Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №08 за 2026 рік

16 s. · 36 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wystąpienia ogłaszane są w tygodniku «Słowo Proświty». Tu gromadzi się i rozpowszechnia doświadczenie państwowców, którzy stali u źródeł odrodzenia niepodległości Ukrainy w latach 90. Takie spotkania są potrzebne jak ukraińska straż, która broni i pielęgnuje język ukraiński zgodnie z zaleceniami Kobzarza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 8 (1337) 26 lutego — 4 marca 2026 MYROSŁAWA WOWK Imperatywy Kobziarza

Halyna DACIUK, dziennikarka W agencji informacyjnej "Naholos" Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki na czele z Przewodniczącym WUT "Proświta", wybitnym działaczem społecznym i państwowym, poetą, laureatem nagrody im. Szewczenki Pawłem Mychajłowyczem Mowczanem, przeprowadziło konferencję na temat: «Imperatywy Tarasa Szewczenki». W szacownym zgromadzeniu wzięli udział naukowcy, pedagodzy, działacze państwowi i społeczni, pisarze, śpiewacy, dziennikarze, artyści, zjednoczeni ukrainocentrycznymi wartościami Tarasa i "Proświty". W ich liczbie wybitni proświcianie, liderzy opinii i czynu Heorhij Filipczuk, Wołodymyr Melnyczenko, Dmytro Czystiak, Serhij Prysuchin, Petro Juszczenko, Iwan Zajeć, Dmytro Łomaczuk, Jurij Nahułko, Ferhad Turanły, Anatolij Radzichowski, Ihor Zoc, Ołeksander Kowaliw, Kyryło Stecenko, Tetiana Nehrij, Petro Czerneha, Serhij Fajfura, Lesia Korolyk-Bojko, Wałerij Bitajew. Czy trzeba podkreślać, jak ważne jest dzisiaj dziedzictwo Kobziarza? Tak, trzeba! Bo chociaż powtarzamy, że Taras Szewczenko jest aktualny zawsze, to na ile jest on przez nas przeczytany i przyswojony? Na ile społeczeństwo i państwo Ukraina żyją obecnie według jego twardego testamentu, że «w swojej Chacie – swoja Prawda, i Siła, i Wola»? Nasza prawda może być tylko jedna – ukraińska Ukraina. I język jej może być jeden – ukraiński. Tutaj nam być, żyć, gospodarować i władać, bo jesteśmy na swojej ziemi. Trzeba ją kochać zawsze, i we «wremia lute», i w «ostatnią ciężką minutę». Na niej nam, braciom i siostrom, obejmować się – do najmniejszego brata. I razem z tym – «obuchem hartować i dobrze naostrzyć siekierę», kiedy ktoś sięgnie po naszą wolę – zapowiada Taras. Bo on – nie tylko śpiewak wiśniowego sadu, chociaż i w tym słowie jest genialny. Taras Hryhorowycz – wojownik, bojownik, budziciel, nosiciel najwyższych energii ducha! Jego imperatywy muszą stać się naszą narodową ideologią, która jest zapisana wszechmocną miłością Tarasa do tego, co rodzime, i taką samą siłą nienawiści do wroga. Taras wychodził z nami na Majdany, dzisiaj broni wraz z naszym wojskiem Ukrainy. Idzie w zwiad, wchodzi do ziemianek. Opłakuje każde życie złożone na ołtarz naszej wolności. I ożywia duchem, żebyśmy się nie poddawali. Taras Szewczenko żyje, bo nieśmiertelność nie zna śmierci. Jednak od nas, żyjących, zależy, na ile będzie pracować, walczyć i modlić się prorocze słowo Kobziarza, aby codziennie wschodzić słońcem nad Ukrainą. W tym celu "Kobziarz" Tarasa Szewczenki musi trafić do każdego domu, leżeć w naszych plecakach i walizkach, na biurkach i szkolnych ławkach, być w kabinach kierowców i pociągach. «Kobziarze» mają stać się prezentami dla pierwszoklasistów i pierwszoklasistek, absolwentów i absolwentek uczelni i szkół. Mają stać się prezentami na ceremoniach ślubnych. I to bez sceptycyzmu. Bo Szewczenki nigdy za wiele. Co więcej, nie tak łatwo kupić «Kobziarza», który byłby bliski sercu. Dzisiaj nie ma «Kobziarzyków» dla małych dzieci. Ja zaś przypominam sobie, jakie były wspaniałe wydania dziecięce, ilustrowane przez Ołeksandra Iwachnenkę, na przykład. Swego czasu "Proświta" wydawała eleganckie i przystępne "Kobziarze", obecnie jest to obowiązek instytucji państwowych. Szczególną uwagę uczestnicy i uczestniczki posiedzenia zwrócili na niepokojące wyzwania zagrożenia, które stoją przed językiem ukraińskim. Moskale, którzy na cztery lata utknęli w wojnie przeciwko Ukrainie, nie radząc sobie na froncie, kierują broń przeciwko wrażliwym i językowo niestabilnym sercom naszych dzieci, w szczególności nastolatków. W tym celu wypuszczono arsenały toksycznego moskiewskojęzycznego chłamu. I widzę na własne oczy i słyszę na własne uszy, jak nasza młodzież, zbijając się w ciemne grupki, zatruwa wiosenny oddech cykutą wrogiego słowa. I to dość często, niestety… Słowem, wychowanie naszych dzieci, a co za tym idzie obywateli Ukrainy – to nie tylko sprawa rodzinna, ale i państwowa. Dlatego WUT «Proświta» przygotowuje dzisiaj apel do Ministerstwa Oświaty Ukrainy oraz innych instytucji państwowych z propozycjami i żądaniami dotyczącymi poprawy stanu języka ukraińskiego, zwiększenia liczby godzin dla przedmiotów podstawowych – języka, historii, literatury. Bo to kwestia naszego bezpieczeństwa narodowego i naszego Zwycięstwa. Była propozycja – iść do szkół, do studentów, aby zapalić młodzież słowem Szewczenki, co proświcianie zresztą robią. Jednak nie jest łatwo w warunkach wojny mobilizować oświecenie w szkołach, ponieważ często mamy nauczanie zdalne. Po raz kolejny przekonałam się, że intelektualne spotkania w «Naholosie» – zawsze są na czasie, jak i słowo Szewczenki. Dodają sił, kształtują wspólne widzenie ważnych spraw społeczno-oświatowych, artykułują państwowotwórcze drogowskazy. Te wydarzenia i wy- W swoim wystąpieniu wspomniałam o dwojgu pasjonatach, którzy życie poświęcili Ukrainie, edukacji i oświeceniu jej narodu – Sofii i Ołeksandrze Rusowych. Równo 150 lat temu, w 1876 r., w Pradze wydali dwutomowy «Kobziarz» Szewczenki – jeden tom – ocenzurowany, znany jako «Kobziarz» Rusowa. I był to obywatelski czyn, bardzo terminowa praca o ogromnej wadze, którą zakończyli niedługo przed represyjnym ukazem emskim, który zakazał języka ukraińskiego w sferach edukacyjnej, kulturalnej i wydawniczej. 5 tysięcy egzemplarzy książki ze słowem Szewczenki rozeszło się wśród ludzi. Rusowowie i «Kijowska Hromada» rozumieli, co znaczy dla narodu «ogień w odzieży słowa» Szewczenki. Rozumie to dzisiaj, jak i zawsze, Towarzystwo «Proświta», pozostając na pozycjach aktywnego tworzenia narodu. Na posiedzeniu uhonorowano nagrodami naszych godnych prośwician. Order "Nestora-Kronikarza" otrzymali artysta Jurij Nahułko, doktor nauk filologicznych, znany szewczenkoznawca Wołodymyr Melnyczenko, historyk sztuki i kulturoznawca Wałerij Bitajew. Medalem WUT "Proświta" im. Tarasa Szewczenki "Budowniczy Ukrainy" nagrodzono działaczkę społeczną, śpiewaczkę, prezydentkę Międzynarodowej Organizacji "Postęp kobiet-mironosic w diasporze" panią Lesię Korolyk-Bojko. To jej zdjęcia z proświciańskiego wydarzenia zainspirowały mnie do napisania tego tekstu. Bo Lesia – to osoba, która potrafi organizować i inspirować do pracy dla Ukrainy. Pozdrawiam i dziękuję, droga pani Lesiu. Dziękuję bezgranicznie wszystkim za zaszczyt bycia w "Proświcie" i z "Proświtą". I oświecania się. Proświciańskie wydarzenia, poświęcone Tarasowi Szewczence, trwają. Wspólne zdjęcie uczestników konferencji «Imperatywy Kobziarza» ZOJA RUZHYN WITALIJ MICHALEWŚKYJ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…kacja» nie jest już tak ukryta, lecz dość jawna. Proponuje ona Ukraińcom dość znany imperialny przepis (podejście demokratyczne: «jeśli chce tego większość ludności»; «wybór (języka) przez rodziców»; «możliwość oficjalnego używania rosyjskiego, jeśli tego pragnie większość»; «język w szkołach zarówno ukraiński, jak i rosyjski»; «bardzo łagodna ukrainizacja bez przymusu»; itd.). Nic dziwnego, że uzyskano odpowiednie wyniki, ponieważ są one pełnym odzwierciedleniem świadomej bezczynności i antykonstytucyjności urzędników wiodących ministerstw i resortów, funkcjonariuszy, którzy bezpośrednio odpowiadają za ten kierunek polityki państwowej. Zatem – 54% (!) Ukraińców jest gotowych zaakceptować wariant, który faktycznie jest (nie)ukrytą rusyfikacją, a tylko 39% uważa takie podejście za nie do przyjęcia. A 86% obywateli Ukrainy, zgodnie z tym modelem, woli na poziomie codziennym być wyłącznie «moskwomówcami», a nie «czuć się Ukraińcami». Nie pytajcie więc, dlaczego «rodzą się» wojny? Cała ta nikczemność nie jest niczym innym, a jedynie wynikiem haniebnego postępowania w słowie i czynie tych, którzy są obdarzeni choćby prawem „zarządzania” trzema ludźmi. Bo obecnie, szczególnie w warunkach wojny, nie działa zasada „rób, jak ja powiedziałem”, lecz wyłącznie osobisty przykład do naśladowania – „rób, jak ja”. Nadchodzi czas, gdy dla przetrwania trzeba oczyścić Naród z wrzodów, które tworzą janczarzy, miernoty i otwarci ukrainofobi. Dotąd kierownictwo MON Ukrainy nie uzasadniło swojego „państwowego” stanowiska, a z jakich powodów w tych czasach egzystencjalnej wojny z moskalem zlikwidowano Narodowy Naukowo-Badawczy Instytut Ukrainoznawstwa jako społeczny śmieć. Na czyją korzyść i po co zniszczono tę instytucję, która powinna być prawodawcą „mody” na ukraińskość i tożsamość narodową dla Ukraińców na macierzy oraz poza jej granicami, gdzie w wyniku wojny „przebywają” miliony naszych rodaków. Przypominam swój artykuł w radiowej gazecie „Голос України” (1995 r.) – „Nie boję się ministra oświaty, ale boję się oświaty ministra”. Niestety, bardzo aktualne. „Wychowywanie” takich ludzi drogą perswazji i próśb jest zbyt wielkim luksusem i prawie beznadziejną sprawą. Dlatego musimy przyswoić sobie jeszcze jedną lekcję Szewczenki. Bez złudzeń i nadziei zapytać siebie, czy ci ludzie, którzy są powołani do tego, by „zdzierać skórę z niewidomych braci”, zdołają otrząsnąć się i czegoś się nauczyć? O takich, którzy wdarli się już na niebo, Kobzarz pisał: «I ми не ми, і я не я, І все те бачив, і все знаю, Нема ні пекла, ані раю. Немає й Бога, тілько Я!» Pamiętajmy, że prorok Taras wzywał nas, byśmy nie tracili duszy, lecz za pomocą duchowej siły narodowej Kultury, ojczystego Języka i Wiary, politycznej woli Narodu wygrali zmagania z ludożercą, a niech „…Umrą Ще не зачатиє царята. І на оновленій землі Врага не буде, супостата”, potwierdzając swoją Prawdę, Wolność i Państwowość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Wezwanie Słowa Szewczenki

Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy „Imperatywy Tarasa Szewczenki”. Tak brzmiał temat dość licznego zgromadzenia naukowców, pedagogów, pisarzy, dziennikarzy, artystów, działaczy państwowych i społecznych w agencji „Naholos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Oczywiste jest, że ta „rozmowa” nie jest formalnie przypisana jedynie do Dni Poety. Ponieważ on jest poza czasem, codziennie i w każdej chwili przypominając wszystkim żyjącym swoją „prześladowaną prawdą” o prawdziwych prawdach Bytu narodów, ludów, człowieka. Obecnie odczuwalna jest jego szczególna siła proroczego spojrzenia na ten szalony świat, który, niestety, już nikomu i niczego nie może zagwarantować, ponieważ odwrócił się, przede wszystkim w obliczu „potężnych tego świata”, od honoru, prawdy i przykazań Bożych. Współczesna wojna z moskwicinami (i nie tylko), która charakteryzuje się największą egzystencjalnością w całej historii istnienia ukraińskości, zważywszy na nuklearny kij w rękach krwiożerczego raszysty, w pełni potwierdziła niemetaforyczność Słowa Szewczenki, że „moskale – to obcy ludzie”. We wszystkim, ponieważ nie da się znaleźć żadnej niszy w historii bytu narodu ukraińskiego, aby można było przykryć choćby jakimś listkiem figowym złowrogą drapieżność tej „błotnej” ordy. Chyba tylko czekający na „ruski mir” i genetycznie ukształtowani ukrainofobi nie są w stanie przyznać, że iluzoryczną misterią wydały się kłamliwe wartości „jednorodności, przyjaźni, pozerskiego braterstwa, dobrego sąsiedztwa”. Ponieważ przez wieki właśnie z tymi fałszywymi postulatami, dodając farsę „wyzwolenia”, ci nieproszeni przybysze wchodzili do naszego ukraińskiego domu po prostu „przez okna”. Inaczej nie są nauczeni. Miał rację znany ukraiński historyk D. Doroszenko, twierdząc, że Ukraińcy prowadzili walkę to z caratem, to z bolszewikami, a ich wrogiem zawsze była Rosja (Moskowia) – carska, burżuazyjna, bolszewicka, „demokratyczna”. Czy obecna – stalinowsko-putinowska. A dlatego pierwszą lekcją Szewczenki dla obecnych i przyszłych pokoleń Ukraińców musi być wezwanie „precz z Moskwą” ze wszystkich dziedzin życia Narodu. Bo miliony straconych losów i żyć Ukraińców wołają, aby obłuda i cyniczne faryzeuszostwo o „braterskim braterstwie” runęły wreszcie w Lete, w bezdenną otchłań. A wiekopomne „swoją Ukrainę kochajcie!” Szewczenki musi stać się naszą najwyższą narodową Ideą. „Ukraina ponad wszystko!” jest właśnie tą cnotą i najpewniejszym amuletem, który umożliwi w tym barbarzyńskim świecie, zwariowanym na punkcie zysku i ludobójstwa, twierdząco oświadczyć – Ukrainie być! Wysoką etyczną zasadą i normą zachowania każdego Ukraińca musi stać się szacunek, wzmacnianie, zachowanie swojego Ukraińskiego Państwa, przede wszystkim wtedy, gdy za tę miłość „nie przycinają dziesięciny” (według W. Łypynskiego). Losowe przesłania do Narodu, które zawierają się w wartościach – „Ukraina”, „Państwowość”, „W swoim domu własna prawda, i siła, i wola”… dzisiaj są życiowym credo dla wielkich i małych, dla wielu pokoleń Ukraińców w ich „plebiscytowej” i nieustannej walce o wyzwolenie oraz samostanowienie swojego narodowego „Ja”. Mój rodak D. Makohon, znany ukraiński pedagog, w czasach kolonizacji już przez innych obcych zachodnich ziem ukraińskich pod wpływem Szewczenki napisze: „W ciężką bezsenną godzinę Kochajcie, miłujcie Ukrainę, Jako swój najlepszy ideał”. Już w czasach radzieckich narodowy symbolista i buntownik ducha pisarz D. Zahul, zwracając się do zniewolonych rodaków, powie o ideałach Szewczenki tak: „I słowo sprawiedliwe twoje, Stoi od wieków na straży”. Słowem tym Szewczenki bronił ukraińskości przed wszelkimi przybyszami, chociaż nie doczekał się tak wymarzonej wyzwoleńczej wiosny. W 1944 roku zginął w syberyjskich obozach z „głosami” Szewczenki. Ideały wolności, niepodległości, jedności, zakorzenione w świadomości narodu, podzielonego obcym uciskiem, praktycznie tworzyły nową ukraińską duszę, wpływając na wszystkie warstwy ludności, zwłaszcza na cienką warstwę pierwszego szeregu ukraińskiej inteligencji. Wymowne jest, że i J. Fedkowycz, gruntownie zapoznawszy się z twórczością Szewczenki już po jego śmierci, pod wpływem jego idei nawet zmieni wiarę rzymskokatolicką na prawosławną, a później będzie przewartościowywał własne utwory („Mazepa”, „Bohdan Chmielnicki”). Wśród niemal wykorzenionego, podzielonego, rozczłonkowanego i wiecznie uciemiężonego narodu wiecznie kipiała prawda Szewczenki, dając odpowiedzi na palące pytania, wyzwania i zagrożenia nowego czasu i epoki. Bo nawet pisząc o przeszłości, naświetlał nam przyszłość, uczył rozpoznawać, przemyśliwać i etycznie egzaminować nasz byt, rozumieć „Kim my jesteśmy?.. Czyimi synami?”. Dlatego warto go nieustannie „tłumaczyć”, ponieważ tak się złożyło w historycznym losie Narodu, że od XIX wieku do dziś Szewczenko towarzyszy Ukrainie w jej postępie, dokonaniach i tragizmie. To właśnie on podniósł z kolan zniewolony przez różne imperia i państwa swój Naród, wlewając pragnienie Wolności i Prawdy. Nie na darmo na pieczęci Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego był wyryty apel: „Poznajcie Prawdę, a Prawda uczyni was wolnymi”. Narodowo, duchowo, społecznie i politycznie! Pozostaje on naszym najbardziej szanowanym sztandarem Wolności, Sprawiedliwości, Jedności, jednocząc ukraińskość na macierzystej ziemi i poza jej granicami. Jest symbolem ukraińskiej państwowości, nakazując: „Swoją Ukrainę kochajcie. Kochajcie ją… w czasie srogim, W ostatnią, ciężką minutę Za nią Pana Boga proście”. Bo doświadczenie historii zaświadcza, że bez własnej państwowości można w najlepszym przypadku być tylko dobrym „nawozem” dla obcości, a jeszcze tragiczniej – doświadczać nieustannych represji i cierpień, etnocydów, lingwocydów, hołodomorów, ludobójstw. Aksjomat, którego nie da się zagadać i nie da się przepisać, ponieważ w nim jest przyczynowość istoty i losu naszych „umarłych, żywych i nienarodzonych”. Sam naród ukraiński zachował się dzięki niezłomnej wierze, że kiedyś on jednak powstanie „od Sanu do Donu”, że „Czarne morze jeszcze się uśmiechnie i Dniepr się ucieszy, Że na naszej Ukrainie doli przybędzie”. I ta prawdziwa geografia oraz etnografia ukraińskości obecnie powinna stać się potężną bronią prawdy, kiedy cały światowy obszar jest zabrudzony kłamliwym skomleniem o „odwiecznie rosyjskich ziemiach” Donbasu, południa Ukrainy, Krymu. Przecież wszystkie europejskie mapy etnograficzne świadczą o czymś innym – o zagarnięciu przez dzikich ordyńców ukraińskich ziem i przepisywaniu (fałszowaniu) ich historii. W 1842 roku w Pradze wyszła mapa czeskiego historyka i poety Szafarzyka „Ziemie słowiańskie”, do którego Taras Szewczenko zwracał się „Chwała tobie”, gdzie podano prawdziwe granice etnograficzne rozmieszczenia narodu ukraińskiego, a Kubań przedstawiono jako ukraińską. Ten przykład skłania do bardziej odpowiedzialnej pracy na rzecz budowania narodu i państwa na wszystkich poziomach, zwłaszcza w sferach edukacji, nauki, kultury, informacji, wydawnictw książkowych. Już dawno nadszedł czas, aby gruntownie zmieniać historyczne, literackie, kulturalno-artystyczne koncepcje na wszystkich poziomach – od edukacji przedszkolnej do akademickiej. Ukraińska nowa szkoła w szerokim kontekście potrzebuje (w milionowych nakładach) dostępnych książek (nie elektronicznych!) klasyki narodowej i światowej, zwłaszcza takich, jak Księga Ksiąg – „Kobziarz” Szewczenki. Przecież ma on służyć jako pedagogiczna Ewangelia dla Narodu, a „szewczenkoznawstwo” – jako metodologia dla współczesnej edukacji. Oczywiście nadszedł czas na masowe wydanie swoistego „Perejasławskiego Kobziarza”, ponieważ minęło 180 lat od czasu, gdy wielki Taras w Perejasławiu napisał swoje wybitne dzieła w ciągu listopada – grudnia 1845 roku, darując swojemu Narodowi „Kaukaz”, „Heretyka”, „Najmitkę”, „I martwym, i żywym…”, „Chołodny Jar”, „Psalmy Dawidowe”, „Mijają dni, mijają noce”, „Trzy lata”, „Testament”… Znaczący temat światopoglądowy „Czym i Kim jest dla nas Taras Szewczenko!?” zachowuje ostrą aktualność dla Ukraińców. I chociaż każdy z nas ma swoje postrzeganie świata, wizję, rozumienie jego Słowa, jednak Naród musi posiadać wspólny mianownik w myślach i działaniach dotyczących sensów, znaczeń i wartości tego wielkiego Ukraińca, Budziciela ducha narodowego, być postrzeganym solidarnie przez wszystkich nieobojętnych na sprawę ukraińską, gdziekolwiek by nie mieszkali. Czy można twierdzić o sumienności i rzetelności wypełniania testamentów Szewczenki, kiedy w 5. roku wojny z przeklętymi moskwicinami nasi uczniowie, studenci, część nauczycieli i wykładowców kontynuują „ćwierkać po moskiewsku”. Przerażające dane niedawnych badań socjologicznych pokazują, że ponad 40% uczniów kijowskich szkół nie tylko na przerwach, w życiu codziennym, ale i na lekcjach komunikuje się językiem okupanta. W innych regionach sytuacja wydaje się jeszcze gorsza. Czyżby odpowiedzialni (konstytucyjnie!) za tę sferę „nasi” władzolubni do dziś nie uświadamiali sobie, że strategią raszystowskiego Kremla jest „oswobadzanie” wszystkich moskwomownych!? A może tacy gorliwi i obecnie służbiści, formując realną politykę „ukrytej rusyfikacji”, wolą znów przywrócić wyświechtany model imperialny, kiedy jeszcze niedawno w Kijowie było 34 szkół ukraińskojęzycznych, a rosyjskojęzycznych – 152; w Odessie – 3 ukraińskie, a 90 – rosyjskich; w Charkowie – 2 ukraińskie i 156 rosyjskich; w Doniecku i Ługańsku 146 oraz 60 rosyjskich i ani jednej ukraińskiej… Przecież Moskwie pozostaje główne ludobójcze zadanie i na XXI wiek – „rosyjska ukraina”. To „jaka różnica” jest plagą dla Ukraińskiego narodu, który pragnie uchronić i wzmocnić własną Tożsamość, Państwowość, Suwerenność, Godność. We „Wspomnieniach” J. Czykałenki (1907 r.) wspomina się, jak jeden ze znakomitych „starych kijowian” W. Antonowycz, dyskutując z W. Łeontowyczem, wyraził jedną bardzo pouczającą dla czasów obecnych myśl: „…uważam, że ta ziemia powinna należeć do narodu (Ukraińskiego!); on ją zasiedlił, kultywował, bronił, w tym narodzie nasza narodowość, a nie w tych, którzy skacapieli”. Realny stan w tym segmencie budowy państwa i bezpieczeństwa narodowego jest dość niepokojący. Przecież los przyszłości Ukrainy rozstrzyga się nie tylko przez Bohaterów na froncie militarnym, ale przede wszystkim przez tych, którzy są odpowiedzialni za najbardziej znaczącą misję – wychowanie Narodu. Bo według wyników jesiennego (2025) ogólnoukraińskiego sondażu KMIK (18 lat i starsi) wspomniana „ukryta rusyfi

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dziękujemy!

Redakcja składa serdeczne podziękowania za wsparcie finansowe tygodnika Wierze Bodnaruk (USA), Marii Szwed, Anastazji Opimach, Ołeksiejowi Czerniachiwskiemu, Wołodymyrowi Korniejczukowi, Walerijowi FrANczukowi, Serhijowi Prysuchinowi. «Słowo Proświty» pozostaje jedynym w Ukrainie drukowanym wydawnictwem organizacji społecznej, ukazującym się co tydzień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Język ojczysty jako czynnik stabilności i zwycięstwa

„Edukacja jest składnikiem kultury i im bardziej jest nasycona wartościami i dobrami narodowymi oraz ogólnoludzkimi, tym bardziej jest wychowawcza, uczłowieczająca, obywatelska i patriotyczna”. (Georgij Filipczuk). 19 lutego 2026 r. w Instytucie Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zjazjuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy tradycyjnie, z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego UNESCO, przeprowadzono webinar „Edukacja w języku ojczystym i wielojęzyczna w kontekście zrównoważonego rozwoju społeczeństwa: język ojczysty jako czynnik stabilności i zwycięstwa”. Tematem Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego w 2026 r. było hasło „Youth voices on multilingual education” („Głosy młodzieży o edukacji wielojęzycznej”). Inicjatorem webinaru był Wydział Treści i Technologii Edukacji Pedagogicznej IPOOD. W tym roku współorganizatorami wydarzenia były: Katedra UNESCO „Ciągła edukacja zawodowa w XXI wieku”, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Instytut Literatury im. Tarasa Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Historii Sztuki, Etnologii i Folklorystyki im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Państwowa Naukowo-Pedagogiczna Biblioteka Ukrainy im. W. O. Suchomlińskiego Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Centrum Partnerstwa Edukacyjno-Naukowego i Współpracy Sieciowej Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. A. S. Makarenki, Uniwersytet Narodowy im. Jurija Fedkowycza w Czerniowcach, Ukraińska Sobotnia Szkoła (Stambuł, Turcja), Gimnazjum nr 13 w Kijowie. Uczestnikami wydarzenia (około 50 osób) byli wykładowcy, nauczyciele, studenci i doktoranci z różnych regionów Ukrainy oraz z zagranicznych ośrodków. Webinar moderowała Myrosława Wowk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek-korespondent Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, kierowniczka Wydziału Treści i Technologii Edukacji Pedagogicznej Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zjazjuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Motywacyjne przemówienie wygłosiła członkini rzeczywista NAPN Ukrainy, dyrektorka Instytutu Larysa Łukjanowa, która uwypukliła potrzebę partnerstwa organizacji społecznych, instytucji naukowych, placówek oświatowych Ukrainy i zagranicy w rozwoju edukacji ukraińskojęzycznej i wielojęzycznej. Doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty (akademik) NAPN Ukrainy, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Georgij Filipczuk nakreślił retrospektywę lingwocydium języka ukraińskiego na różnych etapach panowania rosyjskiego imperializmu, podkreślając rolę wielkich Ukraińców (Zofii Rusowej, Mychajła Hruszewskiego, Iwana Ohijenka) w rozwoju języka ukraińskiego, w ugruntowaniu go jako głównego czynnika ukraińskiej państwowości, i skupił uwagę na potrzebie realizacji państwowej strategii utwierdzania edukacji ukraińskojęzycznej w warunkach wojny rf przeciwko Ukrainie. Priorytety nauczania w języku ukraińskim w systemie wartości duchowych młodzieży szkolnej na podstawie doświadczenia pedagogicznego przedstawiła członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Gimnazjum nr 13 w Kijowie Ołena Chodacka. Główną atrakcją wystąpienia była prezentacja wierszy autorki oparta na refleksji nad doświadczeniem okupacji w 2022 r. w Hostomelu, przeżyciami realiów wojny, zebranymi w autorskiej książce wierszy i piosenek «Czarna kawa z nektarem miłości» (2025). Strategiczne funkcje edukacji literackiej w polietnicznych regionach współczesnej Ukrainy jako środka integracji kulturowej i ochrony narodowej suwerenności informacyjnej nakreśliła kandydatka nauk filologicznych, profesor Katedry Języka i Literatury Ukraińskiej, dyrektorka Centrum Krajoznawstwa Literackiego Izmailskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego Halina Rajbeduk, która jest utalentowaną mentorką młodych badaczy-filologów w dziedzinie krajoznawstwa literackiego i studiów ukrainoznawczych. Misję ukraińskich szkół sobotnich za granicą przedstawiła wykładowczyni Uniwersytetu Stambulskiego (Turcja), kierowniczka Ukraińskiej Szkoły Sobotniej (m. Stambuł) Tetiana Fecan. Cenne praktyki ukrainoznawczych studiów i ukraińskiego szkolnictwa za granicą w warunkach współczesnych wyzwań przedstawili doktor nauk pedagogicznych, profesor, kierownik Centrum Partnerstwa Edukacyjno-Naukowego i Współpracy Sieciowej Sumskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. A. S. Makarenki Olena Semeonh oraz kandydatka nauk pedagogicznych, docentka, wykładowczyni Uniwersytetu Stambulskiego, nauczycielka-wolontariuszka Ukraińskiej Szkoły Sobotniej (m. Stambuł), członkini Ukraińskiego Stowarzyszenia Wzajemnej Pomocy w Stambule Iryna Kusznir. Wystąpienie uzupełniła Myrosława Wowk, podsumowując osiągnięcia IPOOD w rozwoju badań ukrainoznawczych, w tym udziału w opracowaniu „Ukraińskiej encyklopedii folklorystycznej” pod naukowym kierunkiem doktora nauk filologicznych, profesora, wiodącego pracownika naukowego Wydziału Folklorystyki Ukraińskiej i Zagranicznej Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego NAN Ukrainy Mykoły Dmytrenki. Doświadczenie realizacji międzysektorowych projektów edukacyjno-kulturalnych jako mechanizmu dyplomacji kulturalnej i rozwoju edukacji wielojęzycznej przedstawiła Nadija Hrachowa, kierowniczka krajowych i międzynarodowych międzysektorowych projektów w dziedzinach kultury, edukacji i rozwoju społeczności; ekspertka House of Europe; mentorka DW Akademie; zwyciężczyni Talents for Ukraine; doktorantka Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zjazjuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Istotnym elementem wydarzenia był udział przedstawicieli Państwowej Naukowo-Pedagogicznej Biblioteki Ukrainy im. Lariса Ponomarenko, zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej Państwowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. W. O. Suchomlinskiego NAPN Ukrainy, kandydatka nauk z zakresu komunikacji społecznej, oraz Oksana Bondarczuk, kierowniczka działu przechowywania zbiorów, obsługi użytkowników i działalności socjokulturalnej, wzięły udział w przygotowaniu wystawy książek «Skarbnica rodzimego słowa: wydawnictwa ze zbiorów DNPB Ukrainy im. W. O. Suchomlinskiego w kontekście zachowania dziedzictwa językowego». Szczególnej wagi nabrało wystąpienie pracownicy biblioteki Lidii Humennej, która zwróciła uwagę na realia komunikacji w języku ukraińskim w warunkach wojny. Akademik NAPN Ukrainy Heorhij Filipczuk w imieniu doktora nauk filologicznych, profesora katedry literatury ukraińskiej Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, przewodniczącego czerniowieckiej organizacji Narodowej Spilki Pisarzy Ukrainy Wołodymyra Antofijczuka podarował Dniprowskiej Państwowej Naukowej Bibliotece Ukrainy im. W. O. Suchomlinskiego cenne książki. Pisarka Olha Chodacka również podarowała bibliotece i pracownikom Instytutu swój tomik poetycki, za co serdecznie dziękujemy i życzymy dalszych sukcesów twórczych. Wyrażamy wdzięczność za pomoc w przeprowadzeniu wydarzenia przewodniczącemu Rady Młodych Naukowców, współkierownikowi Katedry UNESCO «Ciągłe kształcenie zawodowe w XXI wieku» NAPN Ukrainy Kyrylowi Kotunowi. Szczególne podziękowania za zapewnienie komunikacji między uczestnikami należą się pracownicom działu treści i technologii edukacji pedagogicznej: doktor nauk pedagogicznych Nataliji Filipczuk, kandydatce nauk pedagogicznych Julii Hryszczenko, pracownicy naukowej Maryni Hołowczenko, a także licznym naukowcom Instytutu za wsparcie ważnej inicjatywy. Na podstawie wyników przeprowadzonego wydarzenia zarekomendowano: zapewnić systemowe wsparcie edukacji ukraińskojęzycznej w polietnicznych regionach Ukrainy jako środka integracji kulturowej i konsolidacji społeczeństwa; rozszerzyć programy wsparcia ukraińskich szkół sobotnich i niedzielnych za granicą, sprzyjając zachowaniu tożsamości językowej ukraińskiej młodzieży w diasporze; zintensyfikować międzyinstytucjonalne partnerstwo naukowych instytucji NAPN Ukrainy, NAN Ukrainy, placówek szkolnictwa wyższego, organizacji społecznych (zwłaszcza Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki) w realizacji wspólnych projektów badawczych i edukacyjno-oświatowych; sprzyjać rozwojowi studiów ukrainoznawczych, literackiego krajoznawstwa i badań folklorystycznych jako czynników bezpieczeństwa narodowego państwa; integrować wyniki badań naukowych z treścią kształcenia przyszłych nauczycieli, w szczególności w zakresie kształtowania odporności językowej i wartościowego stosunku do języka państwowego; wykorzystywać mechanizmy dyplomacji kulturalnej i projektów krosektorowych jako narzędzia popularyzacji języka ukraińskiego na świecie; organizować tematyczne wystawy książek, publiczne wykłady i przeglądy online zasobów dotyczących historii, teorii i praktyki edukacji ukraińskojęzycznej dla pedagogów, studentów i młodzieży. Przygotowała Myrosława Wowk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, członkini-korespondentka NAPN Ukrainy, kierowniczka wydziału treści i technologii kształcenia pedagogicznego Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zyziuna NAPN Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kwiatu, miłość idzie po świecie». Pozostało dokończyć centralną część obrazu – winorośl wokół portretu Łesi Ukrainki. To wyjątkowa historia! Portret Łesi Ukrainki wykonał artysta O. Ochapkin – specjalnie na wyjazd do Gruzji, poświęcony 150. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki, który na zaproszenie ambasady Ukrainy w Gruzji poprowadziła Iwanna Kotiasz-Ełerdaszwili. Akcja nosiła tytuł «Gruzjo, miłości moja! W sercu – Ukraina!». W ramach tej akcji zaprezentowałam wystawę «Dywswit Ukrainy» i wykonałam wieńce z miejscowego materiału roślinnego, by uczcić pamięć Łesi Ukrainki (w Telawi), Tarasa Szewczenki (w Tbilisi), Wazha Pszaweli (w Borżomi). Kuratorem z ramienia ambasady Ukrainy w Gruzji była Tetiana Kowpak. *** …Wiec pamięci zakończono pieśnią „Oj u łuzi czerwona kalyna”. Połamano się pachnącym korowajem na jasną, odwieczną pamięć Łesi Ukrainki. Współorganizatorami uroczystości jubileuszu Łesi Ukrainki byli: NSPU (Mychajło Sydorżewski), Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (Pawło Mowczan), Kijowski Profesjonalny Kolegium z Wzmocnionym Przygotowaniem Wojskowym i Fizycznym (Wasyl Petrowycz), koordynator działalności Stowarzyszenia Zrzeszeń Regionalnych Ukrainy, przewodniczący Tarnopolskiego Zrzeszenia Regionalnego Iwan Baszniak, Narodowa Rada Kobiet Ukrainy (Ludmiła Porochniak-Hanowska), MGO „Ziomkowie Prydniprowia” (Leonid Kostiuczenko), Zgromadzenie Narodu Gruzińskiego na Ukrainie (prezydent Miro Wanadze). Podziękowania dla kapelana PCU, protoiereja Iwanowi Hrycjukowi, Iwanowi Zajcowi, Heorhijowi Filipczukowi, zastępcy dyrektora ds. wychowawczych Kijowskiego Kolegium Zawodowego z Rozszerzonym Przygotowaniem Wojskowym i Fizycznym Ładzie Wołoszkowej oraz p.o. zastępcy dyrektora ds. przygotowania wojskowo-fizycznego Ołeksijowi Petrowyczowi, p.o. oficera-wychowawcy Anastazji Warychałowej, dyrektor Publicznej Biblioteki im. Lesi Ukrainki Ołch Romanjuk, chórowi „Homin” pod kierownictwem Zinowija Korinca, zespołowi „Zerniatko” na czele z Raisą Zaklecką, przedstawicielom zrzeszeń ziemiackich obwodów Ukrainy obecnym na uczczeniu: Mykole Zahaluku (Zrzeszenie Ziemiaków Tarnopolskich), Mykole Jarmoluku (Zrzeszenie Ziemiaków Wołyńskich), Mychajłu Kaplunowi (Zrzeszenie Ziemiaków Chmielnickich), Marii Pisnej (Zrzeszenie Ziemiaków Zakarpackich), Wiktorowi Omelczence (Zrzeszenie Ziemiaków Czernihowskich), Anatolijowi Bielajewowi (Ziemiacy Prydniprowia), artystom: Andrianie Ozhowycz, Wiktorowi Omelczence, Anatolijowi Demczukowi. Kronikarzowi wydarzenia, wielkiemu podwижнику i patriocie Ukrainy Ołeksandrowi Macepurze. Wdzięczność wszystkim, którzy swoim słowem, swoim realnym, skutecznym wsparciem pomogli przeprowadzić ten historycznie ważny jubileuszowy dzień w duchowo-oświeceniowym życiu Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

„W sercu mam to, co nie umiera...”

Zoja RUZHYN, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Kursanci Kijowskiego Kolegium Zawodowego ze wzmocnionym przygotowaniem wojskowym i fizycznym (dyrektor Wasyl Petrowycz, przewodniczący korosteńskiego oddziału ziomkostwa mieszkańców Żytomierszczyzny) poprowadzili kolumnę wielbicieli Łesi Ukrainki z flagami, wraz z byłymi deputowanymi Rady Najwyższej Ukrainy oraz naszymi gruzińskimi braćmi, którzy trzymali sztandary Unii Europejskiej oraz flagę z napisem „Sława Gruzji! Sława Ukrainie!”. Na Cmentarzu Bajkowym kursanci złożyli pod pomnikiem na grobie Łesi Ukrainki wieniec ze złotych kłosów pszenicy – od kolegium, obecnych oraz narodu ukraińskiego. Wielbiciele nieśmiertelnego dziedzictwa wielkiej poetki złożyli żywe kwiaty. Kursanci stanęli na honorowej warcie. Wiec pamięci rozpoczął się wykonaniem hymnu Ukrainy. Potęgę brzmienia nadali słynny chór etnograficzny „Homin” (kierownik Zynowij Koryneć), solista Wiktor Omelczenko (członek czernihowskiego ziomkostwa), kierowniczka wzorowego zespołu wokalno-choreograficznego „Zerniatko” Raisa Zakłećka wraz z przedstawicielami zespołu oraz wszystkimi obecnymi. Protojerej, kapelan, ojciec Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Iwan Hryciuk przeprowadził obrzęd nabożeństwa, zwracając się do uczestników ze słowami błogosławieństwa. Ogłoszono minutę ciszy. Następnie do głosu zaproszono dyrektor Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki Olgę Romaniuk, która od dłuższego czasu w dniu urodzin poetki prowadzi jej upamiętnienie. Jej słowo było znaczące i jednoczące. W Dniu Ukraińskiej Kobiety stosownym było wykonanie przez piosenkarkę Andrianę Ozhowycz pieśni „Kobiety-Ukrainki” do słów Zoi Ruzhyn, muz. Switłany Sadowenko, która została zaprezentowana w Przemyślu (Polska) przed Światową Federacją Ukraińskich Organizacji Kobiecych (SFUŻO) przez Switłanę Sadowenko wraz z przewodniczącą Narodowej Rady Kobiet Ukrainy (NRŻU) Ludmyłą Porochniak-Hanowską. Ważny był udział prezydenta Zgromadzenia Narodu Gruzińskiego na Ukrainie Miro Wanadze. Jego wystąpienie uzupełnił poetyckimi wersami Anatolij Demczuk. W przeddzień zadzwonił do mnie Wałerij Cybuch, dyrektor wykonawczy Ukraińskiego Stowarzyszenia Polityki Zagranicznej. Pan Wałerij z radością poinformował, że właśnie 25 lutego ze Lwowa do Madrytu zabierają brązowy pomnik Łesi Ukrainki, wykonany przez rzeźbiarza Mykołę Obeziuka. A darczyńcą tego pomnika został tarnopolanin, doktor nauk fizyczno-matematycznych Zynowij Monastyrski. Długo ciągnął się proces biurokratyczny, aż do momentu, gdy zainterweniowali byli ambasadorzy Stowarzyszenia, w szczególności: Wałerij Cybuch (przewodniczący czerniowieckiego ziomkostwa), Iwan Baszniak (przewodniczący tarnopolskiego ziomkostwa), Mykoła Jarmoluk (p.o. prezydenta wołyńskiego ziomkostwa) oraz inni postępowi budowniczowie państwa. Iwan Stepanowycz przekazywał wszystkim pozdrowienia i niski ukłon dla Łesi Ukrainki, ponieważ tego dnia przebywał w Polsce, więc nie mógł przybyć na uroczystość. Tego samego wieczoru zadzwoniła ludowa artystka Ukrainy Łarysa Kadyrowa, która opowiedziała, ile utworów wykonała do słów Łesi Ukrainki. Pani Łarysa stworzyła film o Łarysie Kosacz, który po obejrzeniu wysoko oceniła Lina Kostenko. Łarysa Kadyrowa prosiła również, aby pokłonić się ukochanej poetce, która panuje w jej życiu wyniosłością Słowa. Pani Łarysa doskonale odtwarza wszystkie jej twórcze obrazy, przekazując wyrafinowaną zmysłowość duszy i siłę ducha narodowego melosu. Rozmawiałam z budowniczym państwa, deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji, laureatem Państwowych Nagród Ukrainy Mykołą Żułynskim, którego już wcześniej zaproszono na konferencję poświęconą jubileuszowi. Pan Mykoła przekazywał ukłon dla Łesi Ukrainki oraz pozdrowienia dla uczestników upamiętnienia. Przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (NSPU) Mychajło Sydorżewśkyj i Tetiana Folwaroczna również przekazywali pozdrowienia i ukłon dla Łesi, podobnie jak przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Ołeksandr Saśko. Mykoła Jarmoluk, tymczasowo pełniący obowiązki przewodniczącego „Wołyńskiego Bractwa”, w imieniu przewodniczącego Serhija Szewczuka oraz w imieniu przewodniczącego Stowarzyszenia Ziomkostw Ukrainy i tarnopolskiego ziomkostwa „Ternopilla” Iwana Baszniaka podziękował obecnym za to, że odpowiedzieli na apel, by przyjść pokłonić się wybitnej rodaczce. Padły słowa wdzięczności dla mnie za piękny wieniec, który obecnie został postawiony u podnóża pomnika. Znacząco wystąpił Iwan Zajeć, znany budowniczy państwa. (Wystąpienie drukowane jest w „Słowie Proświty” – Red.) W wykonaniu ludowego chóru etnograficznego „Homin” zabrzmiała pieśń do słów Łesi Ukrainki „Precz myśli, wy chmury jesienne”, muzykę do której napisał założyciel chóru Leopold Jaszczenko. Z przejmującą zmysłowością Marija Matijenko odczytała wiersze Łesi Ukrainki. Deputowany Rady Najwyższej Ukrainy wielu kadencji Heorhij Filipczuk powiedział co następuje: „Wielebni ojcowie, ukraińscy żołnierze, młodzieży, sławne kobiety, siwowłosi mężowie! Dziś zebraliśmy się tutaj, aby oddać hołd wielkiej bojowniczce, wielkiej oświecicielce, narodowej budzicielce, bohaterce – Łesi Ukraince. Nie można jej dziś tutaj zagadać, jak i nigdzie, tak jak Tarasa Szewczenki, bo ci giganci narodowego ducha potrzebują od nas tylko jednego, nauczyć się mówić do swojego narodu prawdą. I oto jej słowo, jako „jedyna broń” dzisiaj, szczególnie w czasach tej strasznej egzystencjalnej wojny z moskalem, mówi prawdę do swojego narodu. Na długo przed tym, jak Chwylowyj wraz z „rozstrzelanym odrodzeniem” ogłosił na cały świat: „Precz od Moskwy!”, Łesia Ukrainka, wyznając wielkiego ducha słowa Szewczenki, że „moskale to obcy ludzie”, powiedziała co następuje, pisząc do Drahomanowa: „Nie może nasz ukraiński pierwszy szereg do tego czasu czytać moskiewskiej prasy, żeby ani w okno, ani poza nim nie widzieć jasnej prawdy”. Ona była zachwycona i Samsonem, i Prometeuszem, dlatego że ta delikatna i wrażliwa kobieta, zamiast żalu i współczucia, ogłosiła dla swojego ukraińskiego narodu nienawiść do najeźdźców, nienawiść do ciemiężycieli, nienawiść do moskali i zamiast nich, wzięła za podstawę swojej twórczości życiowej dwóch gigantów ukraińskiej siły, ukraińskiego ducha i ukraińskiej sławy – Iwana Mazepę i Tarasa Szewczenkę. Z tym „swoją Ukrainę kochajcie” żyła i tworzyła na chwałę narodu ukraińskiego, ukraińskiej nacji, ukraińskiej sławy. Sława Ukrainie! Sława Łesi Ukraince!”. Na wiecu pamięci trzymano ręcznik, który wyszywano w różnych obwodach Ukrainy na 150-lecie od dnia urodzin Łesi Ukrainki – „Z Ukrainy”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ukraińskiej literatury Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu im. Jurija Fedkowycza, Olgi Ledo Galano, działaczki kulturalnej i społecznej ukraińskiej diaspory w Hiszpanii (m. Madryt), poetki, tłumaczki poezji ukraińskiej na język hiszpański oraz pieśni ukraińskich, Posłanki ukraińskiej pieśni w świecie, członkini Rady Koordynacyjnej międzynarodowej organizacji «Postęp kobiet-niosących pokój w diasporze», wiceprezes dobroczynnego stowarzyszenia «Łączymy serca», Niki Chworostenko, teatrolożki, metodyczki Charkowskiej Specjalistycznej Muzyczno-Teatralnej Biblioteki, Svetlany Mażary, wiodącej bibliotekarki Naukowej Biblioteki Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skovorody. Wśród tematów: idea narodowa w twórczości życiowej Łesi Ukrainki, motywy orientalistyczne w jej spuściźnie, twórczy dialog z Olgą Kobylańską, przekład jej poezji na język hiszpański, recepcje artystyczne w teatrze, muzyce, kinie, sztuce plastycznej i użytkowej, Łesia Ukrainka w wydaniach. Szczególnie wzruszające było usłyszeć poezję Łesi w hiszpańskim przekładzie podczas wystąpienia Olgi Ledo Galano. Jej działalność i przekłady dzieł klasyków ukraińskich to przykład tego, jak ukraińskie słowo pokonuje granice i brzmi w światowej przestrzeni kulturalnej, nie tracąc swojej głębokiej energii. Miałam zaszczyt również ja włączyć się w ten potężny okrągły stół referatem na temat «Twórczość Łesi Ukrainki w wymiarze muzycznym: interpretacje i recepcje», gdyż muzyka to kolejna dziedzina, w której słowo poetki ożywa, nabiera nowej emocjonalnej głębi i barwowej palety. Poprzez intonację, rytm i barwę jej poezja nabiera nowego oddechu, a wewnętrzny dramatyzm i liryzm słowa Łesi odsłaniają się w szczególny sposób. Podczas mojego wystąpienia zaprezentowano cover piosenki «Dosadońka» na słowa Łesi Ukrainki, do której muzykę napisała Łesia Telniuk. Ten utwór jest przykładem subtelnego, delikatnego odczytania tekstu poetyckiego środkami współczesnego języka muzycznego. Nie mniej istotne okazały się referaty z posiedzeń sekcyjnych, poświęcone funkcjonowaniu twórczości Lesi Ukrainki w światowej i ukraińskiej przestrzeni kulturowej, a także analizie jej poezji przez pryzmat językoznawstwa. Dyskusje naukowe przy okrągłym stole pokazały, że spuścizna poetki nie jest zastygłym kanonem, lecz przeciwnie – nieustannie się przemyśla, otwiera na nowe znaczenia i konteksty. Okrągły stół zakończyło ogłoszenie wyników ogólnouniwersyteckiego konkursu wideo czytelników «Głos Lesi Ukrainki: czytaj sercem!». Artystyczne czytanie wierszy przez zwycięzców stało się emocjonalnym punktem kulminacyjnym wydarzenia. W tych młodych głosach brzmiał nie tylko szacunek dla klasyki, lecz także osobiste przeżycie, współodczuwanie, wewnętrzny dialog z poetką. I to jeszcze raz potwierdziło, że Leś Ukrainka nie jest postacią z podręcznika, lecz jest współczesną, rozmówczynią, naszym duchowym oparciem, szczególnie teraz, w tak trudnym dla nas wszystkich czasie. Wielkie podziękowania dla organizatorów wydarzenia za wysoki poziom przygotowania, przemyślaną koncepcję i atmosferę głębokiej jedności naukowej i ludzkiej. Szczególne podziękowania dla pani Natalii Filipczuk za zaproszenie i możliwość wystąpienia z tematem bliskim mojemu duchowi – tematem, w którym połączyły się nauka i muzyka, badania i osobiste przeżycie. Tak oto Lesia Ukrainka łączy nas, Ukraińców, gdziekolwiek bylibyśmy! A międzynarodowy okrągły stół «Lesia Ukrainka – głos niezłomnego ducha!» jeszcze raz potwierdził, że siła słowa Lesi nie gaśnie z biegiem lat, lecz brzmi w dyskusjach naukowych i interpretacjach artystycznych, w przekładach i piosenkach, w głosach młodzieży i w sercach tych, którzy szukają duchowego oparcia. I ile razy czytamy ją sercem, rozumiemy ją intelektem i przeżywamy jej słowo we własnej twórczości – tyle trwa żywa obecność Lesi Ukrainki w ukraińskiej i światowej przestrzeni kulturowej. Ni, chcę przez łzy się śmiać, Pośród biedy śpiewać pieśni, Bez nadziei jednak się spodziewać, Żyć chcę! Precz, dumy smutne!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Głos niezłomnego ducha

26 lutego naukowe, artystyczne, kulturalne i społeczne środowiska Ukrainy oraz diaspory (358 uczestników) zjednoczyły się wokół znaczącego wydarzenia – Międzynarodowego okrągłego stołu «Lesia Ukrainka – głos niezłomnego ducha!» z okazji 155. rocznicy urodzin poetki. Wydarzenie stało się nie tylko jubileuszową imprezą, lecz także głęboką intelektualną rozmową o sile słowa, idei narodowej, tradycjach kulturowych i duchowej niezłomności, które poetka uosabia dla wielu pokoleń Ukraińców. Lesia KOROLYK-BOJKO, Ambasadorka ukraińskiej kultury i sztuki, Włochy Inicjatorami i organizatorami okrągłego stołu były wiodące instytucje naukowe i kulturalne: Charkowski Narodowy Uniwersytet Pedagogiczny im. H. S. Skoworody, Instytut Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zjazjuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Naukowo-Dydaktyczny Instytut Filologii Ukraińskiej im. H. F. Kwitki-Osnowjanenki Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody, Biblioteka Naukowa Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody, Czerniowiecki Narodowy Uniwersytet im. Jurija Fedkowycza, Naukowo-Dydaktyczny Instytut Filologii Ukraińskiej im. H. F. Kwitki-Osnowjanenki, Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej Lesi Ukrainki, Mykoły Łysenki, Panasa Saksahańskiego, Myhajła Staryćkiego, Międzynarodowa Organizacja «Postup Kobiet-Myronosic w Diasporze». Tak szeroki wachlarz instytucji świadczy o tym, że dziś postać Lesi Ukrainki wykracza daleko poza ramy dyskursu literaturoznawczego. Jest ona punktem przecięcia pedagogiki, kulturoznawstwa, historii sztuki, filozofii, językoznawstwa i obywatelskiej służby. Prowadzącymi wydarzenie byli Natalia Filipczuk, doktorka nauk pedagogicznych, starsza pracowniczka naukowa, wiodąca pracowniczka naukowa w Wydziale Treści i Technologii Kształcenia Pedagogicznego, członkini Katedry UNESCO „Ciągłe kształcenie zawodowe w XXI wieku” Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zyziuna Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy oraz Olena Korobkina – dyrektorka Biblioteki Naukowej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skovorody. Ich zgrana, a zarazem natchniona moderacja nadała rozmowie wysoki intelektualny ton. Wydarzenie rozpoczęło się od hymnu państwowego Ukrainy, po czym uczestnicy okrągłego stołu minutą ciszy uczcili pamięć naszych Bohaterów – Obrońców i Obrończyń Ukrainy. Z słowami powitania do uczestników zwrócili się: Jurij Bojczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor, akademik NAPN Ukrainy, rektor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skovorody, przewodniczący komitetu organizacyjnego, oraz Larysa Łuk’janowa, doktorka nauk pedagogicznych, profesor, akademik NAPN Ukrainy, dyrektorka Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Zyziuna NAPN Ukrainy, przewodnicząca Rady Nadzorczej Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skovorody, zasłużona działaczka nauki i techniki Ukrainy. W swoich wystąpieniach podkreślili aktualność słowa Lesi w obecnych społeczno-historycznych okolicznościach, gdy kwestie godności narodowej, wolności i tożsamości kulturowej ponownie stają się determinantami. Sesja plenarna połączyła głębokie i różnorodne referaty Iryny Szczukiny, kierowniczki działu naukowo-ekspozycyjnego „Memorialny Dom Lesi Ukrainki” Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej, Oleny Warenikowej, kandydatki nauk filologicznych, docent katedry literatury i dziennikarstwa ukraińskiego im. profesora Leonida Uszkałowa, zastępczyni dyrektora Instytutu Filologii Ukraińskiej im. H. F. Kwitki-Osnowjanenki ХНПУ im. H. S. Skovorody, Swiłany Kyrylyuk, kandydatki nauk filologicznych, docent katedry

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Gazeta „Sільські вісті” (nr 8, 19 lutego 2026) przypomina: powstrzymywaniu wojska kraju-agresora pomaga broń, którą dostarczają nam zachodni partnerzy. Szefowa ukraińskiej misji dyplomatycznej przy NATO Alona Hetmanczuk wymieniła państwa, które najbardziej pomogły w zakupie krytycznie potrzebnej amerykańskiej broni, w tym systemów obrony przeciwlotniczej: „Liderem jest Norwegia. Dawca numer dwa to Holandia, numer trzy – Niemcy. Są jeszcze trzy kraje, które są bardzo blisko: Kanada, Szwecja i Dania”. W obwodzie czerniowieckim w ciągu tygodnia – od 23 lutego do 1 marca br. – pożegnano jedenastu wojskowych oraz siedmiu nieznanych żołnierzy, którzy zginęli broniąc Ukrainy przed wrogiem. Informuje o tym medium C4, powołując się na Czerniowiecką Radę Obwodową. Zagrożenie ponownym natarciem wojsk rosyjskich na Kijów z terytorium Białorusi pozostaje, choć analitycy oceniają je jako niskie – podaje „TSN”, powołując się na wywiad byłego pracownika SBU Iwana Stupaka dla wydania „Hławred”. Według eksperta prawdopodobieństwo takiego scenariusza wynosi mniej niż 5–10%, jednak nie należy go całkowicie wykluczać. Ambasador Ukrainy w RPA Ołeksandr Szczerba opowiedział o liście od ambasady Iranu, w którym poinformowano o otwarciu księgi żałoby po zabitym w Teheranie ajatollahu Alim Chameneim i jego pomocnikach. Podkreślono tam, że wszyscy chętni – najwyraźniej Ukraińcy, ponieważ list był adresowany właśnie do ambasady naszego państwa – mogą wpisać do niej swoje kondolencje i słowa wsparcia. Szczerba w poście na swojej stronie na Facebooku opublikował odpowiedź. Przypomniał, że irański reżim jest sojusznikiem Rosji, przez co przywódcy Teheranu „splamili się krwią tysięcy ukraińskich obywateli”, zabitych przez „Szahedy” i inną broń, którą rząd Iranu „tak chętnie dostarczał” Federacji Rosyjskiej. Byli oni współwinni „niekończącej się rozpaczy, której doświadczyli ukraińscy cywile”. „Jako osoba wierząca staram się nie cieszyć ze śmierci innych ludzi, nawet tych, którzy świadomie postanowili być katem mojego narodu, który nic złego wam nie uczynił – pisze Szczerba. – Ale jako człowiek, który przez trzy lata mieszkał w Kijowie pod codzienne wycie irańskich maszyn śmierci, nie mogę nie życzyć sobie, by każdy zbrodniarz otrzymał zasłużoną karę za to, co uczynił. Jeśli nie przed ludźmi, to przed Bogiem”. Profesor studiów wojskowych Lawrence Freedman w przeglądzie podkreśla, że nawet cztery lata po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji na Ukrainę zwycięstwo Rosji pozostaje dla niej nieosiągalne. Terytorialne zdobycze Rosji są skromne, a ona nie zdobyła kontroli nad żadnym obwodowym centrum. Rosja rozpoczęła ofensywę, która jeszcze się nie zakończyła. Ale zamiast przeprowadzać szybkie blitzkriegi, Rosja osiągnęła niezwykle niewielki postęp, a poziom jej strat jest uderzająco wysoki, napisał pan Freedman dla The New York Times. Według szacunków w ciągu minionego roku Rosja poniosła około 400 tys. ofiar, w tym zabitych, rannych i zaginionych bez wieści, zajmując około 0,8 procent terytorium Ukrainy. W lwowskim Centrum Architektury, Designu i Urbanistyki „Prochowa Wieża” otwarto innowacyjną wystawę – „MUI: Mariupol. Ukrainian Identity”. Jest ona poświęcona historii i kulturze tymczasowo okupowanego miasta. Na pierwszym piętrze Prochowej Wieży zaprezentowano zdjęcia Myrosława Kobylanskiego z fotoksiążki „Mój Mariupol i świat wokół”. To zdjęcia Mariupola z lotu ptaka, wykonane przed 2022 rokiem. Drugie piętro projektu to strefa zespołu Skeiron, który zajmuje się cyfryzacją dziedzictwa historycznego. Zwiedzający mogą wchodzić w interakcję z fizycznym makietą Mariupolskiego Teatru Dramatycznego, a także zobaczyć unikatowe mariupolskie mozaiki, odtworzone w formie cyfrowej, korzystając z okularów VR. Centralnym elementem ekspozycji jest interaktywny makiet miasta, który za pomocą video mappingu zanurza zwiedzających w przestrzeni miejskiej, pozwala usłyszeć głosy różnych pokoleń, zobaczyć przemiany miasta i poczuć doświadczenie mariupolskiej społeczności. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kolejki do Szewczenki

Wystawa prac Tarasa Hryhorowycza Szewczenki stała się jednym z najbardziej masowych wydarzeń artystycznych tej zimy we Lwowie. 28 lutego sale galerii odwiedziły tysiące osób. Przyczyną wyprzedanej widowni była wyjątkowa możliwość obejrzenia obrazów Tarasa Szewczenki, a także ostatni dzień miesiąca, w którym wstęp do galerii jest tradycyjnie bezpłatny dla wszystkich. Zwykłe dni są bowiem droższe: bilet ogólny na wystawę kosztuje 330 hrywien, dla emerytów – 220 hrywien. Ekspozycja „ON: Taras Szewczenko. Artysta” w Zenyk Art Gallery potrwa do 20 czerwca. Podstawą wystawy jest 58 prac – obrazy i grafiki z różnych okresów życia Szewczenki. Główną ideą projektu jest pokazanie Tarasa Hryhorowycza przede wszystkim jako profesjonalnego artysty europejskiego poziomu, a nie tylko jako klasyka literatury. Ekspozycja podzielona jest na bloki tematyczne. Można tu zobaczyć jego znane autoportrety, serię „Malownicza Ukraina”, prace z cyklu „Syn marnotrawny” oraz rysunki z czasów zesłania. Te ostatnie są interesujące tym, że Szewczenko występuje w nich nie tylko jako obserwator, lecz także jako świadek życia ówczesnych narodów Kazachstanu i codzienności żołnierzy. Szczególny nacisk położono na kobiece postacie w jego twórczości oraz na środowisko ludzi, którzy wpływali na niego jako na myśliciela. Wszystkie eksponaty przywieziono z zasobów stołecznego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Z serwisu telewizji „Espreso”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Marzenie, nie zdradź»

Chmielnicczyzna uczciła jubileusz naszej legendarnej Łesi. Tego samego dnia w Chmielnickim Instytucie Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem odbył się konkurs recytatorski «Łesiowe czytania – 2026», przyуроczony do jubileuszowej daty. Celem konkursu stała się popularyzacja twórczości Łesi Ukrainki, wykrycie i wsparcie uzdolnionej młodzieży. W czytaniach wzięło udział ponad 60 przedstawicieli dwóch kategorii wiekowych: uczniowie klas 5–11 oraz słuchacze kształcenia zawodowego średniego i wyższego. Występy oceniało kompetentne jury w składzie: pisarze, pedagodzy i działacze społeczni. Wśród członków jury – Wałentyna Parandij, Łeonid Biłyj, Andrij Meronyk. Ocenianie odbywało się według kryteriów kunsztu recytatorskiego, kultury języka i scenicznej, artyzmu. W różnych zakątkach obwodu odbyły się czytania literackie, spotkania twórcze, imprezy artystyczne i lekcje tematyczne, które zjednoczyły uczniów, studentów, pedagogów, bibliotekarzy, miłośników ukraińskiego słowa i zaświadczyły: słowo Łesi i dzisiaj brzmi aktualnie, mężnie i proroczo. Na wydarzeniu literacko-artystycznym «Marzenie, nie zdradź» z okazji urodzin wybitnej ukraińskiej poetki, dramatopisarki i działaczki społecznej Łesi Ukrainki oraz Dnia Ukraińskiej Kobiety prowadząca Oksana Raduszynśka powiedziała: «Jesteśmy po prostu kobietami w Ukrainie. Nie ma tu słabej płci». Uczestnicy nie tylko czytali poezje, ale też proponowali własne interpretacje utworów, przemyśliwując je przez pryzmat współczesnych wyzwań. Atmosfera wydarzenia była pełna natchnienia i głębokiego szacunku do narodowego dziedzictwa kulturowego. Zwycięzców nagrodzono dyplomami i listami pochwalnymi od administracji instytutu. Uroczyste wydarzenie odbyło się w Chmielnickiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci im. Tarasa Szewczenki. Na wydarzenie przybyła dyrektor Departamentu Działalności Informacyjnej, Kultury, Narodowości i Religii Obwodowej Administracji Wojskowej Olha Fedorowycz, która zaznaczyła, że ukraińska kobieta zawsze była nośnikiem kultury. Jak ogień Prometeusza, który ogrzewa i jednocześnie wymaga kolosalnego poświęcenia. Dyrektor biblioteki Wałentyna Czernous podkreśliła, że dziecięca książnica nie ogranicza się w wektorze działalności tylko do dziecięcej i uczniowskiej publiczności. W bibliotece odbywają się aktywności dla ludzi w różnym wieku. Na przykład dzisiejsze wydarzenie. Jubileuszowe wydarzenia odbywały się także w szkołach obwodu: przeprowadzano lekcje literackie, spotkania z pisarzami i działaczami Proświty. W szczególności na lekcję literacką «Łesia Ukrainka – 155 lat niezłomnego słowa», która odbyła się w Podolskiej filii Liceum w Starej Uszycy, przybył Witalij Michalewśkyj, rodowity mieszkaniec wsi i absolwent tej szkoły. Uczniowie przygotowali referaty o biografii i twórczości poetki, analizowali jej poezje w kontekście teraźniejszości. Pedagodzy podkreślili, że twórczość Łesi Ukrainki wychowuje siłę charakteru, patriotyzm i miłość do ojczystego słowa. Lekcja stała się kolejnym potwierdzeniem tego, że jej poezja żyje w sercach nowych pokoleń. Wykwintne przeplatanie się twórczości Łesi Ukrainki, honorowanie wybitnych kobiet-Ukrainek różnych pokoleń, temat wojny i wolontariatu, poezja, melodie instrumentalne i pieśni. Wszystko to stworzyło szczególny nastrój. Brzmiały głosy żołnierki, sierżant Tetiany Powar, przewodniczącego obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczącego Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Witalija Michalewśkiego oraz młodej poetki Sofijki Podołanczuk, piosenkarza i reżysera dźwięku Serhija Skopa oraz solistki orkiestry Państwowej Akademii Granicznej im. Bohdana Chmielnickiego Mariczki Skrominśkiej. Kompozycje muzyczne wykonywała na skrzypcach Olha Szczerbakowa, Pawło Mychalczyszyn nie tylko mistrzowsko grał na gitarze, ale też przejmująco śpiewał. 27 lutego chmielniccy pisarze Alona Radećka, Stepan Szkapij, Lidija Jarochno przeprowadzili lekcję literacką w Liceum nr 2 im. O. Bobrowa w Połonnem. Na lekcję zebrali się uczniowie klas 9-11, pedagodzy. Pisarze zapoznali uczestników lekcji ze swoimi utworami. Niejednokrotnie podkreślano, że Połonne stało się ważnym miasteczkiem dla Łesi Ukrainki (często bywała, tutaj mieszkali jej krewni), a Łesia Ukrainka stała się wybitną osobistością dla Połonnego. Nie na darmo tutaj ustawiono majestatyczny pomnik niezłomnej Ukrainki, otwarty w 100-lecie od dnia jej urodzin. Pomnik stał się symbolem duchowej obecności poetki na podolskiej ziemi oraz miejscem przeprowadzania patriotycznych i kulturalnych wydarzeń. ...I niemal namacalnie razem z uczestnikami wydarzenia była Łesia Ukrainka – nie jako postać z podręcznika, a jako kobieta, która żyła, kochała, płakała, śmiała się i zwierzała: «Marzenie, nie zdradź!». A w Centralnej Bibliotece w Połonnem (dyrektor Iryna Hordijczuk) poetycki wernisaż «Jaśnieje imię Łesi» przerodził się w spotkanie twórcze poetów Chmielnicczyzny Witalija Michalewśkiego, Lidiji Jarochno, Stepana Szkapija, Alony Radećkiej oraz członków literacko-artystycznego salonu «Połoń». Brzmiały poezje autorów, fragmenty utworów dramatycznych, pieśni do słów Łesi Ukrainki oraz o mieście Połonne. Poetycki wernisaż pomógł odczuć, jak aktualnie brzmią słowa Łesi Ukrainki dzisiaj – o sile ducha, walce, nadziei, miłości do Ojczyzny. Jej poezja inspiruje, by nie tracić wiary nawet w najtrudniejszych czasach. Do wydarzeń twórczych w Połonnem dołączyli psycholog kryzysowy Rusłana Marczenko, przedstawiciele mediów. Uczestnicy wydarzeń podkreślali zdumiewającą aktualność słowa Łesi Ukrainki – o sile ducha, walce, nadziei i miłości do Ojczyzny. Spotkania twórcze stały się wspaniałą okazją dla społeczności, by zebrać się razem, dotknąć klasyki i poczuć dumę z ukraińskiego dziedzictwa literackiego. Jubileuszowe wydarzenia na Chmielnicczyźnie zaświadczyły: dziedzictwo Łesi Ukrainki pozostaje niewyczerpanym źródłem duchowej energii. Jej słowo, pełne męstwa i piękna, jednoczy pokolenia i inspiruje Ukraińców w czasach prób.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Węgrzy z Ukrainką!

W węgierskim mieście Hódmezővásárhely 25 lutego odsłonięto pomnik wybitnej ukraińskiej poetki i pisarki, wydarzenie poświęcono 155. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki. Jak podaje ambasada Ukrainy na Węgrzech, monument stoi już na nowym placu miejskim. Pomnik ustawiono z wspólnej inicjatywy placówki dyplomatycznej oraz władz lokalnych. Rzeźba jest brązowym popiersiem, które odlano w Użhorodzie, a samą kompozycję stworzyli zakarpaccy mistrzowie. Postument wykonano z tufu wulkanicznego. Według słów ambasadora Ukrainy na Węgrzech Fedora Szandora, odsłonięcie pomnika stało się rezultatem współpracy ukraińskiej misji dyplomatycznej oraz mera miasta Petera Márki-Zaya. Na ceremonii była również obecna krewna Łesi Ukrainki. Podaje się, że pomnik został w całości wykonany na Ukrainie, a finansowanie prac zapewniła ambasada. Ogółem jest to już dziesiąty na świecie monument pisarki, ustawiony za granicą. Ze strony „Weczirnij Kyjiw”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Łesia Ukrainka – intelektualny szczyt ukraińskiej epoki modernizmu

Słowo wygłoszone przez Iwana ZAJCIA na grobie Łesi Ukrainki 25 lutego 2026 roku z okazji 155. rocznicy jej urodzin. (Pełny tekst wystąpienia). W sercu mam to, co nie umiera! Łesia Ukrainka. „Pieśń leśna”. A cóż to takiego, to „TO” w sercu Łesi Ukrainki? Duch narodu ukraińskiego! Głębinowa istota narodu! Całe swoje życie Łesia Ukrainka przeżyła w paradygmacie ukrainocentryzmu. Już w dzieciństwie i młodości Łesia nawiązała taką duchową więź z ojczystą ziemią, której nie sposób było zerwać niczym. Przypomnijmy jej młodzieńczy wiersz „Żegnaj, Wołyniu”. Łesia stworzyła tę poezję podczas swojej pierwszej podróży w obce światy. A ile takich dróg na obczyznę czekało na Łesię w przyszłości? Włochy, Egipt, Niemcy, Szwajcaria, Gruzja… Już w młodości Łesia wiedziała o niebezpieczeństwie próby obczyzną. Wiedziała o tym nie tylko z biografii Tarasa Szewczenki. Łesię z rodzinnej ziemi goniła w dalekie kraje choroba, z którą musiała walczyć przez całe życie. Wdajmy się w refleksję nad jej słowami: Żegnaj, Wołyniu. Żegnaj, rodzinny kącie! Mnie od ciebie doli los wygania, niby od drzewa oderwany listek… Oderwanego od drzewa listka już nie zawrócisz. Młoda Łesia już wiedziała, że jej ratunkiem jest duch narodu, ukryty w ojczystym słowie. Łesia Ukrainka pisała w kilku językach, ale tworzyła w jednym – ojczystym ukraińskim. Jak i Taras Szewczenko, Łesia Ukrainka rozpatrywała język jako dom bytu narodu. Język zasiedla człowieka w tym domu. Jaki język, taki i dom! Czyj język, tego i dom! Ojczysty język ukraiński stał się dla Łesi Ukrainki najmocniejszą nicią, która wiązała ją z narodem. Ojczysty język był dla niej głębinowym korzeniem, który żywił jej serce i rozum ukraińskim Duchem. Łesia Ukrainka bardzo wcześnie uświadomiła sobie decydującą rolę języka w kształtowaniu duchowego świata człowieka, w bycie narodu. Nie musiała dojrzewać dziesięcioleciami, by zrozumieć, że język jest najdroższym skarbem narodu. Właśnie takie rozumienie przeznaczenia języka zrodziło jej słowa: Słowo, moja ty jedyna broni, nie powinniśmy zginąć oboje!.. Mściciele silni przejmą moją broń, rzucą się z nią odważnie do boju… Broni moja, posłuż wojakom lepiej, niż służysz chorym rękom! („Słowo, czemuś nie twarda stal”, 25 XI 1896 r.). Łesia Ukrainka, jak i Taras Szewczenko, głęboko interesowała się fenomenem słowa, fenomenem języka, aby zrozumieć ich prawdziwą siłę. I uzbroić się w słowo jako najpotężniejszą broń dla obrony narodu. Kto nie zna słów Szewczenki: …Wielbić będę małych owych niewolników niemych! Ja na straży koło nich postawię słowo. W 1906 roku Łesia Ukrainka tłumaczy pracę Francisa Fahy’ego „Sprawa języka irlandzkiego”, gdzie są takie słowa: „Naród – mówi jeden irlandzki pisarz Thomas Davis – powinien bronić swojego języka bardziej niż swojego terytorium – to pewniejsza granica i mocniejsza rubież niż twierdza czy rzeka. Stracić ojczysty język i przejąć obcy – to najgorszy znak poddaństwa, to kajdany na duszę. Stracić język narodowy – to śmierć, to znaczy, że jarzmo już wżarło się głęboko”. Te słowa wiele powiedziały Łesi Ukraince i wiele mówią nam. Pieśń, jako amulet języka, zawsze była z Łesią Ukrainką. Badacze piszą, że Łesia znała pięćset ukraińskich pieśni. Jej mąż Kłym Kwitka utrwalił ponad pół setki pieśni z głosu Łesi Ukrainki. Nagrał nawet śpiew Łesi na fonografie, co daje nam możliwość teraz zachwycać się jej głosem. Łesia Ukrainka była obdarzona przez Boga wieloma talentami. Ale nie polegała tylko na Bogu. Za jej talentami widzimy wszędzie i zawsze wielką pracę nad sobą. Jej własną pracę i pracę jej rodziny, przede wszystkim matki, którą znamy jako Ołenę Pcziłkę. Od dziecięcych lat rodzice Łesi Ukrainki kierowali swoje dzieci na drogę głębokiej samokształcenia. Ich dzieci uczyły się w domu. Dzieci uczyła matka oraz prywatni nauczyciele. Ołena Pcziłka nie chciała oddawać dzieci na naukę do zrusyfikowanych szkół imperialnych. Nauczanie domowe było zorganizowane tak, że dzieci znały kilka języków obcych, poznawały tradycje ludowe i zwyczaje, zapoznawały się z życiem wiejskim. Właśnie rodzice zabezpieczyli Łesię i inne dzieci przed barbarzyńskim wpływem kultury rosyjskiej (moskiewskiej). Nieprzyjmowanie moskiewszczyzny w jakichkolwiek wcieleniach jest charakterystyczną cechą Łesi Ukrainki. Jaskrawym potwierdzeniem tego jest jej dramat „Bojarynia”. Los obdarzył Łesię Ukrainkę nie tylko wielkimi talentami, ale i wielkimi próbami, w szczególności nieuleczalną chorobą. I niosła ten krzyż przez życie mężnie. Nieludzkich wysiłków musiała dokładać, aby nie zaniedbać swoich talentów, a wykorzystać je dla wzmocnienia swojego narodu. Potrzebne były nadludzkie wysiłki, aby nie zejść z obranej przez nią drogi służenia narodowi i wypełnić przeznaczoną przez los misję. Łesia Ukrainka – intelektualny szczyt nie tylko ukraińskiego piśmiennictwa końca XIX – początku XX wieku, ale i całego ukraiństwa. Jeśli Taras Szewczenko swoim słowem, swoimi trudami ratował naród ukraiński jako narodowy Prorok w całej jego pełni, to zasługa Łesi Ukrainki polegała na tym, że ratowała naród, tworząc narodową elitę intelektualną, arystokrację ukraińskiego ducha, która, ściśle mówiąc, jest pamięcią i rozumem narodu i widzi swoje przeznaczenie, swoją misję w służeniu narodowi. Łesia Ukrainka tworzyła naród, który mógł, a jeśli mógł, to i powinien był opanować ówczesne światowe wyżyny intelektualne. Swoim przykładem pokazywała, że jest to możliwe, jeśli tworzy się na własnej głębokiej podstawie narodowej i wzbogaca się światowym, przede wszystkim europejskim dziedzictwem cywilizacyjnym. Korzenie narodowe i dziedzictwo cywilizacyjne. Potwierdzeniem tego są w szczególności takie utwory Łesi jak „Pieśń leśna” oraz „Kasandra”. Łesia Ukrainka tworzyła w potężnym nowoczesnym ruchu swoich czasów. Ale nie przystała do modnych wtedy w Europie lewackich ideologii światopoglądowych czy projektów politycznych, które były dość popularne w środowisku ukraińskiej inteligencji, co, niestety, negatywnie odbiło się na Ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat. Łesia Ukrainka czuła i wiedziała, że tak zwane lewackie (socjalistyczne) ideologie – to skrajności, które niechybnie doprowadzą do pojawienia się społeczeństw totalitarnych, co też stało się na początku XX wieku. Właśnie lewackie projekty światopoglądowe i polityczne przygotowały grunt dla pojawienia się komunizmu, faszyzmu i nazizmu. Twórczy geniusz Łesi, który wyrósł na wyznawaniu przez nią ukraińskiego autentycznego konserwatywnego światopoglądu, którego podstawy założył Taras Szewczenko, bardzo szybko to wykrył, kiedy zaczęła zapoznawać się z nauką komunistyczną. Wystarczyło jej przeczytanie zaledwie połowy pierwszego tomu głównego dzieła Karola Marksa „Kapitał”, aby zrozumieć, że ta nauka wymaga ślepej wiary, na której właściwie i budują się reżimy totalitarne. Łesia Ukrainka nazywa tę pracę „Nową Ewangelią”, która „potrzebuje więcej bezpośredniej wiary”. Pisze o tym w liście do siostry Olgi z 11 września 1897 roku. Zaledwie dwóch słów – „Nowa Ewangelia” – wystarczyło Łesi, aby pokazać, że marksizm to pseudoreligijna nauka, napełniona barbarzyństwem, choć zewnętrznie roszcząca sobie pretensje do naukowości. I wiek XX potwierdził prawdziwość tej diagnozy Łesi. Szczególnie marksistowskie komunistyczne zło zniekształciło ciało i duszę narodu ukraińskiego, który był zniewolony przez rosyjskie imperium tak zwanej komunistycznej, sowieckiej natury – ZSRR. Uderzająca siła intuicji i przewidywania. Łesia Ukrainka – ukraińska Kasandra, Kasandra nowych czasów. Łesia nie była osamotniona w ostrzeganiu Ukraińców przed ZŁEM zwodniczej komunistycznej nauki, światowego lewactwa, i w tym, że nie była słuchana. Wspomnijmy choćby Iwana Frankę, który w pracy „Czym jest postęp?”, napisanej przez niego w 1903 roku, twierdził, że jeśli stworzyć państwo na podstawie socjalistycznych idei Marksa i Engelsa, tych filarów komunistycznej nauki, to każdy człowiek w nim będzie przygnieciony przymusem, a w całości to tak zwane państwo ludowe „stałoby się ogromnym ludowym więzieniem”. To proroctwo Iwana Franki w pełni sprawdziło się w Związku Radzieckim, który stanowił komunistyczne rosyjskie imperium. Łesia Ukrainka była jedną z pierwszych, która wskazała na komunistyczną naukę jako na światowe zło. Druga połowa XIX wieku, a szczególnie jego koniec i początek XX wieku, były naznaczone jeszcze jednym zjawiskiem, które traktuje się jako nowoczesne. Jest to ruch feministyczny, ruch o równe z mężczyznami prawa, możliwości i wolności kobiet w społeczeństwie. W tym czasie ruch feministyczny był modny w Europie i Ameryce oraz znajdował się pod silnym wpływem partii socjalistycznych. Ruch feministyczny pod sztandarami lewicowych ideologii obiektywnie nabrał wtedy częściowo społecznie niszczycielskiego dla narodów charakteru, ponieważ domagał się zmian roli kobiety w społeczeństwie bez względu na tradycje narodu i skłaniał do konfrontacji mężczyzn i kobiet. Lewicowo-liberalny feminizm ignoruje życiowe praktyki zdrowego rozsądku, niszczy tradycje rodzinne i relacje rodzinne, a na początku XX wieku przejawiał się w 25 lutego 2026 r. seksualnej swawoli, co nierzadko spotyka się i w naszych czasach. Łesia Ukrainka nie stała z boku tych społecznie znaczących procesów, ale nie akceptowała lewicowego modelu feminizmu. W przeciwieństwie do lewicowego feminizmu Łesia Ukrainka walczyła o wywyższenie społecznej roli kobiety zgodnie z archetypowymi tradycjami swojego narodu. Łesia Ukrainka, w istocie, jest założycielką ukraińskiego autentycznego feminizmu, bazującego na tradycyjnym wysokim szacunku społeczeństwa do kobiety. W ukraińskim autentycznym feminizmie rola kobiety w społeczeństwie jest ważna i nie agresywna, jak to jest właściwe dla lewicowego feminizmu. Feminizm Łesi Ukrainki jest pozbawiony agresji, bo przewiduje działalność w ramach uwspółcześnionych tradycji narodu. Jej postawa nigdy nie była agresywna wobec mężczyzn. To feminizm, który harmonizuje relacje między mężczyznami i kobietami. Co więc uchroniło Łesię Ukrainkę przed zgubnym wpływem ówczesnych socjalistycznych ideologii, ówczesnego lewactwa, przed wpływem moskiewszczyzny? Uchroniły ją ukrainocentryczny światopogląd i głęboki narodowy patriotyzm, które wyrosły z miłości do Ojczyzny – Ukrainy. Patriotyzm Łesi Ukrainki to patriotyzm ludzkiej i narodowej godności. Właśnie taki patriotyzm jest cywilizacyjnie twórczy. Dzisiaj chcę przeciwstawić patriotyzm Łesi Ukrainki trumpowskiej wersji patriotyzmu, która, w szczególności, została wczoraj ogłoszona w wystąpieniu prezydenta D. Trumpa w jego orędziu do narodu, wygłoszonym w Kongresie USA. D. Trump proponuje Amerykanom patriotyzm wielkości, to znaczy imperialny patriotyzm. Proponuje Amerykanom wielkość kosztem innych narodów. To patriotyzm niszczycielski. Już czas stworzyć prawdziwy obraz Łesi Ukrainki. Zarówno jako intelektualnej arystokratki, jak i jako oparcia naszego narodu. Mamy dobre kroki w tym kierunku, na przykład wysiłki i prace Oksany Zabużko o Łesi Ukraince, ale to dopiero początek. I jest ich, najwyraźniej, za mało w szerokim ogóle. Mało mieć ostre pióro, żeby przedstawić Łesię Ukrainkę w całej jej genialnej pełni. Jeszcze potrzeba ukraińskiego serca, ukraińskiej duszy. I wielkiej wiedzy. Dlatego kończę swoje słowo zwróceniem się do Ukraińców słowami Tarasa Szewczenki: „Przeczytajmy znowu tę sławę!”. Przeczytajmy Łesię Ukrainkę! Poznajmy Łesię Ukrainkę! Sława Łesi Ukraince! m. Kijów, 25 lutego 2026 r. Iwan Zajeć, działacz społeczny i polityczny, z przemówieniem o Łesi Ukraince.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...щит». W wystąpieniu dziennikarzy zabrzmiała bolesna myśl, że «Słowo zmieliło się, odpłynęło od brzegu życia i stało się słabe, niezdolne do lotu...» A ono powinno «dzwonić stalą, aby wznosiła się i wynosiła Prawda. Słowo jest także na froncie. I ono podnosi do ataku, bo to Słowo – to Ukraina, a także – Wolność, Niepodległość! Dlatego bądźmy zawsze obroną uczciwego Słowa, pomnażajmy bogactwo języka ukraińskiego», – optymistycznie brzmiało płomienne hasło dziennikarzy. O swoich twórczych osiągnięciach opowiedziała pisarka Ołha Feszczenko – autorka kulturalno-historycznego projektu «Żywe historie wojny», którego celem jest zebranie osobistych historii ludzi o wojnie, zachowanie ich jako pamiątkowych świadectw o tym, co przeżyto podczas okupacji, i niesienie prawdy w świat. W jej książkach znajdują się opowieści mieszkańców gminy Browary-Bородянка o rosyjskiej okupacji. Ciekawe i treściwe było wystąpienie dyrektorki wydawnictwa książkowego «Makros» Walentyny Fedorenko, która przyłączyła się do projektu powrotu do Ukrainy imienia jej sławnego syna – Pawła Sztepy. Całe swoje życie poświęcił on służbie Ukrainie, choć wyemigrował do Kanady. W wydawnictwie wznowiono fundamentalną książkę Pawła Sztepy «Moskiewszczyzna». Stało się to dzięki inicjatorowi wznowienia Ihorowi Szmyhinowi, dyrektorowi Fundacji Charytatywnej «Ми допомагаємо Україні» [My pomagamy Ukrainie], wojskowemu, założycielowi Międzynarodowej Nagrody im. Pawła Sztepy. Cieszy, że zwracając się do organizatorów spotkania, wydawczyni podkreśliła, że «tu, w waszej wspólnocie «Proświty», żyje dusza Ukrainy». Zasłużony dziennikarz Ukrainy Serhij Komisarow emocjonalnie mówił o tym, że okupanci nie przerwali swojej genocydalnej linii wobec Ukrainy. Jednocześnie twardo jest przekonany: «Ci ludzie-bestie nas nigdy nie złamią». Z wielkim ciepłem rozważał o Ukraińcach, którzy bronią kraju zarówno na froncie, jak i na tyłach, o tych, którzy nie wyjechali za dziewięć mórz, daleko od wojny. Mówi, że «Ukraińcy są absolutnie niezłomnym narodem». Na temat pięknego języka ukraińskiego i swojego rodzimego – gruzińskiego, polityki humanitarnej oraz roli krytycznego myślenia jasno i wymownie wypowiedziała swoje poglądy Manana Abaszidze – kandydatka nauk prawnych, dziennikarka gruzińskiego medium „Formuła”, działaczka Proświty. Podkreśliła, że naród, który nie uświadamia sobie znaczenia języka ojczystego, jego roli w rozwoju osobowości, nie może liczyć na godne miejsce w kwiecie narodów. Dziennikarka zastanawiała się nad tym, że społeczeństwo, podobnie jak państwo, powinno troszczyć się o młode pokolenie, aby dzieci wyrastały na świadomych obywateli. Podziękowała wszystkim, którzy umacniają Ukrainę, sprzyjają rozkwitowi języka ukraińskiego, strzegą go. Ołeksandr Herasymenko – ukraiński pisarz, działacz społeczny, prezes Instytutu Badań Polityczno-Prawnych i Religijnych oraz inicjator ustanowienia Ogólnoukraińskiej Literacko-Artystycznej Nagrody „Kijowska Książka Roku”, pozdrowił uczestników „Młyna Poetyckiego” z okazji Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego i zaprosił pisarzy-proświtian do udziału w konkursie, ponieważ celem Nagrody jest wspieranie twórców, wyróżnianie autorów, wydawnictw, przedstawicieli środowiska twórczego, którzy wnieśli znaczący wkład w popularyzację ukraińskiej książki, popularyzacja twórczości, utwierdzanie wysokich standardów artystycznych w literaturze narodowej i krytyce literackiej, tworzenie warunków do rozwoju twórczego. Antonina Muszynska – prezeska Międzynarodowego Funduszu im. Pawła Głazowego, zaapelowała o strzeżenie naszego narodowego skarbu – języka, odczytała wiersze i wyraziła nadzieję na twórczą współpracę z Kijowską „Proświtą”. Ciąg dalszy na str. 9

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Poetyczny młyn» kijowskiej «Proświty»

W Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego te poetyckie wersy Wielkiego Kobziarza brzmiały ze szczególnym duchowym wzruszeniem, skłaniając do refleksji nad tym, co fundamentalne i podstawowe – naszym nieśmiertelnym i wiecznie żywym źródłem. A tym źródłem jest język ukraiński. Olga CHODACKA, zastępczyni przewodniczącego kijowskiej «Proświty» «Cóż by się zdawało, słowa… Słowa i głos – nic więcej. A serce bije – ożywa, gdy je usłyszy!..». Musimy pamiętać, że język to nie tylko środek komunikacji. To nasza duchowa granica, nasza pamięć i nasza niezłomność. Dopóki brzmi ukraińskie słowo – żyje Ukraina. W Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego w bibliotece Centralnego Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy (kierowniczka – Tetiana Alisowa) odbyło się znaczące wydarzenie – «Poetyczny młyn kijowskiej „Proświty”» (Kyryło Stecenko, Olga Chodacka), które połączyło ponad 50 twórczych osobistości stolicy – proświtian, pisarzy, aktorów, naukowców, muzyków, śpiewaków, dziennikarzy, historyków sztuki, historyków, wydawców, obrońców SZU, dzieci i innych. Każdy występ to osobna historia, która zachwycała oryginalnością i głębią myśli, siłą ducha oraz niezaprzeczalną wiarą w nadchodzące Zwycięstwo! Z mową powitalną wystąpił przewodniczący KMO «Proświta», zasłużony artysta Ukrainy, kulturoznawca, kompozytor, skrzypek Kyryło Stecenko, który podkreślił, że oświecenie jest obecnie kluczowym zadaniem społeczeństwa i państwa. «Język – nasz główny duchowy forpoczt. Naród – to ziemia, ludzie i duch. A podstawą ducha narodowego zawsze jest język…». Przypomniał, że w tym roku kijowska «Proświta» będzie obchodzić 120 lat od dnia założenia. Proświtianie zawsze byli na pierwszej linii walki o tożsamość narodową, o kształtowanie narodu ukraińskiego, co okazują także obecnie w niezwykle trudnych warunkach wojny. Z pewnym zaniepokojeniem o sytuacji kulturowo-językowej na Ukrainie mówił akademik Heorhij Pyłypczuk, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Akcentował uwagę na tym, abyśmy nie zapominali, że nasi wrogowie, na przykład zagorzały ukrainofob Zatulin, głoszą strategię wiecznej egzystencjalnej wojny z Ukrainą, deklarując, że na ukraińskim terytorium będą «panować» tylko język rosyjski i tylko cerkiew gundiajowska. Te drapieżne zamiary są zakorzenione wewnątrz każdego mieszkańca tamtejszych bagien. Dlatego pan Pyłypczuk podkreśla: «Dzisiaj powiedzieć: „Precz od Moskwy!”, jak to kiedyś wygłosił pisarz Mykoła Chwylowyj, to zdecydowanie za mało. – Trzeba przyjąć za zasadę: „Precz z Moskwą ze wszystkich sfer życia narodu ukraińskiego, państwa, z naszej przestrzeni narodowej – artystycznej, edukacyjnej, informacyjnej, teologicznej, kościelnej, wydawniczej!” Jeśli nie zdołamy się obronić i zachować, nikt nas nie uratuje». Heorhij Pyłypczuk zacytował również wybitnego filozofa, myśliciela Hryhorija Skoworodę: «Rzeki spływają, potoki wysychają, strumienie znikają, tylko źródło wiecznie oddycha wyziewami, ożywia i chłodzi. Jedno źródło kocham». A źródło, raz jeszcze podkreślmy – to język. I ono – głębokie, skryte, musi być wiecznie z nami. Akademik podkreślił także palący problem teraźniejszości dotyczący ukraińskich dzieci: «Tylko dzieci w wieku szkolnym poza granicami Ukrainy przebywa dzisiaj 2 miliony 100 tysięcy. Są poza granicami macierzy. Co powinniśmy wszyscy zrobić? Stworzyć ogromną ukraińską stronę internetową o światowej skali, która uczyłaby dzieci języka ukraińskiego i literatury, historii, innych przedmiotów edukacyjnych. Tę inicjatywę powinno wziąć na siebie państwo. A dlaczego tak długo się ociąga?». Uderza jeszcze jeden cytat z wystąpienia pana Pyłypczuka: «Kiedy mówimy dzisiaj o europeizmie, że mamy być w kręgu cywilizowanych narodów, konkurencyjni, to pytam (i siebie przede wszystkim): na kim się orientujemy? Na przykład, amerykańska książka – to 20 procent w światowej produkcji książek, chińska – 28 procent. Zatem dwa kraje wytwarzają połowę produkcji książkowej świata. Na Ukrainie – 0,5 książki na osobę (i to razem z podręcznikami)! W Polsce – 10-12 książek na osobę». Kiedy wreszcie wydawnictwo książkowe w kraju odetchnie pełną piersią? Jak podkreśliła moderatorka wydarzenia Olga Chodacka, w wystąpieniu H. H. Pyłypczuka – cały ból Ukrainy, którą trzeba ratować «wszystkimi siłami». Podczas świątecznego wydarzenia szczególnie uroczyście i ciepło brzmiały poezje i fragmenty utworów prozatorskich przedstawicieli Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy: Łarysy Nedin, Hałyny Daciuk, Niny Szawarskiej, Łesi Proń, Iryny Rodczenko, Tetiany Szapował, Miły Soniacznej, a także takich literatów jak: Olga Kycia, Iryna Wazercewa, Ołeksandr Herasymenko, uczennicy 8 klasy Liceum nr 1 w Hostomlu Marharyty Strupyńskiej oraz pięcioletniej Jewy – córeczki poetki O. Kyci, która była pomocnicą prowadzącej i rozdawała obecnym cytaty o języku znanych ukraińskich pisarzy klasyków. Ukraińska reżyserka teatralna, aktorka, zasłużona artystka Ukrainy, była p.o. dyrektora-artystycznego kierownika Donieckiego Akademickiego Obwodowego Teatru Dramatycznego (w Mariupolu) Ludmyła Kołosowycz mistrzowsko odegrała fragment historyczno-filozoficznej powieści wierszem Liny Kostenko «Marusia Czuraj», który poruszył struny serca każdego. Anżelika Kornijenko, kaligrafka, wolontariuszka, współzałożycielka inicjatywy społecznej infoWARTA, kierowniczka projektu «Rutenia. Grafika języka ukraińskiego» zaproponowała wszystkim spojrzeć na nowo na… alfabet. W swoim wystąpieniu zatrzymała się na głębokiej symbolice i tradycjach pradawnego pisma Ukraińców, obalając wrogie mity dotyczące niższości naszego kodu kulturowego. Jak wiadomo, Anżelika Kornijenko pragnie popularyzować kaligrafię nie tylko jako praktykę artystyczną, ale także jako ważną część tożsamości narodowej. Z zachwytem zapoznała obecnych z dorobkiem legendarnego ukraińskiego projektanta czcionek Wasyla Czebanyka, autora stylu «Rutenia», który przywraca ukraińskiemu alfabetowi historyczną autentyczność. Wystąpienie Anżeliki Kornijenko uzupełnił także ważnymi faktami jej współpracownik Nestor Wola – żołnierz SZU, współzałożyciel inicjatywy społecznej infoWARTA, działacz społeczny, przewodnik i strażnik projektu «Rutenia. Grafika języka ukraińskiego». Optymizmu uczestnikom «Poetyckiego młyna» dodały pieśni w wykonaniu utalentowanych proświtian i przyjaciół «Proświty»: Dmytra Linartowycza – oficera SZU, ukraińskiego aktora teatralnego, filmowego i dubbingowego, poety, śpiewaka; Iryny Rodczenko – członkini Stowarzyszenia Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy; Andrija Micaja – solisty Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy im. Heorhija Majborody, autora monodramu «Swoją Ukrainę kochajcie»; Ihora Jakubowskiego – kompozytora, barda, laureata Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. H. Skoworody; Tetiany Myrosznyczenko – zasłużonej artystki sztuki estradowej Ukrainy, autorki i wykonawczyni piosenek. Zasłużona artystka Ukrainy, docentka katedry aktorstwa i reżyserii dramatu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego Łarysa Nedin zatrzymała się przy jednym z problemów języka ukraińskiego w biznesie i zaznaczyła, że „obecnie istnieje mnóstwo możliwości opanowania języka ojczystego, wystarczyłoby tylko chcieć”. „Panie, wskrześ mój naród w rodzimym Słowie! Aby światy przejrzały, aby nie błądzili jako włóczędzy, aby nie szli na służbę w dalekie światy, aby nie śpiewali cudzych pieśni, aby nie tańczyli pod cudzą nutę, aby nie stali się obcymi na ojczystej ziemi” – z nadzieją powiedziała Łarysa Nedin. Pisarka, dziennikarka Hałyna Daciuk ciekawie opowiedziała o znanej działaczce oświatowej, społecznej Sofii Rusowej, której testamenty są fundamentalnymi ideami wychowania narodowego, pedagogiki humanistycznej i rozwoju kulturalnego Ukrainy. Ukraińska działaczka oświatowa wzywała do pielęgnowania języka ojczystego, budowania szkoły narodowej, wychowywania dzieci w oparciu o tradycje ludowe i stawiania dziecka w centrum procesu edukacyjnego, uważając to za gwarancję państwowości. Uważam, że obecnie, w warunkach wojny, jest to szczególnie cenne. Podczas „Poetyckiego młyna” mowa była o książkach. Zaprezentowano dokumentalną książkę-świadectwo ukraińskich dziennikarzy Switłany i Leonida Frosewyczów „27 dni między życiem a śmiercią”, która opowiada o strasznych zbrodniach wojennych rosyjskich okupantów we wsi Jahidne w obwodzie czernihowskim w marcu 2022 roku. W książce zebrano historie ponad 300 mieszkańców, których najeźdźcy trzymali w piwnicy szkoły jako „żywy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

młodzieży (od kwietnia 2019 r. do teraz, Wasyl Petrowycz znajduje czas także na działalność wolontariacką. Od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej (2014 roku) i do teraz udzielał i nadal udziela pomocy osobom przymusowo przesiedlonym z obwodów donieckiego i ługańskiego, żytomierskiego i chersońskiego, mikołajowskiego w poszukiwaniu mieszkania, zagospodarowaniu socjalno-bytowym na Przykarpaciu. Jego ludzkie i życzliwe serce rozgrzewa dobrem i miłością Ukraińców, poszkodowanych przez ataki rakietowe i „szachedowe” raszystów. Taras Szewczenko twierdził, że „raz dobrem rozgrzane serce wiek nie ostygnie”. Właśnie dzięki Wasylowi Petrowyczowi Hłaholukowi i takim jak on, ukraińska ziemia rozgrzewa poszkodowanych szczerą miłością i życzliwością. Dbając o rozwój tradycji literackich regionu, Wasyl Hłaholuk w 2020 roku założył i kontynuuje coroczne wydawanie czasopisma „Literacka Kołomyja”. Jego aktywna postawa obywatelska jest znana na Ukrainie i za granicą. Dlatego też jego działalność została wysoko oceniona na szczeblu lokalnym i państwowym. Został odznaczony medalem „Obrońcy Ojczyzny” (1999 r.), orderem „Za zasługi” III stopnia (2018 r.), medalem Rady Rejonowej Kołomyi i Kołomyjskiej Rejonowej Administracji Państwowej „Za zasługi dla Kołomyjszczyzny” (2020 r.). W 2018 roku przyznano mu tytuł laureata nagrody obwodowej imienia Wołodymyra Poleka w dziedzinie krajoznawstwa. Jest laureatem nagrody obwodowej im. Marijki Pidhirianky (Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (2023 r.), Honorowy Krajoznawca Ukrainy (2023). Obecnie Wasyl Petrowycz pracuje dla ukraińskiej teraźniejszości w imię świetlanej ukraińskiej przyszłości. Wystawy książek i festiwale, konkursy twórcze oraz nowe wydania książkowe są już w planach jubilata na ten 2026 rok. Niech Bóg mu pomaga! My zaś życzymy wielce szanownemu Wasylowi Petrowyczowi Hłaholukowi spokojnego nieba nad głową, rodzinnego dobrobytu, zdrowia oraz nowych twórczych osiągnięć! Myron FEDORIW, członek Proświty linową”, żyć, pracować i spotykać się z takimi utalentowanymi ludźmi! Dbajcie o ukraińskie! Wierzcie w Siły Zbrojne Ukrainy! Sława Ukrainie!” (kierowniczka biblioteki Centralnego Domu Oficerów SZU Tetiana Alisowa). „Znakomitym „Poetycki młyn” stał się nie dzięki wymiarowi czasowemu, a napełnieniu unikalnymi ludźmi, którzy zebrali się razem, aby zaświadczyć o swojej miłości do języka ukraińskiego” (dziennikarka Hałyna Daciuk). Chociaż świąteczne wydarzenie trwało ponad 5 godzin, nikt nie był zmęczony, ponieważ mówiono o tym, co boli – o Języku, który dla każdego z nas jest ważnym elementem świadomości kulturowej. Gromadzi on tradycje i doświadczenie poprzednich pokoleń oraz pozwala przekazać je potomnym. Język – to historia narodu, jego światopogląd. Dzisiaj, w warunkach wojny rosyjsko-ukraińskiej, o język, o tożsamość narodową i prawo bycia gospodarzami na swojej ziemi walczą najlepsi synowie i córki kraju. Właśnie język jest niesamowitą siłą napędową, która jednoczy Ukraińców i cały cywilizowany świat wokół przyszłego zwycięstwa Ukrainy nad moskiewskimi okupantami. Szczerze dziękujemy wszystkim uczestnikom świątecznego wydarzenia za udział, za głębokie przemyślenia, niepowtarzalną twórczość, za jedność w kręgu ludzi o podobnych poglądach, za miłość do ojczystego słowa i bezapelacyjną wiarę w Ukrainę! Razem robimy wszystko dla zachowania jedności i niepodzielności naszego państwa. Wola narodu ukraińskiego jest niezłomna i nienaruszalna! Sława Ukrainie! Razem do Zwycięstwa!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Z miłością do rodzinnego Pokucia

Wasylowi Hłaholukowi – 75 lat! Jego nazywają proświcianinem przez duże „P”. Znają go jako stałego uczestnika wydarzeń państwowych oraz społeczno-politycznych w Kołomyi i Iwano-Frankiwsku. Z nim utożsamia się odrodzenie ruchu proświciańskiego na Przykarpaciu i to właśnie on od połowy lat 90. XX wieku do dziś jest aktywnym uczestnikiem posiedzeń Zarządu Głównego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Znają go jako znanego dziennikarza, naukowca i krajoznawcę z encyklopedyczną wiedzą o proświcianach i dziennikarzach Pokucia XX wieku. Już ponad 30 lat Wasyl Hłaholuk stoi na czele Zarządu Kołomyjskiego Zjednoczenia Miejsko-Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. I przez ten czas nie tylko rozwinął i wzmocnił sieć oddziałów „Proświty” na ziemi kołomyjskiej, ale także przyczynił się do postawienia w Kołomyi pomników Książce Ukraińskiej oraz Wasylowi Stefanykowi (2023 r.). Liczne wystąpienia w zespołach pracowniczych, w radiu i telewizji, spotkania z rodakami z Przykarpacia w zakładach przemysłowych, szkołach i na uczelniach – przyczyniły się do utrwalenia pozytywnego wizerunku „Proświty” na ziemiach Galicji. Być może właśnie dlatego Wasyl Petrowycz Hłaholuk jako jeden z pierwszych został odznaczony najwyższym wyróżnieniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” – medalem „Budowniczy Ukrainy” (1999 r.). Przyszły Budowniczy Ukrainy Wasyl Petrowycz Hłaholuk urodził się 12 marca 1951 roku we wsi Repużyńce w rejonie horodeńskim obwodu stanisławowskiego (obecnie iwanofrankiwskiego). Od dziecięcych lat pragnął wiedzy. Dlatego w szkole uczył się z radością i należytą pracowitością. Z powodzeniem ukończył szkołę początkową w Repużyńcach, ośmioletnią w Dubnie oraz średnią w Czernelicy. 1971–1976 – studia na wydziale historyczno-pedagogicznym Iwanofrankiwskiego Instytutu Pedagogicznego im. W. Stefanyka. Po ukończeniu uczelni z wyróżnieniem Wasyl Petrowycz rozpoczął działalność pedagogiczną w szkołach obwodów tarnopolskiego i iwanofrankiwskiego (1976–1987). Umiejętnie zasiewał ziarna dobra i patriotyzmu w duszach swoich uczniów. Pełniąc funkcje inspektora szkół wydziału oświaty rejonu kołomyjskiego (1987–1989) oraz wykładowcy przedmiotów społecznych w Kołomyjskim Kolegium Mechaniczno-Technologicznym (1989–1994), na wszelkie sposoby wspierał realizację talentów uzdolnionej młodzieży w systemie placówek oświatowych ziemi kołomyjskiej. Z biegiem lat wszyscy uświadamiamy sobie, że język i ziemia są najcenniejszym skarbem Ukraińców. I nasza przyszłość zależy od rozsądnego, troskliwego zarządzania zasobami naturalnymi życiodajnej Ukrainy. Prawdopodobnie właśnie z takich pobudek Wasyl Petrowycz wraz z osobami o podobnych poglądach zainicjował utworzenie w mieście Kołomyja Instytutu Zarządzania Zasobami Naturalnymi, gdzie od pierwszych lat istnienia uczelni (1998–1999) pracował na stanowisku prorektora ds. organizacyjno-dydaktycznych Instytutu. Jego życiodajna działalność pedagogiczna została wysoko oceniona na szczeblu państwowym. W 1985 roku jego wieloletnia praca została wyróżniona odznaką „Przodownik Oświaty Ludowej USRR”, a w 2000 roku – wysokim tytułem honorowym „Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy”. Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Ukrainę Wasyl Petrowycz był wybierany na radnego Rady Miejskiej w Kołomyi (1990–1994), był zastępcą przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Rady Miejskiej w Kołomyi ds. humanitarnych (1994–1998), przewodniczącym Zarządu Kołomyjskiego Zjednoczenia Miejsko-Rejonowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (od 1991 do 1994, od 1998 do teraz). W kolejnych 12 latach Wasyl Hłaholuk pracował na stanowisku dyrektora Kołomyjskiego Miejsko-Rejonowego Centrum Zatrudnienia (1999–2011). W swojej działalności naukowej Wasyl Hłaholuk wyznaje zasady europejskiego humanizmu i uczciwości akademickiej. Na dzień dzisiejszy jest autorem ponad 100 artykułów naukowych oraz monografii „Ukraińska prasa Pokucia jako źródło badania życia społeczno-politycznego regionu lat 20.–30. XX wieku”. W książce odtworzono w porządku chronologicznym proces powstawania, rozwoju i funkcjonowania prasy regionu pokuckiego, dokonano klasyfikacji czasopism według cech problemowo-tematycznych. Dana monografia jest podstawą rozprawy kandydackiej, której obrona odbyła się w październiku 2004 roku. W 2004 roku Wasyl Hłaholuk wraz z córką i synem aktywnie uczestniczy w Pomarańczowej Rewolucji. Jego artykuły w czasopismach „Słowo Proświty”, „Bukowynśkyj żurnał”, „Hałyćka Proświta”, „Bachmutśkyj szlach” i innych zawsze inspirowały ukraińską młodzież do nowych osiągnięć na rzecz utrwalenia języka ukraińskiego i prawdy historycznej w ukraińskiej Ukrainie. Będąc na emeryturze, Wasyl Petrowycz aktywnie współpracuje z twórczymi osobistościami regionu, młodzieżą szkolną i studencką. Pełniąc funkcje kierownika katedry dyscyplin humanistycznych Uniwersytetu Ekonomii i Prawa „Krok” (2015–2019), kierownika kołomyjskiego oddziału Iwanofrankiwskiego Obwodowego Państwowego Centrum Turystyki i Krajoznawstwa Uczniów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Poetycki młyn» kijowskiej «Proświty» «Razem z autorką pomysłu, poetką i

Zakończenie. Początek na str. 8. Wspominano podczas uroczystego wydarzenia genialną poetkę Łesię Ukrainkę, której w tym roku mija 155 lat od dnia urodzin. Uroczyście i z wiarą w zwycięstwo zabrzmiała pieśń «Contra spem spero!» (Bez nadziei mam nadzieję!) do wiersza poetki w wykonaniu kompozytora i barda Ihora Jakubowskiego. Niektóre opinie uczestników «Poetyckiego młyna»: «W tym dniu słowo nie było tylko słowem. Było bronią i amuletem. Było lirycznym objawieniem, które brzmiało i wibrowało w naszych sercach. Każdy występ był niezwykle głęboki, szczery, a niektóre rzeczy chciało się nawet notować i zachowywać. Bo kiedy brzmi prawda – ona zostaje z tobą» (poetka Olha Kycia). «5 godzin być wśród naukowców, pisarzy, dziennikarzy, kompozytorów, śpiewaków, historyków sztuki, wydawców, wolontariuszy, wojskowych, pedagogów – to cieszyć się, że nasza ziemia jest hojna w talenty i bojowników o Słowo, a także wzbogacić się intelektualnie, energetycznie, duchowo, zainspirować się sztuką i czynami ludzi. To było prawdziwe święto języka, jedności i wiary w Zwycięstwo narodu ukraińskiego. Dziękuję wszystkim uczestnikom wydarzenia i tym, którzy przyczynili się do jego organizacji, dziękuję ZSU! Bądźmy! Sława Ukrainie!» (poetka Miła Soniaczna). «Wyborne towarzystwo – naukowcy, pisarze, kompozytorzy, śpiewacy, historycy sztuki, dziennikarze, wydawcy, wolontariusze, nauczyciele, bibliotekarze... Referaty, wspomnienia, refleksje, poezja, pieśni... Dziękujemy liderom kijowskiej «Proświty» Kyryłowi Stecence i Oldze Chodackiej, że zgromadzili nas. Rozmawialiśmy przez 5 godzin bez przerwy! I nie spieszyliśmy się, by się rozejść. Sława Ukrainie! Sława Nacji! Sława ZSU!» (pisarka Łarysa Nedin). «Nieprzerwany poetycko-muzyczny maraton trwał ponad 5 godzin. Przy improwizowanym mikrofonie wystąpiło prawie 25 uczestników naszego spotkania: znani naukowcy, poeci, muzycy, artyści, reżyserzy, kompozytorzy, działacze społeczni, wydawcy książek i dziennikarze. Dawno nie słyszałem wierszy i pieśni w autorskim wykonaniu na takim poziomie! Dziękuję za ulewę super pozytywnych emocji, drodzy moi współmyśliciele. Nasze serca biją w unisonie. Jesteśmy na jednej duchowej fali» (dziennikarz Serhij Komisarow). «Dziękujemy do Nieba Wojownikom Sił Zbrojnych Ukrainy za nasze ocalone życie, możliwość tworzenia i pracy w wolnym kraju!» (kaligrafka Anżelika Kornijenko). «Każdy mówca mówił niezwykle ważne rzeczy o języku, o próbach jego zniszczenia, o naszych metodach i staraniach, by go uchronić, o wojnie i jej skutkach, o ludziach, którzy zrobili wszystko, abyśmy my, Ukraińcy, teraz rozmawiali w swoim ojczystym języku. Wiersze, pieśni, proza, bandura, gitara, historie z życia – to wszystko było na jednej fali i szło od serca do serca. Wszystko odbyło się tak wspaniale, że nie było zmęczenia, a jedynie przyjemny posmak» (pisarka Iryna Wazercewa). reżyserem wydarzenia Olgą Chodacką ze szczerym wdzięcznością dziwiliśmy się potędze talentów i niebywałej wytrwałości naszej publiczności! Każdy występ zachwycał głębią myśli, siłą ducha i światłem wiary w zwycięstwo, a oryginalność wypowiedzi trzymała ciekawość słuchaczy w ciągłym skupieniu!» (przewodniczący kijowskiej «Proświty» Kyryło Stecenko). «Serdecznie dziękuję, drodzy proświcianie i uczestnicy «Poetyckiego młyna», za ważną inicjatywę w utwierdzaniu edukacji w języku ukraińskim, za synergię twórczych osobowości, za zjednoczenie w celu realizacji strategii rozwoju języka ukraińskiego jako głównego czynnika bezpieczeństwa narodowego» (członek korespondent NAPN Ukrainy Myrosława Wowk). «To było inspirujące i po proświciancku! Takie wydarzenia świadczą o potężnym ruchu narodowo-patriotycznym» (doktor nauk pedagogicznych Natalija Filipczuk). «Niski wam pokłon i podziękowanie z głębi serca za waszą aktywną działalność, przesiąkniętą Miłością do ojczystej Ukrainy, za prawdziwy Patriotyzm! Niech was Bóg chroni i wzmacnia wasze siły duchowe! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!» (akademik Nella Nyczkało). «Nic nie powstrzyma idei, której czas nadszedł! Dziękujemy Pani, droga Olho Mykołajiwno, za organizację i przeprowadzenie wspaniałego wydarzenia» (dziennikarka Switłana Frosewycz). «Poetycki młyn» – prawdziwe święto ukraińskiego słowa, które dotyka duszy, inspiruje i zostawia po sobie światło! Dziękujemy Siłom Zbrojnym Ukrainy za możliwość mówienia «ka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Historyczny fenomen gniewu Szewczenki

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. „Gniew Szewczenki – bronią zwycięstwa”. Wśród tematów i motywów poezji Tarasa Szewczenki, ujawnionych w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (dobro i zło; prawda i krzywda; wolność; sława; zemsta; czas; los; miłość i inne), pojęcie „gniew” nie występuje. I jest to zrozumiałe, ponieważ uczucie silnego oburzenia, stan pobudzenia nerwowego, irytacja, zdefiniowane w Słowniku języka ukraińskiego jako gniew, tak czy inaczej rozpuszczone są w wymienionych tematach i motywach. Ale w czasach egzystencjalnych w historycznej świadomości narodu ukraińskiego szczególny oddźwięk znajdował słowotwór „gniew Szewczenki”. Przypomnę, że wielki ukraiński artysta, laureat nagrody im. Szewczenki Wasyl Kasiian (1896–1976) stworzył w latach 1942–1943 serię plakatów „Gniew Szewczenki – bronią zwycięstwa”. Wtedy też, w 1942 roku, dyrektor Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukraińskiej SRR, akademik, poeta Pawło Tyczyna (1891–1967) słowo wstępne do „Kobziarza” Szewczenki, wydanego dla frontu w stutysięcznym nakładzie, nazwał „Gniewem Szewczenki”. W warunkach agresywnej, podłej wojny Rosji przeciwko Ukrainie, kiedy, mówiąc po szewczenkowsku, „wróg srogi” już piąty rok niszczy miasta i wsie Ukrainy, unicestwia wartości historyczne i kulturowe, centra medyczne i edukacyjne, zabija ludność cywilną, dzieci, oprócz nowoczesnej broni, żołnierzom Sił Zbrojnych Ukrainy potrzebne jest także gniewne słowo Tarasa Szewczenki. Jeszcze w 2014 roku Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy zapoczątkował serię książkową „Biblioteka ukraińskiego żołnierza”, i pierwszym, rzecz jasna, „poszedł” na front małoformatowy „Kobziarz”, opracowany przez znanego szewczenkoznawcę Serhija Halczenkę, z jego przedmową „Ogniste słowo Kobziarza” oraz wyborem antymoskiewskich aforyzmów z utworów poety „Za honor, sławę, za braterstwo, Za wolność Ukrainy” (zrealizowały Marija Kornijczuk i Hałyna Karpinczuk). Przez lata wojny nasi bohaterowie otrzymali ponad 10 wydań frontowego „Kobziarza”, ale potrzeba ich wciąż rośnie… Nieśmiertelne, gniewne słowo Szewczenki dodaje otuchy, nie pozostawia wątpliwości co do ukraińskiego zwycięstwa: Walczcie – a zwyciężcie, Bóg wam dopomaga! Za wami prawda, za wami sława I wolność święta! Iwan Dziuba: „Może odpowiedniejszym byłoby inne określenie: gniew…”. Niezrównany szewczenkoznawca Iwan Dziuba wydał w 2008 roku fundamentalną monografię „Taras Szewczenko. Życie i twórczość”, w której jeden z przedostatnich rozdziałów (dalej szedł rozdział „Choroba, śmierć, pogrzeb”) nazwał „Poeta gniewu czy geniusz miłości?”. Sześć lat później ta książka stała się podstawą czwartego tomu „Historii literatury ukraińskiej” pod tytułem „Taras Szewczenko”. Koncepcja dzieła, oczywiście, zachowała się – uczony jedynie nieco uzupełnił poszczególne wątki. Ale, ale… Rozdział, o którym wspomniano, mądry Iwan Dziuba nazwał inaczej, a mianowicie: „Poeta gniewu i miłości?”. Akademik pisał: „Często w Szewczence widziano tylko (lub przede wszystkim) wezwania do powstania ludowego, do społecznej (lub narodowej) zemsty, odpłaty. Bez tego, oczywiście, Szewczenki nie ma. (Chociaż, kiedy mówią o nienawiści Szewczenki do ciemiężycieli i katów narodu, może odpowiedniejszym byłoby inne określenie: gniew. To uczucie bardziej pojemne, w szerszym zakresie społecznym i emocjonalnym)”1. (Wyróżnienie moje. – W. M.). Pozostawiając pytanie w tytule rozdziału dla przyszłych badaczy, Iwan Dziuba w rzeczywistości pokazał nierozłączną dychotomię dwóch osobistych, intymnych uczuć w twórczości Tarasa Szewczenki. Gniew w poezji Szewczenki nie był wyrażony bezpośrednio, werbalnie, a leksemy „gniewali”, „gniewić” i „gniewie” spotykają się w ogóle tylko pięć razy (o tym – dalej), podczas gdy „miłość” i słowa pochodne – około dwustu razy, ale gniew poety jest mentalną i poetycką stałą jego twórczości… Iwan Franko zaznaczał: „Gniew – to ogień. Im więcej drów kładziesz, Tym jaśniej płomień sroży się jasny…”. Taras Szewczenko nigdy nie podkładał drów specjalnie, za to zawsze niósł w sercu gniewny ogień zniewolonego narodu ukraińskiego. O tym przekonująco powiedział prawie siedemdziesiąt lat temu wybitny ukraiński poeta Dmytro Pawłyczko: „Gniew Szewczenki narodził się jako rozgniewanie narodu, bo przecież był Taras chłopem pańszczyźnianym, bo on przeniósł tortury swojego narodu… Gniew Szewczenki narodził się jako zemsta narodu na wszystkich posiadaczach pańszczyźnianych i dławicielach prawdy i wolności. Gniew Szewczenki narodził się jako protest ludzkiej duszy przeciwko zniewoleniu, krzywdzie i zniewadze”2. Szczególnie wołają gniewem także zapiski Szewczenki w Dzienniku w ostatnich miesiącach katorżniczego zesłania w „bezmiernym więzieniu” w „nieskończonej bezludnej pustyni”. Oto tylko niektóre przykłady: „I ja w tym wirze, pośród tego moralnego niepodobieństwa, siódmy rok już kończę. Strasznie!” (16 czerwca); „Hańba i upokorzenie! Trudno, ciężko, niemożliwie zagłuszyć w sobie wszelką ludzką godność, stanąć na baczność, słuchać komendy i poruszać się, jak bezduszna maszyna” (19 czerwca); „Ja… powinienem był pogrzebać w samym sobie wszelkie ludzkie uczucie, stać się bezdusznym automatem i słuchać milcząc, nie czerwieniąc się i nie blednąc, słuchać moralnego pouczenia od grabieżcy i krwiopijcy… Podle! Obrzydliwie!” (20 czerwca); „Więzienie, kajdany, bicz i nieprzebyta Syberia – oto miejsce dla tych potwornych zwierząt…” (25 czerwca); „Ja w głębi duszy przebaczam moim prześladowcom i tylko modlę się do Wszechmogącego Boga, by uratował szybciej mnie od tych półludzi” (27 czerwca)… Słowa „gniew” nawet nie ma w planach, czyż znajdzie się w światowej literaturze gniewne oskarżenie satanicznego zła, wyrządzonego konkretnemu człowiekowi, o takiej duchowej sile… Swoją drogą, pracując nad tym artykułem, natrafiłem na „pomoc” sztucznej inteligencji, która pewnie nalegała, że rzekomo 10 lipca 1857 roku Szewczenko zapisał o „złej, upartej niezniszczalnej złości, tym piekielnym ogniu gniewu…”. Niestety, w danym przypadku mamy do czynienia nie tylko z pełnym, ale i prymitywnym tworzeniem treści. Za to właśnie w tym dniu zesłaniec, który niecierpliwie czekał na długo oczekiwane uwolnienie z „beznadziejnej niewoli”, „jaskini podłości” i był w „złym nastroju zasmuconej duszy”, szczerze wypowiedział się na temat czytania jednej książki: „…Zacząłem żuć: twardo, kwaśno, nudno”. Właśnie to można zastosować do wielu bezmyślnych publikacji internetowych… „Jak miałbym ja w niewoli Pana gniewać…”. W pierwszym roku zesłania Taras Szewczenko napisał niewielki medytacyjny wiersz „Jeden drugiego pytamy” (czerwiec–grudzień 1847), w którym zapytał siebie, zaświadczył sobie i pozostawił nam uświadomienie, widzenie tego, jakie jego dzieła, czyli wiersze w warunkach katorgi będą prawdziwie Bogu miłe i nie rozgniewają Pana: Jakieże mnie, mój Boże miły, Dzieła osądzą na ziemi? Gdyby te dzieci nie rosły, Ciebie, świętego, nie gniewały, Co w niewoli się urodziły I wstyd na Ciebie poniosły. W tym okresie Szewczenko stworzył także liryczną elegię „To tak i ja teraz piszę…”, w której, zdaniem Mychajła Hruszewskiego, zesłaniec wykazał uświadomienie tego, że „jego poetycki talent ginie, znika pod wpływem tak niemożliwych okoliczności życia”: „To tak i ja teraz piszę, / Papier tylko, atrament tracę…”. W rzeczywistości talent, przesiąknięty gniewem, nie zniknął, co zaświadczyło prawie dziewięćdziesiąt pięknych wierszy Szewczenki z lat 1848–1850. Ale, co charakterystyczne, na początku 1850 roku (styczeń–kwiecień) w wierszu „Nie modliła się za mnie” znów wypłynęła fatalna dla własnej twórczości myśl o Pańskim gniewie: Lepiej byłoby się nie urodzić albo utopić, gdybym miał w niewoli Pana gniewać. Zatem osobistą pozycję Tarasa Szewczenki wobec gniewu Pańskiego wyjaśniliśmy. Teraz – o tym samym w skali całej Ukrainy. „I rzekł w gniewie…” Krótko przypomnę o wierszu „Ozeasz. Rozdział XIV. Naśladowanie”, napisanym 25 grudnia 1859 roku, czyli równo czternaście lat po Testamencie Szewczenki. Zaczyna się on najbardziej przerażającym ostrzeżeniem dla Ukrainy, która utraciła swoją państwowość: Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, nie zostanie śladu na ziemi… Nie zagłębiając się ani trochę w analizę tej wybitnej poezji, zauważę jedynie, że w niej narodowy Kobziarz w pełnej mierze ujawnia najwyższy stopień swojego rozumienia gniewu Pańskiego: Bo długo Długocierpliwy patrzył milcząc na twoje, grzeszne twoje łono i rzekł w gniewie: – Zniszczę twoją piękność, twoją ozdobę, sama się ukrzyżujesz. W złości synowie twoi cię zabiją, opierzeni, a źle poczęci w łonie zginą, przepadną, jak niedosiedziane kurczęta!.. O tym egzystencjalnym kryterium nie warto zapominać, dokonując interpretacji wybitnych poezji Szewczenki poprzez historyczną obecność w nich gniewu Kobziarza… Przede wszystkim wobec odwiecznego wroga Ukrainy – Moskiewszczyzny. W tym kontekście, rzec by można, antymoskiewski gniew po raz pierwszy wybuchł w „Czyhrynie, Czyhrynie…” (19 lutego 1844 roku), jedynym wierszu napisanym przez Szewczenkę w Moskwie, kiedy poeta szczególnie ostro i boleśnie, jakby w pierw

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ściana, przeżył ten oczywisty fakt, że to właśnie Moskwa (w tandemie z Warszawą) jest sprawczynią bezpaństwowości Ukrainy, wszczepiania Ukraińcom historycznej amnezji, która paraliżuje wolę walki o niepodległość: Za co же walczyliśmy z Lachami? Za co ścieraliśmy się z ordami? Za co orali włóczniami moskiewskie żebra??... Siali, I krwią polewali... I szablami orali. Co же wyrosło na niwie???! Wyrosła ruta... ruta... Naszej woli trucizna. Jak widzimy, u Szewczenki znaki zapytania narastają – od jednego do dwóch i wreszcie w uogólnionym, głównym, podsumowującym wersie – trzy znaki zapytania i wykrzyknik… Tę autorską interpunkcję, nieodzwierciedloną w oficjalnej publikacji, interpretuję jako oczywiste narastanie gniewu Szewczenki przeciwko Moskiewszczyźnie, która pochłonęła państwowość Ukrainy. Według słów wybitnego szewczenkoznawcy Jurija Barabasza, «w synekdosze “woli… trucizna”, którą stała się ruta, najwyraźniej ukryta jest wskazówka na Perejasławską radę i jej tragiczne dla Ukrainy konsekwencje». Uczony podkreślił, że niewątpliwie odgadywany w tekście Perejasław wraz z Czehrynem tworzą właśnie opozycję binarną, która stanowi strukturalną podstawę wiersza i określa jego liryczno-historyczno(narodowo)-filozoficzną naturę3. Po «Czehrynie, Czehrynie…» ten nie wyrażony wprost w tekście, lecz oczywisty gniew jaskrawo płonął w najwybitniejszych antymoskiewskich poezjach Tarasa Szewczenki, przede wszystkim w poemacie «Sen» (1844), którym poeta, według słów Iwana Dziuby, «stawał do sporu z caratem». Charakterystyczne, że właśnie po drugim przejeździe wiosną 1845 roku przez Moskwę na Ukrainę Szewczenko w tym samym roku stworzył na Ojczyźnie poetyckie arcydzieła, które stały się najważniejsze w jego twórczości, a mianowicie: misterium «Wielki lochu» (październik); poemat «Kaukaz» (listopad); poslanie «I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…» (grudzień); wiersz «Chołodny Jar» (grudzień). Zostały one wpisane przez poetę do rękopiśmiennego zbioru «Trzy lata», który otwiera «Czehrynie, Czehrynie…», a zamyka «Kiedy umrę, to pochowajcie…» (Testament), napisany 25 grudnia 1845 roku. Mam możliwość jedynie krótko przypomnieć, że tymi poezjami Taras Szewczenko złożył na ołtarzu Ukrainy nieśmiertelne, przeznaczeniowe, przepojone świętym gniewem sensy, które gwarantują jej byt niezależny od Moskiewszczyzny. W poemacie „Kaukaz" na zawsze utrwalił, że ten, kto wypiwszy z moskiewskiego kielicha moskiewską truciznę, będzie przelewał krew nie za Ukrainę, lecz za jej kata, krew dobrą, nie czarną… W poselstwie „I umarłym, i żywym…" ukraiński Kobzarz rzuca w oczy synom nieszczęsnej Ukrainy, którzy dobrze chodzili w jarzmie, słowa: Tak to krew swą lali Ojcowie za Moskwę i Warszawę, A wam, synom, przekazali Swoje kajdany, swoją chwałę! Za precyzyjnym wnioskiem już wspomnianego Iwana Dziuby poselstwo „faktycznie adresowane jest wyobrażonej ukraińskiej narodowi, marzenie o której u Szewczenki nabiera konkretnych rysów". Jednak dotyczy to wszystkich wymienionych utworów, w tym także wiersza „Chołodnyj Jar", w którym poeta szczególnie gniewnie odpowiada oszczercy hajdamaczyzny: Kłamiesz, ludobójco! Za świętą prawdę-wolność Zbójnik nie stanie, Nie rozkuje zakutego W wasze kajdany Lud ciemny… „Kajdany porwijcie…" Zatem niezaprzeczalnie i wyczerpująco jasne jest, że chodzi o moskiewskie kajdany, i w takim kontekście Szewczenko użył leksemu „kajdany" już w Testamencie: Pochowajcie i powstańcie, Kajdany porwijcie I wrogą złą krwią Wolę skropcie. Ta testamentowa wola, oczywiście, nie została sformułowana w chwilowym gniewie, mówiąc słowami Iwana Franki, „nie w szale wściekłości", lecz najwyraźniej wywołana głębokim i nieuleczalnym gniewem duchowym… Przypomnę przy okazji, jak Mychajło Hruszewski uogólniał pojęcie gniewu Szewczenki, powiedzmy odnośnie do „kazionnej cerkwi i samodzierżawnego despotyzmu": „Wszystko, co trąciło tym związkiem cerkwi i państwa, uświęcaniem przy pomocy religii despotyzmu władzy… Szewczenko napiętnował pogardliwą nazwą »bizantynizmu« i kierował przeciwko niemu całą siłę swego gniewu i cały jad sarkazmu…"4 Błyskotliwym przykładem może być lapidarny zapis Szewczenki w Dzienniku z 22 marca 1858 roku, po odwiedzeniu w drodze z zesłania nabożeństwa wielkanocnego w Kremlu: „Gdybym wcześniej nic nie słyszał o tym bizantyjsko-staroobrzędowym święcie, to być może zrobiłoby na mnie jakieś wrażenie, teraz zaś nie robi żadnego… I jak długo potrwa ta japońska komedia?” W ramach tego artykułu nie ma potrzeby zagłębiać się w ten temat, ale możemy z przekonaniem stwierdzić: Szewczenko wylał w Dzienniku niepohamowaną siłę gniewu i sarkazmu. Genialnym wyrazem niewypowiedzianego gniewu pozostaje wiersz „Nie choruję, odpukać…” (1858), który zamykał rok powrotu Szewczenki z zesłania do Petersburga. Jak wiadomo, aby obudzić przegniłą wolę, trzeba „dobrze wyostrzyć topór, a potem już zaczyna budzić”. Dotyczyło to Mikołaja I, który odszedł w 1855 roku, oraz ówczesnego cara Aleksandra II. Nie zapomnijmy też o poemacie „Modlitwa” (maj 1860 roku), stworzonym w trzech wariantach: w drugim wariancie poeta prosił: „Carów, krwawych szynkarzy, w kajdany okuj, w głębokim lochu zamuruj”, ale ostatecznie – w trzecim wariancie – zastąpił to modlitwą o miłosierdzie i przebaczenie: „Powstrzymaj tych, którzy zło zaczynają, w kajdany nie kuj, w głębokie lochy nie zamurowuj”. Jurij Barabasz widział w tym dynamikę duchowo-etycznego rozwoju Szewczenki: „Oczywiście, o ostateczności podsumowania nie ma tu mowy, i w ogóle wątpliwe, by to pojęcie miało zastosowanie do procesu duchowo-twórczego, tym bardziej do takiego artysty jak Szewczenko”. Nie zagłębiając się w inny wielki temat, zauważę w kontekście naszego, że w obu modlitewnych przypadkach pierwotnym, pierwszym i niezastąpionym, a zarazem nieuwypuklonym jest właśnie sprawiedliwy gniew… Taras Szewczenko doskonale niuansował użycie tego słowa: od „nie na gniew wam będzie powiedziane” w noweli „Bliźnięta” do już wspomnianego „rzekł w gniewie” w wierszu „Ozeasz. Rozdział XIV”. Moim zdaniem leksem „gniew” w rozumieniu Szewczenki, będąc sam w sobie najmniej wyartykułowanym w jego twórczości, jest pod względem istoty jednym z najbardziej w niej obecnych. __________________ 1 Historia literatury ukraińskiej w 12 tomach. T. 4. 1 Taras Szewczenko. Autor Iwan Dziuba. Kijów: Naukowa Dumka, 2014. S. 713. 2 Pawliczko D. Wspomnienia. T. 4. Kijów: Jarosławów Wał, 2018. S. 66. 3 Zob.: Szewczenkowska encyklopedia: w 6 t. T. 6. Kijów, 2015. S. 778, 780. 4 Hruszewski M. Dzieła: w 50 t. T. 23. Lwów: Świt, 2014. S. 552–553. w obwodowej gazecie „Donieczczyna” do Putina: zabierz precz swoich terrorystów z ukraińskiej ziemi... Wiktor Petrowycz pozostawał w dziennikarstwie do ostatnich dni, a gazeta „Słowo Proświty”, w której często publikował, trafi do domów bez niego. Słowa współczucia żonie Halinie, synom, wnukom, wszystkim bliskim i przyjaciołom składają obwodowa organizacja NSKU Donieczczyzny, prosvityanie i społeczność miasta Słowiańsk, które on bezgranicznie kochał. Świetla pamięć...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

S t r a t a

4 marca w Słowiańsku odszedł na wieczną granicę Wiktor Petrowycz Skrypnyk, starszyzna regionalistów i dziennikarzy Doniecczyzny, członek Proświty. Jeszcze 2 stycznia witaliśmy go z okazji 85. urodzin, wspominaliśmy drogę redaktora gazety „Wiadomości”, autora licznych książek o historii miasta przed wojną i w czasie wojny. Nie zapomnieliśmy jego reportaży z Słowiańska okupowanego w 2014 r., jego osobistego apelu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Modlitwa za Ukrainę»

Ukraińscy artyści, którzy stworzyli arcydzieło pod tytułem „Modlitwa za Ukrainę”, przekazali swoje dzieło Patriarsze Ekumenicznemu, który 5 stycznia 2019 roku podpisał Tomos o autokefalii Prawosławnego Kościoła Ukrainy. O tym poinformował na Facebooku autor pomysłu i organizator, Narodowy Artysta Ukrainy Wołodymyr Kozjuk, cytuje go portal „Chronikers”. „Wspólnie z artystą Władysławem Zadworskim napisaliśmy ikonę Matki Bożej. To nie jest zwykłe dzieło sztuki. To modlitwa za Ukrainę, napisana farbami, wiarą i sercem” – powiedział artysta. Według Wołodymyra Kozjuka jedna z takich ikon została wcześniej podarowana Jego Beatitudo Metropolicie Kijowskiemu i całej Ukrainy Epifaniuszowi. Drugą zaś artyści mieli zaszczyt przekazać Patriarsze Ekumenicznemu Bartłomiejowi. „W Rezydencji Patriarszej na Fanarze wspólnie modliliśmy się za Ukrainę, za sprawiedliwy pokój i za siłę naszego narodu. Otrzymaliśmy także błogosławieństwo dla naszych artystycznych i duchowych projektów oraz dalszej działalności” – powiedział Kozjuk. Jak mówi artysta, „Modlitwa za Ukrainę” to nie tylko ikona czy obraz, lecz duchowy akt wspólnej obecności i odpowiedzialności. To cicha modlitwa, wcielona w malarstwo – obraz-zwrócenie się, w którym tradycja sakralna staje się językiem współczesności, a sztuka przemienia się w przestrzeń wspólnego bólu, nadziei i wewnętrznej ciszy. Zdjęcie z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i anglizowane konie chodzą po ulicy, i fontanny biją, i kumys sprzedają…”. Po przebudzeniu poeta bardzo się ucieszył, że to tylko sen, że nie jest dezerterem, bo gdyby coś takiego stało się naprawdę, znów wcieliliby go do wojska. Zapis z 4 lipca, poeta spał przy cichym deszczu: „…widziałem we śnie nieboszczyka Karła Pawłowicza Briułłowa i z nim razem towarzysza swojego Michajłowa […]…Potem przeszliśmy do pracowni, która jest w portyku, razem z Karłem Pawłowiczem… Ale uderzył grom i obudziłem się.” Przerwany sen trwał dalej: „W drugiej sesji zobaczyłem w Moskwie Michaiła Siemionowicza Szczepkina, tak samo świeżego i rześkiego, jak widziałem go ostatni raz w 1845 roku. Rozmawialiśmy o teatrze, o literaturze”. W tym samym śnie spotkał się z Kuliszem i skomentował go tak: „Od niedawna zaczęły mi się przedstawiać we śnie dawno widziane przeze mnie miłe sercu przedmioty i osoby. To prawdopodobnie dlatego, że teraz ciągle o nich myślę. Kładąc się wczoraj spać, myślałem o „Oblężeniu Pskowa” i o „Genzeryku” Briułłowa. I zobaczyłem we śnie ich wielkiego twórcę”. Wspomniał niedokończone dzieła swojego nauczyciela, szczerze żałując, że pozostały nieukończone. Jeszcze dzień później, 6 lipca, przyszedł podobny sen: „Widziałem we śnie Akademię Sztuk Pięknych. Michajłow pokazywał mi jakąś nieukończoną kopię[…]”. 7 lipca: „Widziałem dzisiaj we śnie Moskwę, nie spotkałem nikogo ze znajomych i świątyni Zbawiciela nie widziałem. Byłem na Placu Czerwonym i Wasyla Błogosławionego nie widziałem. Szukałem w Gostińskim Dworze iwanowskiego płótna na koszule i nie znalazłem.” Nic dobrego nie znalazł w Moskwie… Widocznie nie widział tych świątyń, ponieważ nie lubił obu tych budowli, ucieleśnienia, według jego własnego wyrażenia, „tatarsko-moskiewskiego stylu”. Tego dnia znów zaczęły się rozmowy, które nie lada poruszyły cały garnizon, oczekiwany przyjazd augustianowskiego gościa, wielkiego księcia Konstantego. Z tej okazji miał być urządzony przegląd, który zaczął się o godzinie 7 rano. Poetę, może z najlepszymi intencjami, wyznaczono do warty honorowej. Można sobie wyobrazić, jak się „ucieszył”… Plotki o przyjeździe wysokiego gościa, na szczęście, okazały się tylko plotkami. A daremne przygotowania do wizyty wywołały taki zapis: „Panie, czy nadejdzie wreszcie dla mnie godzina odkupienia? Nadejdą kiedyś dla mnie te błogosławione dni, kiedy będę czytać te obrzydliwe prawdziwe opowieści jak fałszywy sen, jak niebywałą niebylicę?”. 9 lipca po bezsennej nocy, spowodowanej niewysłowioną tęsknotą, Taras o świcie wykąpał się w morzu i zasnął na piasku brzegu Morza Kaspijskiego: „Widziałem we śnie nieboszczyka Arkadija Rodziankę w jego Wesołym Podolu, blisko Chorola. Pokazywał mi swój zbyt wymyślny ogród. Rozprawiał o wzniosłej prostocie w ogóle, a w literaturze w szczególności. Łajał na czym świat stoi brudnego cynika Gogola, a w szczególności „Martwe Dusze” karał niemiłosiernie…”. Sam Szewczenko szanował Gogola i jego dzieła, zwłaszcza „Martwe dusze”, nawet prosił Warwarę Riepniną o jego adres, żeby napisać list do pisarza. Rodzianko w tym samym śnie czytał swoje wiersze, które poeta nazwał „najbrudniejszymi”. Opowiadając sen, poeta wspomniał swój pobyt w Wesołym Podolu w 1845 r., bardzo dziwiąc się, że przyśnił mu się ten niesympatyczny człowiek, którego już całkiem powinien był zapomnieć. 11 lipca, poeta, przygotowując się do wyjazdu, zamówił torbę na suchary, spakował swoją nędzę i książki. Pod wieczór u komendanta był obiad z pielmieni. Taras śpiewał swoje ulubione pieśni: o kozaku Szwaczce i „Oj zejdź, zejdź gwiazdeczko wieczorna…”, ale myśli jego były o pokładzie parowca, który wreszcie zabierze go stąd. Pieśni przywołały wspomnienia o weselu Kulisza, o jego młodej pięknej żonie, i zasnął: „…widziałem we śnie Nowogród Siewierski (prawdopodobnie w następstwie czytania „Aleksieja Jednorożca”)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Sny Tarasa Szewczenki

