Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

Na straży wokół nich postawię słowo

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

Iwan JUSZCZUK, profesor Słowo Tarasa Szewczenki, niestety, pozostaje aktualne także dziś, tak jak było aktualne sto pięćdziesiąt i dwadzieścia lat temu. Jak pisał swego czasu D. Doncow: „o Szewczence trzeba dziś mówić nie w czasie świąt, lecz wykrzykiwać na rozstajach dróg. Żeby jego słowo jak dzwon alarmowy dzwoniło!” Mówiąc „niestety”, nie mam na myśli walorów estetycznych poezji Szewczenki, jej serdecznego liryzmu, jej humanistycznego charakteru. Te jego cechy jeszcze przez wiele stuleci będą pokrzepiać czytelników i budzić w nich szlachetne uczucia. Chodzi o szewczenkowskie „walczcie, a zwyciężycie”, „zerwijcie kajdany”. Świadectwem aktualności słowa Szewczenki, jego politycznej i filozoficznej wymowy, jest monografia nie literaturoznawcy — doktora nauk ekonomicznych, akademika Narodowej Akademii Nauk Rolniczych Ukrainy B. J. Panasiuka „Ukraiński renesans w twórczości Tarasa Szewczenki” (Kijów, WC «Proświta», 2010. — 304 s.). Nie ze wszystkim da się tu bezwarunkowo zgodzić, nie wszystkie twierdzenia są absolutnie wiarygodne. Ale nie o to chodzi. Ważne jest samo spojrzenie na twórczość T. Szewczenki człowieka nie będącego specjalistą od literatury, lecz głęboko myślącego. Spontaniczny, czasem nielogiczny wykład myśli, rozważań, które pojawiają się mimowolnie, niekiedy na poziomie skojarzeń — to wszystko przekonująco świadczy o całkowitej szczerości autora monografii, o jego obywatelskiej nieobojętności. Dzieła Szewczenki, jak słusznie twierdzi uczony, pozostają „tym ognistym słupem, który nieustannie i konsekwentnie prowadzi naród ukraiński przez wielowiekową pustynię duchowego i materialnego upadku” (s. 31). A w innym miejscu: „Na jakiejkolwiek stronicy otworzy chrześcijanin Biblię, a Ukrainiec »Kobzarza«, znajdzie tam to, co jakby zostało napisane o nim i dla niego” (s. 298). Taras Szewczenko był zarazem przenikliwym politykiem, dociekliwym filozofem i niezrównanym artystą. Wszystko w nim organicznie się połączyło: przez jego poezję przemawia do nas dearly zdobyta mądrość ludowa wieków. Wielki syn swojego narodu „pragnął widzieć Ukrainę wolną i niezależną” (s. 41). Słusznie przestrzegał, że nikt nam wolności nie przyniesie ani nie da. Nie należy oczekiwać ratunku od nikogo: ratunek Ukraińców to sprawa samych Ukraińców. Każdy naród dba sam o siebie, przede wszystkim liczy na własny rozum i własną siłę. Dlatego Szewczenko za przykład swoim rodakom stawiał hajdamaków i kozactwo, wzywał, by „dobrze wyostrzyć topór — i zabrać się już do budzenia chorej woli”. Bolało go jednak to, że Ukraińcy pokornie poddawali się obcym panom-najeźdźcom: „niemi idą na pańszczyznę i wiodą swoje dzieciątka”. Ów niewolniczy duch, który od czasu do czasu jakiś „kozak z miliona świniopasów” ośmielał się poruszyć, żyje w nas do dziś, a pozbycie się go jest dla nas niezwykle trudne. Nami, Ukraińcami, pomiatali (i pomiatają) różni najeźdźcy na naszej, przecież Bogiem danej ziemi: „A my dziwowaliśmy się i milczeliśmy, I milcząc drapaliśmy się po czubach. Niemi, podli niewolnicy, Podnóżki carskie, lokaje Pijanego kaprala!”. Słusznie też pisze autor monografii, że „gorycz w słowach Szewczenki, ale są one słuszne” (s. 73), bo i dziś nie staliśmy się lepsi. Jeśli przyjrzymy się uważniej sobie, swoim czynom, zobaczymy, że to „nie tak wrogowie, jak dobrzy ludzie” czynią zło na swojej ziemi, a jeśli sami go nie czynią, to sprzyjają mu swoją biernością, bezkręgosłupowością, tym swoim słynnym „moja chata z boku”. Istotnie, „kaci znęcają się nad nami, a nasza prawda śpi pijana”. Słowo Szewczenki wzywa nas, byśmy pozbyli się duchowej ślepoty i politycznej obojętności. W naszym państwie panoszą się sprzedajność i wymuszanie, rodzone przez chciwe łakomstwo. Pewne ludziki pchają się do władzy nie po to, by czynić sprawiedliwość i dobro dla społeczeństwa, dla ludzi, lecz po to, by łatwiej im było grabić pod siebie i okradać naród. „Dziś — pisze autor — za miedziaki [gdzie tam »za miedziaki« — za miliony! — I.Ju.] sprzedają się posłowie, a naród wybiera urzędników państwowych i regionalnych »za kawałek zgniłej kiełbasy« (s. 110). U T. Szewczenki te słowa mają gniewną kontynuację: „… u was choćby matkę poproś, to oddacie”. Dlatego autor stwierdza smutną prawdę,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn