przyszedł do CKW składać dokumenty, prawie cała komisja na wyścigi rzuciła się do niego brać autografy. Jak tu nie zwątpić w tożsamość narodową zwolenników takiego showmana? Mówią, że w ten sposób ludzie zaspokajają pragnienie nowych twarzy w polityce, protestują przeciwko jednostajności albo, jak powiedział mi jeden młodzieniec, głosują „dla jaj”. Warto tu wspomnieć dowcip wybitnego polskiego poety Juliana Tuwima: „Nie mów hop nawet wtedy, gdy już przeskoczyłeś. Najpierw popatrz, gdzieś wskoczył” (przekład Mykoły Łukasza). Warto byłoby zastanowić się, gdzie my przez takie pragnienia, protesty i „jaja” wskoczymy z takim prezydentem. Zakończenie. Początek na str. 1. Dlatego denarodowienie i pozbawienie państwowości ukraińskości Rosja zawsze stawiała u podstaw polityki imperialnej, uważając, że podbijać Ukrainę można przede wszystkim dzięki wypieraniu ze wszystkich sfer społecznych (oświaty, cerkwi, rodziny, wojska, gospodarki, polityki…) siły narodowej, która żywi się kulturą narodową, językiem, tradycją, wiarą, pamięcią historyczną. Ponieważ odrodzenie, wzmocnienie i postęp Ukrainy zawsze odbywały się pod hasłami narodowo-państwowymi, sztandarami miłości do swojego narodu i ojczyzny, to zaborcy przede wszystkim rozprawiali się z jej wiarą i dorobkiem kulturowo-językowym. I dzisiaj, wstąpiwszy w 2019 rok, agresor uświadamia sobie, że imperium jest zdolne kontynuować agonię swojego istnienia tylko pod warunkiem wykorzenienia ukraińskości. Na długo przed Perejasławem despotyczna dynastia Romanowów rozpoczęła wojnę z ukraińskim słowem i duchem. Jeszcze w 1622 r. na wniosek moskiewskiego patriarchy car wydaje nakaz spalenia wszystkich egzemplarzy „Ewangelii pouczającej” K. Stawrowećkiego, wydrukowanej w Ukrainie. Jedną z pierwszych pokazowych ofiar stał się także unikalny „Katechizm” Ławrentija Zyzanija — wybitnego ukraińskiego duchownego, pisarza, wykładowcy szkół brackich, nauczyciela rodziny książąt Ostrogskich. Dlaczego w 1626 roku w Moskwie odbywa się haniebne cenzurowanie tego ludowego podręcznika wiary chrześcijańskiej? Oczywiście dlatego, że jest on napisany na zasadach pryncypium zgodności z naturą, wartości egzystencjalnych, kiedy wolność jednostki jest wyższym przejawem sprawiedliwości, a humanistyczny wybór między dobrem a złem kształtował etyczne normy zachowania Człowieka. Tego samego 1626 roku Moskiewski Synod nakazał usunąć wszystkie ukraińskie starodruki, w zamian wszędzie przywieźć moskiewskie wydania, a Biblia, nad którą pracował Ł. Zyzanij, stała się księgą zakazaną. Niszczenie ducha narodowego w nauce, kulturze, oświacie, życiu społeczno-obywatelskim, codziennym, rodzinie, zwłaszcza w cerkwi, w pełni odpowiadało strategii Moskwy po 1709 roku, kiedy Piotr I odważył się ostatecznie „Małą Rosję do rąk przybrać”. Żywiołowe porywy przede wszystkim świadomej części ukraińskości do życia narodotwórczego były na wszelkie sposoby tłumione, ponieważ Moskwa-Rosja (od 1713 r.) uświadamiała sobie skalę niebezpieczeństwa dla „samodzierżawia”. Język, ukraińska cerkiew i oświata wydawały się Moskwie nie tylko największym złem, ale i najstraszniejszą groźbą niepodzielności Rosji z jej symbolem dwugłowego orła. P. Kulisz pisał, wspominając słowa moskiewskiej pytyi M. Katkowa, „że polskie powstanie jest niczym, w porównaniu z powstaniem Literackiej Ukrainy… Język, stawszy się Literackim, rozłupie imperium w samym środku”. Etnobójcza polityka w stosunku do ukraińskości charakteryzowała całe dalsze istnienie carsko-bolszewicko-putinowskiej epoki zła. Na uroczystych wydarzeniach, przyуроczonych do 30-lecia Towarzystwa Języka Ukraińskiego, w sali kolumnowej Rady Kijowskiej brzmiała cyfra 480 — liczba aktów, okólników, ukazów, które przyjęli kolonizatorzy dla zniszczenia
Języka Ukraińskiego. I ogromnym błędem obecnego politykierstwa jest zwlekanie z uchwaleniem Ustawy o języku ukraińskim. Jest ona — ta najwyższa duchowa wartość Narodu — po raz kolejny przez „złych prawnuków” wyrzucona na margines, a dziś jeszcze na bazar wyborczej koniunktury. Mało tego, pozostając jedynym krajem w Europie, który nie ma ustawy o swoim ojczystym i państwowym Języku, w Ukrainie próbuje się nawet odurzać ideą, że narodowy plan rozwoju języka ukraińskiego, jak i pomoc państwowa w kontekście konstytucyjnego obowiązku pomocy w realizacji programu „Ukrainiec zagraniczny”, mogą być skutecznie wykonywane bez przyjęcia ustawy bazowej. Ten fakt świadczy o niechęci „pierwszego szeregu” do wyciągania lekcji z historii. Dane socjologiczne świadczą: nie tylko u Kremla, ale i u ponad 85% Rosjan uformowano negatywny stosunek do Ukrainy i Ukraińców. A bardzo dobry stosunek do Ukrainy, według wyników badań Centrum Lewady z 2018 roku, wykazuje jedynie 2—3% Rosjan. Oczywiste jest, że problem zawiera się nie tylko na poziomie putinowskiego reżimu rządzącego, tkwi on w światopoglądowych orientacjach i mentalności populacji. Dlatego konfrontacja, wojna przeciwko ukraińskiej tożsamości ze strony Rosji, niestety, będzie trwać, ponieważ Ukraina będzie dążyć do duchowej, politycznej, językowo-kulturowej Wolności i nie zejdzie z tej drogi. Wierzę, że Naród zawsze będzie w dążeniu do Wolności, a formowanie świadomości narodowej, kultury obywatelskiej, patriotyzmu społeczeństwa wyodrębni się jako najważniejsza strategia państwowa. W tym celu w Ukrainie należy zatrzymać skrajnie niebezpieczną tendencję gwałtownego narastania kryzysu demograficznego (o ponad 3 mln zmniejszyła się liczba uczniów w porównaniu z początkiem lat 90.), zatrzymać masową ucieczkę młodzieży i „mózgów”, pozbyć się oligarchicznego modelu władzy. Ważne, aby współczesna „warstwa przewodnia” dowodziła czynem, a nie słowem, że „człowiek, jego życie i zdrowie, cześć i godność, nietykalność i bezpieczeństwo uznawane są w Ukrainie za najwyższą wartość społeczną”. Przy tym ukraińską państwowość powinni ochraniać i wzmacniać wszyscy obywatele jako Boży dar, jako symbol wiecznej walki i niepohamowanej pracy Narodu. Bez tego wygrać wojnę z imperialną Rosją jest niemożliwe. Na drodze walki o duchową soborowość, tożsamość narodową, ukraińską państwowość znaczącym wydarzeniem, mocnym fundamentem jest odnowienie niezależnej od Moskwy Cerkwi Ukraińskiej, po otrzymaniu Tomosu od Patriarchatu Ekumenicznego. Sto jeden lat temu (styczeń-listopad 1918 r.) w Kijowie w czasach hetmanatu odbył się Sobór cerkiewny dotyczący samodzielności ukraińskiej cerkwi. Minister wyznań rządu ukraińskiego A. Łotocki, ogłaszając deklarację, oświadczył: „W samodzielnym państwie musi być i samodzielna Cerkiew… czyli Autokefalia Cerkwi Ukraińskiej. To nie tylko cerkiewna, ale i nasza narodowa konieczność”2. Rzeczywiście, odnowienie działalności UAPC na czele z metropolitą Wasylem Łypkiwskim stało się jednym z największych zwycięstw ukraińskości przeciwko Moskwie. Jestem przekonany, że i obecne zwycięstwo Niezależnej Cerkwi godnie będzie wypełniać tę wysoką misję. Bo wojna z Rosją jest nie tyle wojną o terytoria, zasoby, co o dusze ludzi, o przekonania światopoglądowe. I kiedy obrona Języka Ukraińskiego stanie się obowiązkiem nie tylko instytucji publicznych, ale i każdego obywatela; kiedy przestaniemy modlić się w obcym języku do obcych bogów; kiedy rządzący nie pomylą i nie zamienią ukraińskiej sprawy na ukraińską strawę; kiedy obecne i przyszłe pokolenia Narodu będziemy wychowywać osobistym przykładem, godnym naśladowania; kiedy Armia, Gospodarka, Tożsamość Narodowa staną się nierozerwalną całością, a cześć Ojczyzny i Narodu Ukraińskiego stanie się dla każdego najwyższą wartością, wtedy wiekopomny i heroiczny okrzyk „Sława Ukrainie” potwierdzi Zwycięzcę. Obecna agresja Rosji ostatecznie utwierdziła ją jako państwo-zagrożenie, państwo-okupanta, który brutalnie lekceważy osobiste, narodowe, ogólnoludzkie wartości, normy prawa międzynarodowego, etykę cywilizacyjną. Aneksowany przez Rosję Krym, odtrącona część Donbasu zaświadczyły, że w walce z Ukrainą przeciwko ukraińskości wojna prowadzona jest na wszystkich kierunkach — od humanitarnego, informacyjnego po wojskowy. Razem z tym jest ona najbardziej obiektywnym i surowym egzaminatorem silnych i słabych stron Ukraińskiego życia państwowego i społecznego. Przede wszystkim należy uznać, że Moskwa tak i nie zdołała wśród narodu ukraińskiego wnieść takich cywilizacyjnych światopoglądowych rozłamów, które mogłyby ostatecznie rozbić Ukrainę. Nawet czysto imperialny propagandowy twór „Noworosja” nie przyniósł pożądanego rezultatu, chociaż pracowało na niego i kontynuuje to robić niemało rodzimych zdrajców i piątokolumnowców. Ukraińcy w czasie zagrożenia utraty państwowości zademonstrowali jedność, broniąc wolności i niepodległości. Oczywiście, ducha patriotyzmu kładli rodzice i szkoła, cerkiew i kulturowo-tradycyjne środowisko, uczeni i poeci, oświeciciele i pamięć narodowa ludu. Ruina wieków nie pokonała etycznych, etnokulturowych, historycznych, ideowych wartości i przekonań ukraińskości. Ukrainiec nie chciał wejść na drogę, która wiodła go w kulturowe, polityczne, narodowe niebycie. On, nawet dla osobistego szczęścia i dóbr, nie chciał naśladować bezborodków, koczubejów, prokopowiczów, nowickich, juzefowiczów, janukowyczów… Naród wierzył w swoją prawdę, pamiętając słowa Szewczenki: „Nie dajcie narodowi żyć bez wiary”. Bo wtedy „nie umiera dusza nasza, nie umiera wola…”3. Ale musimy dobrze pamiętać, że na wojnie nie ma postronnych i obojętnych. Każdy musi walczyć o Ukrainę — mieczem, słowem, czynem, duchem, kosztem. Trudno wyjaśniać, dlaczego w tragicznych czasach „ukraiński” oligarchat nie asocjuje się z wojną, którą przecież i on pomógł rozpętać Rosji? Dlaczego majątki ich niepomiernie rosną, kiedy przelewa się ludzka krew? Dlaczego wola polityczna śpi, a nie uczyni legislacyjną decyzją nałożenia chociaż 50-procentowego podatku militarnego na „oligarchat”, który rozpoczął, nie przestając, nową satanistyczną grę wokół wyborów prezydenckich i parlamentarnych, formując dla siebie gorliwą obsługę polityczną. Tego „dlaczego” jest już zbyt wiele, żeby kontynuować przyglądanie się. Georgij FILIPCZUK —————————— 1 Kulisz P. List wzywający do ukraińskiej inteligencji (poezja chutorowa) [Zasób elektroniczny]. — Tryb dostępu: http://ukrlife.org/ main/evshan 2 Doncow D. Narodowi hermafrodyci // Wybrane utwory: w 10 t. — T. 2. / Dmytro Doncow. — Drohobycz; Lwów: WF „Widrodżennia”, 2011. — S. 125. 3 Szewczenko T.H. Kaukaz // Kobziarz / Taras Szewczenko; przedm. P. Mowczana. — K.: Wyd. centrum „Proświta”, 2011. — S. 293.
Tłumaczenie maszynowe
W Instytucie Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych imienia Iwana Ziaziuna NApN Ukrainy odbyło się seminarium internetowe „Edukacja w języku ojczystym i wielojęzyczna w kontekście zrównoważonego rozwoju”, poświęcone Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego UNESCO, który co roku obchodzony jest 21 lutego. Już trzeci rok z rzędu głównym inicjatorem przeprowadzenia wydarzenia jest katedra UNESCO „Kształcenie ustawiczne XXI wieku” NApN Ukrainy. Współorganizatorami seminarium internetowego wystąpili Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, Kongres Ukraińskiej Inteligencji, laboratorium naukowo-badawcze badań nad Hrynczenką Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrynczenki, laboratorium naukowo-badawcze kultury akademickiej badacza Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia A. S. Makarenki. Myrosława WOWK, doktor nauk pedagogicznych; Kyryło KOTUN, kandydat nauk pedagogicznych. W 2016 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję w sprawie ogłoszenia 2019 r. Międzynarodowym Rokiem Języków Rdzennych (International Year of Indigenous Languages) na podstawie rekomendacji Stałego Forum ds. Ludności Rdzennej. Moderatorem wydarzenia wystąpiła Nelli Nyczkało (akademik-sekretarz Oddziału Kształcenia Zawodowego i Edukacji Dorosłych NApN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty (akademik) NApN Ukrainy). Z powitaniami do uczestników zwróciła się Łarysa Łukjanowa (dyrektor IEPEd imienia Iwana Ziaziuna NApN Ukrainy, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek korespondent NApN Ukrainy), która poinformowała, że Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego został ogłoszony z inicjatywy Bangladeszu i zatwierdzony na Konferencji Generalnej UNESCO w 1999 r. Dzień Języka Ojczystego obchodzony jest na całym świecie od 2000 r. Datę tę wybrano na znak pamięci wydarzeń z 21 lutego 1952 r., kiedy w Bangladeszu odbyła się demonstracja na rzecz uznania języka bengalskiego. Co dwa tygodnie znika pewien język, zabierając ze sobą całe dziedzictwo kulturowe i intelektualne. 40% z 6,7 tys. języków, którymi mówi się na całym świecie, znajduje się pod groźbą wyginięcia, a większość takich języków to języki rdzenne. Znika różnorodność lingwistyczna. Ponadto ludy rdzenne są często izolowane zarówno politycznie, jak i społecznie w krajach, w których żyją, ze względu na położenie geograficzne swoich społeczności, ich odrębne historie, kultury, języki i tradycje. Prawie 40% ludności świata nie ma możliwości otrzymywania edukacji w zrozumiałym języku. Jednak obserwuje się postęp w dziedzinie edukacji wielojęzycznej opartej na języku ojczystym. Rośnie zrozumienie jego ważności, zwłaszcza w klasach początkowych szkoły, a także krzepnie przywiązanie w życiu społecznym. Heorhij Filipczuk, zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty (akademik) NApN Ukrainy, zaakcentował uwagę na kluczowych priorytetach rozwoju edukacji w języku ojczystym. „Cerkiew i język dla Ukraińców — najwyższy szczyt… Wojna o język — to wojna o Ukrainę. W szkolnictwie musi utwierdzać się biblia ukraińskości poprzez naukę języka ojczystego”. Kierownik katedry filologii słowiańskiej i językoznawstwa ogólnego Kijowskiego Międzynarodowego Uniwersytetu, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Iwan Juszczak jest głęboko przekonany, że „język ojczysty — to język rodu i narodu, poznawanie świata poprzez właściwy tylko jemu obraz świata”. Zastępca dyrektora Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, kandydat nauk filologicznych Serhij Halczenko zaprezentował wyniki analizy tekstologicznej mało znanych i nieznanych materiałów faktologicznych, które uogólniono w serii „Artyści na celowniku” (o W. Sosiurze, H. Kosynce, Ostapie Wyszni, M. Draj-Chmarze). Przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia „Proświty” im. Tarasa Szewczenki Kyryło Stecenko zaznaczył, że „żyjemy w szczególnym kraju, gdzie są specyficzne standardy i asymetryczne wartości… Wszystkie rozmowy, że najpierw musi być gospodarka, a potem kultura, są dość naiwne… U podstaw ludzkiej osobowości leżą nie tylko potrzeby oraz informacja, a przede wszystkim wartości… Taką wartością jest język ojczysty”. Członek Związku Dziennikarzy Ukrainy, metodyk gimnazjum-internatu nr 13 m. Kijowa Olha Chodacka przedstawiła doświadczenie organizacji przestrzeni czytelniczej w placówce ogólnokształcącej. W seminarium internetowym wzięło udział ponad 60 osób, wśród których byli działacze społeczni, naukowcy, wykładowcy, studenci, magistranci, aspiranci, wykładowcy uniwersytetów, nauczyciele placówek ogólnokształcących i przedszkolnych, trenerzy. Bezpośrednie połączenie odbywało się z wykładowcami i studentami laboratorium naukowego „Kultura akademicka badacza” Sumskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Antona Makarenki na czele z Ołeną Semenoh (kierownik katedry języka i literatury ukraińskiej, doktor nauk pedagogicznych, profesor). W trakcie seminarium internetowego odbywały się dyskusje online dotyczące problemów współczesnej edukacji w następujących kierunkach: tożsamość językowa w trzecim tysiącleciu, priorytety edukacji w języku ojczystym i wielojęzycznej na Ukrainie i w świecie; transformacja koncepcji „piśmienności” we współczesnym kontekście socjokulturowym; centra języków i kultur na Ukrainie: doświadczenie działalności i perspektywy rozwoju; język i kultura ludów rdzennych — decydujący czynnik intelektualno-kreatywnego rozwoju młodego pokolenia; europejskie doświadczenie edukacji wielojęzycznej oraz perspektywy dla ukraińskiej szkoły; popularyzacja multilingwizmu wśród wykładowców placówek szkolnictwa wyższego — warunek zapewnienia ich pozycji liderów w społeczeństwie obywatelskim; komponent międzykulturowy rozwoju zawodowego nauczyciela; komponent językowy kompetencji obywatelskiej przyszłego pedagoga; tworzenie środowiska językowo-kulturowego w placówkach oświatowych Ukrainy jako czynnik rozwoju światopoglądu narodowego młodzieży. artystyczny poziom znanego ukraińskiego poety, który stworzył idealny, ale nie wyidealizowany obraz ukraińskiego kosmosu, znikającego i jednocześnie nieprzemijającego, ponieważ ożywiło go światło lirycznej duszy, a także medytacyjne zagłębienie w zbolały epos ludowej żywiołowości. Ciepły odzew słuchaczy (wśród których byli nie tylko przedstawiciele ukraińskiej diaspory, ale i wymagający poeci-akademicy z Włoch, Rumunii, Serbii, Turcji, Węgier, Czarnogóry i innych krajów) na czytaną poezję przekonuje o potrzebie szerszego zaznajomienia frankofońskich czytelników z dorobkiem twórczym znaczących postaci ukraińskiej kultury, wszak frankofonia otworzy przed nimi nowe artystyczne horyzonty. Tymczasem EANML przygotowuje się do godnego uczczenia sławnego 40-lecia. Przed nami — nowe wyzwania, nowe odkrycia, nowe spotkania nauki ze sztuką, które (nie tylko pomarzmy, ale i uwierzmy) powinny nawrócić nasz aż nadto materialistyczny świat do wiecznych wartości kultury. A pole do pracy jest doprawdy — nieogarnione...
Tłumaczenie maszynowe
Dobrą tradycją stał się udział ukraińskich naukowców i działaczy kulturalnych w corocznej sesji Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury w Paryżu. Ta szanowna instytucja, założona prawie 40 lat temu pod egidą Senatu Francji oraz UNESCO, ma na celu rozszerzenie więzi między sferami naukową i artystyczną ludzkiej działalności w celu poszukiwania odpowiedzi na globalne wyzwania dla współczesnego społeczeństwa. Taka globalna działalność wydaje się możliwa z uwagi na wyjątkowy skład EANSL: ponad 40 laureatów Nagrody Nobla z różnorodnych dziedzin, członków rzeczywistych ponad 55 Akademii Narodowych z różnych krajów, zrzeszonych w Komitecie Wyższych Instytucji, a także Komitet Honorowy, w którego pracach biorą udział znani działacze społeczno-polityczni i kulturalni, a także przedstawiciele międzyrządowych instytucji wysokiego szczebla. Jurij MOSENKIS, doktor nauk filologicznych, profesor. Pierwszym Prezydentem EANSL został wybitny francuski fizyk i miłośnik słowa artystycznego Raymond Daudel, obecnie zaś instytucją kieruje honorowy profesor Londyńskiego Kolegium Królewskiego, były prezydent „Euronauki”, utalentowany poeta Jean-Patrick Conrad. Sekretarzem generalnym EANSL od jej założenia pozostaje znana artystka i historyk sztuki, kawaler Orderu Legii Honorowej Nicole Lemaire d’Agaggio. Wśród znaczących wydarzeń, zorganizowanych przez Akademię w ostatnim czasie, są międzynarodowe kolokwia poświęcone kwestiom etyki naukowej i dialogu międzykulturowego, problemom ekologii i zabezpieczenia medycznego w regionie śródziemnomorskim, tendencjom rozwoju urbanistycznego na Forum Szanghajskim, międzynarodowego ruchu walki z infekcją HIV itp. W ostatnim czasie znacząco ożywiła się działalność EANSL w sprawach koordynacji europejskiego procesu literackiego, zwłaszcza w dziedzinie twórczości poetyckiej. W ubiegłym roku przeprowadzono Międzynarodowy konkurs poezji „Miłość do wolności”, w którym wzięli udział przedstawiciele ponad 50 krajów; wyróżnieni autorzy utworzyli jądro nowego międzynarodowego ruchu artystycznego, który stawia sobie za cel odrodzenie zainteresowania poezją, przede wszystkim w krajach Unii Europejskiej. W szczególności, w celu osiągnięcia tego szlachetnego celu, nowo mianowany Międzynarodowy sekretarz sekcji literatury EANSL, znany ukraiński pisarz i filolog Dmytro Czystiak, w wiodącym francuskim wydawnictwie „L’Harmattan” założył serię wydawniczą „Literatura europejska”, która ma zaznajamiać francuskojęzycznych czytelników z wiodącymi autorami i wydaniami antologicznymi współczesnej literatury światowej oraz istotnymi opracowaniami kulturoznawczymi. Tegoroczne zebranie Akademii odbyło się 25 stycznia w przytulnych murach Paryskiego centrum Polskiej Akademii Nauk. Ciekawie było poznać nowo wybranych członków EANSL, wśród nich — znanego historyka sztuki, byłego sekretarza Salvadora Dalí, kawalera Orderu Legii Honorowej Radu Varia, światowej sławy śpiewaczkę operową Marianę Nicolesco, honorowego profesora Akademii Sztuk we Florencji Vincenzo Bianchi, przewodniczącego Związku Pisarzy Eurazji Yakupa Ömeroğlu oraz inne znane osobistości. Cieszy, że do tego towarzystwa dołączyli także wybitni działacze ukraińskiej kultury — wybitny pisarz i działacz społeczno-polityczny, laureat nagrody im. Szewczenki Pawło Mowczan, a także znany uczony i działacz społeczno-polityczny, wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Jurij Bohucki. Wierzymy, że dzięki tym szanownym osobistościom zapowiada się zakrojona na szeroką skalę praca nad prezentacją ukraińskiej nauki i kultury w kontekście europejskim, wszak ożywiona dyskusja na temat tych problemów podczas sesji Akademii wywołała znaczne zainteresowanie. A już 26 stycznia w przestrzeni prezentacyjnej wydawnictwa „L’Harmattan” odbyła się prezentacja wybranych wierszy Pawła Mowczana „Srebrna krew” we francuskim przekładzie Nicole Laurent-Catrice (która wiosną ubiegłego roku odwiedziła Ukrainę) i Dmytra Czystiaka. Tłumacz wspólnie z Sekretarzem generalnym EANSL nie tylko ogłosili założenie nowej serii wydawniczej, ale także podkreślili wysoki kunszt
Tłumaczenie maszynowe
To hasło proświtiańskie jest niemal najważniejszym filarem dla rodaków, którzy zebrali się w świetlicy działu sztuki Chersońskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Biblioteki im. Ołesia Honczara na kolejne (już 4.) posiedzenie artlaboratorium „Ukraińska Chata bogata talentami”. Projekt zapoczątkowało małżeństwo Ołeksiuków na bazie obwodowej księgozbiorni w zeszłym roku, 1 grudnia.
Oleg OLEKSIUK, kierownik projektu. Przedstawiciele Chersonia, rejonów oleszkiwskiego, biłozierskiego, kachowskiego, hołopristańskiego i nowotroickiego (łącznie około 120 osób) zademonstrowali jedność w dążeniu do rozwijania kultury ukraińskiej i odradzania ukraińskiej duchowości — z twarzami rozjaśnionymi miłością do Ukrainy przybyli do „Ukraińskiej Chaty”. Mieli radość nie tylko podziwiać cudowne obrazy mistrza pędzla Wasyla Artemowycza Bożenki oraz unikatowe haftowane obrazy jego żony Raisy Hawriłiwny, ale także usłyszeć słowo mistrza na żywo. Brzmiał również unikatowy śpiew narodowej artystki Ukrainy Natalii Leleko, a przejmujące pieśni w wykonaniu laureata ogólnoukraińskich konkursów wokalistów Iwana Burłaki, amatorskich zespołów ludowej pieśni „Chersońskie Młodyczki” (kierownik zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wiaczesław Hrebenjuk), „Czerwona Kalina” (Hanna Hura) oraz grupy kobiecej ludowego chóru „Śpiewocze Barwy” (Ludmiła Denysenko). Goście arteterapii laboratorium sztuki usłyszeli od kierowniczki działu sztuk obwodowej biblioteki Tetiany Krasnoluckiej pasjonujące historie o bohaterach nowych książek, które trafiły do obwodowej książnicy. Podczas tradycyjnego „Wolnego mikrofonu” miłośnicy sztuki ukraińskiej dowiedzieli się o nowościach w Chersońskim oddziale wydawniczego centrum „Proświta” oraz usłyszeli nowe wiersze od literatów regionu, wśród których wyróżniały się utwory w autorskim wykonaniu Wasyla Meleszczenka, Wołodymyra Nazarenki, Olega Oleksiuka, Haliny Dobrowolskiej, Kateryny Marczuk, Tetiany Dąbrowskiej, Anatolija Dunajewa, Olega Tymkowa, Alony Mowczan i innych. Zaprezentowano almanach literacki „Myśli romantyka”, który ukazał się drukiem w chmielnickim wydawnictwie Lilii Stasiuk. Prosvitianie z Chersońszczyzny podarowali obwodowej książnicy imienia Olesia Honczara unikatową książkę ze spisami zrepresjonowanych wydawnictw z lat 1920–1930, która ukazała się drukiem dzięki wsparciu finansowemu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Rozumiejąc, że nie wszyscy mogą przybyć na posiedzenie laboratorium sztuki do „Honczarówki”, organizatorzy zapowiedzieli zamiar przeprowadzenia posiedzeń laboratorium sztuki „Ukraińska Chata bogata talentami” w centrach rejonowych. 27 lutego odbędzie się posiedzenie w Biłozierskiej Rejonowej Bibliotece im. P. Hryhorenki, a 23-go w Oleszkiwskiej Centralnej Bibliotece. W marcu i kwietniu planowane są posiedzenia „Ukraińskiej Chaty” w Kałanczaku, Nowej Kachowce, Kachowce i Hołej Prystani.
Tłumaczenie maszynowe
W Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Naukowej Bibliotece im. I. P. Kotlarewskiego podsumowano wyniki Międzynarodowego Konkursu Młodzieży Uczniowskiej i Studenckiej im. Tarasa Szewczenki. Literacko-językowe zmagania utalentowanej młodzieży Połtawszczyzny odbyły się po raz dziesiąty. W tym roku zorganizowali je Departament Edukacji i Nauki Obwodowej Administracji Państwowej, Instytut Modernizacji Edukacji Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Obwodowy Instytut Dokształcania Pedagogicznego (POIPPO) im. Ostrohradskiego oraz Połtawskie Obwodowe Zjednoczenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki.
Uczestnicy konkursu, w tym uczniowie klas 5–11 placówek ogólnokształcących miasta Połtawy i obwodu połtawskiego, uczniowie szkół zawodowych oraz studenci uczelni wyższych stolicy obwodu, wykonywali zadania polegające na napisaniu utworów różnych gatunków z odwołaniem do znajomości twórczości T. H. Szewczenki i jego biografii. Zwycięzców oraz ich nauczycieli powitano i nagrodzono dyplomami, listami gratulacyjnymi i upominkami: przewodniczący obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Mykoła Kulczynski, rektor Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. H. Korolenki, profesor-językoznawca Mykoła Stepanenko oraz rektor Połtawskiego Obwodowego Instytutu Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego Witalij Zeluk. Świąteczną atmosferę stworzyli studenci Połtawskiego Szkoły Muzycznej im. M. W. Łysenki.
Centrum prasowe Połtawskiego Obwodowego Towarzystwa «Proświta»
Tłumaczenie maszynowe
Natalia SOŁODKA, sekretarz odpowiedzialny Chmielnickiej Miejskiej „Proświty”
Bogatym w wydarzenia dla życia proświtiańskiego Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki „Proświta” okazał się luty. Przede wszystkim obchodzono 30-lecie Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki. Przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej „Proświty” Zoja Diedenko uczestniczyła w pierwszej republikańskiej konferencji TUM, która faktycznie odrodziła „Proświtę” na Ukrainie. Podczas uroczystego posiedzenia zarządu oraz w programie obwodowego radia „Oberih” przypomniała, że 11–12 lutego 1989 roku w Domu Kina w Kijowie odbyło się pierwsze przełamanie demokratycznych sił Ukrainy — zebranie założycielskie TUM. Przebiegało ono pod hasłem „Mowo, bądź!”, które ogłosił sławny pisarz Oles Honczar. Od tego czasu i do dziś Towarzystwo utrwala język ukraiński we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Przewodniczący obwodowego zrzeszenia OUT „Proświta” Witalij Michalewski podzielił się dobrymi wrażeniami z obchodów jubileuszu TUM w Kijowie. Członkowie obwodowego zarządu Nina Szmurykowa i Ludmiła Serdunycz podarowali swoje nowe wydania.
Dobre słowo o działalności Towarzystwa w mieście Chmielnickim zabrzmiało podczas przeprowadzania wideolekcji na temat „Ojczysta mowa jak ojczysta matka” w Narodowej Akademii Państwowej Służby Granicznej Ukrainy im. Bohdana Chmielnickiego oraz w Głównym Zarządzie Policji Narodowej Ukrainy w obwodzie chmielnickim. Nauczycielki języka i literatury ukraińskiej Oksana Mandziuk (NWK nr 10) i Lilija Olijnyk (SZOSz nr 21) opowiedziały pogranicznikom i policjantom o Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego, obchodzonym 21 lutego, oraz uczciły jasną pamięć ukraińskiej poetki-patriotki Oleny Teligi, rozstrzelanej przez faszystów w Babim Jarze 21 lutego 1942 roku.
Chmielniccy proświtianie nie zapomnieli również o Międzynarodowym Dniu Darowizn Książek dla Bibliotek. Obwodowej naukowej bibliotece obwodu chmielnickiego podarowano prawie dwieście książek — połowa z nich została wydrukowana przez ukraińską diasporę. Chmielniccy proświtianie z wielką radością przyjęli wiadomość pisarza i działacza społecznego Bohdana Telenka o tym, że laureatem nagrody im. Jakowa Hałczewskiego w nominacji „Za odrodzenie tradycji ojczystego mecenatu” w tym roku został honorowy proświtianin, prezes korporacji „Obołoń” Ołeksandr Słobodian — Ukrainiec nie tylko z narodowości, lecz także ze światopoglądu, aktywnej działalności na rzecz odrodzenia ukraińskiej gospodarki i, co najważniejsze, idei narodowej oraz prawdziwego ducha ukraińskiego.
Wręczenie książek bibliotece obwodowej
Tłumaczenie maszynowe
W styczniu minęło 180 lat od urodzin Pawła Czubynskiego, autora tekstu Państwowego Hymnu Ukrainy. Etnograf i folklorysta, poeta i dziennikarz, historyk i językoznawca, prawnik i socjolog, działacz społeczny i naukowiec, wraz ze swoimi współpracownikami położył podwaliny ukraińskiej ludoznawstwa. Przeżył krótkie, ale wypełnione pracą życie. Jakby przepowiadał:
Nie zmarnuję sił na próżno
i żniw swoich na pewno doczekam.
Na świecie szczerze pracowałem,
Siałem to, co Bóg zesłał.
Dla uczczenia wybitnego Ukraińca Chmielnicka Miejska Proświta wspólnie z Departamentem Edukacji i Nauki Rady Miejskiej w Chmielnickim zorganizowała posiedzenie okrągłego stołu nauczycieli muzyki szkół obwodowego miasta. O życiu i działalności Pawła Czubynskiego opowiadał nauczyciel Wołodymyr Korniejczuk (Gimnazjum nr 1 im. Wołodymyra Kozubniaka); o historii napisania patriotycznego wiersza „Jeszcze nie umarła Ukraina” opowiadała nauczycielka Ludmyła Siruk (SZOS nr 15 im. Ołeksandra Spiwaczuka). Oryginalny wariant patriotycznego wiersza „Jeszcze nie umarła Ukraina” przeczytał uczeń 11 klasy NWK nr 10 Iłłia Sytnikow. Odbyła się swoista ludowa lekcja Pawła Czubynskiego,
którą przeprowadziła przewodnicząca Chmielnickiej Miejskiej Proświty Zoja Didenko. Program edukacyjny Chmielnickiego Obwodowego Radia „Oberih” również został poświęcony Pawłowi Płatonowiczowi Czubynskiemu.
Inf. własna.
Tłumaczenie maszynowe
Poseł Michał Boni w Parlamencie Europejskim wraz z prorektorem Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki Wołodymyrem Buhrowem, przedstawicielami placówek oświatowych i organizacji społecznych oraz deputowanymi ludowymi Ukrainy 30 stycznia zaprezentowali koncepcję utworzenia Instytutu Europejskiego w Kijowie przy KNU imienia Tarasa Szewczenki. „W lutym mija pięć lat od pamiętnych wydarzeń Euromajdanu 2014 roku. Właśnie w Kijowie, w imię wspólnych wartości Europy i Ukrainy, młodzi Ukraińcy ginęli pod flagami Unii Europejskiej. Oto dlaczego tak ważne jest wzmocnienie rozwoju myśli demokratycznej ośrodkiem intelektualnym, „ośrodkiem myśli” (Think Tank) — podkreślił Michał Boni. Instytut Europejski w Kijowie powinien stać się „ośrodkiem myśli”, który poprzez niezależną ekspertyzę i tworzenie programów integracji europejskiej Ukrainy wzmocni fundament strategii rozwoju kraju. „Stanie się to platformą dla debat społecznych i współpracy z organizacjami pozarządowymi, co wzmocni rozwój społeczeństwa obywatelskiego. Ważnym zadaniem Instytutu i Uniwersytetu jest szkolenie urzędników i pracowników samorządu lokalnego w procesie integracji z Unią Europejską” — zaznaczył prorektor KNU imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Buhrow. „Potrzebujemy na Ukrainie wiedzy eksperckiej w reformowaniu państwa, potrzebujemy programów współpracy z Unią Europejską, Instytut jest wspaniałą platformą do tego” — powiedział deputowany Rady Najwyższej Ukrainy Artur Herasymow. Wsparcie dla utworzenia Instytutu Europejskiego wyrazili także europejscy deputowani, którzy zaznaczyli, że właśnie teraz państwa członkowskie UE powinny tworzyć i rozbudowywać fundament demokracji, a temu służy edukacja. „Bardzo ważne jest, aby nasi partnerzy w UE mieli prawdziwe informacje o tym, co dzieje się na Ukrainie, dlatego dzisiaj w Brukseli ukraińska delegacja wraz z dużą liczbą eurodeputowanych omawiała inicjatywę utworzenia Instytutu Europejskiego na bazie KNU imienia Tarasa Szewczenki. Ten ambitny projekt gotowe są wesprzeć nie tylko solidne instytucje europejskie, ale także przedstawiciele międzynarodowego środowiska biznesowego” — podsumował deputowany Rady Najwyższej Serhij Berezenko. Instytut Europejski będzie obejmował następujące kierunki działalności: edukację studentów w dziedzinie studiów europejskich, prawa, ekonomii i socjologii. Drugim komponentem będzie przygotowanie kadr urzędników państwowych i przedstawicieli organów samorządu lokalnego, ekspertów organizacji pozarządowych, a także zdobywanie doświadczenia w pozyskiwaniu środków z programów UE. Głównym kierunkiem pracy Instytutu jako „ośrodka myśli” będzie tworzenie niezależnej eksperckiej debaty publicznej, opracowywanie programów i strategii rozwoju Ukrainy, a także monitorowanie procesów gospodarczych i politycznych. Ludmiła SZEWCZENKO, dyrektor generalny Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” Odlatują lata w wieki, Pozostaje tylko wspomnienie, Pozostają jasne myśli I nadzieja na siebie i Boga… Josyp Spektor Wspomnienia… Przychodzą w snach, myślach, codziennych troskach, a zwłaszcza, gdy kalinowymi gronami nawlekły się na 70 lat. Oto one, te 70, zapukały 11 lutego cicho-cicho w zaśnieżone okno i niespodziewanie poprowadziły w ciepły świat dziecięcej pory do Mykoły Pawłowycza Łysenki, krewnego Tarasa Szewczenki po linii rodzinnej brata Josypa. Zdaje się, że to było całkiem niedawno: pierwsze lata nauki, obok babcia Maria (1890—1962). Jak ciekawie prowadziła ciche rozmowy o swoim krewnym Tarasie, które zachowały się w przekazach jej rodziny. A jeszcze często brała wnuka i prowadziła do krzewu kaliny, który i dziś rośnie za wąską rzeczką niedaleko stawu Szewczenków. Właśnie pod jej gałęziami, bujnymi i rozłożystymi, chował się mały Tarasik przed macochą. I, być może, z tych wzruszających opowieści, z czułości oczu, z ciepła spracowanych babcinych rąk, od których wiało pachnącym chlebem i czymś jeszcze tajemniczo-bajkowym, zrodziła się w Mykole Pawłowyczu myśl: ot, gdyby tak zebrać całą rodzinę Tarasa w jedną wielką księgę i stworzyć drzewo genealogiczne potomków rodu Kobziarza. Nad urzeczywistnieniem tego marzenia Mykoła Pawłowycz pracował prawie 30 lat. I oto rezultat: schemat rodowodu o długości 4,4 m i wysokości 1,6 m, gdzie zmieściły się imiona ponad 1300 potomków rodu Szewczenki, których los rozrzucił po bliskich i dalekich światach. Oraz książka „Korzenie rodu Szewczenki” z częścią tekstową i ilustracjami.
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandra Pruhło oraz kierownik Memoriałowego Muzeum-Zagrody garncarskiej rodziny Poszywajłów Natalia Hryń podczas ekspedycji ceramologicznej. Opiszne, Połtawszczyzna. 2018. Zdjęcie Marii Jacenko. W 2018 roku pracownicy Memoriałowego Muzeum-Zagrody garncarskiej rodziny Poszywajłów odbyli dziesięć ekspedycji ceramologicznych w Opisznem. Ich rezultatem stały się unikalne materiały o opiszniańskim garncarstwie. Udało się zebrać fotografie, które utrwaliły chwile z życia miejscowych garncarzy i malarek. Zapisano wspomnienia byłych pracowników zakładów ceramicznych. Wśród nich — wspomnienia dwóch Oleksandr: Oleksandry Dudnyk oraz Oleksandry Pruhło. Życiowe ścieżki i losy obu Oleksandr są różne, lecz łączyła je jedna pasja — garncarstwo. Oleksandra Dudnyk (z domu Juszczenko, ur. 1943) pochodzi z Matwijiwki w rejonie dykańskim obwodu połtawskiego. W 1960 roku wraz z rodzicami przeprowadziła się do wsi Miski Młyny. 25 sierpnia 1960 roku rozpoczęła pracę jako pracownik fizyczny w zakładzie „Chudożnij keramik”. Wspominała: „...A ojciec już tam pracował, dyrektorem był Iwan Petrowycz Łeżenin. I on się z nim dogadał, poprosił go, bo ja jeszcze byłam nieletnia. Byłam od razu przy różnych pracach. A potem dali formy i ja odlewałam z form doniczki. Aż na Kardaszach, to był wydział nr 2, ten, który rozebrali, to za muzeum. A wydział nr 1 był na Tarapunce. Ot tam pracowałam w zakładzie, długo pracowałam. Chyba z 10 lat pracowałam, a potem nas przerzucili na „Czerwonyj honczar”, na Honczariwce tam był, żeby mi było bliżej chodzić z Młynów. Od razu doniczki odlewałam z form, a potem jak usiadłam do garncarstwa raz, to 10 lat garncarzyłam. A potem się rozliczyłam i poszłam do Smolahi do młyniańskiego kombinatu przemysłowego „Keramik”, tam też garncarzyli. Kombinat przemysłowy, to dziadek i babcia Poszywajłowie (Hawryło i Jawdocha Poszywajłowie. — N. H., M. J.) tutaj pracowali. Na „Czerwonym honczarze” pracowałam przy różnych robotach: maszyny ładowaliśmy... w kamieniołomie glinę wybieraliśmy. Ot czerwoną, a potem białą wybieraliśmy: na przyczepę rzucamy z dziewczynami i ot wiozą do zakładu. A z niej robili farbę — angobę. A potem znowu wróciłam do zakładu przez przeniesienie na Partyzancką, na Kardaszowe. Ponad 20 lat garncarstwa u mnie było...” [1]. Garncarstwa Oleksandra Dudnyk uczyła się u Mychajła Ostrianina, Ołeksija Marechy, Hawryła Pidhrebelnego. Musiała opanować kilka zawodów: formierki, lepienia dziecięcych glinianych zabawek, garncarki. Nawet prowadziła warsztaty. Lecz najbardziej Oleksandra kochała garncarstwo: „...to było tak, jak przyjedzie wycieczka, i my mówimy, co za interes tutaj patrzeć, a oni patrzą, im interesująco, jak to się robi. Już niedługo do domu iść, a oni akurat przyjechali, wszystko — siadamy. Pawło Iwanowycz Biłyk akurat pracował jako mistrz na pierwszym wydziale, mówi: „To siadajcie, pokażcie!”. I ot zakładasz odzież roboczą i pokazujesz. Drugi stoi, patrzy, jak ty robisz, a drugi — na ciebie patrzy. Było i tak” [1]. Oleksandra Iwaniwna Pruhło (z domu Peretiatko, ur. 1952) pochodzi z Czowno-Fediwki (Połtawszczyzna). W Opisznem wyszła za mąż. W 1974 roku przyszła do pracy w kombinacie przemysłowym „Keramik”. Z ciepłem i szczerością wspomina ona swoich nauczycieli: „Uczył mnie garncarstwa Hawryło Poszywajło. W tamtym czasie był na emeryturze, ale oni z żoną pracowali: ona malowała, a on robił naczynia. On uczył mnie, jak postawić grudkę gliny na środek — od tego zależało, jaki będzie wyrób. Moim mentorem był także Iwan Herasymowycz Ostapenko. Wtedy było wielu dobrych starych garncarzy. Ja robiłam proste dzbany, bez ucha. Norma była duża: dwulitrowych trzeba było zrobić 75 sztuk, a sztuka kosztowała 5 kopiejek. Każdy starał się zrobić więcej. Garncarzyć było ciężko, zwłaszcza kobietom, a ja kochałam...” [2]. Oleksandra Pruhło opowiedziała: „U nas dużo młodzieży było. Było wesoło, kolektyw był przyjazny, razem pracowaliśmy i często razem odpoczywaliśmy. Zakład wynajmował autobus i jeździliśmy na wycieczki do Kijowa, Dniepropietrowska, Krymu. Byłam w muzeum Poszywajłów, Jawdocha Danyliwna, kto pracował w zakładzie, wszystkich często zapraszała” [2]. Za wkład pracy w rozwój przemysłu garncarskiego Oleksandrę Dudnyk i Oleksandrę Pruhło wielokrotnie nagradzano dyplomami honorowymi. Ich imiona zostały wpisane na zakładową Tablicę honorową. Literatura: 1. Wspomnienia Dudnyk Oleksandry Petriwny (ur. 1943). Opiszne, Połtawszczyzna. 2018 // Materiały terenowe Natalii Hryń. 2. Wspomnienia Pruhło Oleksandry Iwaniwny (ur. 1952). Opiszne, Połtawszczyzna. 2018 // Materiały terenowe Marii Jacenko. Pracownicy Memoriałowego Muzeum-Zagrody garncarskiej rodziny Poszywajłów
Tłumaczenie maszynowe
Właśnie za ten nieoceniony trud jej autor w 2010 r. został dyplomantem Ogólnoukraińskiego konkursu poszukiwawczego „Mamy jedne korzenie”, laureatem honorowej nagrody „Biznesmen Ukrainy” w 2016 r.; dyplomantem 17. ogólnonarodowego konkursu „Język ukraiński — język jednoczenia” w 2016 r.; dyplomantem Międzynarodowych odczytów naukowych pamięci akademika Konstantina Popovici w Instytucie Dziedzictwa Kulturowego Akademii Nauk Republiki Mołdawii w 2016 r. W 2017 r. Mykoła Pawłowycz został laureatem nagrody literacko-artystycznej im. Wołodymyra Malyka. W 2013 r. książkę „Korzenie rodu Szewczenki” wpisano do Księgi Rekordów Ukrainy za największe drzewo genealogiczne rodziny Kobziarza. Kiedy w listopadzie 2015 r. odbywała się prezentacja drugiego wydania książki w sali organowej we Lwowie, jej dyrektor w słowie powitalnym wygłosił: „Schemat, który sporządził nasz szanowany gość z Tarasowej Keryliwki, to kardiogram jego życia”. Kopia portretu T. H. Szewczenki, stworzona przez jego prawnuka z linii rodzinnej brata Mykyty, Jakowa Szewczenkę. M. P. Łysenko. Nazwisko M. P. Łysenki jako badacza rodu T. H. Szewczenki wpisano do Encyklopedii Szewczenkowskiej (Kijów, wydawnictwo NAN Ukrainy, 2015 r., t. 5). „Spojrzenie, nos, podbródek, wąsy, drobniejsze rysy, genetyczna łysina i zdumiewający spokój jako świadectwo wewnętrznej siły, być może nawet nie do końca uświadomionej — wszystko to przypomina słynnego przodka. Mykoła Pawłowycz Łysenko to praprawnuk Tarasa Hryhorowycza Szewczenki w linii rodzinnej brata Josypa. Co więcej, mieszka on w tej samej wsi Keryliwka na Czerkaszczyźnie, którą dawno przemianowano na Szewczenkowe.” — Gazeta „Deń” z 07.03.2003 r. Zespół Narodowego Rezerwatu „Ojczyzna Tarasa Szewczenki” szczerze gratuluje jubilatowi z okazji urodzin. Niech Pana lata wypełniają się radością i zdrowiem, niech twórczy zapał mnoży Pana nowe osiągnięcia badawcze w imię wielkości naszego Geniusza Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana ŁEMESZKO. Determinację i wyostrzone poczucie sprawiedliwości Andrija Topaczewskiego po raz pierwszy zobaczyłam w 2006 roku na zebraniu sprawozdawczo-wyborczym Kijowskiej organizacji NSPU w Domu Artysty, kiedy wyraził protest wielu pisarzy przeciwko urzędniczym kłamstwom i niesprawiedliwości. A poznałam Andrija Ołeksandrowycza w 2010 roku, zostając członkiem Komisji Przyjęć Kijowskiej organizacji NSPU, której w tamtym czasie przewodniczył Petro Osadczuk. Zaprzyjaźniliśmy się. Pryncypialny, pewnie ukierunkowany na dobro intelektualista. Nigdy nie był zaangażowany przez radziecką propagandę. Nie karierowicz, nie materialista. Wybitna cecha — człowieczeństwo. Z nim łatwo się rozmawia. Urodził się w Kijowie, w rodzinie naukowców. Ojciec — Ołeksandr Topaczewski, krewny Mychajła Hruszewskiego, dyrektor Instytutu Hydrobiologii, akademik NAN Ukrainy, występował przeciwko stworzeniu kaskady zbiorników wodnych na Dnieprze. Pod jego kierownictwem zapoczątkowano badania hydrobiologiczne systemów wodnych Ukrainy, przede wszystkim — Dniepru i Dunaju. Matka, Marija Makarewycz, — doktor nauk biologicznych (Instytut Botaniki im. M. G. Chołodnego). Więc Andrij Topaczewski dołącza do ruchu ochrony przyrody. Jako pisarz i kinematografista konsekwentnie bada relacje Człowieka i Przyrody. Na temat ratowania Przyrody według jego scenariuszy stworzono niemało filmów, które wymownie wzywają do jedności z żywym otoczeniem, harmonii człowieka ze stworzonym przez Boga światem. Powiedzmy, w filmie dokumentalnym „Gwiezdny czas Łybedzi” przeprowadzono analogię między zamurowaną w beton rzeką Łybidź a skutą w ramy totalitarnego reżimu Ukrainą. Obydwie — ofiary urzędniczej samowoli i pragną wolności. Niezwykle głęboki pod względem treści film „Do czystej studni”. Jednym z jego ważnych elementów jest ukraińska pieśń ludowa, która na pierwszy rzut oka brzmi, tworząc tło, akompaniament, a w rzeczywistości, jak źródlana woda w studni, jest nieodłączną częścią ukraińskiej duszy. Studnia dla Ukraińca — świętość. Zanim zbudowano chatę, najpierw określano, czy w tym miejscu jest woda. O tym, jak przez całe życie ludzie dbali o studnię, doglądali, czyścili ją i jaką uzdrawiającą siłę oraz energię daje źródlana woda, widzimy w tym filmie. A o historii Ogrodu Botanicznego imienia akad. O. Fomina, gdzie swego czasu mieszkali i kontaktowali się rodziny Topaczewskich i Biłokonów, opowiada taśma telewizyjna „Stary ogród botaniczny”. Nie tylko oglądać i słuchać świata Przyrody, ale i współczuć mu, o tym — w filmie „Uśmiechnijcie się do wilka”. Autor wzywa, by podzielić się ze zwierzęciem ciepłem duszy, a ono stanie się najlepszym przyjacielem. Księgą duchowego świata Andrija Topaczewskiego jest jego wieloletnia praca — encyklopedyczne wydanie artystyczno-poznawcze „Z Bożego ogrodu. Rośliny i zwierzęta w Piśmie Świętym” o biblijnym świecie żywej Przyrody, którą miałam szczęście przeczytać jeszcze w rękopisie. Korzystając z przekładów Iwana Ohijenki i Iwana Chomenki, autor określił drzewa, krzewy, trawy, kwiaty, wszystkie ptaki, zwierzęta domowe i dzikie, o których wspomniano w Biblii, znalazł odpowiedniki ich nazw we współczesnym świecie botaniki i zoologii, połączył je z mitami, tradycjami religijnymi, zwyczajami ludowymi i stworzył ciekawe nowele o nich z należytymi komentarzami. Andrijowi Topaczewskiemu udało się zidentyfikować biblijne istoty w aspekcie narodowym. Wagi nowelom dodają cytaty z ukraińskiego folkloru. Powiedzmy, w noweli „Kwiat czystości i odrodzenia” (o lilii jako symbolu Zwiastowania) cytowany jest wiersz „Lilia” Tarasa Szewczenki, gdzie zaangażowane są obrazy twórczości ludowej: „A wiosną zakwitłam // Kwiatem przy dolinie, // Kwiatem białym, jak śnieg, białym! // …A dziewczęta się przystroiły // I zaczęły nazywać // Lilią-śniegokwiatem…” Książkę upiększają arcydzieła światowej sztuki o tematyce biblijnej. Szczególnej wykwintności książce dodaje projekt Mychajła Caryka. Z Andrijem Ołeksandrowyczem zaprzyjaźniła nas nie tylko literatura, ale i od małego znany mi kraj Szewczenki: dal za Dnieprem, góry Kaniowskie, prawobrzeżne źródła i studnie. Właśnie tutaj, do Kaniowskiego rezerwatu przyrodniczego, co roku, jeszcze jako uczeń, jeździł Andrij z ojcem statkiem obok urwisk przy dawnej wsi Wytacziw, w której się urodziłam i wychowałam. Nawiasem mówiąc, na samych krawędziach-urwiskach wytacziwskich zboczy do dziś spotyka się kwiaty bujnych łąk górskich, a nawet — kłosy ostnicy, tych mieszkańców lasostepu, gdzie zaczynała się tysiącletnia historia naszego kraju. Jakoś w Wielkanoc Andrij Ołeksandrowycz z żoną Switłaną, synem Ołeksandrem oraz swoimi przyjaciółmi odpowiedzieli na zaproszenie moje i męża i odwiedzili moją małą ojczyznę — wieś Wytacziw i wytacziwskie pagórki w uroczysku Horodyszcze. Podziwiali malownicze krajobrazy ze słynnej góry nad Dnieprem, na której stoi kaplica, wzniesiona w 1992 roku według rysunku T. H. Szewczenki. Podarował ją moim współmieszkańcom znany pisarz-fantasta, więzień sumienia Ołeś Berdnyk. Zeszliśmy z wysokiego urwiska do fal samego Dniepru. A potem zawitaliśmy w gościnę do mojej mamy Natalii Maksymiwny Łemeszko, która zaprosiła szanownych gości do rodzinnego wielkanocnego stołu z kapuśniakiem oraz upieczoną w piecu pachnącą paską, pierożkami, pampuchami. „U nas jednakowa nostalgia za tym Dnieprem, którego już nie ma, — mówi Andrij Ołeksandrowycz. — Szewczenko malował góry kaniowskie z Prochoriwki; to były właśnie te góry,
począwszy od Kniażej, Maryinej, Wielkiego i Małego grodziska, Góry Cherneczej i innych, które są bliżej Kaniowa. Wtedy wyglądały one inaczej, ponieważ ich wierzchołki były pokryte polnymi łąkami z dzwonkami, lebiodką, różnymi ziołami. Potem, aby zatrzymać osuwanie się jarów, obsadzono je krzewami, które zdusiły wszystko, co tam rosło. Oprócz tego Kaniowska Elektrownia Wodna zniszczyła zalew, bo zrzuty wody odbywają się obecnie dwa razy na dobę, zamiast naturalnej corocznej powodzi. Te wody elektrowni rozmyły jeziora i brzegi, zatopiły łąki. I kiedy stoisz na Górze Cherneczej i patrzysz w dolinę, to wydaje się, że tam jest Dniepr, ale w rzeczywistości go nie ma. Nie ma tego, co widziałem, biorąc udział w wyprawach ojca razem z naukowcami — Ołeksandrem Bohdanowyczem Kistjakiwskim, uczestnikiem wojny, który budował most na przyczółku bukryńskim, a także Leonidem Ołeksandrowyczem Słohorżewskim, Dmytrem Kostiantynowyczem Zerowym, Iwanem Petrowyczem Biłokonem, Ołeksandrem Pyłypowyczem Krysztalem. Na lewobrzeżnych łąkach znajduje się jezioro Sytowe. To jedyne miejsce, nieosłonięte drzewami, gdzie wtedy można było spotkać sinice. Kiedyś ojciec nabrał ich do probówki, mówiąc do swoich studentów: „Tę probówkę zabezpieczcie i wystarczy wam ich studiowania na całe życie. To jest to, co panowało na ziemi 50, a może i 100 milionów lat temu, a teraz pozostało ono tylko w zakamarkach biosfery”. Zobaczyć te glony można było jeszcze w jarze Pekarskim w kałużach, które nagrzewały się na słońcu. A teraz Dniepr kwitnie tymi śmierdzącymi sinicami, wyrzuca je na brzeg. Wtedy zaś czystą, niezmąconą wodę z Dniepru ojciec czerpał dłonią i pił... Ten kawałek waszej Wytaczewskiej ojczyzny do dziś pozostaje wzorcowym odcinkiem żywej Przyrody. I nawet różnorodnych ziół trochę zostało. A jeszcze była szczególna starodawna tradycja komunikacji. Przypominam sobie wycieczki parowcem z Kijowa do Kaniowa. Na każdym przystanku, począwszy od Trypilla, dalej — Stajky, Rżyszczów, Chodoriw, Hryhoriwka — lokalne chóry w strojach narodowych wychodziły na przystań i śpiewały ukraińskie pieśni. A studenci z parowca śpiewali im w odpowiedzi. Tylko chór wykonywał pieśni ludowe z czerkaskim zaśpiewem, a studenci — pieśni radzieckich kompozytorów. I kiedy odpływał parowiec, to w ślad za nim od prawobrzeżnych urwisk jeszcze długo odbijał się echem ten śpiew... Wtedy do Kaniowa nawet kolei nie było. Most, wysadzony przez Arkadija Gajdara, tak i nie został odbudowany, autobusy jeszcze nie były bardzo popularne i, faktycznie, ten transport rzeczny był jedynym. Parowiec płynął z Kijowa do Kaniowa 8-9 godzin z prądem, a pod prąd — cały wieczór i całą noc. Na lewym brzegu był tylko jeden przystanek — na przystani Perejasław. Co roku, kierując praktyką w Kaniowskim rezerwacie, ojciec przychodził ze studentami na Górę Tarasową, do grobu wielkiego Kobziarza. A jeszcze jeździli łodziami na lewy brzeg, aby odwiedzić chutor Mychajłowa Hora koło wsi Prochoriwka, gdzie żył i pracował Mychajło Maksymowycz, aby zobaczyć tam sosnę Gogola i dąb Szewczenki. My niby tęsknimy za piękną przeszłością, ale jest to konieczne dla przyszłości, w której chcemy uratować przyrodę, nasze relacje z nią i najlepsze tradycje narodu”. A mnie w pamięci pozostał pogodny letni dzień 1978 roku: na wytaczewskim brzegu (tym samym, który odwiedzili z Topaczewskimi), który rozciągnął się u podnóża wysokiego, stromego urwiska, — jest tłoczno. Kobiety piorą bieliznę i rozpościerają ją na porośniętej ziołami polanie; mężczyźni łowią ryby z łodzi; dzieci, niczym kaczęta, pluskają się w ciepłej wodzie. Ja, ówczesna absolwentka Wytaczewskiej ośmioletniej szkoły, idę piaszczystą kosą w głąb Dniepru. Tam, w oddali, od czasu do czasu to barka przepłynie, to „Meteor” swoimi podwodnymi skrzydłami wzburzy wodę. Lecz oto ze srebrzystej dnieprowej fali, niczym zaczarowany biały ptak, wyłania się statek, z pokładu którego płynie czy to melodia, czy to śpiew. „O. W. Topaczewśkyj” — czytam po sylabach nazwę statku... Minie ponad ćwierć wieku, kiedy na twórczym rozdrożu spotkamy się z synem akademika Ołeksandra Wiktorowycza Topaczewskiego, strażnika żywej wody, imieniem którego został nazwany ten zaczarowany ptak-statek. Stały autor „Słowa Proświty”, pisarz, scenarzysta filmowy, dziennikarz. Jeden z założycieli ukraińskiego ruchu ochrony przyrody w literaturze i kinie. Według jego scenariuszy stworzono filmy dokumentalne i naukowo-oświatowe, których tytuły mówią o treści: „Idę do ciebie, ptaku”, „Do czystego źródła”, „Ci, którzy żyją obok”, „Uśmiechnijcie się do wilka”, „Czy powróci czarny bocian”, „We współautorstwie z przyrodą”, „Korzenie trawy”, „Zguba”, „Gwiezdny czas Łybedzi”. Autor książek: „Jabłko w rzece”, „Symfonia życia”, „Warsztat Flory”, „Barwy ziemi”, „Kronika białych grzybieni”. Laureat nagrody Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Przyrody, nagród literackich „Błahowist”, im. Iwana Ohijenki oraz literacko-artystycznej nagrody im. Ołeny Pcziłki. W 2014 roku w wydawnictwie „Weselka” ukazała się książka Andrija Topaczewskiego „Z Bożego ogrodu. Rośliny i zwierzęta w Piśmie Świętym”, która została wyróżniona coroczną nagrodą Prezydenta Ukrainy „Ukraińska książka roku”. W 2016 r. w ramach programu „Ukraińska książka” ujrzało światło dzienne jej drugie, uzupełnione wydanie. W ubiegłym roku „Weselka” wydała książkę Andrija Topaczewskiego — „Jednym życiem. Publicystyka doby Niepodległości”.
Tłumaczenie maszynowe
Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” jest umotywowany uświadomieniem sobie słów poety z autobiograficznego „Listu T. Gr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednakże nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem autor opowiada o mało znanych szerokiemu ogółowi czytelników szczegółach stosunków Szewczenki z astrachańskim kupcem-milionerem A. A. Sapoznikowem i podkreśla, że ten dwukrotnie otwarcie znieważył ukraińskiego poetę. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Odnowiłem starą znajomość z Aleksandrem Aleksandrowiczem” Wszystko po kolei. Sapoznikow Aleksandr Aleksandrowicz (1833—1887) — astrachański kupiec pierwszej gildii, ryboprzemysłowiec-milioner i kolekcjoner. Firma „Bracia Sapoznikowi” powstała w 1819 r. W połowie XIX wieku, za czasów A. A. Sapoznikowa, posiadała 42 tysiące dziesięcin ziemi, 12 dużych zakładów rybnych, 8 parowców, 12 barek itp. Jej roczny obrót wynosił 9 mln rubli i pracowało w niej (tylko na stałe) ponad 11 tys. robotników. Wiadomo, że milionerzy Sapoznikowi brali udział w zakładaniu Twierdzy Nowopietrowskiej, w której Szewczenko odbywał karę od 17 października 1850 r. do 2 sierpnia 1857 r. To właśnie u Sapoznikowów mieściła się w Astrachaniu w latach 1853—1855 kwatera główna ekspedycji do badania połowów ryb na Morzu Kaspijskim, której przewodził akademik K. M. Baer, który kilkakrotnie spotykał się z Szewczenką w Twierdzy Nowopietrowskiej w latach 1853, 1854 i 1856. W związku z okazaną gościnnością wobec członków ekspedycji poeta nazwał w Dzienniku A. A. Sapoznikowa „darmowym astrachańskim maître d’hôtel”. Szewczenko znał A. A. Sapoznikowa jeszcze na początku lat 40. XIX w. w Petersburgu, kiedy uczył się w Akademii Sztuk Pięknych i dawał mu lekcje rysunku. Zapewne bogaty petersburski kupiec-mecenas A. P. Sapoznikow zaprosił młodego Szewczenkę na nauczyciela dla swojego dziewięcioletniego syna za radą swojego brata A. P. Sapoznikowa, który był skarbnikiem Towarzystwa Zachęty Artystów — organizacji charytatywnej, która m.in. wspierała młodych utalentowanych autorów. Powiedzmy, w ciągu lat 1837—1838 Towarzystwo okresowo wydzielało środki młodemu Szewczence, na przykład na leki i przybory malarskie. Co więcej, Szewczenko był stypendystą Towarzystwa od początku 1839 r. do maja 1842 r., przez cały ten czas organizacja śledziła jego osiągnięcia twórcze. W szczególności 25 listopada 1840 r. komitet Towarzystwa pogratulował młodemu artyście srebrnego medalu za obraz (niezachowany), przedstawiony na egzaminie w Akademii Sztuk Pięknych we wrześniu 1840 r. Ciekawe, że powodem wykluczenia Szewczenki z grona stypendystów i odmowy wypłaty środków (100 rubli w srebrze) stał się raport skarbnika A. P. Sapoznikowa, w którym wskazywano, że ten przez 7 miesięcy nie uczęszczał na klasy rysunkowe i żadnych swoich prac nie przedstawił Komitetowi, pomimo poczynionych mu uwag. Zapewne Komitet miał formalne podstawy do takiej decyzji, która znacznie pogorszyła sytuację materialną młodego artysty, jednak, jak zauważył I. M. Dziuba, nie wykluczone są też jakieś osobiste jego niesnaski ze skarbnikiem Towarzystwa. Przypomnę, że na początku tego siedmiomiesięcznego okresu, wyznaczonego przez skarbnika A. P. Sapoznikowa, poeta zajmował się wydaniem poematu „Hajdamacy”: przedmowę napisano nie później niż 8 listopada 1841 r., czyli daty złożenia utworu do cenzury; nakład wydrukowano w grudniu 1841 r., ale bilet na wypuszczenie „Hajdamaków” wydano dopiero 21 marca 1842 r. W liście z 26 marca 1842 r. Szewczenko skarżył się H. S. Tarnowskiemu: „Miałem z nimi kłopot, z trudem wypuścił komitet cenzorski, oburzające i koniec, z trudem jakoś ich przekonałem, że nie jestem buntownikiem. Teraz spieszę rozesłać, żeby się nie rozmyślili”. W styczniu 1842 r. poeta wysłał wiersz „Wiatr z gajem rozmawia…” oraz poemat „Mariana-mniszka” wydawcy almanachu „Snip” O. O. Korsunowi do Charkowa (wydanie nie doszło do skutku). Oto w tak napiętym okresie twórczości poetyckiej Szewczenki po raz pierwszy zetknął się on z Sapoznikowami. Jednak opowiem o odnowieniu w Astrachaniu znajomości poety z Aleksandrem Aleksandrowiczem. Jak wiadomo, drogę z Twierdzy Nowopietrowskiej do Petersburga zesłaniec rozpoczął na lichym łodzi rybackiej, którą przybył 5 sierpnia 1857 r. do pierwszej miejscowości — Astrachania. Szewczenko mieszkał w mieście do 22 sierpnia 1857 r., czekając na parowiec do Niżnego Nowogrodu. Z notatki w jego Dzienniku z 8 sierpnia widać, że poznając miasto, Taras Hryhorowycz zobaczył dom, nad którego bramą wisiała tabliczka z napisem „Dom Sapoznikowa”. Zauważę, że w Astrachaniu niedaleko od Mostu Spaskiego na ulicy Spaskiej było kilka domów kupców Sapoznikowów (w ludowej mowie most i ulicę nazywano Sapoznikowskimi). Sądząc po opisie domu przez Szewczenkę („zajazd podmiejski średniej ręki, drewniany, parterowy, z belwederem”), znany astrachański krajoznawca O. S. Markow wyraził przypuszczenie, że był to drewniany dom z zabudowaniami gospodarczymi, kupiony przez Sapoznikowów pod koniec 1815 r. od mieszczanina P. Szyłowa. Główny dom A. A. Sapoznikowa, według świadectwa francuskiego pisarza A. Dumasa, który zatrzymał się w nim w 1858 r., był najpiękniejszy w mieście. Nie przypadkiem po zwycięstwie władzy radzieckiej właśnie w nim umieszczono pierwszy w Astrachaniu klub, o czym świadczy m.in. ogłoszenie w lokalnej gazecie „Kommunist” jesienią 1918 r.: „Pierwszy klub robotników, marynarzy i czerwonoarmistów Kraju Astrachańskiego (ul. Sapoznikowska, dom Sapoznikowa)”. Taras Hryhorowycz nie wszedł do dawnego znajomego, biorąc pod uwagę, że, jak sam twierdził, był on „diamentową gwiazdą astrachańskiego horyzontu”. Jednak wkrótce spotkali się z inicjatywy A. A. Sapoznikowa i Szewczenko zapisał w Dzienniku: „I 16 sierpnia odnowiłem starą znajomość z Aleksandrem Aleksandrowiczem. To już nie był psotnik-uczeń w dziecięcej kurteczce, którego widziałem ostatni raz w 1842 roku. To już był mężczyzna, mąż i, wreszcie, ojciec pięknego dziecięcia. A ponad to wszystko, spotkałem w nim prostego, wielce szlachetnego, dobrego człowieka. Cecha charakteryzująca rodzinę Sapoznikowów. On, nie wiem na jak długo, opuszcza Astrachań i do Niżnego Nowogrodu zaproponował mi kajutę na wyczarterowanym przez niego parowcu »Kniaź Pożarski«. Pięciorublowy bilet, wzięty przeze mnie, zwróciłem do kantoru firmy parowcowej »Merkury« z tym, żeby został oddany pierwszemu biedakowi bezpłatnie”. We wspomnieniach nauczyciela astrachańskiego gimnazjum, znajomego Szewczenki I. P. Kłopotowskiego, zapisanych przez rosyjskiego dziennikarza W. I. Klarka po ponad 30 latach, które zawierają niemało nieścisłości, opowiada się, że „przed samym wyjazdem Tarasa Hryhorowycza (z Astrachania. — W. M.) A. A. Sapoznikow urządził na jego cześć przejażdżkę po Wołdze na swoim parowcu”. Jednak nie znalazło to odzwierciedlenia w Dzienniku Szewczenki, więc wracamy do tego najważniejszego dokumentalnego źródła naszej opowieści.
„Proste ludzkie traktowanie mnie wydaje mi się teraz czymś nadprzyrodzonym, niewiarygodnym”. Zaprawdę, o uczuciach Szewczenki z wspólnej z Sapoznikowami podróży parowcem do Niżnego Nowogrodu nikt nie powie lepiej niż on sam: „Wciąż jeszcze nie mogę i nie chcę wyzwolić się spod wpływu, jaki wywarli na mnie w Astrachaniu moi rodacy. I powtórzonego przez to cudowne oddziaływanie Aleksandra Aleksandrowicza Sapoznikowa oraz wszystkich towarzyszących mu krewnych i przyjaciół. Wszyscy oni, począwszy od gospodyni (Niny Aleksandrowny) i gospodarza, wszyscy oni są tak przyjacielsko prości, tak uważni, że z nadmiaru zachwytu nie wiem, co z sobą zrobić, i, rzecz jasna, tylko biegam w tę i z powrotem po pokładzie, jak uczeń, który wyrwał się ze szkoły… Proste ludzkie traktowanie mnie wydaje mi się teraz czymś nadprzyrodzonym, niewiarygodnym”. Niech czytelnik zapamięta tę frazę, bo właśnie ona w znacznej mierze wyjaśnia, dlaczego Taras Hryhorowycz ostatecznie gorzko pomylił się w swoim bohaterze. Tego dnia — 28 sierpnia — Szewczenko z zachwytem opowiedział również o tym, jak A. A. Sapoznikow uratował go przed chłodem. Bo przecież całą noc wiał świeży północny wschód: „A ja, oprócz kitla i… czapana, zupełnie nic nie miałem. Aleksander Aleksandrowicz, dzięki mu za to, zaproponował mi swój ciepły płaszcz, spodnie i kamizelkę. Przyjąłem to z wdzięcznością, jak dar zesłany mi z góry, i po chwili pojawiłem się na pokładzie odmieniony w prawdziwego dandysa. Niech Bóg wynagrodzi cię, mój dobry Sasza, za to bratersko przyjacielskie przeobrażenie!”. Nie ma wątpliwości, że jest to napisane szczerze, jak i to, że Szewczenko przebywał w stanie, mówiąc jego słowami, „nadmiaru uczuć”, ale, zgodźcie się, że poeta emocjonalnie znacznie wyolbrzymił ocenę pańskiego gestu A. A. Sapoznikowa: „Dar, zesłany mi z góry”. W następne dni 29—30 sierpnia wdzięczny Szewczenko wykonuje portret teściowej swojego byłego ucznia K. N. Kozaczenko (1819—1866) — żony przewodniczącego Astrachańskiej Izby Skarbowej, radcy stanu A. P. Kozaczenki, odnotowując 30 sierpnia: „Z szacunku dla solenizanta i przyjętego zwyczaju obdarowywania solenizantów, dzisiaj podarowałem Aleksandrowi Aleksandrowiczowi portret jego teściowej, pani Kozaczenko”. Portret, wykonany włoskim i białym ołówkiem, ma dedykację: „A.A.S. Na pamiątkę 30 sierpnia 1857 roku. Sz.”. Taras Hryhorowycz nie zapomniał zaznaczyć, że na tej imprezie „solenizant, zgodnie ze swoim zwyczajem, był wesoły i uprzejmy…”. Na parowcu Szewczenko narysował także 16 września portret J. Ch. Panczenki — T. H. Szewczenko. Autoportret. 1858 r. — eksperta medycznego portu astrachańskiego, lekarza domowego Sapoznikowów, który spodobał mu się czytaniem na głos („bez cienia deklamacji”) „Szkiców gubernialnych” M. J. Sałtykowa-Szczedrina. Taras Hryhorowycz wyróżnił Aleksandra Aleksandrowicza podczas swoistego poranka poetyckiego 2 września, kiedy to w kajucie kapitańskiej właśnie jemu zaproponował przeczytanie wiersza francuskiego poety A.-O. Barbier (1805—1882) „Psi bankiet”, napisanego pod wpływem rewolucji lipcowej 1830 r., kiedy obalono Burbonów, a władza przeszła w ręce burżuazji. S. O. Jefremow uważał, że ten wiersz w przekładzie rosyjskiego poety W. G. Benediktowa „przyciągnął uwagę Szewczenki zapewne swoimi obrazami powstania i ostrymi atakami przeciwko królom i monarchii, które miejscami przypominają frazeologię samego Szewczenki…”. Według oceny Tarasa Hryhorowycza, A. A. Sapoznikow przeczytał wiersz „po mistrzowsku”: „Na zakończenie tej poetyckiej schadzki A. A. Sapoznikow zainspirował się i napisał dwuwiersz, pełen wdzięku i bratersko szczery”. W tym celu Szewczenko dał ulubieńcowi swój Dziennik, a ten zapisał w nim pięknym i wybujałym charakterem pisma: „Piętnaście lat nie zmieniło nas, Ja dawny Sasza wciąż, ty także wciąż Taras. Aleksander Sapoznikow”. Czyż mógł wiedzieć Taras Hryhorowycz, który rzeczywiście zachował swoją czystą duszę, że dwudziestoczteroletni rosyjski milioner Aleksander Sapoznikow już mało czym przypominał chłopca Saszę, zafascynowanego rysowaniem… Innym razem, 17 września, Szewczenko zanotował o „wieczorze literackim”, na którym W. W. Kiszkin „wyciągnął z ukrycia” „Gwiazdę Polarną” z 1824 roku, czyli rosyjski almanach literacki, który wydawali w Petersburgu w latach 1823—1825 dekabryści A. A. Bestużew i K. F. Rylejew. A. A. Sapoznikow przeczytał z niego fragmenty poematu K. F. Rylejewa „Wojnarowski”. Nie mogło to nie poruszyć Szewczenki, który znał ten utwór jeszcze przed zesłaniem i nawet wykonał kilka szkiców z wizerunkiem I. S. Mazepy według poematu „Wojnarowski”. Co ciekawe, radziecki poeta L. M. Martynow pisał o wspomnianych zapisach dziennikowych w unikalnym wierszu „Dziennik Szewczenki”: Zacne towarzystwo się dobrało I bliźniego nie obawiał się bliźni: Rozmawiając, nie wybierali słów, Sądzenia stawały się coraz bardziej bezstronne. Miły był właściciel połowów rybnych, Jeszcze milszy — lekarz jego domowy… Wszakże później — tego samego dnia, ściślej mówiąc, nocy, wydarzenia potoczyły się tak: „Potem Aleksander Aleksandrowicz zaprosił nas na kolację. A ponieważ stało się to o godzinie 12, to na kolacji okazała się solenizantka… Zapis T. H. Szewczenki w Dzienniku z 20 marca 1858 r. o A. A. Sapoznikowie
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
a, a mianowicie babcię Lubow Grigoriewnę Jawleńską. Złożyli życzenia, i to nie raz, nie dwa, a trzy razy złożyli. Potem zaczęli składać życzenia nieobecnym solenizantkom i ja rzeczywiście nieźle się naskładałem”. Szewczenkowska prognoza w tej dziedzinie na dzień następny również była najwyraźniej niepocieszająca — czekał „nowej popijawy”. Rzeczywiście, następnego dnia — 18 września — poeta odnotował: „Dzisiaj świętujemy urodziny… A. A. Sapoznikowa”. Charakterystyczne, że w tej atmosferze Szewczenko próbował mimo wszystko pracować. Powiedzmy, 16 września zapisał w Dzienniku wiersz A.-O. Barbiera i dwukrotnie zabierał się do malowania; 17 września, nie zważając na imieniny L. G. Jawleńskiej, kontynuował przepisywanie tego wiersza; 17 września, nie zważając na urodziny A. A. Sapoznikowa, przepisywał antymonarchistyczny wiersz rosyjskiego publicysty i poety P. L. Ławrowa „Do narodu rosyjskiego”, wydrukowany przez A. I. Hercena w Londynie w tym samym 1857 r. Nietrudno odgadnąć, co właśnie w nim najpierw mogło przykuć uwagę Szewczenki: „Szczyćcie się, Rosjanie, byciem carskimi niewolnikami”. Albo, powiedzmy, te wersy: „Pokornie całował szereg rosyjskich pokoleń / Proch carskiej pięty”. Przypomnę, że P. L. Ławrow wykorzystywał poezję Szewczenki w swoich utworach. Na przykład w artykule „I. S. Turgieniew i rozwój rosyjskiego społeczeństwa” (1884) charakteryzował Rosję jako imperium, w którym „stawiano za główny obowiązek „milczeć we wszystkich językach”. Dwudziestego września 1857 r. parowiec „Kniaź Pożarski” już w Niżnym Nowogrodzie „podniósł kotwicę i, jak postrzelony orzeł, załomotał jednym kołem swoim”. Tego dnia Szewczenko odwiedził A. A. Sapoznikowa i jego rodzinę w ich mieszkaniu przy ulicy Pokrowskiej, następnego — znów udał się do nich: „A po pierwszej godzinie machnąłem ręką i udałem się do Sapoznikowów. Po obiedzie odprowadziłem moich dobrych, miłych towarzyszy i towarzyszki do kantoru pocztowego i pożegnałem się z nimi. Oni w karetach pocztowych wyruszyli do Moskwy. Kiedy zobaczę się z wami, najpiękniejsi ludzie?”. Od razu odpowiem. Nigdy! Chociaż Szewczenko rzeczywiście dwukrotnie próbował spotkać się z „prostym, wysokoszlachetnym, dobrym człowiekiem”, „dobrym Saszą”, „najdobrotliwszym Aleksandrem Aleksandrowiczem”, czyli z A. A. Sapoznikowem. A ten dwukrotnie brutalnie, bezczelnie, bezlitośnie odrzucił szczerze naiwne próby poety. „On mnie nie przyjął” Zatem, po pół roku, dotarłszy drogą z zesłania do Moskwy i zatrzymawszy się 11 marca 1859 r. u M. S. Szczepkina, Taras Hryhorowycz 20 marca postanowił odwiedzić swojego dobrego znajomego. Tego dnia jego przyjaciel M. S. Szczepkin, który wczoraj przez osiem godzin pokazywał poecie Moskwę i moskwian oraz przeszedł z nim kilka kilometrów, co było nie lada wysiłkiem fizycznym dla siedemdziesięcioletniego artysty, czuł się niezbyt dobrze i stawiał sobie bańki. Dlatego Szewczenko, jak zapisano w Dzienniku, „sam od 10 do 4 godziny miesił moskiewskie błoto”. Twerśką pieszo dotarł do Kremla, następnie przeszedł do soboru Chrystusa Zbawiciela, który budowano już prawie dwie dekady, aby popatrzeć na prace rzeźbiarskie na zewnętrznych ścianach świątyni; wykonywali je znani mistrzowie P. K. Klodt, A. W. Loganowski, M. A. Ramazanow, z którym Szewczenko był znajomy od czasu nauki w Akademii Sztuk Pięknych. Ale teren świątyni był zamknięty dla zwiedzających i stróż Szewczenki nie przepuścił. Ten odszedł od świątyni, którą nazwał „bardzo nieudanym ogromnym tworem”, jeszcze raz „nacieszył oczy starym przystojniakiem Kremlem”, a dalej „wyszedł na Iljinkę, a potem na Pokrowkę”. Z tego widać, że on już znał drogę do domu A. A. Sapoznikowa. Gdzie dokładnie mieszkał, dowiadujemy się z ówczesnego dokumentu: „Sapoznikow Aleksandr Aleksandr. Radca Kom. Honor. Obyw., kupiec 1 g., dzielnica Miasnicka na Marosiejce, dom własny”. Zatem własny dom radcy handlowego, honorowego obywatela, kupca 1. gildii A. A. Sapoznikowa znajdował się w dzielnicy Miasnickiej miasta na Marosiejce (na rogu zaułka Ormiańskiego i ulicy Marosiejka). W zapisie poety ulica Marosiejka nie jest wspominana, ale już od XVIII wieku początek ulicy Pokrowka — od Iljinki do
bram Pokrowskich — nazywano w ludzie Marosiejką, jednak oficjalnie nazwę tę przyjęto dopiero pod koniec pierwszej połowy XIX wieku. Szewczenko o tym nie wiedział, ale zaraz po Iljince szedł już Marosiejką. To właśnie przy niej w XVII—XVIII wiekach znajdował się Małorosyjski zajazd, w którym zatrzymywała się świta oficjalnych przedstawicieli hetmanów Ukrainy oraz inni ukraińscy goście. Dom A. A. Sapoznikowa nie zachował się, ale miejsce, w którym stał, łatwo zobaczyć, przechodząc do końca obecnej Marosiejki, gdzie teraz pod numerem 17 znajduje się Ambasada Republiki Białorusi, a kupiec mieszkał naprzeciwko na początku Pokrowki. Już dość zmęczony, Taras Hryhorowycz doczłapał do domu A. A. Sapoznikowa. Dalej czytamy w Dzienniku: “Zaszjoł k A. A. Sapoznikowu, mojejmu sputniku iz Astrachani do Niżniego. Bolen, nikogo nie prinimajet. I choroszo diełajet, potomu czto ja wsie oblieplen griazju”. To wyjaśnienie Szewczenki, które zdradza jego bolesne zagubienie, jedynie nadaje przykremu epizodowi gorzkiej dramatyczności. Nawet jeśli A. A. Sapoznikow rzeczywiście był chory, bez wątpienia mógłby okazać poecie elementarną uwagę. Między innymi, dzień później S. T. Aksakow, który był naprawdę chory (żyć mu pozostał tylko rok) i nikogo nie przyjmował, dowiedziawszy się o przyjściu Szewczenki i M. S. Szczepkina, wbrew zakazowi lekarza zaprosił ich do siebie. Bez wątpienia Szewczenko od razu poczuł sercem tę przepaść, którą już oddzielił się bogacz A. A. Sapoznikow od niego. O wysokoszlachetnym czy dobrym Saszy w zapisie dziennikowym nie było już mowy, Szewczenko sucho oznaczył go jedynie “towarzyszem podróży z Astrachania do Niżniego”. Moim zdaniem, w przypadku A. A. Sapoznikowa, który miał dwadzieścia cztery lata, absolutnie niewystarczająco jest mówić tylko o braku jakiejkolwiek kultury gościnności, a także o jego bezsumiennym stosunku do poety. Przy okazji, przypomnę wątek, który nie przyciągał uwagi badaczy. W liście Szewczenki do M. M. Łazarewskiego z 18—19 października 1857 r., czyli miesiąc po rozstaniu z A. A. Sapoznikowem, Szewczenko poprosił: “Jak pobaczyszsia z hrafyneju Nastasijeju Iwaniwnoju, to spytajsia, czy buw u nei Sapoznykow, z kotorym ja plyw iz Astrachani w Niżnij”. Rzeczywiście, w Dzienniku 21 września poeta zanotował, że w Niżnim Nowogrodzie “Sapoznikowa prosił w Pietierburge ciełowat moju swiatuju zastupnicu grafiniu N. I. Tołstuju”. Przypomnę, że nawet w krótkiej, skąpej i niedokończonej autobiografii (1860) Szewczenko nie zapomniał o hrabinie: “…Po chodatajstwu grafini Anastasii Iwanowny Tołstoj oswobodili jego iz Nowopietrowskogo ukrieplenija. I po jejo że chodatajstwu wsiemiłostiwiejsze powieleno byt jego pod nadzorom policii w stolice i zanimatsia swojim chudożestwom”. Zatem Szewczenko, który zawsze pamiętał dobro, zwracał się do A. A. Sapoznikowa z bardzo ważną dla niego prośbą. Świadczy o tym również to, że w jednym z kolejnych listów do M. M. Łazarewskiego poeta ponownie prosił: “Ta ne zabud spytat u hrafyni Nastasii Iwaniwny, czy buw u nei z moim pokłonom Sapoznykow”. A ten wreszcie odpowiedział 9 grudnia: “Sapoznikow u nich nie był, i oni niczego nie słyszeli ob niem”. Tak więc to nieodpowiedzialne podejście milionera do prośby poety już świadczyło o jego lekceważeniu Szewczenki i zapowiadało zerwanie z nim. W każdym razie Taras Hryhorowycz w Moskwie, nawet pozostawszy sam na sam z Dziennikiem, nie reflektował, chociaż w przypadku nieudanej wizyty u A. A. Sapoznikowa dumny Szewczenko, oczywiście, przeżył niewiarygodne upokorzenie, które znów przypomniało mu o znieważaniu jego ludzkiej godności przez długie lata, i nie tylko w koszarach. Kiedyś przysięgali i klęli, Bratali się, siostrzyli ze mną, Póki, jak chmura, rozeszli się Bez łez, rosy tej świętej. Jak pisał Szewczenko, “ludzie powiedzą, ludzie zdradzą”… Jednak obok M. S. Szczepkina ukraiński poeta czuł się chroniony, a jego duchowy i kulturalny wypoczynek oraz wizyty reprezentacyjne były jak nigdy uporządkowane i kierowane, przemyślane i protegowane przez wielkiego przyjaciela. Dość powiedzieć, że w moskiewskim Dzienniku wymieniono ponad 30 nazwisk. Z nich 8 — to dawni znajomi Tarasa Hryhorowycza, w szczególności O. M. Bodianski, M. O. Maksymowycz, A. M. Mokrycki, W. M. Riepnina, M. S. Szczepkin… Oprócz tego Szewczenko wymienił w Dzienniku nazwiska ludzi, z którymi po raz pierwszy poznał się w Moskwie. Wśród nich: Aksakowowie, O. M. Afanasjew, I. K. Babst, S. G. Wołkoński, I. J. Zabielin, M. Ch. Kietczer, J. F. Korsz, O. I. Kroneberg, M. F. Kruze, M. W. Maksymowycz, D. J. Min, M. P. Pogodin, O. W. Stankiewicz, O. S. Chomiakow, B. N. Cziczerin, S. W. Szumski… A jeszcze pozostali nie wspomniani P. I. Barteniew, H. P. Hałahan, J. P. Jełagina… Nie zapomnijmy także, że, na przykład, 24 marca na wieczorze u kupca M. M. Wariencowa Taras Hryhorowycz, według jego słów, spotkał się “z niektórymi moskiewskimi artystami i muzykami”. I wszystkie te spotkania i znajomości, bez przesady, ze śmietanką moskiewskiego społeczeństwa, z “moskiewską uczono-literacką znakomitością” odbyły się w ciągu dwóch tygodni. Tym bardziej, że jeden z nich, chorując, nie wychodził z domu, ale dzięki M. S. Szczepkinowi nie tracił kontaktu ze światem zewnętrznym. Zadziwiające! Imponujące! W tym kontekście epizod z jakimś A. A. Sapoznikowem był blady i nieważny. Ale wciąż jątrzył duszę Szewczenki… Możliwe, że właśnie dlatego półtora miesiąca później, już w Petersburgu, kiedy nadarzyła się okazja, Taras Hryhorowycz mimo wszystko odwiedził 4 maja A. A. Sapoznikowa: “Ja pusciłsia k niemuju, zastal jego doma, no on mienia nie prinial po słuczaju skorogo obieda. Eto mienia niemnogo skonfuziło, ja otriachnul prach ot noh swoich…” Zatem kupiec, po raz drugi nie ukazując Szewczence swojego bezwstydnego oblicza, nie ceregieląc się, dał mu do zrozumienia, że nie uważa za możliwe usiąść przy jednym stole obiadowym z poetą. Nic dziwnego, że gorzko dotknięty Szewczenko zakończył cytowane wyżej zdanie słowami o tym, że “zaszedł do czernihowskiego rodaka swojego M. I. Petrowa, gdzie i zjadł obiad na rozpiętość”, czyli szczodrze, na szeroką stopę. Jeden z najbardziej bolesnych zapisów w Dzienniku zachował zakłopotanie i zmieszanie sumiennego człowieka przed otwarcie bezsumiennym, połączone z ostatecznym wyrzuceniem tego ostatniego z życia poety. “Strząsnąłem proch z nóg swoich” — oznacza pełne zerwanie Szewczenki z A. A. Sapoznikowem. “Póki, jak chmura, rozeszli się…” Dlaczego tak szczegółowo o tym opowiadam? Boli mnie, że smutny fakt biografii Szewczenki w naszych czasach faktycznie jest przemilczany, przynajmniej nie oceniany z naukowego i, co nie mniej ważne, moralnego punktu widzenia. Zaczęło się to jeszcze od O. J. Konyskiego, który, opierając się na Szewczence, scharakteryzował A. A. Sapoznikowa jako “człowieka prostego, dobrego i wysokoszlachetnego”, ale nic nie powiedział o daremnych próbach poety dostania się do bogacza w Moskwie i Petersburgu. W “Kronice życia i twórczości T. G. Szewczenki”, wydanej w 1961 r. przez M. M. Tkaczenkę, kupiec A. A. Sapoznikow nawet nie był wspominany. W “Kronice życia i twórczości
T. H. Szewczenki” (1976), opracowanym przez W. F. Anisowa i Je. O. Seredę, zapisano, że 20 marca Szewczenko „zachodził do O. Sapoznikowa, A. Mokryckiego…”. Tutaj nie jest jasne, czym zakończyła się wizyta u O. O. Sapoznikowa. Wszakże jeszcze po 40 latach w końcowym 12. tomie Pełnego zbioru dzieł Tarasa Szewczenki (2014) w Kronice życia i twórczości Tarasa Szewczenki (według Petra Żura) w ogóle zniknęły nawet wzmianki o nieudanych wyprawach poety do O. O. Sapoznikowa. To znaczy, w opisie 20 marca 1858 r. odzwierciedlono wizytę Szewczenki w Moskwie u A. M. Mokryckiego, M. F. Sawiczewa, rodziny Stankiewiczów, ale o O. O. Sapoznikowie nie powiedziano nic. Tak samo w opisie 4 maja 1858 r. mowa jest o odwiedzeniu przez poetę w Petersburgu F. I. Iordana, rodziny Tołstojów, F. J. Służynskiego, hrabiów Uwarowów, M. I. Pietrowa. O O. O. Sapoznikowie — ani słowa! Albo jeszcze przykład. W „Szewczenkowskim słowniku” (1977) bez oceniania odnotowano, że O. O. Sapoznikow w Petersburgu nie przyjął Szewczenki, a w piątym tomie „Szewczenkowskiej encyklopedii” (2015) w artykule o ryboprzemysłowcu-milionerze zniknęła nawet ta informacja. Niestety. Tym bardziej, że 6-tomowa „Szewczenkowska encyklopedia” jest bezprzykładnym wydaniem światowej skali. Ale dlaczego zapomniano o komentarzu S. O. Jefremowa, który ponad 90 lat temu pisał o nieatrakcyjnych metamorfozach młodego bogacza: „…Tę przemianę trzeba, być może, przypisać po prostu kupieckiemu samowolnictwu i kaprysom zarozumiałego milionera”. Zresztą w komentarzach do Dziennika Szewczenki, wydanego w 1931 r. w Moskwie—Leningradzie pod redakcją S. P. Szesterikowa (który był również autorem przypisów), O. O. Sapoznikow także został nazwany „samodurem”. Czyli człowiekiem, który działa według własnego kaprysu, zachowuje się samowolnie, nie zważając na innych. P. I. Zajcew w skrajnie zwięzłych przypisach do Dziennika poety (1960) mimo wszystko znalazł możliwość zauważenia, że jego „znajomość z O. O. Sapoznikowem zakończyła się bardzo przykro”. Wrażenie jest takie, że wnioski i oceny nabyte wcześniej przez znanych szewczenkoznawców z czasem „jak chmura, rozeszły się…”. Moim zdaniem, O. O. Sapoznikow, wiedząc o entuzjastyczno-życzliwym stosunku do Szewczenki jego astrachańskiego otoczenia, miejscowych inteligentów, umiejętnie i elegancko zademonstrował publicznie dobrego, uprzejmego, szczodrego przyjaciela poety — wszystko to kosztowało kupca niewiele i znaczyło dla niego niewiele. Nie twierdzę, że O. O. Sapoznikow był całkowicie nieszczery, ale jego dusza nie tylko nie była i nigdy nie stała się zgodna z duszą poety, a nawet nie otworzyła się na wdzięczność i szczerość Szewczenki. Kupiec nie dopuścił Tarasa Hryhorowycza nie tylko do swoich bogatych mieszkań, ale i do swojej zimnej duszy. Oczywiste jest, że konieczne jest powiedzenie pełnej prawdy o ważnych, choć nieprzyjemnych, szczegółach stosunków Szewczenki i O. O. Sapoznikowa, w szczególności w nowoczesnych wydaniach encyklopedycznych i informacyjnych.
——————————— 1 O. O. Sapoznikow miał 24 lata. 2 Sapoznikowa Nina Ołeksandriwna (1838—1898) — żona O. O. Sapoznikowa. Na stronach Dziennika Szewczenko odnotowywał jej „miłą naiwność”. N. O. Kozaczenko długo przeżyła swojego męża, zachowała portrety wykonane przez Szewczenkę na parowcu „Kniaź Pożarski”. 3 Czapan — chłopskie ubranie wierzchnie, watówka. 4 Kapitanem parowca „Kniaź Pożarski” był dawny znajomy Szewczenki W. W. Kiszkin, który okazał się, według słów poety, „wielbicielem rodzimej odnowionej poezji”, zbierał on także utwory, które rozpowszechniano w odpisach, przechowując je w „zapotrzebowanej teczce”. 5 Jawlenska Lubow Hryhoriwna (lata życia nieznane) — babcia N. O. Sapoznikowej, według słów Szewczenki, „najmilsza babcia”. 6 Pietrow Mykoła Iwanowycz (ok. 1825—1878) — urzędnik departamentu pocztowego w Petersburgu. Zdobył wykształcenie w Gimnazjum Czernihowskim i Liceum Nieżyńskim księcia Bezborodki. Szewczenko poznał go jeszcze w latach 40. XIX w.
Tłumaczenie maszynowe
W galerii fotograficznej Wasyla Pyłypjuka otwarto wystawę fotograficzną „Postacie”, poświęconą 69. rocznicy urodzin artysty fotografika, którego imię nosi ta galeria. Zaprezentowano tu zdjęcia wybitnych ludzi ukraińskiej kultury, wykonane jego obiektywem. Bohdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN i MON Ukrainy. Wasyl Pyłypjuk (1950—2017) — wybitny artysta fotografik współczesności, redaktor i wydawca, intelektualista i menedżer kultury, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, artysta Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej (AFIAP), laureat wielu prestiżowych międzynarodowych nagród, właściciel jedynej w swoim rodzaju prywatnej galerii sztuki fotograficznej, autor 117 książek i albumów. W ekspozycji przedstawiono portrety 33 wybitnych Ukraińców oraz wspomnienia o nich, zawarte przez Wasyla Pyłypjuka w książce „Spotkania darowane przez los”. Na przykład o Bohdanie Stupce: „Współczesna legenda ukraińskiego teatru i kina. Niedościgniony mistrz sceny, genialny aktor. Jak szkoda, że wszystkie te słowa brzmią w czasie przeszłym. Nieuleczalna choroba zabrała życie wyjątkowego człowieka… Ale nie! On będzie żył wiecznie w naszych sercach. A jego dzieło kontynuują syn Ostap i wnuk Dmytro. Niech im Bóg pomaga!”; o Dmytro Pawłyczce: „Wysoko cenię przyjaźń z genialnym Dmytrem Pawłyczkiem. Smucę się, gdy się na mnie obraża. Zbyt emocjonalny poeta ma do tego prawo. Ale potem wszystko wraca na swoje miejsce. Za czasów naszej przyjaźni narodziły się „Żywycia”, „Rubai”, zbiór „Poświadczam życie” oraz ciekawa i lakoniczna fotobiografia Dmytro Pawłyczki „Pogoń”. Poetycki świat klasyka ukraińskiej poezji XX wieku jest wielowymiarowy. A jego „Dwa kolory” — są niedoścignione”; o Mykole Muszynce: „Mykoła Muszynka — Serhij WAKULYSZYN, laureat nagrody im. P. Trońka NSKU. W pierwszych dniach 2019 roku zmarł Dmytro Małakow. Poinformowało o tym poranne Radio „Kultura”. Dotarłszy do miejsca pracy, wyciągnąłem arkusz papieru i zacząłem wspominać... „Miastu i światu...” Jego wpis w księdze pamiątkowej muzeum historii rejonu swiatoszyńskiego — między nauczycielem ze Stambułu a rodziną fizyka Wasyla Szenderowskiego. Mało słów, ważka myśl... Darów dla tego muzeum Małakow przekazał niewiele, jednak ważnych. Kula ze strzelnicy, nad którą po raz pierwszy pewnie wzleciał Ihor Sikorski, oraz liryczny obraz amatorskiego artysty są „wpisane” w stałą ekspozycję. Oryginał braterskiego sztychu systematycznie staje się podstawą wystaw o tematyce wojennej. Dwukrotnie Dmytro Małakow brał udział w konferencjach historyczno-krajoznawczych Swiatoszyńskiego centrum pracy pozaszkolnej (CPR). Dzielił się wspomnieniami o mało znanym, wzywając innych zaproszonych ekspertów do szczerego poszukiwania prawdy. Dzięki profesjonalnej sprawności Ołeksandra Bohdana mamy nagrania wideo i audio z tych wydarzeń. Za wsparciem Małakowa moje artykuły dwukrotnie opublikowano na łamach prestiżowego zbioru „Kijów i kijowianie”. Uważam to za wysoką ocenę głównego naukowca Muzeum Historii Kijowa (MIK). To nieprzeciętny Ukrainiec, słowacki folklorysta i ukrainoznawca, doktor nauk filologicznych, członek rzeczywisty NTSz, przewodniczący stowarzyszenia Ukraińców na Słowacji, zagraniczny akademik NAN Ukrainy. O nim można pisać całe tomy. Będzie ciekawie… Doznał represji przez kontakty z dysydentami, był odsunięty od życia naukowego i literackiego. Musiał pracować jako palacz i pastuch… Po rehabilitacji w 1990 roku wrócił na Uniwersytet w Preszowie”; o Borysie Woźnickim: „Jak chciał zobaczyć wydanie kolejnego tomu serii „Postacie” — „Władca kamiennego pierścienia”. Wykwintny pod względem historycznym materiał wydał się nadzwyczaj profesjonalny. Warstwa fotograficzna po prostu niedościgniona. Książka wyszła... A 23 maja 2012 roku tragicznie przerwało się jego życie. W żałobnym kondukcie na Cmentarz Łyczakowski niesiono trumnę wybitnego Ukraińca — Bohatera Ukrainy Borysa Hryhorowycza Woźnickiego. I mojego bohatera „Władcy kamiennego pierścienia”. Nie dożył... A tak chciał...”; o Ihorze Kałyneciu: „Mam zaszczyt Pana przeprosić, wielce szanowny panie Ihorze: po raz pierwszy odważyłem się opublikować Pana portret w trzecim tomie mojego wyboru. Śledzę Pana (pod względem twórczym!) od dziesięcioleci. Pana jako wybitnego poetę i prozaika. Nie wypadałoby pominąć Pana pracy jako jednego z najaktywniejszych przedstawicieli pokolenia szestdziesiątników oraz ruchu dysydencko-samizdatowego na Ukrainie. Do dzisiejszego dnia pamiętam dogasającą świeczkę w Pana rękach. Było święto. Obok stała pani Iryna…”. „Zebraliśmy się na wezwanie jasnej pamięci Wasyla Pyłypjuka, który torował drogę do rozwoju kultury narodowej, tworzył z pasją, niestrudzenie praktykował nowe ujęcia przekrojów widzenia”, — podkreślił prorektor ds. naukowych LNAM, profesor Roman Jaciw. Na otwarciu wystawy „Postacie” wystąpili Wołodymyr Pyłypjuk, syn Wasyla Pyłypjuka, dyrektor wydawnictwa „Światło i Cień”; Ołeh Synutka, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej; Wołodymyr Odrechiwski, rektor LNAM; Stepan Dawymuka, przewodniczący rady nadzorczej LNAM, profesor; Jurij Tunycia, rektor Narodowego Uniwersytetu Leśnotechnicznego Ukrainy, akademik NAN Ukrainy; Wasyl Łyzanczuk, doktor nauk filologicznych, profesor LNU im. Iwana Franki; Jarosław Kłymowycz, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Organizacji Związku Dziennikarzy Ukrainy; Myron Jankiw, profesor, działacz kulturalno-polityczny. Brzmiała kolęda bożonarodzeniowa w wykonaniu studia folklorystycznego „Dżerełećce”, uczniów wykładowcy szkoły im. Sołomii Kruszelnickiej Ołeny Boszko, absolwenta szkoły im. Sołomii Kruszelnickiej Oresta Nakonecznego. Obecni przyjęli gromkimi brawami ciepłe, szczere słowa o wybitnym ukraińskim artyście fotografiku, z twórczością którego zapoznano się w 61 krajach świata. Mychajło Iwasiuk z wnukiem Mychajłem Pawlukiem. Rok 1988
Tłumaczenie maszynowe
W tym roku minęło 24 lata, odkąd odszedł w wieczność Michaił Hryhorowycz Iwasiuk, znany bukowiński pisarz, działacz społeczny, wykładowca Czerniowieckiego Państwowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza. Oddać hołd „bukowińskiemu rycerzowi słowa” przybyli przyjaciele, koledzy, uczniowie i bibliotekarze, którzy przy jego grobie wygłosili swoje słowo (Wołodymyr Antofijczuk, Wiktor Kosiaczenko, Natalia Filiak, Alina Biła).
Olena HOROBIJEWSKA, pracownik naukowy Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Memorialnego Wołodymyra Iwasiuka
W Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamiątkowym im. Wołodymyra Iwasiuka z okazji dnia pamięci pisarza otwarto wystawę „W towarzystwie książek: ciekawostki księgozbioru Mychajła Iwasiuka”. Profesorowie, dziekan Wydziału Filologicznego Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza Borys Bunczuk, Bohdan Melnyczuk — autor wielu artykułów oraz przedmowy do trzeciej powieści historycznej M. H. Iwasiuka „Turniej królewskich błaznów”, naukowiec Wołodymyr Antofijczuk, a także pisarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wasyl Waskan, dyrektor Czerniowieckiej Miejskiej Biblioteki im. Anatolija Dobrianskiego Lesia Szczerbaniuk, kierowniczka działu regionalistyki Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. M. Iwasiuka Lesia Szaraburyk, główna bibliotekarka Czerniowieckiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci Tetiana Dudczak wspomnieli ciepłym słowem utalentowanego pisarza Mychajła Hryhorowicza Iwasiuka. Miłość do słowa i książki przyszły pisarz przejął od ojca, ponieważ w tamtych czasach Hryhorij Iwanowicz Iwasiuk był dość wykształconym człowiekiem, kierował czytelnią w Kicmaniu. Osobista biblioteka pisarza M. Iwasiuka wcześniej liczyła około 10,5 tysiąca książek na różne tematy, a obecnie na półkach znajduje się około 3,5: część trafiła do Archiwum Lwowskiego, a część — do córek Mychajła Hryhorowicza, Haliny i Oksany. Biblioteka Mychajła Iwasiuka jest tematycznie różnobarwna. Pierwsza szafa i górne półki drugiej to przede wszystkim literatura ukraińska, gdzie przedstawiono książki z literaturoznawstwa: W. Kosiaczenko, „Słownik terminów literaturoznawczych” kolegów M. Iwasiuka W. Lesina i O. Pulinca, a także praca literaturoznawcza K. Popowicza o Michaiu Eminescu, którego utwory M. Iwasiuk znał na pamięć w latach liceum, a nauczyciele byli zdumieni jego wiedzą. Michaja Eminescu, Łesię Ukrainkę, Siergieja Jesienina Mychajło Hryhorowicz uważał za „latarnie naszej cywilizacji”. Mychajło Iwasiuk niezwykle zachwycał się twórczością Łesi Ukrainki. Na uniwersytecie czytał o niej wykłady, występował na konferencji w
...w Muzeum Krajoznawczym w Czerniowcach, poświęconym 120. rocznicy urodzin O. Kobylańskiej, z referatem „Twórcze związki Olgi Kobylańskiej i Łesi Ukrainki”, zgłębiał temat „Gatunek poezji w prozie w twórczości Łesi Ukrainki”. Na początku 1965 roku Michajło Hrygorowycz wybrał sobie jako temat pracy kandydackiej „Łesia Ukrainka i Ada Negri”. Zebrał wiele materiałów do studium porównawczego tych wielkich poetek. Pewnego dnia wyczytał jednak w rumuńskim czasopiśmie, że Ada Negri otrzymała nagrodę z rąk Benita Mussoliniego — włoskiego polityka, faszystowskiego dyktatora Królestwa Włoch. Dlatego natychmiast zrezygnował z tego tematu, by nie badać twórczości włoskiej pisarki. Michajłu Hrygorowyczowi przypadali do gustu nie tylko klasycy, ale i współcześni. Nawet synowi nadał imię, które noszą jego ulubieni utalentowani pisarze, o czym wspomniał w „Monologu przed obliczem syna”: „...piękne, melodyjne imię Wołodymyr, Wołodko... Noszą je dwaj poeci, którymi od dawna się zachwycam — Wołodymyr Samijlenko i Wołodymyr Soswura”. Na półce w ekspozycji znajdują się utwory tych autorów, a także książki Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczyny, Dmytra Pawłyczki. Literaturę światową reprezentują utwory G. Boccaccia, M. Cervantesa, J. Londona i innych. Są też utwory bukowińskich twórców, uczniów literackiego studia im. S. Budnego, które w swoim czasie prowadził M. Iwasiuk. Książki z dedykacjami samych autorów. Sporo słowników (ponieważ pisarz władał wieloma językami), książki w językach obcych. Wydania rzadkie: zszywki gazet „Ruska Rada” (1904 rok) i „Rodzinny Kraj” (lata 1926—1927), a także czasopismo dla dzieci „Ukraińska jaskółka”, wydawane na Bukowinie w latach 30. XX wieku. W jednym z numerów — pierwszy drukowany wiersz M. Iwasiuka „Opowiem ci bajkę”, napisany w 1934 roku, kiedy jeszcze uczył się w gimnazjum w Kicmaniu. M. Iwasiuk dobrze władał językiem francuskim, uczył go w szkole w Kicmaniu i interesował się literaturą francuską. Michajło Hrygorowycz Iwasiuk wypełniał i wypełnia życie wszystkim: dzieciom, wnukom, prawnukom, uczniom, kolegom, przyjaciołom, czytelnikom, jak „wieczność wypełniają chwile”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Te teksty Dmytra Wasylowycza znajdują się w zbiorze wycinków prasowych gabinetu krajoznawstwa CPR. Pod względem liczby plasują się między obszernymi ekskursami Anatolija Makarowa a dokumentalnymi szkicami Serhija Biłokonia. Pod względem częstotliwości korzystania z nich przez użytkowników zajmują pierwsze miejsce (Małakow pozostawił w tyle drobiazgowe badania Wasyla Halajby i fantazyjne wersje Wiktora Kyrkewycza). Kilka żywych wspomnień wiąże się z Pałacem Kłowskim. Pewnego razu w jego kuluarach, bez świadków, wytyczyliśmy „linię demarkacyjną” między sferą zainteresowań MIK a „moimi” okolicami. Uzgodniono, że historyczne centrum Kijowa wraz z dawnymi przedmieściami to Małakowe, a tereny poza Kurenówką, Szuliawką, Sołomianką i Demijiwką — moje. (Przez ćwierć wieku Dmytro Wasylowycz, pamiętając tę umowę, dzwonił do mnie w celu wyjaśnienia szczegółów historycznych. Ja robiłem to samo. „Rachunek” był nierówny: prawie na wszystkie moje pytania Małakow udzielał wyczerpujących informacji, a na większość pytań Małakowa ja nie miałem odpowiedzi...)
W swoim przytulnym gabinecie na pierwszym piętrze Dmytro Małakow nadpisał mi swoje znakowe książki: „Tamte dwa lata...” oraz „Kijów. 1941—43”. Oba razy zaprosił mnie na resortowe prezentacje w „Głównej Architekturze” — monografii Wiktora Wieczerskiego i albumu fotograficznego Wasyla Halajby. Na koniec — o kuriozalnym wypadku w Radiu „Kultura”. Młody dziennikarz Dmytro Chorkin zaprosił nas na swój wieczorny program na żywo. Małakowa zastałem już na kanapce, stojącej przed studiem. Siedzimy w oczekiwaniu, rozmawiamy. Obok nas kilka razy przebiegał Chorkin, wypatrując kogoś w holu. Nie znaliśmy się osobiście, więc nie wiedzieliśmy, kto i po co biega... Wreszcie Chorkin zorientował się, że goście studia są tu od dawna! Omawiali temat europejskiego wyboru Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Tetiana KRASNOPOLSKA, uczennica 9 klasy Zespołu Edukacyjno-Wychowawczego w Sofijewskiej Borszczahówce „Szkoła Specjalistyczna I—III stopnia — szkoła ogólnokształcąca I—III stopnia” rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego; Faina PRUS, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej. Wydanie połączyło w sobie opowieści ukraińskich bojowników i wolontariuszy o wojnie hybrydowej z agresywną kremlowską moskowszczyzną z przemyśleniami samej autorki. Zbudowana na wiarygodnych faktach świadectw uczestników i naocznych świadków wydarzeń, książka M. Dowhań ma podstawy historyczne, konkretne uzasadnienia prawdziwych udokumentowanych wydarzeń. To, co historyczne, wyłania się w literacko-artystycznym ujęciu autorki, ponieważ opiera się na potężnych źródłach duchowych, wśród których są wiekowe tradycje narodu ukraińskiego. Jest to szacunek dla rodu, pamięć o rodowodzie; duchowa pamięć o bojowych wyczynach tej cząstki ukraińskiej ziemi, skąd pochodzi każdy bohater jej opowieści lub ich ojcowie-matki, dziadkowie-pradziadkowie; mądrość światłych umysłów ukraińskiej ziemi — myśliciela-wizjonera Hryhorija Skoworody, Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Mykoły Hohola, Iwana Mazepy, Semena Palija. Osobny cykl w „Notatkach szpitalnych” poświęcono Wa-
Tłumaczenie maszynowe
Siła ducha Wojowników Prawdy pokonuje siłę broni. Odzew na książkę M. Dowhań «Notatki szpitalne». Wasyl Stus w jednym ze swoich wierszy pisał: „Niech święci się świat”. Takiemu uświęceniu świata przeznaczona jest książka M. Dowhań «Notatki szpitalne». Stusowi jako duchowemu prorokowi-testamentodawcy zwycięstwa ukraińskiego ducha dla bojowników na froncie i w wrogiej niewoli. Hartowna poezja Wasyla Stusa moralnie i duchowo hartowała i hartuje do dziś obrońców Ukrainy. Duchowym oparciem dla bojowników w próbach wojny stawała się sztuka. Ta sztuka, którą wojownicy tworzyli sami, albo te «artystyczne desanty», z którymi przychodzili do rannych bojowników w szpitalach i na froncie profesjonalni artyści. Sztuka stawała się środkiem komunikacji i samoleczenia w próbach wojny i szpitalnej codzienności. To notatki o Witaliju Czubie, w szczególności «Życie po froncie» (s. 284—285). Nasze odwieczne duchowe tradycje również mają potężny ładunek na odrodzenie ducha ukraińskich wojowników-patriotów, pomagają wytrwać w ciężkich próbach wojny i niewoli (święto Pokrowy, Mikołaja, Boże Narodzenie). 270 heroicznych historii uczestników działań bojowych wojny z rosyjskim agresorem zanotowała, przeżyła i opowiedziała autorka w tej książce. Tutaj odtworzono trzy lata wojny i tyle samo czasu stałego wolontariatu pani Margaryty w Kijowskim Szpitalu Wojskowym. Wydanie składa się ze 189 notatek-opowiadań, notatek-rozważań, notatek-przemyśleń. W książce zamieszczono 138 dokumentalnych fotoportretów ukraińskich bojowników, którzy przeszli przez ogień wojny i niewoli, leczyli się w Kijowskim Szpitalu Wojskowym i innych (w tym także zagranicznych) placówkach leczniczo-rehabilitacyjnych. «Notatki szpitalne» Margaryty Dowhań są potężnym środkiem wychowania ukraińskiej młodzieży w duchu świadomego patriotyzmu. Potężna skuteczność wydania szczególnie obserwowana była podczas autorskich prezentacji, w szkołach, gimnazjach, liceach, kolegiach i innych placówkach średniego i wyższego wykształcenia. Autorka zaprasza na prezentacje bohaterów swojej książki. Pamięta każdego z nich. Jedna z prezentacji odbyła się w zeszłym roku w szkole osady Demydiw w rejonie wyszogrodzkim na Kijowszczyźnie. Przy tej okazji M. Dowhań odwiedziła również bohatera swojej książki Wiktora Andrijczuka («Notatki szpitalne», s. 41—42). Dzisiaj ten chłopak to inwalida wojenny 1 grupy bez ręki i obu nóg. Z zewnątrz jest to niezauważalne dzięki nowoczesnym protezom. Rada wiejska Demydiwa wynajmuje mieszkanie dla bohatera i jego młodszego brata. W mieście Bucza dla bohatera budują nowe mieszkanie. Tym opiekuje się Ministerstwo Obrony Ukrainy. Bojownik Wiktor Andrijczuk kontynuuje życie. Chociaż teraz już bez nadziei na powrót do tej pracy, w której pracował przed wojną. I czy opowie komuś młodzieniec, inwalida wojenny, o swoich bólach fantomowych?.. Teraz już naszym obowiązkiem jest otaczać i jego, i takich jak on, troską, szacunkiem i czcią. Swoje młode życia i zdrowie ukraińscy wojownicy-bohaterowie ofiarnie złożyli dla naszego szczęścia i dobrobytu. Jesteśmy w nieodpłacalnym długu wobec nich. Tę pamięć przechowuje w sobie książka «Notatki szpitalne» Margaryty Dowhań zarówno dla naszych współczesnych, jak i dla przyszłych pokoleń. Pożądane byłoby, aby w przyszłości do wykazu zalecanej literatury do nauki przedmiotów z historii Ukrainy, języka ukraińskiego i literatury dla uczniów szkół średnich i studentów różnego szczebla nauczania dołączono również tę książkę. Walerij ROMAŃKO, przewodniczący Donieckiej organizacji obwodowej NSKU. Niełatwą drogę przebył pierwszy numer almanachu. Nawet nazwy się zmieniały: «Siwerskyj Dineć», «Doniecka wieża» i wreszcie «Step/ Step»; odpadali finansowi sponsorzy, którzy obiecywali pomoc w wydaniu, a potem zapominali o tych obietnicach… I wtedy, łącząc wysiłki, krajoznawcy, pisarze, członkowie organizacji społecznej «Towarzystwo imienia Ołeksy Tychoho» znaleźli środki u darczyńców, wysłali rękopisy do Lwowa, gdzie szybko zrobili makietę i wydrukowali tak długo oczekiwany i wycierpiany pierwszy numer almanachu. Jesteśmy wdzięczni pobratymcom z Galicji za zrozumienie i pomoc — wydanie zrealizowano w drukarni PP «Liana-M» — «Lewada» miasta Lwowa. Do szczegółowej analizy treści wydania zwrócił się Honorowy krajoznawca Doniecczyzny Je. Szapowałow, który był również redaktorem almanachu. Zaznaczył: «Celem wydania jest, wbrew moskiewskim propagandystom i ich miejscowym sługusom, pokazanie prawdziwej historii regionu. Donbas zawsze był ukraiński. I to, że tutaj do pracy przywieziono masę ludzi ze wszystkich końców byłego ZSRR, nie czyni go mniej ukraińskim. Wszyscy, którzy przyjechali do nas na Donbas, powinni go kochać i szanować, jak swoją ojczyznę. W przeciwnym razie będzie to, co zaczęło się w 2014 roku». Jewhen Szapowałow podkreślił aktualność artykułu rodaka Ołeksy Tychoho «Myśli o rodzimym Donieckim kraju», który zamieszczono w tym almanachu. A artykuł samego Jewhena Szapowałowa nosi tytuł «Ci, którzy krzyżowali Stusa» i odkrywa prawdziwe oblicze adwokata Wiktora Medwedczuka, który na sądzie został wyznaczony obrońcą W. Stusa. Swoje materiały przeanalizowali krajoznawcy O. Maksymenko z Kramatorska, D. Biłko z Drużkiwki, członek NSPU Ju. Docenko z Kramatorska. Na prezentacji mówiono też o innych materiałach członków NSKU: Je. Fiałki (Drużkiwka) «Flaga i honor» — o rodaku Anatoliju Wodolazkim, który nie bał się podnieść flagi na miejskim placu w okresie okupacji Drużkiwki; R. Mazochy (osada Hrodiwka w rejonie pokrowskim) — o fotografie Marku Zalizniaku, który utrwalił ważne strony historii rodzinnego kraju. Analizowano też inne materiały almanachu. Na zakończenie prezentacji z ciekawym tematem «Podziemie OUN na Doniecczyźnie» wystąpił autor artykułu o tym samym tytule, badacz O. Dobrowolski. Biorąc pod uwagę propozycje (więcej zamieszczać ostrej publicystyki o historii i teraźniejszości donieckiego kraju, która wbrew moskiewskiej propagandzie pokazywałaby prawdziwą historię kraju, który zawsze był ukraiński i walczył o europejskie wartości; drukować literacko-artystyczne dorobki pisarzy-rodaków), a także czując duże zainteresowanie wydaniem zarówno członków kolegium redakcyjnego, jak i czytelników-rodaków, zwłaszcza krajoznawców, bibliotekarzy i edukatorów, wierzy się, że drugi numer historyczno-krajoznawczego wydania zostanie zrealizowany w najbliższym czasie. Przecież przygotowania już się rozpoczęły. Pierwszy numer historyczno-krajoznawczego oraz literacko-artystycznego almanachu «Step/ Step» z podtytułem «Niepokonany ukraiński Donbas» zaprezentowano 9 lutego w miejskiej bibliotece imienia W. Majakowskiego miasta Kramatorska.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
Była trochę samotna i niezależna. Jak ptak, którego wołano do stada, a ona trzymała się z dala, nanizując swoje jarzębinowe korale dni. Nie biegła za tłumem, na wszystko miała własne zdanie: nieco krytyczne, czasem poetyckie. Wytrwale, zasadniczo osiągała zamierzone cele. Nie uznawała kompromisów, nie zdradzała przyjaciół, nie zawodziła kolegów. Była kobietą-wojowniczką, bo jako jedna z pierwszych poprowadziła swoich studentów na Dubieński Majdan z Mirohoszczańskiego Kolegium Rolniczego. Hojnie siała w duszach rodaków ziarna wycierpianego ojczystego słowa, „aby Ukraina, cierpiąca i święta, w końcu otworzyła bramy radości”. Ona już nie odezwie się szczerze, nie przyjmie gościnnie, nie stworzy wierszy lirycznych, nie podaruje pięknych pieśni na swoje utalentowane słowa. Biały ptak jej duszy odleciał tam, gdzie nie ma ani żalu, ani niesprawiedliwości, ani cierpień.
Jarosława Sawczuk urodziła się we wsi Horysławyczi w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego w 1948 roku. Szkolne dzieciństwo upłynęło we Lwowie, dokąd przeprowadzili się rodzice. Miała wyjątkowe zdolności do nauk ścisłych, uczyła się w klasie matematycznej, lecz dusza ciągnęła ją ku poezji. Próbowała swoich sił w śpiewie, uczyła się grać na domrze i akordeonie, zajmowała się chemią, sportem. Zainteresowania i pasje były wielorakie, ale literatura stawała się przewodnią nicią zarówno podczas studiów na Politechnice Lwowskiej, jak i w Lwowskich Zakładach Narzędzi Diamentowych, w zakładzie ślusarsko-mechanicznym w Dubnie oraz w Mirohoszczańskim Agrokolegium. Pracując w kolegium, ukończyła wydział pedagogiczny Akademii Rolniczej, prowadziła aktywną pracę, wychowując patriotyzm u studentów, napisała wiele scenariuszy i przeprowadziła mnóstwo pięknych zajęć wychowawczych. Drukowała się w „Ukraińskim Wiśniku”, aktywnie propagowała osiągnięcia rodzimych uczonych w dziedzinie nauk technicznych, zwłaszcza zapomnianego Iwana Feszczenko-Czopiwskiego (minister Ukraińskiej Republiki Ludowej, wybitny naukowiec w dziedzinie metaloznawstwa – ofiara sowieckich obozów koncentracyjnych).
W 1999 roku ukazał się jej pierwszy tomik poetycki „Jabłka losu”, a następnie „Klawiatura życia”. Po narodzinach wnuków Jarosława przelała swoją wielką miłość do nich w zbiorkach „Gadułki” i „Abecadło”. Jej już najwcześniejsze utalentowane wydania zwróciły niezwykłą uwagę opinii publicznej. Przypominamy, z jaką doskonałą recenzją w gazecie „Literaturna Ukraina” wystąpił wybitny współczesny ukraiński pisarz Jurij Chorunżyj. W Dubnie została aktywnym członkiem organizacji społecznej „Inteligentny Kobiecy Klub «Wołyńska Azalia»”, gdzie propagowała aktywną postawę życiową, organizowała spotkania z młodzieżą i inne. Na prezentacjach czasopisma „Ukraiński Wiśnik” w bibliotekach i zakładach edukacyjnych jej płomienne słowo zapalało słuchaczy, przybliżało mało znane fakty z życia Iwana Feszczenko-Czopiwskiego, Lewka Łuk’janenki, historii Cerkwi Ukraińskiej.
Wprowadziła do wielkiej literatury dubieńskiego prozaika Serhija Kurinnego, który obecnie jest autorem kilku powieści historycznych i laureatem najbardziej prestiżowej nagrody Rówieńszczyzny, im. Świtocza. Ponadto Jarosława Sawczuk przez kilka dziesięcioleci, na zasadzie społecznej, pomagała fundacji proświatowskiej «Dzherelo» im. I. Feszenki-Czopiwskiego, wielokrotnie wprowadzając w świat setki utalentowanych nazwisk z Ukrainy i zza granicy. Warta jest choćby odnotowania jej niestrudzona praca nad pośmiertnym dwutomowym wydaniem Marka Bojesława, po którym przyjęto go do Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. W czasach Rewolucji Ukraińskiej i wojny na wschodzie Ukrainy przekazywała za pośrednictwem wolontariuszy produkty, ciepłą odzież, pieniądze potrzebującym. Inżynier, wykładowca, publicystka, poetka, dobra matka i babcia, jasna osobowość, działaczka społeczna, bojowniczka przeciwko kłamstwu i korupcji — taką zapamiętamy Jarosławę Sawczuk. Nasze miasto Dubno osierociało, odeszła w Wieczność prawdziwa patriotka, inteligentka, ale jej dzieła będą żyć w sercach dzieci, wnuków, uczniów… W czwartek, 21 lutego 2019 roku, w czytelni Dubieńskiej Biblioteki Rejonowej odbędzie się Requiem w intencji śp. Jarosławy Tadeuszówny Sawczuk (początek o godz. 15). Nie zapominajmy o prawdziwych Ukraińcach!
Ljubow Pszenyczna, Teodor Matwijiw, Mykoła Pszenyczny, Jarosław Heletij, Mykoła Tymczak, Nadija Jacjuk, Mykoła Ottow, Halyna Mosijczuk, Jewhenija Komisaruk
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
repertuaru Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego. Oprócz mnie w spektaklu gra trzech mężczyzn. Kiedy z Wołodymyrem Hołosniakiem omawialiśmy, kto zagra Onassisa, nasz wybór padł na Ihora Matejkę, który z wyglądu przypomina tę postać. Zaprosiłam do projektu artystę ludowego Ukrainy Serhija Bondarenkę, przyjął tę propozycję z wielką radością. Do roli Larry'ego zaprosiliśmy solistę-wokalistę Narodowej Operetki Wołodymyra Odrynskiego. Wydawało mi się, że ta postać musi być właśnie taka. Arie z repertuaru Marii Callas, które wykonuję podczas spektaklu, dobierałam sama. Przeważnie idą one chronologicznie, tak jak wykonywała je śpiewaczka. Na przykład, kiedy spotkał ją Onassis, wykonywała „Normę”. Właśnie podczas tego spektaklu się w niej zakochał. „Tosca” była ostatnią operą, nad którą pracowała Maria i na której straciła głos. Dlatego jako ostatnia brzmi aria z „Toski”. Chociaż czasami odchodzimy od chronologii. Jako pierwsza miała być zupełnie inna aria, chcieliśmy początkowo wziąć lżejszą, aby widz nie wszedł od razu w dramatyzm utworów Pucciniego i Verdiego. I dopiero pod koniec spektaklu wszyscy obecni na sali mają zrozumieć, jak dramatyczne życie miała Maria Callas, jak ciężkie brzemię przyszło jej nieść na swoich barkach. — Może Pani porównać nową inscenizację z doniecką?
Tłumaczenie maszynowe
W „Słowie Proświty” (nr 6 z 2019 r.) pisaliśmy o spektaklu „Callas”, którego premiera odbyła się w Art-Centrum im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy. Rolę głównej bohaterki odgrywa zasłużona artystka Ukrainy Lubow Dobronożenko. Dzisiaj pani Lubow jest gościem „SP”. — Kiedy zaczęło się Pani zapoznanie z twórczością Marii Callas? — Ponad trzydzieści lat temu. Po raz pierwszy zobaczyłam ją w telewizji. Potem miałam płyty z jej głosem. Często ich słuchałam. Maria Callas zachwyciła mnie swoją historią, swoim życiem. Trudno znaleźć osobę, która tak bezinteresownie kochałaby muzykę i swój zawód. Była nie tylko wokalistką, ale i wielkim muzykiem. Dobrze grała na fortepianie, bardzo szybko uczyła się partii operowych. — Jak pojawił się pomysł wystawienia spektaklu o tej śpiewaczce? — Myślę, że to ten przypadek, kiedy na niebie zeszło się kilka gwiazd. Mój mąż Ihor Matejko studiował na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego razem z zasłużonym artystą Ukrainy Wołodymyrem Hołosniakiem, który obecnie kieruje Art-Centrum im. Iwana Kozłowskiego. On nas poznał, a ja wypowiedziałam pomysł wystawienia spektaklu o Marii Callas. Ten pomysł spodobał się Wołodymyrowi. To już moje drugie zwrócenie się ku twórczości Marii Callas. Swego czasu Asia Cybeń napisała sztukę o śpiewaczce, biorąc za podstawę jej listy i wspomnienia. Grałam w tym spektaklu w Doniecku. Przetłumaczyliśmy ten utwór na język ukraiński i znacząco go przerobiliśmy. Od zamysłu do jego wcielenia w życie minęło dziesięć miesięcy. Mam nadzieję, że naszą pracę pokocha widz i spektakl na długo wejdzie do repertuaru. Wołodymyr MUDRYK, kierownik Muzeum-Mieszkania W. S. Kosenki. Talent Wiktora Kosenki i dziś jest wzorcem stylu wykonawczego współczesnych pianistów. Po raz pierwszy w ukraińskiej literaturze fortepianowej z nazwiskiem W. Kosenki wiąże się gatunek poematu. Kompozytor świadomie stosował „myślenie poematowe” w swojej twórczości kameralno-instrumentalnej. W większości jego utworów przeważa estetyka neoromantyczna, wśród środków wyrazu melodia często odgrywa jedną z wiodących ról. Wiktorowi Kosence był również podległy gatunek symfoniczny, o czym jasno świadczy szereg fundamentalnych utworów. Oba koncerty rozpoczynały się utworami wokalnymi W. Kosenki, wykonanymi przez ludową artystkę Ukrainy Ludmyłę Larikową przy akompaniamencie Iryny Szesterenko. Słuchaczom zapadło w pamięć genialne odczytanie romansu do słów A. Puszkina w ukraińskim przekładzie L. Rewy „Słowik i Róża”, romansów „Mów, mów” do słów W. Lichaczowa w przekładzie W. Leftija oraz „Wo— — Są one bardzo różne. Na ukraiński sztukę przetłumaczyła wykładowczyni języka ukraińskiego i literatury z Czerkas Ołena Bresławska. Nie tylko dokonała przekładu, ale i znacząco przerobiła tę sztukę, uzupełniła ją mało znanymi listami. Podczas pracy nad spektaklem reżyser-inscenizator Wołodymyr Hołosniak wykorzystał wiele nowych źródeł. Porównuję Marię Callas z jedną z wiodących aktorek Narodowego Akademickiego Teatru Dramatu Rosyjskiego im. Łesi Ukrainki Anną Warpachowską. „Ja bardzo kocham teatr, a przed wyjściem na scenę całuję kulisy” — wyznała mi Anna. Myślę, że robiła to też Maria. Na jeden z kolejnych pokazów spektaklu chcę zaprosić A. Warpachowską, dla mnie bardzo ważna jest jej ocena naszej pracy. — Urodziła się Pani na Czerkaszyźnie, ale wiele lat przepracowała Pani w Doniecku. Jak los zetknął Panią z tym miastem? — Po ukończeniu Czerkaskiej Szkoły Muzycznej pracowałam jako dyrygent w Czerkaskiej Orkiestrze Miejskiej. Ale wtedy nie miałam wyższego wykształcenia muzycznego, więc wstąpiłam na studia do Donieckiej Akademii Muzycznej im. Serhija Prokofjewa, ale nie na wydział dyrygentury, a na wydział wokalny. Tam wyszłam za mąż, po studiach zostałam pracować w Doniecku. Najpierw pracowałam w Operze Donieckiej, a równolegle — w Donieckim Narodowym Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym. Właśnie dzięki temu teatrowi ułożył się mój los jako artystki i wokalistki. Pierwszą była rola Natalki w operze Mykoły Łysenki „Natalka Połtawka”. Potem Chiwri w „Jarmarku soroczyńskim”. Później wykonywałam tę rolę w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki, a obecnie — w Narodowej Operetce Ukrainy. Było wiele też innych ciekawych ról. Grałam Królową w „Trzech muszkieterach”, Karolinę w „Niebiańskich jaskółkach”. Wśród ulubionych ról — Mona Lisa w spektaklu „Miłość, której nie było” o Leonardzie da Vinci, który wystawił Jewhen Kurman, „Maria Callas”. Prawie wszystkie spektakle były ukraińskojęzyczne, ale doniecki widz bardzo kochał nasz teatr. Większość spektakli zbierała pełne sale, a bilety ludzie kupowali z trzy miesięcznym wyprzedzeniem. Właśnie w Doniecku otrzymałam tytuł zasłużonej artystki Ukrainy. — Jednak w 2014 roku wszystko się zmieniło… — Zaczęła się wojna. Z mężem i dziećmi przeprowadziliśmy się do Czerkas, myśleliśmy — wszystko szybko minie. Pracowałam w Czerkaskiej Filharmonii Obwodowej. Ale mąż był pewien, że twórczo zrealizować się możemy tylko w Kijowie, dlatego przeprowadziliśmy się do stolicy. Pamiętam, kiedy weszłam na trzeci balkon Narodowej Operetki Ukrainy i spojrzałam stamtąd na salę, to powiedziałam sobie: „To mój teatr”. Nie przeszłam przesłuchania, ale los zetknął mnie z Narodowym Akademickim Teatrem Dramatycznym im. Iwana Franki. To też był ciekawy okres mojego życia twórczego. Grałam w spektaklach dla dzieci „Mama mówiła nie” Mariczki Burmaki, gdzie byłam Mamą, a w spektaklu „Czarodziejski głos Dżelsomino” wykonywałam rolę Ciotki. Były też role w „Skąpcu” Moliera, „Natalce Połtawce” Kotlarewskiego, „Trzech towarzyszach” Remarque’a. A rola Chiwri w „Jarmarku soroczyńskim” stała się znacząca, ponieważ po niej zaproszono mnie do Narodowej Operetki. Półtora roku grałam od razu w dwóch teatrach i w końcu wybrałam operetkę. Obecnie gram Popadię w spektaklu „Za dwoma zającami”, Chanumę w operetce o tym samym tytule, panią Hopkins w „Mojej pięknej damie”, swatkę Jente w „Skrzypku na dachu”, Królową w „Królewnie Śnieżce i siedmiu krasnoludkach”, Tacię w „Marusi Czuraj”. Wszystkie moje bohaterki to osobowości o silnym charakterze. Współpracuję z Art-Centrum im. Iwana Kozłowskiego. Początkowo brałam udział tylko w koncertach. A ostatnio zaczęły się tu pojawiać także inscenizacje dramatyczne. To monodramy z udziałem Wołodymyra Hołosniaka „Chcę do Paryża” oraz Iryny Bespałowej-Prymak „Graciela. 25 chwil miłości”. A teraz także nasz nowy projekt. — Czym, oprócz teatru, się Pani pasjonuje? — Przez wszystkie te lata biorę udział w koncertach Czerkaskiej Orkiestry Miejskiej. Tam pracują moi przyjaciele, ludzie, dzięki którym stałam się tą, kim jestem, dzięki którym zajmuję się tym, co kocham. W mieście Złotonosza, na Czerkaszyźnie, mieszkają moi rodzice. Staram się częściej u nich bywać. Mam wiele planów twórczych. Marzę w przyszłości zagrać rolę dramatyczną, podobną do Marii Callas. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia Marii DUKI
Tłumaczenie maszynowe
W Małej Sali Narodowej Muzycznej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego oraz w Muzeum-Mieszkaniu W. S. Kosenki pod kierownictwem znanej ukraińskiej pianistki Iryny Szesterenko odbyły się koncerty pamięci koryfeuszy ukraińskiej szkoły kompozytorskiej: Wiktora Kosenki, Borysa Latoszynskiego oraz Witalija Kirejki. „Stali milcząc” do słów W. Strażewa w przekładzie W. Mordania oraz jasnego lirycznego romansu W. Kirejki „Świt” do słów E. Dickinson w przekładzie M. Hubko. Wybitny kompozytor współczesności Witalij Kirejko (1926—2016), absolwent Kijowskiego Konserwatorium im. P. I. Czajkowskiego w klasach L. Rewuckiego (kompozycja) oraz B. Latoszynskiego (instrumentacja), z głębokim pietyzmem odnosił się do spuścizny twórczej W. Kosenki. W. Kirejko pozostawił ukraińskiej kulturze muzycznej wielki dorobek (łącznie 299 opusów), obejmujący utwory niemal wszystkich gatunków. Przy akompaniamencie I. Szesterenko zabrzmiały utwory wokalne Witalija Kirejki w wykonaniu zasłużonej artystki sztuki estradowej Ukrainy Inny Andrijasz — śpiewaczki, która przez 15 lat współpracowała z kompozytorem. Nawiasem mówiąc, Witalij Dmytrowycz często dedykował swoje utwory pierwszym wykonawcom, wśród których jest znana ukraińska pianistka, wieloletnia popularyzatorka i pierwsza wykonawczyni wielu utworów kompozytora, autorka podręcznika i rozprawy poświęconej badaniu twórczości W. D. Kirejki — Iryna Szesterenko (w jej wykonaniu wirtuozowsko i subtelnie zabrzmiał „Walc-fantazja” — jeden z dziewięciu utworów dedykowanych pianistce). Flecistka Hałyna Tymach wykonała dedykowaną jej Novelettę na flet i fortepian (wraz z I. Szesterenko). Ozdobą koncertów stał się rzadki „Duet” na skrzypce i wiolonczelę W. Kirejki, który zagrali laureaci konkursów krajowych i międzynarodowych Inna Czkan (skrzypce) oraz Wira Korniłowa (wiolonczela). A w wykonaniu solisty Opery Narodowej, zasłużonego artysty Ukrainy Mykoły Szulaka przy akompaniamencie Iryny Szesterenko zabrzmiał romans B. Latoszynskiego do słów angielskiego poety P. Shelleya „Lękam się pieszczot twoich”. Kulminacją koncertów było wysoce mistrzowskie i wyraziste wykonanie czteroczęściowego „Kwintetu ukraińskiego” Borysa Latoszynskiego w składzie: laureaci międzynarodowych konkursów Inna Czkan (pierwsze skrzypce), Pawło Chmara (drugie skrzypce), Ołeksandr Pohoriełow (altówka), Wira Korniłowa (wiolonczela) oraz Iryna Szesterenko (fortepian).
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ryła, Metodego i Andrzeja Pierwszego Powołanego, Jarosława Mądrego przy Złotych Wrotach, Archanioła Michała i in.). Łarysa Browdi — ukraińska artystka, która poświęciła się pracy nad gobelinami. Anatolij Burtowyj — malarz, grafik, pasjonuje się tematyką historyczną — epoką kultury trypolskiej, staroukraińskimi mitami i legendami. Mykoła Waker (1897—1987) — ukraiński malarz, grafik, przedstawiciel Szkoły Paryskiej w sztuce ukraińskiej, urodził się w Kijowie i przez całe życie tęsknił za swoją Ojczyzną. Hennadij Harmyder — grafik, malarz, ilustrator książkowy, mistrz ekslibrisu, pracuje w technice malarstwa olejnego, akwaforty i innych technikach graficznych. Mychajło Derehus (1904—1997) — grafik i malarz, członek korespondent Akademii Sztuk ZSRR i Ukrainy, profesor. Ernest Kotkow (1931—2012) — artysta grafik, swego czasu w gazecie „Prawda” nazywano go „abstrakcjonistą”, „formalistą” i „kosmopolitą”. Jego droga w sztuce to droga człowieka, który przez całe życie walczył ze stereotypami. Tetiana Krasna — malarka z twórczej rodziny artystów. Adolf Łoza (1931—2004) — artysta, którego paleta była słoneczna, wypełniona żywą energią dobra, miłości i światła. Roman Selskyj (1903—1990) — malarz impresjonista. odbyła się jej wystawa pod wymownym tytułem „Z miłością do Ukrainy”. A także niezwykle ważna również dla dzisiejszego Lwowa (i nie tylko Lwowa!) wystawa fotograficzna „Szyldy we Lwowie: odmowa od tego, co rodzime”, którą próbuje obudzić naszą miłość do ojczystego słowa, oczyścić naszą słowiczą mowę z różnych „izmów”. A dzisiejsza wystawa jest echem Świąt Bożego Narodzenia, zachwyca niezwykle wyrafinowanym kunsztem artystycznym, spostrzegawczością wobec bajkowych, magicznych wzorów, które stworzyła Matka Natura. Ciekawa jest sama technika przedstawiania fotografii na metalu, która jeszcze bardziej uwydatniła te obrazy „zimowego pędzla”. A także zachwycił dobór pięknych wersów poetyckich do każdego obrazu, w szczególności takich poetów jak Rylski, Sosiura, Łepkyj, Antonycz, Kostenko, Żadan... Niezwykle szlachetna publiczność była zachwycona zarówno pracami Mistrzyni, jak i duszną atmosferą, której kodą stał się cykl kolęd w cudownym wykonaniu Kwintetu P&P z Garnizonowej Cerkwi Piotra i Pawła. Fotogaleria Wasyla Pyłypjuka ożyła w rękach jego syna Wołodymyra. Jej ozdobą w te lutowe dni stała się wystawa fotograficzna wiernej córki ukraińskiej ziemi, choć urodzonej w dalekiej Ameryce. Wielkie podziękowania dla pani Roksolany i pana Wasyla za ich pełną poświęcenia działalność wolontariacką. Na zakończenie należy dodać, że pani Roksolana przekazuje te obrazy na aukcję charytatywną, z której pieniądze zostaną przeznaczone na wsparcie dzieci osieroconych przez żołnierzy ATO. Szlachetny czyn! Nie bądźmy obojętni! Przyłączajmy się!
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Na wystawie zaprezentowano dzieła sztuki dekoracyjno-użytkowej, malarstwo, grafikę i rzeźbę ukraińskich artystów różnych szkół i nurtów. „Powodem zorganizowania wystawy stała się data 14 lutego. Weszła ona niepostrzeżenie w nasze życie, w nasz kalendarz i zaczęła dyktować swoje zasady. Uznaliśmy, że liryka jest szczególnie aktualna właśnie tego dnia, kiedy możemy mówić o miłości w najszerszym tego słowa znaczeniu. Cała ekspozycja składa się z naszych zbiorów, które obecnie liczą ponad 6 tysięcy eksponatów. Nie mamy jeszcze stałej ekspozycji, a nowe prace pojawiają się cały czas. Część z nich zaprezentowano na wystawie, niektóre — po raz pierwszy. Każda sala ma swoją tematykę. W jednej znajdują się płótna poświęcone radościom rodzinnym, wysławiające domowe zacisze. Obrazy w innej opowiadają o uczuciach rodzących się między mężczyzną a kobietą. Przedstawiono różne szkoły — lwowską, kijowską, odeską, zakarpacką. O swojej wieloletniej współpracy z Muzeum Sztuki Współczesnej opowiedzieli zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Miłowzorow oraz członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy Lubow Rapoport. A historyczka sztuki Kateryna Tarczewska oraz 14 lutego Muzeum Sztuki Współczesnej Ukrainy zaprosiło na otwarcie wystawy „Liryka zbiorów muzealnych”. PR-koordynatorka projektów Muzeum Tetiana Onyszczenko podzieliły się niektórymi tajemnicami tworzenia tej wystawy. W ekspozycji znalazły się prace 65 wybitnych przedstawicieli ukraińskiej sztuki plastycznej, którzy oczarowują duchowością swoich dzieł i pozwalają rozpuścić się w świecie piękna, każdy z nich posiada swoją unikalną indywidualność. Mykoła Babak — malarz, literat, kolekcjoner, zakochany w rodzinnych stronach, dziedzictwie historycznym narodu, zwyczajach i tradycjach Ukraińców. Wałerij Basaneć — artysta pracujący w dziedzinach malarstwa, grafiki, rzeźby, jeden z aktywnych uczestników ruchu nonkonformistycznego Odessy. Mahdalyna Bełeń — mistrzyni-czarodziejka, jej ceramiczni „Zakarpatczycy” wywołują szczęśliwe uśmiechy. Mykoła Biłyk — rzeźbiarz, docent Kijowskiej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu im. M. Bojczuka, jego rzeźby stały się wizytówką ukraińskiej stolicy (pomniki księżnej Olgi z figurami Ky-
Tłumaczenie maszynowe
Andrij BUDKEWYCZ, historyk sztuki. Rozpocznę od przemyśleń o sztuce, i to nie byle kogo, a Adalberta Erdelyiego, tym bardziej że dobrze pasują one do malarstwa artystki, o której będzie mowa: „W biegu czasu, jakakolwiek filozofia byłaby w modzie, istotą zawsze pozostaje to, że artysta jest poszukiwaczem, odkrywcą i interpretatorem wiecznego piękna. To płaszczyzna uczuć. Kryteria sztuki mogą działać tylko na płaszczyźnie uczuć. Zatem logikę zbudowaną na płaszczyźnie uczuć powierzmy artyście. Nie trzeba dawać mu rad, a co najważniejsze, nie trzeba chcieć, aby malował to, co nie jest sprawą jego serca. Przemoc zastosowana wobec sztuki może dać co najwyżej malarzy, być może wielu malarzy. Ilość nigdy nie podniesie jakości…”. Jakiż styl pisania jest właściwy użhorodzkiej artystce? Sama określiła go tak: „Mam spontaniczne malarstwo, ceramika jest taka sama…”. Odważyłem się nazwać ten kierunek abstrakcyjnym impresjonizmem. Jej obrazy są wypełnione ruchem, dobrą energią, emocjami, aż po subtelne poruszenia duszy. Znaczna część utworów to krajobrazy rodzinnego Zakarpacia oraz miejsc, w których przyszło jej bywać. Wodne drogi, o świcie i w wieczornej godzinie, to rzeki Cisa i Uż; kompozycje kwiatowe (dużo irysów), naturalne oazy regionu o różnych porach roku i w każdych warunkach pogodowych – wszystko to można zobaczyć na obrazach Julii. Pastozowo-lekki relief (fakturowość) farb, plus delikatne pastelowe tony, do których skłonna jest artystka, dobrze oddają nastrój tego, co zostało namalowane. Są też takie pejzaże, na których przez poziome pasy kolorów i odcieni jakby wytańcowują się pionowe, faliste linie-impulsy o ciemnym lub czarnym zabarwieniu. Przypominają one ruchy dyrygenckiej pałeczki… W niektórych krajobrazach można dostrzec pośredni wpływ fowistów. Julia Jehorowa-Rohowa jest również znana jako autorka oryginalnych wyrobów ceramicznych. Kiedyś zaznaczałem, że jej obrazy wywierają na widza wpływ podobny do wpływu muzyki wielkiego Mozarta na słuchacza. Muzyka klasyczna tego geniusza uszlachetnia człowieka, wnosi w istotę harmonię, spokój, cichą radość… Wyrafinowana poetyka jest również właściwa twórczości artystki, ponieważ Julia jest życzliwa, często uśmiechnięta, otwarta na Świat i wszystko, co nowe, ciekawe, kreatywne. Treść obrazów jest tak współbrzmiąca z wersami zakarpackiej poetki Chrystyny Keryty: Postójmy chwilę na skraju bajki, To tak cudownie wierzyć jeszcze w nią. Pani Julia kocha podróże, wędrówki. Obecnie jest w Użhorodzie, jutro w Kijowie, a potem słyszysz radosny głos, który oznajmia przez telefon: „A ja w Paryżu byłam!…”. Ta miłość do zmiany miejsca pobytu też w pewien sposób odbija się w jej malarstwie. Wpływowy kurator światowej sztuki współczesnej Roger Bruegel mówił również takie słowa: „Co robić ukraińskim artystom, aby ich zauważono na europejskiej scenie artystycznej? Nie chcę wskazywać twórcom, jak dokładnie powinni postępować. Sztuka byłaby bardzo nudna, gdyby istniały w niej dokładne recepty. Ale mogę powiedzieć, że kreatywne jednostki, które mnie interesują, nie są odizolowanymi od całego świata indywidualnościami. One zawsze znajdą pewne związki i wspólne cechy z jakimkolwiek kulturowym otoczeniem. To właśnie czyni ich pozycję bardzo znaczącą…”. 1 marca odbędzie się otwarcie wystawy indywidualnej artystki w miejskiej galerii sztuki rejonu desniańskiego miasta Kijowa (ul. Drajzera 6). Przyjdźcie, zobaczcie, zachwyćcie się dziełami malarstwa, zastanówcie się nad tym, co zobaczyliście, nad tymi przemijającymi chwilami uwiecznionymi na płótnach. Spojrzenie Roksolany. Amerykanka z ukraińskim sercem, subtelnym zmysłem artystycznym, wolontariacką duszą. Natalja HUMNYCKA, m. Lwów. Te słowa dotyczą niezwykle pięknej, delikatnej, utalentowanej, zdeterminowanej i odnoszącej sukcesy kobiety – Roksolany Tymiak-Łonczyny, której wystawa fotogramów otworzyła się niedawno w słynnej Fotogalerii Wasyla Pyłypjuka pod tematycznym tytułem „Od Romana do Jordana”. Urodziła się w dalekim Nowym Jorku w inteligentnej patriotycznej rodzinie ukraińskich emigrantów. Przekazana przez rodziców miłość do Ukrainy, ukraińskich tradycji głęboko zakorzeniła się w sercu Roksolany. Gdy tylko Ukraina odzyskała niepodległość, pani Roksolana odwiedziła Ukrainę jako uczestniczka misji humanitarnej „Medycyna na kołach”, leczyła dzieci, czytała wykłady lekarzom-stomatologom. Od tego czasu jej wolontariackie wizyty na Ukrainie stały się regularne. Szczególnie pomagała dzieciom-sierotom. Ich twarze wzbudziły szczególne zainteresowanie fotografią, którą, podobnie jak medycyną, profesjonalnie interesowała się przez całe życie. Wizerunki ich twarzy złożyły się na poruszającą wystawę „Dzieciństwo pozbawione barw”, która wywołała rezonans w Ukraińskim Muzeum Narodowym w Chicago i skłoniła do stworzenia fundacji o tej samej nazwie w celu pomocy domom dziecka na Ukrainie. Za aktywną działalność wolontariacką i artystyczną w 2002 roku pani Roksolana została nominowana przez Amerykańską Organizację Kobiet do tytułu „Wybitna kobieta – lider w sztuce”. Razem ze swoim mężem, lekarzem Wasylem Łonczyną (bratem władyki Hliba Łonczyny), z ramienia Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki wielokrotnie była obserwatorem na wyborach Prezydenta Ukrainy, wrażenia z których złożyły się na jej książkę „Zew sumienia”. Za plecami pani Roksolany jest kilka wystaw fotograficznych, które zachwycają widza nie tylko artystyczną doskonałością, ale także swoją tematyką, w której jest niepodrobiona, czynna miłość do Ukrainy, nieobojętność na problemy ukraińskiego społeczeństwa. W 2010 roku w Kijowie, Lwowie, Charkowie z sukcesem odbyła się...
Tłumaczenie maszynowe
Miejski konkurs literacko-artystyczny „Dywo kałynowe” im. D. Biłousa w Sumach stał się popularny, ponieważ daje dzieciom możliwość pokazania umiejętności i talentów, zrobienia pierwszego małego kroku w stronę realizacji siebie jako poetów, prozaików, humorystów i kompozytorów. Ogromna w tym zasługa opiekunki tego konkursu Ludmyły Szewczenko (Romen), która niedawno obchodziła swój wspaniały jubileusz. Ołeksij SZEWCZENKO, przewodniczący Sumskiego Obwodowego Oddziału Towarzystwa „Proświta”. Już któryś rok z rzędu, według wyników ogólnoukraińskiego etapu konkursu, połowę ogólnej liczby miejsc nagrodzonych zdobywają uczniowie z obwodu sumskiego. „Już tradycyjnie zwycięstwo zdobywają Sumy. Ukraina ma na kim się wzorować” — nie raz słychać podczas uroczystych wręczeń nagród. — Ogółem od uczniów centrum obwodowego na konkursy napływają setki prac. Najwięcej wśród młodych twórców jest poetów i prozaików — mówi Ludmyła Szewczenko (Romen). Jest ona jedną z organizatorek miejskiego konkursu „Dywo kałynowe”: — Utwory czytaliśmy cztery dni, czasem ocieraliśmy łzy, bo niektóre historie były aż nadto wzruszające. Dzieci piszą o przyrodzie, przyjaźni, pierwszej miłości, poruszają temat walki dobra ze złem, rozmyślają nad zasadami moralnymi. Jednak większość utworów jest o tematyce patriotycznej. Dzieci przedstawiają swoją wizję niewypowiedzianej wojny na wschodzie, bo prawie każde z nich ma tam tatę lub starszego brata… Nawet najmłodsi uczniowie piszą na poważne tematy. Na jednym z poprzednich konkursów jury bardzo wzruszyło opowiadanie o małej dziewczynce, która na ruinach po ostrzale znalazła czy to misia, czy lalkę bez nogi i podarowała ją wujkowi w kamuflażu. Dziecko poprosiło żołnierza, aby oddał zabawkę separatystom, żeby ci zmiłowali się i opuścili Ukrainę. Ale mężczyzna był separatystą. Bardzo wzruszył go czyn dziewczynki i postanowił przejść na ukraińską stronę”. Zazwyczaj wszystkie prace utalentowanych uczniów są drukowane w zbiorach o tej samej nazwie „Dywo kałynowe”. Zaznaczmy, że w tym roku Sumskie Obwodowe Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przedstawiło do odznaczenia medalem „Budowniczy Ukrainy” członkinię zarządu Sumskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, członkinię Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy Ludmyłę Wałentyniwnę Szewczenko (Romen). Jest ona jedną z najbardziej aktywnych działaczek społecznych obwodu sumskiego od końca lat 80. i 90. aż do dziś. Jedna z założycielek i organizatorek towarzystwa krajoznawczo-literacko-artystycznego „Spadszczyna” w Sumach, które działało w warunkach prześladowań od 1986 do 1988 roku, pierwszych komórek Towarzystwa Języka Ukraińskiego, Ludowego Ruchu Ukrainy, Związku Ukrainek oraz obwodowej organizacji Wszechukraińskiego Związku Kobiet im. O. Telihy, której przewodniczy od 1999 roku. Zespół kozacki, którym kierowała, jako pierwszy w obwodzie zaczął popularyzować wtedy jeszcze niebezpieczne i nieznane ukraińskie pieśni patriotyczne (strzeleckie), które brzmiały podczas otwarcia pomnika P. Kałnyśewskiego w Pustowijiwce. Przedstawiciele zespołu po raz pierwszy publicznie wykonali Hymn Ukrainy podczas pierwszego podniesienia flagi narodowej w Sumach. Pierwsza kobieta z Ruchu od 1989 roku. Uczestniczka i organizatorka Żywego Łańcucha w 1990 roku, sumskiej delegacji na obchodach 500-lecia Kozaczyzny Zaporoskiej na wyspie Chortyca. Aktywna uczestniczka wszystkich akcji politycznych i społecznych. Matka trzech synów. Ludmyła Romen nagradza zwycięzcę konkursu „Dywo kałynowe”.
Tłumaczenie maszynowe
W 2017 roku z okazji 95. rocznicy urodzin znanego ukraińskiego prozaika, laureata Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Iwana Czendeja, rodzina pisarza ustanowiła coroczny Ogólnoukraiński konkurs literacki małej prozy. Pierwszych laureatów nagrodzono w zeszłym roku w maju w rodzinnej siedzibie w Użhorodzie, a następnie zwycięzcy wyruszyli na malowniczą małą ojczyznę pisarza, do wsi Dubowe, gdzie wspięli się na górę Jasenową.
W tym roku nabór utworów rozpoczął się 14 stycznia, a zakończy się 7 kwietnia. Do udziału w konkursie przyjmowane są niepublikowane wcześniej utwory w języku ukraińskim o objętości do 20 tysięcy znaków ze spacjami. Konkurs odbywa się w dwóch kategoriach:
— mała proza (temat dowolny);
— czendejoznawstwo (artykuł, recenzja, esej).
W każdej kategorii zostaną wyłonieni zwycięzcy, którzy otrzymają dyplom oraz nagrodę pieniężną.
Co pięć lat będzie wydawany zbiór najlepszych utworów uczestników konkursu.
W udziale w konkursie w każdej kategorii można zgłosić tylko jeden utwór. Utwory należy przesyłać w formie elektronicznej, pod pseudonimem, na adres e-mail: [kontakt ukryty].
Tłumaczenie maszynowe
Dla przywrócenia integralności terytorialnej Ukrainy oraz kształtowania soborowego światopoglądu ukraińskiego społeczeństwa nie mniej ważną dla zwycięstwa na froncie wojennym i dyplomatycznym w wojnie rosyjsko-ukraińskiej jest praca oświatowo-informacyjna w regionach. To właśnie narodowa przestrzeń duchowa doznała najbardziej niszczycielskiego ciosu ze strony propagandy rosyjskiego imperializmu. „Słowo Proświty” — to jedno z niewielu ogólnoukraińskich wydawnictw, które aktywnie pracuje na froncie bezpieczeństwa informacyjnego: utwierdzania państwowego języka ukraińskiego, rozwoju kultury narodowej, odrodzenia pamięci historycznej i podnoszenia duchowości naszego narodu. Jako deputowany ludowy Ukrainy I i II kadencji głęboko rozumiem, jak bardzo nasi obywatele, zwłaszcza w Donbasie, potrzebują prawdziwego słowa. Pragnąc wnieść swój wkład w tę świętą sprawę, wzywam deputowanych i urzędników, działaczy oświaty i kultury, biznesmenów oraz wszystkich nieobojętnych ludzi, którzy mają choćby najmniejszą możliwość prenumeraty tygodnika „Słowo Proświty” dla szkół i placówek kulturalno-artystycznych regionów przyfrontowych Ukrainy, do przyłączenia się do tej sprawy. Bohdan HORYŃ, działacz społeczny, pisarz-dokumentalista. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN. Redaktor naczelny Mykoła CYMBALIUK. Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBALIUK, Iwan JUSZCZUK. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO. Dział korekty Olha ŻMUDOWSKA, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 12/14.
Tłumaczenie maszynowe