Nadia NAUMOWA, Muzeum centrum historycznego m. Kijowa. Snom jako części ludzkiego bytu i łączności mózgu z podświadomością człowiek od dawna, pragnąc zrozumieć za ich pomocą sens swojego istnienia, nadawał wielkie znaczenie. Sny zawsze interesowały ludzi: wierzono im, a jednocześnie się ich bano, tłumaczono je w specjalnych „sennikach”. W podaniach ludowych istniało pojęcie „snu proroczego”, tak samo jak „dobrego i złego”. Snami zajmowali się znani uczeni, a nawet lekarze, lecz tajemnice snu pozostają nierozwiązane do dziś. Wiadomo, że dla utalentowanych ludzi sen mógł stać się impulsem do odkrycia naukowego lub twórczości. Tak było i u poety Tarasa Szewczenki. O swoich snach i rozmyślaniach nad nimi opowiadał w listach, w Dzienniku, w rosyjskich powieściach i w twórczości poetyckiej. Całkiem prawdopodobne, że odchodząc od realnego snu, stworzył swój słynny poemat „Sen” i włożył w, może nie tak wyraźny, wątek swojego snu to, co chciał wyrazić: wszystko, co go poruszało i co go bolało. Taki zabieg w folklorze i w literaturze pięknej jest bardzo dawny: opisy snów można spotkać w Starym i Nowym Testamencie, w eposie ludowym, w kronikach historycznych. Do przekazu marzeń sennych uciekało się wielu autorów, którzy chcieli pod osłoną fantasmagorii wyrazić własne przekonania i idee. Do tematu „Sny Tarasa Szewczenki” zwracali się naukowcy-szewczenkoznawcy, rozpatrując temat w różnych aspektach. Ale warto jeszcze raz porozmawiać o nich nie z punktu widzenia mistyki, a z punktu widzenia żywej praktyki ludzkiego życia i ludzkiej osobowości, którą sny, bez wątpienia, na swój sposób odzwierciedlają. Obraz snu występuje we wczesnych, studenckich pracach Szewczenki-artysty: akwarelowa kopia z Karola Briułłowa „Sen babci i wnuczki” powstawała nie tylko z punktu widzenia ćwiczenia. Sam wątek zainteresował: młoda dziewczyna widzi we śnie jakieś koszmary, a babcia, przeciwnie, swoją młodość i ukochanego. „Chłopiec z psem w lesie” – etiuda wykonana na cmentarzu smoleńskim, na której przedstawiono chłopca, który beztrosko zasnął, snu jego strzeże jedyny wierny przyjaciel, pies. Na autoilustracji do poematu „Slepaja” widzimy matkę i córkę, która śpi na jej kolanach. Na akwareli-ilustracji do poematu A. Puszkina „Połtawa” Maria przedstawiona jest w czasie, gdy matka budzi ją, by przekazać straszną wieść o straceniu przez Mazepę ojca. Przebudzenie artysta przedstawia jako przejście od snu do rzeczywistości. Na akwareli „W haremie” dziewczyna słodko śpi (z oddali widnieją sylwetki minaretów). Przypomina się nasza rodaczka, która „poturczyła się, pobusurmaniła” w niewoli, jak o tym mowa w dumie „Marusia Bohusławka”. Ciekawe, że podobny wątek ołówkiem (dziewczyna śpi na kolanach u Turka) artysta powtórzy później, po zesłaniu. Etiuda chłopca, który zasnął, pozując artyście, też wykonana po zesłaniu, w Petersburgu. Znamy jego imię: Borys Suchanow-Podkołzin, który później napisze wspomnienia o Tarasie Szewczence, gdzie wspomina o tym, jak trzy razy w tygodniu przychodził do pracowni Szewczenki na lekcje rysunku. W ten sposób jego matka chciała pomóc poecie materialnie. Te wspomnienia są ciekawe tym, że czytamy w nich dziecięce wrażenia chłopca-nastolatka: zapamiętał szczegóły bytowe pracowni, rysy charakteru Szewczenki i to, jak Taras pracował nad kompozycją „Rusałki” (do niej też pozował: „Dla przedstawienia kozaka zdarzało mi się długo leżeć na kanapie”). Na akwaforcie „Sama sobie w swoim gospodarstwie” przedstawiona jest kobieta „lekkich obyczajów”, Taras takich, nawiasem mówiąc, nigdy nie potępiał. W domu, w swoim mieszkaniu, ona choć przez jakiś czas może czuć się wolną. Własne sny Taras Szewczenko zapisywał do dziennika, który zaczął prowadzić już na zesłaniu. W pierwszych zapisach mówi, że już jakoś próbował utrwalać na papierze wszystko, co się dzieje, ale później zrezygnował: wydało mu się to niewarte uwagi, bo cóż to za wydarzenia w tym zapomnianym przez Boga i ludzi kraju. Ale w tym samym czasie w obszernych listach do swojej szczerej przyjaciółki, księżniczki Warwary Riepninej, które pisane były z kontynuacją, prawie jak dziennik, opisywał przyrodę kraju, jego mieszkańców, a także z ironią i swój wygląd zewnętrzny. Te siedem listów wypełnionych jest poczuciem samotności, w jednym z nich właśnie mówi o tym, że spalił zeszyt, który założył do notatek, chociaż od razu tego pożałował. W 1850 r. korespondencja ustała, bo księżniczce zabroniono kontaktować się z szeregowym Orenburskiego batalionu liniowego nr 5 Szewczenką. Sam naczelnik III Oddziału hrabia A. Orłow uważał za swój obowiązek ostrzec o możliwych nieprzyjemnych konsekwencjach. 12 czerwca 1857 r. poeta robi pierwszy zapis w Dzienniku (tak nazywał dziennik). Pomagało to skrócić dni oczekiwania, które stawały się po prostu nie do zniesienia i jednocześnie jakby porozmawiać z samym sobą, przemyśliwując lata „poniewierki” i upokorzenia ludzkiej godności. Zapisując do Dziennika nieznaczne codzienne wydarzenia, poeta opowiada o rutynie żołnierskich dni, które przeplatają się z rozmyślaniami o literaturze i sztuce, lirycznymi wspomnieniami o dzieciństwie, młodości, Petersburgu, Akademii, Ukrainie i zaciekawiają czytelnika. Utrata składanego noża w tych miejscach jest niezwykle ważnym wydarzeniem przede wszystkim dlatego, że bez niego nie można zrobić sobie pamiętnika do zapisów. Następnego dnia, kontynuując zapis, wyraża myśl: można pisać wszystko, co chcesz: nikt przecież nie sprawdzi. Ale dziennik jest zawsze źródłem poznania człowieka, jego charakteru, nawet wtedy, gdy napisane nie do końca odpowiada realnym wydarzeniom, a pozostaje subiektywne. Warto zaznaczyć, że Szewczenko był zawsze uczciwy, sam ze sobą, w żaden sposób się nie usprawiedliwiając. Czasem zapis zaczyna się szczegółowym przekazem widzianego snu, którego wątek odbija nastrój i bieg myśli człowieka, który doświadczył niełatwych prób. Sny są ciekawe i swoimi wątkami, ale jeszcze bardziej tymi komentarzami, które idą od razu po ich przekazie. Nie uciekając się do skomplikowanych rozmyślań o ich mistycznej naturze, powiedzmy, że sam Taras zawsze szukał przyczyny tego czy innego swojego marzenia sennego w jakichś niedawnych i całkiem realnych wydarzeniach. W dzienniku zapisano 17 snów. Pierwszy sen (w dzień pod wierzbą, 18 czerwca 1857 roku) – to drogie sercu miejsca: „Widziałem we śnie Międzygórskiego Spasa, Dzwonkową Krynicę, a potem Wydubiecki monaster. A potem Petersburg i swoją miłą Akademię. Od niedawna zaczęły mi się marzyć we śnie znajome, dawno niewidziane przedmioty. Czy prędko zobaczę to wszystko na jawie? Marzenie senne miało na mnie wspaniały wpływ w ciągu całego dnia...”. Do wieczora ten błogi nastrój poety zmienił się, ponieważ przyszedł rozkaz przygotowania się do przeglądu garnizonu z powodu przybycia do umocnienia jakiejś ważnej osoby. Następnego dnia planowano dopasowanie amunicji. 3 lipca Szewczenko zapisuje: „Dzisiaj we śnie widziałem Łazarewskiego. Jakoby przyjechał po mnie do umocnienia i mimo moich argumentów o niemożności opuszczenia przeze mnie umocnienia bez przepustki, wywiózł mnie siłą [...] Wkrótce znaleźliśmy się w jakimś rosyjsko-tatarsko-niemieckim mieście, w rodzaju Astrachania. I wielbłądy, (powieść historyczna P. Kulisza). Po ulicy jeździli w staroświeckim ogromnym berlinie ogromni rudzi pijani mnisi, a między nimi znalazł się mój trzeźwy przyjaciel Semen Hułak-Artemowski. To wszystko pierogi tak nametamorfizowały.” 12 lipca minął miesiąc, odkąd poeta zaczął prowadzić dziennik; czas ten wydał mu się nieskończenie długi, zdążył już przywyknąć do swojego Dziennika, który stał się dla niego niezbędny. W zapisie z tego dnia znajduje się wiele rozważań i różnorodnych wątków. Tego wieczoru obszedł dwa razy fortyfikacje, a przy Drugiej baterii zatrzymała go pieśń, którą śpiewał wartownik: „Wozmutilsia nasz batiuszka sławnyj tichij Don”. Posłuchawszy jej, wrócił do domu i zasnął: „O świcie przyśniło mi się, jakoby przyjechał do Twierdzy Nowopietrowskiej feldmarszałek Saken wraz ze swoim przyjacielem, metropolitą kijowskim Eugeniuszem, i wezwali mnie do siebie. Ale ponieważ nie miałem żołnierskiego umundurowania, oprócz szynela, i to bez epoletów, więc póki przyszywali epolety, obudziłem się. I byłem serdecznie rad z tego niepowodzenia”. Ten banalny problem z amunicją tak wszedł mu do głowy, że nawet przyśnił się we śnie. W sobotę wieczorem Taras poszedł do Drugiej baterii z nadzieją, że posłucha „wczorajszego Bojana”, ale oczekiwania się nie spełniły i zasnął pod swoją wierzbą aż do rana. Co mu się śniło, tym razem z jakiegoś powodu nie zapisał, cieszył się jedynie, że wreszcie się wyspał, bo ostatnio często nękała go bezsenność. 17 lipca gdzieś pod wieczór niespodziewanie na morzu na horyzoncie pojawił się parowiec, który rzeczywiście przestraszył mieszkańców Twierdzy Nowopietrowskiej: a nuż to naprawdę wielki książę Konstanty albo gubernator, ale na parowcu nie było żadnych znamienitych osób. Mimo to sen poety był niespokojny, myśli go obsiadły i zasnął dopiero przed świtem: „We śnie widziałem Kulisza, Kostomarowa i Siemiona Artemowskiego, jakoby spotkałem ich w Łubniach podczas jarmarku Zaśnięcia Matki Bożej. Kulisza i Kostomarowa w zwyczajnych, a Artemowskiego w jakimś teatralnym kostiumie. […], a ja zaraz dla Kulisza rysowałem młodego niewidomego lirnika w tyrolskim kostiumie”. Sen ten nazwał „bezładem”, a Taras był wdzięczny wujowi, który go obudził. 19 lipca, dopóki nie wybili pobudki, Szewczenko 4 razy obszedł fortyfikacje, pokonując 12 wiorst. Noc była łagodna i księżycowa, a po północy zdrzemnął się. Znowu przyśniły mu się przyjaciele: M. Łazarewski, S. Lewicki, grali na skrzypcach i śpiewali ukraińskie pieśni: „Ja dołączyłem swój tenor do kapeli i śpiewaliśmy zgodnie i harmonijnie. „U stepu mohyła z witrom howoryła…”. Nie kończąc tej pieśni, zaczęliśmy inną, a mianowicie „Petrusia”, i tak głośno zaśpiewałem wersy – Lubliu, mamo, Petrusia, Pohoworu bojusia, że kapela zamilkła, a ja na ostatniej nucie się obudziłem”. Sen ten tak mu się spodobał, że już na jawie przeczytał wersy pieśni, które pamiętał „o szczęśliwym, białolicym rywalu Hryciu i znowu zasnął, modląc się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Morfeuszu, przedłuż przerwany miły sen”. Morfeusz spełnił moją modlitwę, tylko nie do końca. Przeniósł mnie do jakiegoś wschodniego miasta, najeżonego, jak igłami, wysokimi minaretami”, potem pojawiły się nieprzyjemne osoby: „spotykam ja, niby renegata Mikołaja Ewrestowicza Pisariewa w zielonym turbanie i z długą brodą. A bezręki Bibikow i obok niego Zofia Gawriłowna Pisariewa siedzą na balkonie i też w tureckim kostiumie. Oni coś mówili o kijowskim paszaliku. Sen ten przypomniał mu o kijowskich satrapach i u niego powstał zamysł poematu „Satrapa i Derwisz”. Szewczenko usłyszał od kogoś, że Pisariewa przeniesiono z Kijowa do Wołogdy, gdzie jakiś żołnierz prosto w cerkwi podczas sumy wymierzył mu w gębę za to, że ten zabrał przysłane mu pieniądze. Poeta wykłada plan poematu, którego akcja miała rozgrywać się na Wschodzie, a który tak i pozostał w zamyśle. Następne dziesięć dni były przepełnione radością: wreszcie przyszły dokumenty na zwolnienie. W niedzielę 28 lipca Szewczenko postanowił uczcić to wydarzenie ze swoim przyjacielem-Polakiem Fijałkowskim, ale ten z jakiegoś powodu nie przyszedł. Wracając do domu po wizycie u jeszcze jednego Polaka Mostowskiego, spotkał rodaka Andrija Oberemenkę, który odprowadził go do domu, rozesłał swoją szynel i położył spać pod gołym niebem pod wierzbą. Sen tej nocy zapisano 29 lipca: „Widziałem we śnie Siemiona Artiemowskiego z żoną, wychodzącego z sumy z cerkwi Pokrowy. Na Siennym placu niby rozplanowano park… W parku spotkaliśmy Kulisza, też z żoną i razem poszliśmy w gości do Michaiła Łazarewskiego. Wszystko, co sercu drogie, zgrupowało się tym razem w moim śnie”. Dalej cały zapis poświęcony jest historii znajomości z Andrijem, którego poeta szczerze polubił: „Poślijże ci Panie, mój niezmienny druhu, szybki koniec próby. I pomóż ci Przenajświętsza Matko Wszystkich Strapionych przejść te bezwodne pustynie, napić się słodkiej dnieprowej wody i wciągnąć w zmęczoną pierś powietrze naszej pięknej, naszej miłej ojczyzny”. Dalej przez miesiąc nie mamy żadnych wzmianek o snach. Szewczenko opuścił Nowopietrowskie umocnienie na łodzi rybackiej i znalazł się w Astrachaniu, żeby kontynuować drogę do Niżnego Nowogrodu Wołgą. Oczekując na parowiec, spędził w mieście nad Morzem Kaspijskim prawie trzy tygodnie. 3 września poeta już na parowcu „Kniaź Pożarski” zapisał swój nieprzyjemny sen, który przeniósł go z powrotem w niewolę: „Jadłem, piłem, spałem. We śnie widziałem Orską twierdzę i korpuśnego jefrejtera Obruczewa. Tak się przestraszyłem tego wstrętnego jefrejtera, że ze strachu obudziłem się i długo nie mogłem dojść do siebie po tym oburzającym śnie”. Podczas półrocznego pobytu w Niżnym Nowogrodzie poeta poznał aktorkę Katerynę Piunową, oświadczył się jej i bardzo przeżywał odmowę. Historia tych nieszczęśliwych zaręczyn stała się niby upokarzająca dla niego, bo rodzice nie dawali odpowiedzi na całkiem poważną propozycję ręki i serca, a sama Kateryna zaczęła unikać spotkań. Może ktoś inny od razu zrozumiałby sytuację, ale naiwny Taras pomyślał, że ona go nie zrozumiała tylko przez swoją młodość, biorąc go za banalnego teatralnego kochanka. Boi się być śmiesznym w jej oczach, kontynuuje zachwycać się jej grą, zwłaszcza w roli Antoniny w dramacie „Paryscy nędzarze” i chce dopomóc jej przeprowadzce do Charkowa. Oto tutaj ona zaczyna mu się śnić. 5 lutego: „Widziałem ją we śnie. Czy to na dobre? Niby ona ślepa nędzarka, ale taka młoda i ładniutka. Stoi przy jakimś ogrodzeniu czy płocie i wyciąga rękę w imię Chrystusa. Chciałem podejść z jakąś drobnizną, ale ona nagle zniknęła. To kontynuacja roli Antoniny. Nic więcej”. Ale to jednak było coś innego, następne sny Taras już zaczyna wyjaśniać, znajdując właśnie w nich odpowiedzi na swoje wątpliwości. 22 lutego: „Trzeci raz widzę ją we śnie i ciągle jako nędzarkę. To już nie w następstwie roli Antoniny, a w następstwie jakich danych – nie rozumiem. Dzisiaj przedstawiła mi się brudna, szpetna, obdarta, półnaga i mimo wszystko w małorosyjskiej siermiędze, ale nie w białej, jak wcześniej, a w szarej, podartej i brudem splamionej”. Już następnego dnia poeta wyjaśnia sobie to: „Sen w rękę. Wracając z poczty, zaszedłem do Władimirowa i usłyszałem, że moja ukochana Piunowa, nie doczekawszy się listu z Charkowa, zawarła umowę z tutejszym nowym dyrektorem teatru… Jeśli to prawda, to w jakież relacje postawiła ona mnie i Michaiła Siemionowicza ze Szczerbiną? W odrażające! Oto ona gdzie, moralna nędza, a ja bałem się materialnej…”. Często prawda poznawana jest nie tylko rozumem, ale i sercem. Ten sen otworzył mu oczy na zachowanie Kateryny, którego on nijak nie mógł sobie wyjaśnić. Spotkawszy ją na ulicy, poeta nie potrafił nawet się ukłonić. A przecież żeby urządzić młodą aktorkę w Charkowskim teatrze, prosił o protekcję swojego przyjaciela, wielkiego aktora Michaiła Szczepkina. Taras pisze w dzienniku, że ma nadzieję zapomnieć Piunową, jak wszystkie swoje poprzednie straty i niepowodzenia. Dalej była Moskwa, Petersburg, wrażenia ze spotkań ze starymi przyjaciółmi, podróż na Ukrainę. Wspomina Taras Szewczenko swoje sny i w listach do bliskich osób, w szczególności 20 sierpnia 1859 r. do brata Warfołomija Szewczenki, kiedy pisze o zamiarze osiedlenia się nad Dnieprem, gdzie już wybierał działkę ziemi: „Czy ty zrobiłeś coś z Wolskim? Jak nie, to zrób, jak umiesz i jak ci Bóg pomoże, bo mnie w dzień i w nocy śni się owa błogość nad Dnieprem, którą my z tobą oglądaliśmy”. Szewczenkowe sny wcieliły się w niezwykle oryginalne utwory poetyckie. Do tematu snu ucieka się w poemacie „Ślepa”, gdzie proroczy sen bohaterki Oksany, który ona opowiada matce – to zawiązanie utworu. Możliwość powiedzenia czegoś ważnego, nadawszy mu formę snu, wciela się w poemacie „Sen”. Można całkiem przypuścić, że Szewczenko rzeczywiście widział we śnie, jak leci nad Ukrainą. Wiadomo, że dzieciom i młodym ludziom do pewnego wieku często śnią się sny, w których latają (jedna z oznak młodości). O poemacie „Sen” napisano wiele, ale główne w nim jest ów moment spojrzenia z wysokości ptasiego lotu na rodzinny kraj, rzeczywiście, poraża. Tutaj i malownicze krajobrazy Ukrainy, i jej ludzie, a jeszcze obrazy Petersburga, zbudowanego na kościach ukraińskich kozaków, i Syberii. Odwołanie do snu dało autorowi możliwość pokazania nieogarnionych przestrzeni imperium, groteskowe obrazy „generalnego mordobicia” przy dworze cara. Poeta nazywa swój utwór „komedią” i przeprasza: „takie tylko śni się obłąkanym pijakom” i za to, „…że nie swoje opowiedział, a to, co przyśniło się”. Ale epigraf do utworu (Jana, rozdział 14, werset 17) mówi czytelnikowi, że to żaden nie sen, a prawda, którą autor pragnie przekazać ludziom. Poezja „Nie spało się, a noc, jak morze…” z cyklu „W kazamacie” (z fabuły – to zesłanie): w koszarach, gdzie „nie zagadasz ani o morzu, ani o niemowlęcych snach…” poeta usłyszał rozmowę dwóch żołnierzy, jeden z nich rodak-Ukrainiec opowiada, że dobrowolnie poszedł w moskale, żeby zapomnieć swój żal i nie narobić nieszczęścia, zabijając panicza, który uwiódł jego narzeczoną. Ten wątek, który stale powtarza się u Szewczenki, kończy się słowami: „Ja zacząłem przed światem drzemać I panicze mi się przyśniły I nie dali, podli, spać.”. Mamy jeszcze dwa utwory poetyckie pod tytułem „Sen”. Jeden, napisany na zesłaniu (Góry moje wysokie…). Znowu, wychodząc od realnego snu, poeta tworzy obraz rodzinnego kraju z tymi ikonicznymi zabytkami historycznymi, które stały się jego uosobieniem: „Sobór Mazepy, mogiła ojca Bohdana, droga na Kijów, kozackie wsie Trachtemirowo i Monastyryszcze, Trzybrackie mogiły (wszystko to rysował Szewczenko-artysta jeszcze w czasie swoich podróży po Ukrainie), rzeki Trubajło i Ałta oraz góry nad Dnieprem koło Kaniowa: Taki to na obczyźnie Sen mi się przyśnił, Jakbym znowu na wolności Na świat się narodził. Dajże, Boże, kiedykolwiek Choć na starość, stanąć Na tych górach okradzionych W małej chacie. Chociaż serce zmęczone Potoczone smutkiem, Przynieść i położyć Na dnieprowych górach. Tą poezją, bardziej niż słynnym Testamentem, Taras jakby zaprogramował swój wieczny spoczynek na Kaniowskich górach. A jeszcze w wierszach wspominane są sny nieprawdziwe, łaskawe: „I pomodlił się, że nie prawdziwym, A snem łaskawym rozeszło się, Łzami-wodą rozlało się Dawne święte dziwo!” – słowa z wiersza „Gdybyśmy spotkali się znowu…”, skierowane do Anny Zakrewskiej, w której poeta był zakochany w młodości. Poezja „Bywa w niewoli czasem wspomnę…”, (Orenburg 1850 r.) zaczyna się słowami: „…zasnąłem, Bogu się nie pomodliwszy!.. Oto mi się przyśniło… Świnią zasnąwszy, zwyczajnie, taki i sen się przywidzi…”. Widział we śnie dzieciństwo i jagnięta, które pasł jako mały chłopiec. Dalej idzie jeden z ulubionych obrazów kozackiej mogiły: rozwarła się mogiła i z niej podniósł się kozak. Te kurhany-mogiły z tych pierwszych lat, kiedy człowiek zaczyna uświadamiać sobie siebie jako odrębną osobowość, weszły w życie małego Tarasa jako symbol rodzinnego kraju i na zawsze zawładnęły jego wyobraźnią. We śnie kozak bierze małego na ręce i niesie do mogiły: „Patrz, dziecko, oto kozacy (Jakby mi mówił, – na całej Ukrainie Wysokie mogiły, patrz, dziecko, Wszystkie te mogiły wszystkie takie. Nadziane naszym szlachetnym trupem, […] Oto wolność śpi Wszyscy my jednakowo na wolności żyli! Wszyscy my jednakowo za wolność legli Wszyscy my i wstaniemy… Ty zaś ludziom opowiesz, jak dorośniesz, synu” […] „ – A potem jagnięta przyśniły się w życie, łanowy biegnie i bije mnie mocno” …» [...] «I do dziś boli, Jak sen ten wspomnę. A jak przypomnę Kozaka w mogile, to i do dziś nie wiem, Czy to było naprawdę, czy to było tak, Mara jakaś”. Taras włożył w opowieść kozaka swoje wyobrażenia o dramatycznych momentach historii Ukrainy: „...jak my biliśmy się, umieraliśmy, za co my głowy składaliśmy w te mogiły?”. I do dziś śni się: pod górą między wierzbami oraz nad wodą biała chatka… To już zupełnie inny sen, sen-idylla, obraz tego dzieciństwa, jakim go przedstawił artysta Szewczenko na obrazie „Wiejska rodzina”, jego marzenie o rodzinnym szczęściu. W powieści „Księżna” wspomina siebie, białowłosego pięcioletniego chłopca, swoje szczęśliwe dziecięce sny pod gołym niebem w sadzie pod jabłonią, sny, które zawołały go przez pola w step za wsią szukać żelaznych słupów, które podpierają niebo. Wiersz „Siostrze” zaczyna się idyllą, spotkaniem z siostrą: „I śni się sen mi:[…] Patrzę, w ciemnym sadku Pod wiśnią w chłodku moja jedyna siostra! [… ] – Mój braciszku! Mój ty losie! – I my obudziliśmy się. Ty… Na pańszczyźnie, a ja w niewoli!..” – oto taka smutna rzeczywistość staje przed nimi po przebudzeniu. Jeszcze jeden sen – sen matki-pańszczyźnianej w poezji (Na pańszczyźnie pszenicę żęła…). Młoda matka, zdrzemnąwszy się nad synem, widzi go dorosłym, żonatym i wolnym, widzi i swoich wnuków. Ten sen – ucieleśnienie ideałów autora o godnym ludzkim życiu i szczęściu. Kochał ten wiersz i tak chciał, żeby stał się proroczy, że stworzył kilka autografów: zadedykował go Markowi Wowczkowi, zapisał tę poezję w Dzienniku, z datą „13 lipca”, potem w „Większej księdze”, napisał go w liście do Marii Maksymowicz i w liście do Michaiła Szczepkina. Ogółem istnieje 6 jego autografów. W gorzko smutnym wierszu „L.”, napisanym po zerwaniu z narzeczoną Likerą Połusmak, też mowa o snach, o tych, po których przychodzi rozczarowanie. Przyśnią się dzieciątka mi, Wesoła przyśni się matka Dawno-miniona i jasna, Przyśni się sen mi… i ty!.. Nie, ja nie będę odpoczywać. I w mały Rajeczek mój cichutko-cicho Podkradniesz się, narobisz nieszczęścia Zapalisz raj mój samotny. A jeszcze u Szewczenki jest idea snu wyrażona w pełnym negatywie: „Przespałeś stepy, lasy i całą Ukrainę” („Czyhrynie, Czyhrynie…”) Właśnie tak wyraża swój pogląd na wynik działalności hetmana Bohdana. Śpij, Czyhrynie, niech giną U wroga dzieci Śpij, hetmanie, póki wstanie Prawda na tym świecie. Nie darował poeta Bohdanowi jego Perejasławskiej rady, która przekształciła Ukrainę w „obrzeża” imperium. Rosja zagarnęła Syberię, Kazachstan i Kirgistan, Kaukaz. Ukraina zaś, jakby, dobrowolnie poszła „pod rękę moskiewskiego cara”. Zakołysane przez cara Mikołaja śpią prawda i wolność: „Nie czekaj spodziewanej wolności, ona zasnęła: car Mikołaj przyśpił…” („Ja nie choruję, niech nie zapeszę…”). Poeta i sam boi się zasnąć, bo „…jeszcze gorzej – spać, spać, I spać na wolności, i zasnąć na wieki-wieków i śladu nie zostawić żadnego…”. „Nie daj spać chodzącemu…” – prosi on Boga. („Mijają dni, mijają noce…”). A jeszcze wrogowie łaskawi w poezji „Mnie wszystko jedno…” przyśpią Ukrainę „i w ogniu jej okradzioną zbudzą…”. Nie życzy on sobie takiego snu dla matki-Ukrainy. Te słowa jego okazały się prorocze obecnie dla nas, wtedy jeszcze „nienarodzonych” jej dzieci. Czy nie czujemy, że i my coś przespaliśmy. Ale nadzieja, wiara w zwycięstwo dobra nad złem była zawsze z Tarasem, ona umacniała go przychodząc, nawet w chwilach głębokiej rozpaczy: Nadzieję w sercu powitam, Cicho-cicho zaśpiewa I Boga Bogiem nazwę. I, wreszcie jeszcze: Przerwie się słowo, jak woda, I gęstwina-pustynia niepolana Uzdrawiającą wodą umyta, Obudzi się...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kolejnego numeru, wymyślaliśmy wideoinstalacje, którymi się zajmowałam, wyłapując światło w naszych niełatwych warunkach. Równolegle szukaliśmy sposobu, jak przedstawić współczesnemu słuchaczowi pieśni, które przetrwały wieki. Formułowaliśmy myśl, którą chcemy przekazać za ich pomocą. Bardzo trudno jest wyróżnić kogoś osobno spośród uczestników koncertu. Osobiście dla mnie odkryciem w tym programie koncertowym stał się aktor Mykyta Konowałow. Po raz pierwszy brał udział właśnie w koncercie, chociaż gra już w wielu spektaklach. Ten występ można uznać za potężny debiut Mykyty z jego dążeniem do maksymalnego zagłębienia się w atmosferę folklorystyczną. Nie można pominąć uwagą także naszej artystki-wokalistki Natalii Kuczer, na którą w tym programie koncertowym przypadła lwia część partii wokalnych, z którymi poradziła sobie godnie i z kobiecą wrażliwością. A ogólnie każdy włożył wielką cząstkę swojej duszy, swojego talentu. Oprócz prób, które odbywały się w teatrze, aktorzy pracowali nad partiami wokalnymi w domu, aby jak najlepiej wykonać pieśni. Bardzo ciekawe jest też to, że na równych prawach pracowały dwa zespoły – teatr „Berehynia” i zespół „Krałycia”, wspierały się i pomagały sobie nawzajem. Dzięki temu widz mógł zobaczyć historię z różnych perspektyw, z różnych pokoleń wiekowych. Tym razem kładliśmy nacisk nie na kostiumy, a na wideoinstalacje. Staraliśmy się za pomocą nowoczesnych technologii stworzyć kolaże ze starych fotografii. Znowuż przemyśliwując teksty pieśni ludowych wykorzystanych w programie. Pracowaliśmy bardzo szybko i czasu na stworzenie programu było za mało. I zapewne do końca nie zdążyłam nacieszyć się procesem prób, nie zdążyłam w pełni pojąć, że produkt został już stworzony. Jak zawsze jest gdzie się rozwijać, jest nad czym pracować. Mam nadzieję, że ten projekt będzie żył dalej. Jest jeszcze wiele zamysłów, które chciałabym tam włączyć. Jeśli chodzi o wcześniej zapowiadany spektakl „Zernoschowyszcze” (Spichlerz), to na razie prowadzony jest proces przygotowawczy. Mam nadzieję, że w najbliższym czasie będziemy mogli wreszcie przystąpić do pełnowartościowej pracy nad spektaklem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Pieśni o walce

Kijowski Akademicki Teatr Ukraińskiego Folkloru „Berehynia” zaprezentował nowy program koncertowy, stworzony z okazji Dnia Rewolucji Godności. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda Mezuła Autorem koncepcji jest zasłużony pracownik kultury Ukrainy Iwan Sinelnikow, którego nazwisko jest dobrze znane wśród profesjonalnych muzyków, a nazwiska jego uczniów brzmią w przestrzeni kulturalnej Ukrainy. Na koncert dobrano pieśni przesiąknięte heroizmem, dumą i godnością narodu ukraińskiego. W nowym programie teatru zabrzmiały rzadkie wzory folkloru z różnych regionów Ukrainy, niektóre z nich po raz pierwszy na scenie. Większość pieśni zebrał Iwan Sinelnikow podczas ekspedycji folklorystycznych. Niektóre wsie, w których mieszkali nosiciele tych pieśni, niestety zniknęły już z mapy geograficznej. – Od dawna planowałem zrealizować inscenizację, do której weszłyby pieśni kozackie, historyczne, rekruckie – opowiada Iwan Sinelnikow. – Wiele zebranego przeze mnie materiału nie weszło do tego programu, ponieważ miał on być zwięzły. Mam nadzieję, że te pieśni znajdą swoje miejsce w innych, nie mniej interesujących programach teatru „Berehynia”. Materiał do inscenizacji został zebrany podczas licznych ekspedycji po Ukrainie, a także wykorzystano nagrania folklorystów z różnych regionów kraju. Niektóre utwory były znane jeszcze w minionym stuleciu. W szczególności, w swoim czasie Ukraiński Ludowy Chór im. Hryhorija Wer'owki wykonywał pieśń „A szcze sonce ne zachodyło”, która szczególnie podobała się autorowi programu, dlatego została włączona do koncertu. Zamykającą program stała się pieśń-requiem „Oj u lisi sosonońka”. Po raz pierwszy usłyszałem ją, pracując w poleskim zespole pieśni i tańca „Lonok”. Opracowania utworu dokonał Iwan Michajłowycz Słota. Obecnie znanych jest kilka autentycznych wariantów tej pieśni; w programie zabrzmiała ona w autorskiej wizji, przenikliwie i wzruszająco. Prace nad programem rozpoczęły się jesienią 2026 roku. Aktywna faza przygotowań trwała przez ostatnie tygodnie. Nie przeszkodziły nawet przerwy w dostawie prądu: próby odbywały się przy latarkach. Autor serdecznie dziękuje wszystkim uczestnikom koncertu, którzy głęboko zaangażowali się w ten repertuar. Zasłużony artysta Ukrainy Anatolij Pachomow zauważył, że w poprzednich programach koncertowych pracowało się łatwiej, ponieważ dominowały piosenki liryczne, obyczajowe, żartobliwe lub utwory o miłości. Tymczasem ten program jest emocjonalnie poważny, z subtelnie przekazanymi ludzkimi przeżyciami i bólem. Dziś wszyscy przeżywamy straty bliskich i żołnierzy, dlatego ten temat głęboko poruszył serca zarówno wykonawców, jak i słuchaczy. Wszystkie utwory koncertu łączy motyw walki. Tradycja pieśni ukraińskiej ma wiele utworów o takim charakterze, dlatego zespół planuje w przyszłości nadal tworzyć programy poświęcone tym, którzy walczyli i walczą o Ukrainę. Wraz z aktorami teatru «Berehynia» w koncercie wystąpili uczestnicy zespołu folklorystycznego «Kralica» Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki. Starsze i młodsze pokolenie w tandemie podarowało słuchaczom niezrównane wzory ukraińskiego folkloru. Szczególne podziękowania dla solistów: Haliny Taturiewicz, Wołodymyra Sinelnykowa, Anny Bubenszczykowej, Daryny Borodij. Także – studentom, członkom zespołu «Kralica»: Anastasiji Serdiuk, Ołeksandrze Maruszenko, Nazarijowi Hrygorczukowi, Zofii Myłyszenko, Chrystynie Zakurennej, Dianie Biłowej. Szczególne podziękowania utalentowanemu muzykowi i korepetytorowi Jewhenowi Żarinowowi, który uczestniczył w tworzeniu programu. Ważnym elementem emocjonalnego scenicznego wcielenia była współpraca z reżyserką teatru «Berehynia» Tetianą Awramenko. Na prośbę o pomoc w przygotowaniu programu – odpowiedziała od razu i aktywnie włączyła się w pracę. Współpraca trwa już nie po raz pierwszy. Tetiana Awramenko głęboko odczuła sens każdej piosenki, stworzyła artystyczną oprawę materiału muzycznego – wizualizacje, efekty specjalne i spójną koncepcję reżyserską. O tym koncercie można mówić wiele, ale najlepiej odwiedzić teatr „Berehynia” i osobiście zobaczyć programy koncertowe, które rodzą się z miłości do ukraińskiej pieśni i pamięci o walce. – Niezwykle interesująco jest pracować z Iwanem Sinelnikowem – kontynuuje rozmowę Tetiana Awramenko, reżyserka-realizatorka. – Wcześniej razem opracowywaliśmy materiał, który już był w „Berehyni” i wymagał silnego kierownika muzycznego. On dołączył i bardzo mi pomagał, dzięki czemu spektakle nabrały nowego smaku. A nowy program stał się naszą pierwszą wspólną pracą, którą tworzyliśmy od zera. Ten projekt można uznać za start naszej pełnoprawnej współpracy, która była dla mnie niezwykle interesująca i ważna. Podczas naszej wspólnej pracy nauczyłam się wielu rzeczy. Mam nadzieję, że będziemy dalej pracować w tym samym duchu, a nasza współpraca będzie nabierać tempa. Naszą koncepcją było poświęcenie tego koncertu bohaterom Rewolucji Godności, Niebiańskiej Setce. Chcieliśmy też opowiedzieć o współczesnych wojownikach przez pryzmat wieków i pokoleń, które były przed nami. Dołączyłam do procesu prób, kiedy Iwan Hryhorowycz już opracował partie wokalne i materiał muzyczny. Opracowaliśmy plan programu muzycznego, a na kolejnej próbie zajmowałam się już bezpośrednio inscenizacją. Pracowaliśmy nad ideą, aby do każ-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

O Ukrainę walczył i szczerze ją kochał

Z głębokim smutkiem zawiadamiamy o niepowetowanej stracie — po przebytym udarze 26 lutego 2026 roku odszedł do wieczności proświcianin Ołeksandr KURSYK, który niedawno skończył zaledwie 40 lat. Przez dwa tygodnie lekarze walczyli o jego życie. Kochający ojciec trojga dzieci, wierny mąż, szczery przyjaciel i towarzysz broni, pozostawił po sobie jasną pamięć i znaczący ślad w życiu obwodu rówieńskiego oraz całej Ukrainy. Już od lat szkolnych Ołeksandr wyróżniał się aktywną postawą obywatelską, dociekliwością i nieobojętnością. Zdobywając wykształcenie na uczelniach Równego, brał udział w licznych zawodach intelektualnych, inicjował i wspierał projekty młodzieżowe oraz społeczne. Zawsze wyróżniała go sumienność, pryncypialność, otwartość i głębokie poczucie odpowiedzialności za wspólną sprawę. Poświęcił swoje życie służbie ludziom i państwu — jako znany dziennikarz, kierownik projektów medialnych, aktywny działacz społeczny. Wielokrotnie wybierany na radnego Rady Miejskiej w Równem, konsekwentnie i odważnie bronił praw wspólnoty, był głosem prawdy i sprawiedliwości. Aktywny członek zarządu Rówieńskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, organizator i uczestnik wielu inicjatyw kulturalnych, oświatowych i charytatywnych, szczerze troszczył się o rozwój ukraińskiego słowa, kultury i świadomości narodowej. Jako żołnierz, bez wahania stanął w obronie Ukrainy. Dowódca plutonu, p.o. dowódcy kompanii, brał udział w zaciętych walkach na kierunkach donieckim i charkowskim. Za męstwo i odwagę odznaczony licznymi wyróżnieniami. Przeżył rany, ale nie złamał się duchem, pozostając przykładem niezłomności, honoru i wierności przysiędze. Zarząd „Proświty” wyraża szczere kondolencje żonie Jewhenii, dzieciom, rodzinie, bliskim i jego towarzyszom broni. Dzielimy ból straty i chylimy głowy w żałobie. Jasna pamięć o Ołeksandrze na zawsze pozostanie w naszych sercach, w jego czynach i w tej Ukrainie, o którą walczył i którą szczerze kochał. Zarząd Rówieńskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wspomnieniach, jak inne postaci. To naprawdę coś ciekawego, niestandardowego. Trzeba myśleć, próbować, dociekać, szukać sposobów istnienia. Chór starców to część głównego bohatera. Po części to jego świadomość, po części jego myśli. A po części sumienie, które popycha do określonych działań. Zadaniem chóru nie jest pozwalać mu opuszczać rąk, lecz skłaniać do działania. Nie jesteśmy odrębnymi postaciami, nie możemy istnieć bez bohatera. Funkcją chóru jest podkreślać, wzmacniać jego życie wewnętrzne, jego lęki, przeżycia i zamiary. I decyzją reżysera było, aby te role wykonywały młode kobiety. Ten obraz tworzył się dość długo, ponieważ potrzeba było wiele czasu, aby znaleźć sposób istnienia. Po drugie, usprawiedliwić i odnaleźć cel istnienia. Trudność polegała na tym, aby stać się zrozumiałym, a jednocześnie wypełniać swoją funkcję. Bardzo pomagała nam choreografka Nina Zmerzła. Z nią spędziliśmy wiele czasu na poszukiwanie plastycznego rozwiązania, charakterów, środków istnienia, które widzi widz. Aktorzy rzadko bywają całkowicie zadowoleni ze swojej pracy, zwłaszcza z premier. A, jak wiadomo, pierwsze dziesięć przedstawień to premierowe. Mój mistrz Mykoła Mykołajowycz Rusznowski żartem mówił, że przyjaciół zaprasza się po dziesiątym przedstawieniu. Spektakl jest jak dziecko: rodzi się, a potem rośnie, rozwija się, tak samo i rola każdego w nim. Aktor zawsze szuka, zawsze znajduje coś nowego. Właśnie w tym polega specyfika zawodu aktorskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Metafora zbiorowej pamięci

Pierwszą premierą Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Młodego w 2026 roku stało się przedstawienie «Kartoteka» według utworu Tadeusza Różewicza. Reżyserem spektaklu jest Andrij Bakirow. Gatunek inscenizacji określono jako historię zniszczonych sensów. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda Miezuła Jedna scena. Jeden człowiek. I mnóstwo fragmentów życia, które nagle wypływają z pamięci, jak karty z szuflady. Przed nami pokolenie, które przeżyło katastrofę wojny, straciło ideały i punkty orientacyjne i nie zdołało zintegrować się z nową rzeczywistością. Bohater próbuje odtworzyć przeszłość poprzez kalejdoskop ludzi i wydarzeń, by zrozumieć, kim jest i co z niego pozostało. «Kartoteka» jawi się jako metafora zbiorowej pamięci: postacie są tu nie tyle odrębnymi osobowościami, co cieniami i funkcjami, które odbijają różne aspekty okaleczonego doświadczenia. Ta historia to ostra i precyzyjna diagnoza czasu, mówiąca o utracie wartości i poszukiwaniu własnego miejsca wśród szczątków przeszłości. Skłania do zastanowienia się nad tym, co wojna pozostawia w sercach ludzi i jak pamięć kształtuje nasze dzisiaj. Mieliśmy możliwość porozmawiać z aktorami, którzy grają w tym przedstawieniu. – Najpierw rozmawialiśmy z reżyserem – wspomniał wykonawca roli Bohatera Ołeksij Niezurko. – Idąc na spotkanie, jeszcze nie wiedziałem, jaka rola na mnie czeka. Już następnego dnia dowiedziałem się, że do głównej roli wybrano mnie i Walerija Borodawkę. Teraz czekam na jego wykonanie tej roli, które odbędzie się nieco później. Materiał jest dość trudny i bardzo interesujący. To było prawdziwe wyzwanie. Było jednocześnie i strasznie, i wesoło. Ponieważ po raz pierwszy przez prawie czterdzieści lat doczekałem się oficjalnej głównej roli na scenie głównej narodowego teatru. Po raz pierwszy pracowałem z reżyserem Andrijem Bakirowym. Chcę mu podziękować za taką możliwość, za zaufanie do nas wszystkich – wykonawców tego spektaklu. To bardzo miły i interesujący człowiek o niezwykłym świecie wewnętrznym. Większość aktorów w tym spektaklu nie ma zbyt wielu wejść i niewiele tekstu. Dlatego próby dla nich były nieco skrócone. Mogli być wzywani na 30–40 minut. Ludzie wokół nas nieustannie się zmieniali, a my z Walerijem Borodawką zostawaliśmy. Oczywiście dla mnie ten proces różnił się od tego, co przeżywali moi koledzy. Przecież ja cały czas byłem na scenie. Do dziś najtrudniejsze w tym spektaklu jest dla mnie zrozumienie wszystkiego, co dzieje się z moją postacią w pełnym obrazie. Ponieważ ćwiczyliśmy osobne fragmenty, które potem trzeba było złożyć w jedną całość. Trzeba przez siebie przepuszczać wszystko, co było wcześniej, i utrzymywać perspektywę. Jako wykonawcy roli głównej do tej pory trudno mi to robić. Rozumiem, że to właśnie przeze mnie wszystko działa albo nie działa. W każdym spektaklu, jakiegokolwiek bohatera bym na scenie nie odtwarzał, zawsze będę go bronić. Długo starałem się zrozumieć, co kieruje moim bohaterem w tym spektaklu. Dlaczego właśnie te obrazy pojawiają się w jego głowie. I właśnie przez te rozproszone obrazy trzeba było konstruować swój własny obraz, który wszystko to łączy. To obrona, zrozumienie i usprawiedliwienie wszystkich czynów, jakich by w ciągu życia nie dokonał. Mieliśmy oddzielną grupę z reżyserem i naszą postacią. Dużo rozmawialiśmy we troje. A ponadto spotykaliśmy się we dwóch z Walerijem Borodawką i omawialiśmy te momenty, które my jako wykonawcy musieliśmy zrozumieć. I oczywiście bardzo dużo pracy odbywało się w domu. Moi przyjaciele, moja rodzina wiedzą, że jak tylko wszyscy idą spać, biorę tekst i idę na klatkę schodową swojego bloku. Próby ze ścianą, oknem, czymkolwiek. Rozważam, usprawiedliwiam, uczę się tekstu po to, żeby był mój, a nie odczytany. U Andrija Bakirowa prawdopodobnie był swój obraz, kiedy przyszedł do Teatru Młodego z tym pomysłem. Oczywiście aktorowi może nie wszystko się podobać, a reżyser musi pokonać także nas. W niektórych przypadkach wygrywał on, a w niektórych – my. Wtedy szedł nam na rękę, bo rozumiał, że to aktorzy mają wychodzić na scenę. Dostosowaliśmy wszystkie jego pomysły do naszych propozycji i to odpowiadało reżyserowi. U mnie po raz pierwszy premiera odbyła się podczas wyłączenia prądu. Kiedy przychodzisz na próby, na których ustawia się światło i łączy dźwięk, a światła po prostu nie ma, to stwarza dodatkowe trudności. Pamiętam, że podczas drugiego pokazu spektaklu zabrzmiał alarm lotniczy. W tym momencie szczególnie ostro odczuwałem obrzydzenie do federacji rosyjskiej. Było bardzo nieprzyjemnie, tym bardziej że do końca zostało tylko 10 minut. Ale mimo wszystkich trudności nasz zespół spisał się znakomicie. Chcę podziękować od siebie osobiście i od wykonawców całemu zespołowi. Kostiumologom, którzy tworzyli kostiumy od pierwszych szkiców aż po to, co widzimy na scenie. Szczególne słowa podziękowania należą się Ninie Zmerzłej, która w przedostatnim okresie wzięła na siebie dużą odpowiedzialność, dużo pracy. Bardzo pomogła w stworzeniu tego, co potem zobaczyliśmy na scenie. Pierwsze przedstawienia to dopiero początek. Jak przyznał jeden aktor, jego Makbet narodził się, gdy grał w spektaklu już pół roku. Zatem przed nami jeszcze dużo pracy. W planach teatru jest wznowienie spektaklu „the crucibles” Arthura Millera, w którym proponują mi główną rolę. Cały zespół się zebrał, wszyscy są na miejscach. Trzeba tylko zmienić głównego bohatera. Nie wiem, czy uda się to zrobić w tym sezonie teatralnym. Myślę, że byłoby nieźle. – Bardzo się cieszę z powodu mojego przyjaciela i kolegi Ołeksija Nieżurki, któremu po raz pierwszy w ciągu czterdziestu lat życia przypadła główna rola – zaznaczyła wykonawczyni roli Matki, Polina Snisarenko. – Do tej pory były to głównie wprowadzenia do ról i było ich bardzo mało. To były wspaniałe role, ale epizodyczne. Cieszę się, że wreszcie dostał takie płótno. Widziałam, jak pracował przez cały proces prób. Ołeksij angażuje się w materiał tak aktywnie, głęboko i rozumnie, że bardzo pomaga reżyserowi. Miło, gdy aktor stara się odnaleźć wszystkie sensy, które zawarł autor. Teraz o sobie. W roli Matki ja – z Natalią Klenina. Kiedy się o tym dowiedziałam, byłam poruszona, bo to zaszczyt grać w jednej roli z tak wybitną aktorką. W przedstawieniu są dwie sceny z udziałem rodziców. Ja i Natalia byłyśmy przekonane, że jedną scenę zagra ona, a drugą ja, żeby dodać absurdu. Ale reżyser postanowił podzielić nas na dwa różne składy. Zabroniono mi grać staruszkę. Moja bohaterka miała być w moim wieku i w roli matki. Moim zdaniem my z Ołeksandrem Romaszkiem (Ojciec) zdołaliśmy dodać absurdu i zarazem magiczności sytuacji. Są tu postacie archetypiczne, zwłaszcza rodzice. I staraliśmy się to ucieleśnić. A u Natalii Klenińnej i Jarosława Czornenkiego wyszedł inny obraz. Proces repetycji był trudny, ponieważ w przedstawieniu uczestniczy niemal cała trupa. Do tego równolegle w teatrze repetowano przedstawienie „Miesięczne” i mieliśmy osoby, które brały udział w obu spektaklach. Inną trudnością jest to, że absurd to jeden z najtrudniejszych materiałów. Trzeba bowiem wymyślić własną logikę, która niekoniecznie musi rzucać się w oczy widzowi, ale u nas ma ona być. Bardzo trudno było znaleźć „złoty środek”, tak byśmy usłyszeli reżysera, a on usłyszał nas. Ale ogólnie wszyscy pracowali na rezultat. Byłam mile zaskoczona tym rezultatem. Przyznaję, że miałam uraz nogi i trochę wypadałam z procesu. Repetowanie było trudne, przez co pojawiał się dodatkowy stres. Obejrzałam, jak to wyszło, kiedy grał pierwszy skład. Wielkie podziękowania dla naszej choreografki, oświetleniowców, realizatorów dźwięku. Wszystkie zespoły dodały sensu i pomogły stworzyć piękny obraz… Pracujemy z kolegami nad koncertem, na którym będą piękne klasyczne ukraińskie pieśni w nowych aranżacjach, poezja, być może choreografia. Może to być wyjazdowe przedstawienie dla wojskowych, którzy przechodzą rehabilitację. A być może coś, co będzie pomagać podnosić nastrój naszym widzom. – Po przeczytaniu sztuki najpierw myślisz o realizacji projektu. Jak to będzie rozstrzygane, w jakiej formie istnienia – przyznała się wykonawczyni roli uczestnika chóru starców Darja Jakuszewa. – Od razu zaczęliśmy rozbierać, kim są ci bohaterowie i jaką funkcję pełnią w przedstawieniu. A ci bohaterowie nie są codzienni. Nie pojawiają się u bohatera w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

których przodkowie pochodzą z Księstwa Halicko-Wołyńskiego. Gdzie za skarb mieli „Gramatykę” Smotryckiego. Gdzie nowożytne rycerstwo stawało do bitwy pod Hurbami, przywdziawszy wyszywanki jak tarcze. Skąd Artysta niesie w sercu siłę, która bije ze źródeł ojczystej ziemi i kluczami otwiera niebo, niczym Jerzy Zwycięzca. Tutaj czas jest połączony wiekami Trypola i Scytii. Tutaj jest sofijność i soborowość nieśmiertelnej Ukrainy. "Każdy wykonuje swoją pracę, ja wykonuję swoją. „Popiół puka w serce”, jednak ja nie piszę bólu, ja piszę ukraiński świat. A on jest nieskończony. Za mną moi przodkowie i oni mi pomagają. Kto czuje tę ziemię, powinien zrobić wszystko, aby przyszłe pokolenia miały szczęśliwe życie. My jesteśmy jednością i nikt na tym świecie nie zdoła nas złamać" – powiedział w krótkim słowie Jurij Nahułko, którego synowie bronią Ukrainy. Którego dwaj bratankowie zginęli za nią... ... Ciekawski chłopiec, który pocałował Jezusa pośród ukraińskiego stepu na obrazie Jurija Nahułki, siedział na prezentacji z mamą i całkiem małą siostrzyczką obok mnie. Uważnie patrzyli na piękne widowisko, słuchali skrzypiec i pieśni, oglądali obrazy i ludzi. To dzieci, które idą po nas. One widzą dalej niż my. One będą wiedzieć więcej niż my. One będą szczęśliwsze od nas. One wyjdą z tego chaosu i popiołów oświecone, silne i wolne. Tę pewność dają nam obrazy Jurija Nahułki, niezwykle głębokiego, unikalnego Artysty o światowej skali myślenia i tworzenia. Którego obrazy przypominają twarz mamy z oczami Bogurodzicy. Którego obrazy to Ukraina jako światło Boga. Którego obrazy utwierdzają nas jako naród-zwycięzcę. Dziękuję, drogi panie Juriju! Łask i radości Panu. P.S. Historię chłopca Iwanka opowiedziała jego mama następnego po wystawie dnia, kiedy przypadkowo spotkaliśmy się na dziedzińcu Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Z nią i Artystą. A przecież na świecie nie ma pustek i przypadków. Światem rządzi Światło. I aby umieć odczytywać jego pisma, trzeba najpierw oświecić się obrazami Jurija Nahułki (Kijów, metro "Poczajna", centrum handlowe). Ich światło widać z daleka... Artysta Jurij Nahułko „Step”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Piszę ukraiński świat

Halina Daciuk, dziennikarka, Kijów Na otwarciu wystawy malarza Jurija Nahułki „Rozcięcie czasu” pięcioletni chłopiec podszedł do obrazu „Step” i pocałował go, bo pomyślał, że to ikona. I zapytał mamę, czy dla Jezusa nie ma tu za mało miejsca, skoro On przecież idzie?.. To dziecięca czcigodność, bardziej wymowna niż jakikolwiek komentarz i najwyższa ocena wyrażona Artyście. Bo i mnie czasem chciało się przyłożyć palec do czoła przed obrazem doskonałego ukraińskiego Świata, zamieszkanego przez ludzi, ptaki, woły, drzewa, kwiaty, trawy, pole, żyto. Liniami swoich obrazów Jurij Nahułko «Siła i Wola» oczyszcza dzisiejszą przestrzeń, pełną popiołu i zgliszcz. Jego jasnobarwne obrazy spływają z góry na dół potężnymi energiami miłości. Są piękne, jaki i powinien być świat. Mówią o tym, kim naprawdę jesteśmy w pierwomyśli. Mówią o naszej prastarej ziemi i jej pięknych ludziach. Rozcinając czas, Artysta go nie rani. Bo rozcina nie nożem, lecz zrozumieniem. Raczej ROZ-ROSTa, żebyśmy kiełkowali, wrastali, wyrastali i rozjaśniali się jego Czasem. W tych obrazach łaska traw, cisza wody, harmonia ukraińskiego Wszechświata. Tu ludziom i ptakom nie jest ciasno. Tu myśli i uczucia mają wolność. Tu rodzi się życie, którego jeszcze nie ma. Tu ożywcza jest mowa pierwopoczątków artysty,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne ukraińskie słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. W AT KB „Prywatbank” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA 263052990000026004036804116; odbiorca GO Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU 00031756. Przeznaczenie płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w Sp. z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 2 6 0 0 8

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła HOŁOMSZA, Jurij HANDZIUK, Hałyna DACIUK, Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn