Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 9 (594), 3—9 marca 2011 POTRZEBUJEMY GŁOSU TARASA KONKURS PETRA JACYKA

Olesia KOWALCZUK, Wołyń Na horyzoncie naszych czasów już widać poważną, znaczącą datę w duchowym kalendarzu narodu — 200. rocznicę urodzin wielkiego Tarasa Szewczenki. Z jakimże raportem przed pamięcią narodowego proroka wypadałoby nam, jego rodakom, żyjącym na Ukrainie XXI wieku, podejść do sławnego jubileuszu? Wydawałoby się, pora już mieć wszystko to, za co …walczyliśmy z Lachami, za co … my rżnęliśmy się z ordami, za co bronowaliśmy włóczniami moskiewskie żebra… Niestety, celowo usunięte w poetyckich frazach znaki zapytania wraz z uwydatniającą „partykułą” pozostają aktualne i dziś. Bo „urodziła się… ruta … ruta // Woli naszej trucizna”. Wśród samozwańczych przewodników okazało się zbyt wielu chętnych do ignorowania drogowskazów prawdziwego — przewidującego i mądrego — przywódcy narodu. Lecz mimo to przez wszystkie poszewczenkowskie pokolenia świadome ukraiństwo niosło przeznaczenie „Kobziarza” — czyli jako potężnego czynnika narodotwórczego w imię wyhodowanego w poetyckiej duszy obrazu „naszej Ukrainy”. Kiedy w maju 1861 roku trumnę przewoziła cała ukraińska społeczność z Moskwy na Ukrainę, pobratymiec w słowie i duchu Pantełejmon Kulisz, wzywając młodzież do „rozrzucenia czerwonego kwiatu” kitajki na czarnym tle, wygłosił wymowny apel: „Zjaw się, ojcze, na ojczystej ziemi i zgromadź wokół siebie niewidomych, głuchych i bezjęzycznych… Niech oni przemówią nie pożyczonym, a ojczystym językiem”. Sto lat później określił tę brzemienną dla ojczystego narodu misję Szewczenki obecnie znany, a wtedy jeszcze młody poeta Iwan Dracz: Gdzie ukraiński rozszarpany los Wyglądał wierzbą na drodze, Pierwszym dębem stał się pośród pola Na słonych pańszczyźnianych łzach. Tak, z Bożego polecenia powstał ten dąb z imieniem Tarasa. Powstał na ukraińskim polu, by być niezawodną podporą swojemu narodowi na wieki. I odtąd głosem Szewczenki przemówiła sama Ukraina. I kontynuuje przemawiać do nas, wszystkich obecnych współrodaków. Kontynuuje wlewać nadzieję, że „zapomni się haniebny dawny czas i ożyje dobra sława — sława Ukrainy”. Ale… Czy słyszymy my dzisiaj, jak płacze i cierpi ona, Ukraina-matka, w poetyckim słowie? Jak błaga i modli, ostrzega, radzi i naucza dzieci swoje, jak kocha po matczynemu. I prosi zrozumieć, co się dzieje — i pokajać się: Tegoż ojca takież dzieci Żyć i bratać się Nie umiały, nie chciały — Trzeba się rozłączyć. Przy okazji zauważmy, że choć ostatnie zacytowane wersy dotyczą relacji między poszczególnymi narodami, one, jak i wiele innych, zawierają wskazówki i pouczenia o charakterze wszechogarniającym. Bo czyż nie o naszych wodzach i wódzikach powiedziano: „Ogłuchli, nie słyszą, kajdanami się zamieniają, prawdą handlują”. I kto nie rozpozna dziś odrażających figur pseudodemokratów w bohaterach niezrównanego pod względem siły demaskatorskiej „Snu” — choćby w takim passusie: A ten, szczodry i wystawny, Wszystkie świątynie buduje; Tak ojczyznę kocha, Tak nad nią biadoli, Tak z niej, biedaczki, Krew, jak wodę, toczy!.. A bracia milczą sobie, Wytrzeszczając oczy, Jak jagnięta… Co do milczącej „braci” — to jest to jeden z najcięższych bólów Szewczenki i całego narodu. Bo przecież chodzi o mózg i sumienie narodu — o inteligencję. Prorok naszego narodowego odrodzenia wolał, jak przyjęło się na całym świecie od dawna, w obrazie inteligenta koniecznie poznawać patriotę. A ile jeszcze w „Kobziarzu” aktualnych do dziś ostrzeżeń, adresowanych właśnie do inteligencji — dotyczących zdrady i służalczości, niepamięci i hipokryzji, narcyzmu i pasożytowania na patriotycznych uczuciach… Zdjęcie Olesia Dmytrenki Czy pojęła, czy zna takiego Szewczenkę większość naszego po prostu wykształconego i bardzo wykształconego ludu? Niestety, w świadomość wielu zamiast postaci narodowego proroka wpisał się manekin. Przyprószony czerwoną pudrem komunistycznej ideologii, prymitywnie wymodelowany, ale — żywotny. Taki sobie po chłopsku prostoduszny poprzednik marksizmu. Zmontowany z cytatów w czysto interesownym, tendencyjnym celu. Nawet potężne rozmyślanie o przeznaczeniu ojczystego słowa w pokorne głowy wbijano z amputowanymi wersami: Cóż by, zdawałoby się, słowa… Słowa i głos — nic więcej. A serce bije — ożywa, Jak je usłyszy… Tak i dotąd cytuje się, bez odpowiedzi na pytanie: dlaczego ludzkie serce ożywa. Bo odpowiedź nie zadowalała „bogoburców”: Znać, od Boga I głos ten i te słowa Idą między ludzi!.. Zakończenie na str. 5 KLUCZ DO HISTORII UKRAINY FRAGMENTY POEMATU MYKOŁY BUCZKA SKARBY I JEDNODNIÓWKI NOWOŚCI KOBIECEJ PROZY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

były więzień polityczny, prezes Instytutu Religii i Społeczeństwa, prezes Ukraińskiego Centrum Międzynarodowego PEN Clubu; Wasyl OWSIIENKO, obrońca praw człowieka, były więzień polityczny, historyk; Mykoła KNIAŻYCKI, dyrektor kanału telewizyjnego TBI; Taras WOZNIAK, politolog, redaktor naczelny czasopisma „Ї”; Ołeksij HARAN, doktor nauk historycznych, profesor politologii; Andrij KOKOTIUHA, pisarz; Mykoła RIABCZUK, pisarz, poeta, tłumacz; Serhij ŻADAN, pisarz, poeta; Serhij HRABOWSKI, publicysta, członek Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich; Wachtang KIPIANI, dziennikarz, redaktor naczelny strony „Istoryczna prawda”; Jewhen „Їżak” ROMANENKO, kierownik etno-rockowego zespołu „TaRUTA”; Wołodymyr HORBACZ, ekspert polityczny; Mychajło HONCZAR, ekspert ds. energetycznych; Natalja BELICER, ekspert Instytutu Demokracji imienia Pyłypa Orłyka; Myrosława ANTONOWYCZ, kierownik katedry prawa międzynarodowego Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Ołeksandr PALIJ, historyk, politolog czy przyłączy się ze swoją partią „Front Zmian” do procesu jednoczeniowego. Lider listy wyborczej i „Ludowej Samoobrony” Jurij Łucenko, pomimo prześladowań sądowych, bez wątpienia pozostaje w wielkiej polityce, a jego przyłączenie się do procesu jednoczeniowego jest całkiem prawdopodobne. Trudniej jest z Wiaczesławem Kyryłenką. W tamtych wyborach szedł jako lider partii „Nasza Ukraina”. Od tego czasu wiele się zmieniło. Kyryłenko zakończył współpracę z honorowym przewodniczącym NU i ówczesnym prezydentem Juszczenką oraz z byłymi członkami Naszej Ukrainy stworzył nową partię „Za Ukrainę”. I pomimo niezbyt wysokiego rankingu tej siły politycznej, który utrzymuje się na autorytecie jej lidera, na razie nie widać, aby ta partia realnie dążyła do zjednoczenia z kimkolwiek, choć „swatają” ją do różnych wariantów procesu jednoczeniowego. Szkoda! Ponieważ ta jawnie opozycyjna partia również wzmocniłaby zjednoczoną opozycję. Jeśli chodzi o niegdyś potężną „partię władzy” — „Naszą Ukrainę”, to mało prawdopodobne, aby zarówno jej honorowy przewodniczący Wiktor Juszczenko, jak i przewodniczący Rady Politycznej Wałentyn Naływajczenko chcieli łączyć się z innymi partiami, po tym jak jesienią na zjeździe zadeklarowali proces odnowy samej partii. Tak samo mało prawdopodobne jest połączenie się z kimkolwiek Ludowego Ruchu Ukrainy, choć realnie z tej partii, jak się wydaje, pozostało tylko sławne imię i historia. Tak czy inaczej, proces się rozpoczął. I to nie jest potrzebne partiom, nie ich liderom, jest to potrzebne teraz przede wszystkim Ukrainie. Więc wkrótce wyborcy i społeczeństwo zobaczą, kto z naszych polityków myśli o Ukrainie, a kto o partyjnym fotelu i pieczątce.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

UKRAINA — PAŃSTWO Z WIĘŹNIAMI POLITYCZNYMI Apel do rodaków

Ukraina potrzebuje prawdy. Dlatego naszym obowiązkiem jest nazwanie rzeczy po imieniu. Kraje świata dzielą się na te, w których są więźniowie polityczni, i te, w których ich nie ma. W ciągu roku władza ciągnie Ukrainę do grona pariasów świata i już niemal osiągnęła w tym sukces. W 2010 roku na Ukrainie pojawili się więźniowie polityczni. Wszczęto sprawy karne przeciwko uczestnikom protestu przedsiębiorców — pod absurdalnym zarzutem „wbijania kołków” na Majdanie. Dziewięciu obywateli uwięziono pod zarzutem przepiłowania nielegalnie postawionego idola Stalina, który przez ukraiński sąd został uznany za zbrodniarza i mordercę milionów Ukraińców. Wobec wielu byłych urzędników wysuwane są różnorodne oskarżenia. Przedstawiciele władzy jeszcze przed wyrokiem sądu wydają polecenia, kto jest winny, a kto nie. W tym samym czasie fakty współczesnego złodziejstwa państwowego dzieją się na oczach całego społeczeństwa i pozostają demonstracyjnie bezkarne. Zamiast tego władza zwalnia z więzienia morderców i zbrodniarzy z kręgów „złotej młodzieży”. A prokurator gra „Murkę”. W rezultacie w ubiegłym roku przestępczość na Ukrainie wzrosła od razu o jedną trzecią. „Dialog” władzy ze społeczeństwem przekształcił się w monolog władzy, która „posiada” kraj. Władza deklaruje, że jej celem jest zapewnienie „stabilności i ciągłości władzy”. DZIENNIK Petro ANTONENKO Przypomnijmy, że właśnie te dwie partie, a także „Front Zmian” na czele z Arsenijem Jaceniukiem oraz kierowana przez Anatolija Matwijenkę URP „Sobór” rozpoczęły negocjacje w sprawie możliwości połączenia czterech partii. Póki co do takiego formatu doszły dwie partie z tej czwórki. Liderzy obu partii podkreślili ważność takiego kroku jako początku realnego zjednoczenia demokratycznych, opozycyjnych sił. Anatolij Hrycenko w swoim komentarzu zaznaczył: „Jesteśmy nastawieni na kontynuowanie procesu łączenia ze wszystkimi, którzy podzielają europejskie wartości, bronią suwerenności Ukrainy, zasad konkurencyjnej gospodarki rynkowej i demokracji w naszym kraju”. Dodał również, że najważniejszym zadaniem nowej partii jest „połączenie wysiłków nieobojętnych, profesjonalnych i moralnych obywateli i wspólnymi siłami zatrzymanie niszczycielskich procesów, które zachodzą obecnie na Ukrainie”. W związku z tym nowa zjednoczona partia jednoznacznie będzie w opozycji do obecnej władzy. Ważne, że obie partie zrobiły pierwszy realny krok, decydując się na koordynację działań swoich deputowanych w radach lokalnych. Tam, gdzie są ich przedstawiciele, będą działać wspólnie w interesie lokalnych wspólnot. Początek został zrobiony. Co dalej? Zdaniem Anatolija Hrycenki, siły opozycyjne muszą wykonać trzy kroki. „Po pierwsze: zaproponowałem wszystkim pakt o nieagresji. Zaprzestać wzajemnej krytyki, przywrócić normalne sto- A prawdziwym celem prześladowań politycznych jest sparaliżowanie aktywności obywatelskiej. Aby ludzie zapomnieli, że to właśnie oni są źródłem władzy, że mają konstytucyjne prawo dysponować nią i decydować o losie władzy według własnego uznania. Cała odpowiedzialność za brak sprawiedliwego sądu spoczywa na władzy, która bez wyborów otrzymała te uprawnienia, których nie dał jej naród. Najlepszy rząd to ten, który uczy naród rządzić samym sobą. A najgorszy — ten, który pozbawia go takiej możliwości. Wbrew Konstytucji na Ukrainie działa rząd, który nie reprezentuje wyników wyborów. Zaplanowano pozbawienie obywateli prawa do wyznaczania władz lokalnych. Tam, gdzie kończą się uczciwe i regularne wybory, zaczyna się niewolnictwo. Ukraiński naród nie tolerował go wcześniej, nie będzie tolerował i w XXI wieku. Bo strach przed złem jest złem. Tak samo, jak i obojętność. W czasie, gdy na całym świecie organy władzy zaczynają oszczędności od siebie, na Ukrainie wezwanie do narodu, by „zacisnął pasa”, poparto bluźnierczym zwiększeniem apetytów władzy. Dla swoich „reform” władza powinna była wybrać inny kraj, którego nie szkoda. A w rzeczywistości dla sukcesu przemian potrzebne jest to, co najważniejsze — nie kraść. Przedstawiciele obecnej władzy od dziesięcioleci rządzą Ukrainą i nie mogą pochwalić się niczym poza prywatnymi majątkami dla siebie i przedostatnim miejscem w Europie dla Ukrainy. Przy tym nie schodzą z ekranów, pouczając kraj, jak ma, „biedny”, żyć. Gdyby Ukraina była tak biedna, to nie byłaby rozkradana już tyle lat i nie ustawiano by się w kolejce do wysokich stanowisk, żeby kontynuować tę przyjemną sprawę dalej. Represje władzy świadczą, że jej przestarzałe lęki do tej pory nie zostały przezwyciężone. Mszcząc się na oponentach, przedstawiciele władzy odwdzięczają się za swoje mokre dłonie sprzed sześciu lat. Zamiast godnej powściągliwości, władza swoją mściwością mnoży strach wokół siebie i przez to sama się boi. Chociaż dla władzy byłoby bardziej pożyteczne natychmiastowe zwolnienie więźniów politycznych i próba przekonania społeczeństwa, że nie należy z nią w przyszłości postępować tak, jak na to zasługuje. Deklarujemy, że wspieramy każdego, kto dzisiaj doświadcza represji politycznych i prześladowań — niezależnie od dawnych stanowisk czy przynależności partyjnej. Naród, który zapomina o solidarności, jest skazany na zagładę. Dlatego każdy represjonowany musi otrzymać skuteczne wsparcie polityczne, prawne i inne. Najmniejszym możliwym wsparciem jest szeroki rozgłos o każdym przypadku prześladowań politycznych. Nienawiść zwycięża się braterstwem. Dzisiaj Ukrainie potrzebne są nie apele, a przykłady. Niemoralności i degradacji władzy społeczeństwo musi przeciwstawić maksymalną solidarność. Jurij ANDRUCHOWYCZ, pisarz; Wiaczesław BRIUCHOWECKI, honorowy rektor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”; Mychajło SŁABOSZPYCKI, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki; Bracia Dmytro i Witalij KAPRANOWI, pisarze; Ihor ŁOSIEW, politolog; Myrosław MARYNOWYCZ,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PROCES ZJEDNOCZENIA: LOS PAŃSTWA CZY PARTYJNA PIECZĘĆ?

sunki. Po drugie: potrzebna jest możliwie najgłębsza koordynacja działań w tych kwestiach, w których stanowiska są zbieżne. I po trzecie: ci, którzy są do tego gotowi, powinni połączyć się w jedną strukturę”. Zatem mowa o procesie, być może trudnym – biorąc pod uwagę nasze doświadczenie polityczne – stopniowym, ale nieuniknionym, prowadzącym do zjednoczenia rozproszonych sił demokratycznych właśnie w jedną partię. Czy wszyscy są na to gotowi? Jak politolodzy oceniają proces, który się rozpoczął? Zdaniem Ihora Żdanowa mówienie o masowym zjednoczeniu opozycji jest jeszcze za wcześnie, ale bardzo ważne jest to, że taki proces się rozpoczął. Andrij Zołotariow również uważa, że Długo oczekiwany proces zjednoczenia narodowo-demokratycznych sił, partii opozycyjnych, najwyraźniej wreszcie się rozpoczął. Organy kierownicze „Obywatelskiej Pozycji”, na czele której stoi Anatolij Hryćenko, oraz Europejskiej Partii Ukrainy, kierowanej przez Mykołę Katerynczuka, podjęły decyzję o połączeniu w jedną partię. Ostateczną decyzję ma podjąć zjazd zjednoczeniowy partii, którego przygotowania już się rozpoczęły. „Zjednoczenie »Obywatelskiej Pozycji« i Europejskiej Partii Ukrainy — dobry przykład dla innych sił opozycyjnych. Ale mówienie o tendencji do łączenia się opozycyjnych sił politycznych jest jeszcze za wcześnie”. Natomiast politolog Jarosław Czernysz uważa, że po zjednoczeniu »Obywatelskiej Pozycji« i Europejskiej Partii Ukrainy proces jednoczenia się sił opozycyjnych stanie się nieuchronny: „Nowe zjednoczenie to, bez wątpienia, realna opozycja. Ani Hryczenki, ani Katerynczuka nie można oskarżyć o udział w schematach korupcyjnych czy o współpracę z władzą. Platformy obu partii są ideologicznie podobne do siebie”. Politolog Witalij Kulik uważa, że utworzenie nowej partii da efekt „co najwyżej w przypadku kontynuowania łączenia się z innymi drobnymi partiami opozycyjnymi”. Chociaż do Hryczenki i Katerynczuka mogliby dołączyć „Ukraińska Platforma” Pawła Żebriwskiego, UNP, „Sobor” i, być może, Ludowy Ruch Ukrainy. Hryczenko i Katerynczuk w ostatnich wyborach parlamentarnych weszli do pierwszej piątki wyborczego Bloku „Nasza Ukraina — Ludowa Samoobrona”. Dlatego logicznie byłoby oczekiwać przyłączenia się do tego procesu trzech pozostałych polityków z tej piątki. Ale nie jest to takie proste. Arsenij Jaceniuk po wyborach prezydenckich ma dość wysoki ranking i raczej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

galaktycznej rozmowy”, co ocenia jako zastraszanie przez milicję aktywnych młodych ludzi. A „swobodowiec” i proświcianin Serhij Kowalenko, porównując represje wobec siebie jako bojownika o ukraińskie szkoły na Ługańszczyźnie z represjami wobec swoich bliskich w czasach stalinowskich, wyciągnął wniosek o kontynuacji tej tradycji władzy totalitarnej. Kierownik centrum praw człowieka „Postup” Kostiantyn Reuckyj podkreślił: „Jeśli my, społeczeństwo, nie będziemy śledzić i kontrolować działań milicji, to już za tej władzy szybko przekształci się ona w aparat represyjny”. Kierownik Wschodnioukraińskiego centrum inicjatyw społecznych, proświcianin Wołodymyr Szczerbaczenko wezwał do bycia aktywnymi w wywalczaniu swojego prawa do życia w wolnym, europejskim państwie. Wszyscy obecni na akcji poparli te wezwania, a następnie podpisali przygotowane przez organizatorów wydarzenia oficjalne apele do Prokuratury Generalnej, MSW oraz SBU. Znamienne, że to wydarzenie, dalekie od bycia zwyczajnym dla Ługańszczyzny, zignorowali korespondenci zarówno lokalnych, jak i centralnych kanałów telewizyjnych, którzy byli poinformowani o jego przeprowadzeniu z wyprzedzeniem. To zbędny dowód na to, że wszyscy ci ługańscy dziennikarze znajdują się pod ścisłą kontrolą lokalnej władzy, która jest całkowicie kontrolowana przez taką „demokratyczną” siłę polityczną, jak Partia Regionów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

«Z NAMI POSTĘPUJĄ TAK, JAK NA TO POZWALAMY» ŁUGAŃSK PROTESTUJE PRZECIWKO PRZEŚLADOWANIOM POLITYCZNYM

23 lutego przed budynkiem Prokuratury Obwodu Ługańskiego, z inicjatywy członków Proświty – członków Ługańskiej Organizacji Obwodowej Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, centrum praw człowieka „Postup”, organizacji młodzieżowej „Demokratyczny Sojusz”, Wschodnioukraińskiego centrum inicjatyw społecznych oraz stowarzyszenia literackiego „Stan”, odbyła się akcja protestacyjna przeciwko fali prześladowań osób myślących inaczej, nielegalnych zatrzymań i torturowania aktywistów społecznych, która ostatnio przetoczyła się przez Ukrainę. Celem akcji jest zwrócenie uwagi opinii publicznej na liczne fakty ograniczania swobód demokratycznych na Ukrainie w ogóle, a w Ługańsku w szczególności. Uczestnikami wydarzenia było pięćdziesięciu członków Proświty oraz inne osoby aktywne społecznie i politycznie, głównie młodzi ludzie. Trzymali oni plakaty z hasłami: „Wolność dla więźniów politycznych-nacjonalistów”, „Nie dla państwa policyjnego”, „Organy bezpieczeństwa stają się niebezpieczne”, „Zatrzymajcie nacisk na aktywistów”, „Milicja musi służyć narodowi, a nie obsługiwać władzę”, „Władza – to ja”. Na zaproszenie organizatorów akcji przemówienie wygłosiła Iryna Mahrycka – członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, autorka książki „Prawdziwy Woroszyłow”. Opowiedziała o metodach nielegalnego zbierania informacji na jej temat przez przedstawicieli organów ścigania, a także o swoim przeciwdziałaniu tym antykonstytucyjnym działaniom poprzez składanie odpowiednich wniosków do prokuratury i milicji. Członek „Tryzuba” Illa Jefremow poinformował uczestników wydarzenia o bezpodstawnych zatrzymaniach i stosowaniu tortur wobec członków tej organizacji, o niedopuszczaniu do nich adwokatów, nieudzielaniu rodzinom informacji o ich miejscu pobytu itp. Z kolei przewodniczący Ługańskiej Organizacji Obwodowej KUN, członek Proświty Ołeksandr Antonow, wyraził poparcie dla swoich ideowych towarzyszy i odczytał apel kierowanej przez niego organizacji do Prokuratora Generalnego Ukrainy W. Pszonki z żądaniami zaprzestania nielegalnej praktyki w działaniach organów ścigania oraz zwolnienia zatrzymanych. Jeden z organizatorów przedsiębiorczego Majdanu w Kijowie, ługańczyk Ihor Zaprudski, opowiedział o swojej walce przez sądy z ludźmi w milicyjnych mundurach, którzy na zlecenie władz wywierają na niego nacisk, naruszając przy tym obowiązujące ustawodawstwo Ukrainy. Uczestnik akcji protestacyjnej, który nie należy do żadnej partii ani organizacji społecznej, Wiaczesław Bondarenko poinformował o przeprowadzeniu z nim oraz innymi uczestnikami jednego z wieców w Ługańsku „profi- Pres-centrum Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Komentarz Serhija MELNYCZUKA, studenta Wschodnioukraińskiego Uniwersytetu Narodowego, autora książki „Moja walka o język”, m. Krasnodon Uważam, że wraz z ogłoszeniem niepodległości Ukrainy komunistyczna administracja nie została odsunięta od władzy i nadal rządzi starymi metodami. Ruchu na rzecz wyzwolenia Ukrainy z imperium sowieckiego nie dało się zatrzymać. Dlatego struktury władzy zdecydowały się dać przyzwolenie na ogłoszenie ukraińskiej niepodległości. W międzyczasie rozdzielić między sobą majątek państwowy, skonwertować swoje majątki urzędowe, a potem doprowadzić Ukrainę do nędzy, żeby Ukraińcy sami prosili się do Moskwy. Często musiałem zwracać się do sądu, broniąc swoich praw językowych i innych. Niejednokrotnie słyszałem od prokuratorów i innych urzędników kwestie: „Chcieliście niepodległości, to ją jedzcie”. Czyli ludziom świadomie narzucano myśl, że za wszystkie ich niepowodzenia odpowiada niepodległość Ukrainy. Planowe niszczenie języka ukraińskiego to działalność tej administracji. Dlatego na Wschodzie stosowanie języka ukraińskiego w sferze edukacji to bardzo duży problem. Język ukraiński jest niszczony jako jedna z podstawowych etnicznych i narodowych identyfikacji rdzennej ludności Ługańszczyzny i w ogóle Ukrainy. W sferze edukacji urzędnicy starają się nie używać ukraińskiego, ponieważ ich zadaniem jest stworzenie rosyjskojęzycznej przestrzeni, w której mieszkańcy byliby bardziej przychylni Imperium Rosyjskiemu. Obecni przywódcy państwa naruszają Konstytucję Ukrainy, nie zapewniają przestrzegania praw i wolności obywateli. Jestem asystentem deputowanego ludowego Ukrainy Jurija Hnatkewycza. Na mój wniosek deputowany ludowy złożył zapytanie do Prokuratury Generalnej o to, że we Wschodnioukraińskim Uniwersytecie Narodowym, gdzie studiuję, dochodzi do dyskryminacji ze względu na język i naruszane są prawa studentów, którzy tam studiują. Stamtąd nadeszła taka odpowiedź: „Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 2.10.2003 roku zatwierdzono Państwowy program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004–2010. Na jego podstawie we Wschodnioukraińskim Uniwersytecie Narodowym im. Wołodymyra Dala opracowano i realizowane są działania na rzecz etapowego przejścia procesu nauczania na język państwowy”. Ale na ile lat rozciągnie się realizacja tego programu? Tymczasem postanowienia Gabinetu Ministrów nie mają mocy prawnej, by uchylać normy i prawa Konstytucji, która gwarantuje prawo Ukraińcom do otrzymywania edukacji w języku państwowym. A taką odpowiedź daje Prokuratura Generalna, która powinna sprawować nadzór nad przestrzeganiem praw Ukrainy. Uważam to za oszustwo prawne i administracyjne. To co, na Ukrainie życie bez zasad? To w jaki sposób mamy bronić swoich praw, nie tylko językowych, ale i po prostu do istnienia? Koniecznie trzeba udokumentować fakt, że na Ukrainie normy prawne nie działają. Żeby potem tych ludzi, którzy protestują, nie oskarżano o to, że są bandytami, jak to robią z Symonem Petlurą i Stepanem Banderą. Uważam, że trzeba wprowadzić do Konstytucji taką normę, jak prawo narodu do powstania przeciwko tyranii władzy. ściągnęła (aż po 30 hrywien!) szkody moralnej. Sąd Apelacyjny sprawiedliwie zaznaczył, że pozew nie dotyczy języka rosyjskiego, a jedynie prawa powoda do otrzymywania informacji po ukraińsku, a dlatego wszystkie odwołania przedstawicieli pozwanych do ochrony języka rosyjskiego nie są brane pod uwagę”. Wysiłki Anatolija Ilczenki okazały się nie na marne: teraz wyżej wymienione organizacje przesyłają rachunki po ukraińsku już nie tylko jemu, ale i innym mieszkańcom miasta. Przy okazji, bez tłumaczenia na rosyjski. Po tym Anatolij Ilczenko, według jego słów, wygrał jeszcze wiele podobnych pozwów, w których żądał, aby urzędnicy państwowi komunikowali się z nim w języku państwowym, aby ukraińskojęzyczne były ogłoszenia, standy, reklama itp. Wśród nich do lokalnych przedsiębiorstw komunalnych, Mikołajowskiego obłenerho, centrum wystawowego EKSPO-MYKOŁAJÓW, Ukrtelekomu, Zarządu Spraw Wewnętrznych Obwodu Mikołajowskiego, do centralnego rejonowego oddziału milicji, na bezczynność rady miejskiej, która powinna kontrolować wykonanie Ustawy o językach w USRR itp. Po bataliach sądowych z Mikołajowskim przedsiębiorstwem transportowym Anatolij Ilczenko dopiął swego, że w znacznej części tramwajów i trolejbusów zainstalowano urządzenia, gdzie lektor ogłasza przystanki tylko po ukraińsku. A kiedy Mikołajowska Rada Obwodowa przyjęła decyzję o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu regionalnego, Anatolij Ilczenko, a także lokalny prokurator i jeden z deputowanych to zaskarżyli. Decyzję uchylono. W tej walce Anatolij Ilczenko narobił sobie niemało wrogów. Ale aktywnie działać nie przestaje. I kontynuuje małą językową rewolucję w Mikołajowie. Przygotowała Nadija KYRIAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WYGRAŁ 22 POZWY SĄDOWE Kontynuacja tematu „Walka o język trwa” (Zob. „Słowo Proświty” nr 8 z 2011 r.)

Ten wytrwały i odważny człowiek w wieloletniej walce o prawo do bycia Ukraińcem na Ukrainie wygrał 22 pozwy sądowe. Pierwszy pozew złożył w 2005 roku. Wtedy w Mikołajowie utworzono Centrum Informacyjno-Rozliczeniowe, które dostarczało mieszkańcom miasta rachunki za opłaty komunalne, wydrukowane wyłącznie w języku rosyjskim. Pan Anatolij, broniąc swojego ustawowego prawa do otrzymywania informacji w języku państwowym, zwracał się ze skargami do mera miasta, prokuratury, obwodowej administracji państwowej. Ich odpowiedzi były typowe i nielogiczne: „Państwo chroni swobodny rozwój i używanie języka rosyjskiego”. O tym, że przede wszystkim trzeba chronić swobodny rozwój i używanie państwowego języka ukraińskiego, wydaje się, że urzędnicy państwowi nawet nie podejrzewali. Anatolij Ilczenko w ponownych pismach słusznie zauważał, że jego pretensje języka rosyjskiego nie dotyczą: kto chce — niech otrzymuje informacje po rosyjsku. Jednak nowe odpowiedzi były podobne do poprzednich. Takie rzeczy dzieją się nie tylko w Mikołajowie. Proświcianie nierzadko piszą, że domagając się w swoich wsiach czy miastach, na przykład, szyldów na sklepach, instytucjach w języku ukraińskim, od władz lokalnych słyszą coś w rodzaju: „Ukraińskie tabliczki będą przeszkadzać w rozwijaniu się wspaniałego języka Puszkina”. Byłoby to śmieszne, gdyby w rzeczywistości nie było tak smutne: wielu urzędników myśli lub bezmyślnie daje takie same odpowiedzi odmowne. „Musiałem złożyć mój pierwszy pozew do Zawodzkiego Sądu Rejonowego w Mikołajowie — opowiada Anatolij Ilczenko. — Rozpatrywanie sprawy sądowej przeciągano, przedstawiciele pozwanego dowodzili: „Ilczenko uczył się w czasach radzieckich, zna rosyjski, więc niech czyta nasze rosyjskie rachunki”. Ostatecznie sąd zobowiązał pozwanego do wydania mi poprzednich i wysyłania w przyszłości rachunków w języku ukraińskim oraz zasądził 150 hrywien za to, że wyrządzono szkodę moralną. Pozwany złożył apelację, a w tym czasie otrzymywałem rachunki w dwóch językach: część tekstu była po ukraińsku, a część — po rosyjsku. Znowu złożyłem pozew do sądu. Sąd zobowiązał do wydania rachunków w całości po ukraińsku i zasądził 100 hrywien „szkody moralnej”. Po tym zacząłem otrzymywać rachunki po ukraińsku, ale nazwisko i adres były napisane po rosyjsku. Musiałem znowu się skarżyć, bo ja jestem Ilczenko, a tam było Ilczenko. Spróbuj udowodnić, że to ja płaciłem. Złożyłem trzeci pozew do sądu, tym razem już przeciwko pięciu organizacjom: miejskiemu Centrum Informacyjno-Rozliczeniowemu, Mykołajiwhazowi, Mykołajiwwodokanałowi, ZGK „Piwdeń”, Mikołajowskiej Elektrociepłowni. Ich 5 prawników znowu broniło „wielikogo russkogo jazyka”. Odpowiedziałem: nie przeczę, że język rosyjski jest bardzo dobry, ale nie ma to żadnego związku z moim pozwem. Ja tylko bronię swojego prawa. Posiedzenia sądowe wielokrotnie przekładano, znajdowano różne powody: to rzekomo sędzia chora (a do pracy chodzi), to ktoś z uczestników procesu sądowego się nie stawił itd. Zaspokoić mojego pozwu bardzo nie chcieli. Ostatecznie sędzia jednak uznała, że trzeba pisać moje nazwisko i adres również po ukraińsku i od każdego przedsiębiorstwa

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

MYCHAJŁO WATULIAK: «ODPOWIEDZIALNOŚĆ SPOCZYWA NA NAS…»

Na pytania korespondenta odpowiada wiceprezes Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajło Watuliak. — Wkrótce zostanie oficjalnie zamknięty jedenasty Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka. Jest powód informacyjny, by podsumować i przeanalizować wszystkie perypetie tego trudnego, ze względu na wiarołomstwo szefa Ministerstwa Oświaty, językowego maratonu. — Tak, to wszystko trzeba przypomnieć. Bo niektórzy słyszeli, że dzwonią, ale nie wiedzą, w którym kościele. Dlatego jeszcze raz retrospektywnie odnowię całą tę historię. Otóż 15 lipca 2008 roku Ministerstwo Sprawiedliwości zarejestrowało Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka, który (cytuję dokument) „przeprowadza się zgodnie z Dekretem Prezydenta Ukrainy z dnia 9.11.2007 nr 1078 „O Międzynarodowym Konkursie Języka Ukraińskiego imienia Petra Jacyka” od 9 listopada do 20 maja każdego roku”. Założycielami konkursu, którzy ponoszą za niego odpowiedzialność, wskazano w dokumencie Ligę Ukraińskich Mecenasów oraz Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy. Wszystko dla wszystkich jasne. Jeśli do tego aktu prawnego konkurs Liga Ukraińskich Mecenasów prowadziła razem z ministerstwem oświaty, nie będąc w takim oficjalnym statusie, a po prostu jako dobrzy partnerzy, to po rejestracji przez Ministerstwo Sprawiedliwości stali się niby małżeństwem, które ponosi odpowiedzialność za wspólne dziecko — konkurs. I nagle w zeszłym roku, właśnie w przeddzień 9 listopada, kiedy ma odbyć się oficjalne otwarcie XI konkursu, dyrektor wykonawczy Ligi Mychajło Słaboszpycki wszczął alarm: Ministerstwo spycha konkurs im. P. Jacyka na boczny tor. Scenariusz — w duchu ukrainofoba i awanturnika Dmytra Tabacznyka. Czyż można nazwać mężem stanu takiego ministra, który podeptał wszystkie kwestie prawne. Rzucił w twarz milionom ukraińskich ludzi: Ministerstwo tego konkursu nie będzie przeprowadzać, bo tak zdecydowałem ja, Dmytro Tabacznyk. „Wielki przyjaciel” narodu ukraińskiego, który, wierzę, na tamtym świecie w piekle będzie kipiał w gorącej smole, bo przecież jeszcze jednego takiego ukrainożercy, zdaje się, u nas nie ma. I oddali na pastwę temu ukrainożercy edukację narodową! I dzisiaj, jak mawiał prezes Ligi Wołodymyr Zahorij, tylko leniwy nie wyśmiewa nieszczęsnego ministra. Społeczeństwo wybuchło gniewem pod adresem Tabacznyka po jego oświadczeniach o torpedowaniu konkursu im. P. Jacyka i wprowadzeniu „swojego” konkursu im. T. Szewczenki, który będzie przebiegał pod patronatem Prezydenta W. Janukowycza. Społeczeństwo zwróciło się do Prezydenta i podkreśliło: minister-ukrainofob komplikuje pańskie stosunki z ukraińską diasporą i patriotycznym społeczeństwem na Ukrainie. Tabacznyk wycofał się, oświadczając na jednej z konferencji prasowych, że nie jest przeciwny konkursowi imienia P. Jacyka, ale niech go przeprowadza w porozumieniu z Ministerstwem Oświaty Liga Ukraińskich Mecenasów. — Czy są jeszcze jakieś istotne momenty w „Regulaminie…” o konkursie, zarejestrowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości? — Są. Oto w piątym rozdziale „Regulaminu”: „Finansowanie etapu końcowego Konkursu realizowane jest przez Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy kosztem środków budżetu państwowego zgodnie z kosztorysem, który sporządza się każdego roku, oraz przez organizatorów, którzy są angażowani do jego przeprowadzenia”. W rzeczywistości zaś dwa konkursy, które odbyły się po rejestracji „Regulaminu”, Ministerstwo Oświaty, jak i wszystkie poprzednie, nie finansowało, a zatem kiedy Tabacznyk informował społeczeństwo o tym, że jego Ministerstwu już nie starcza sił na finansowanie konkursu imienia P. Jacyka, bo rozpoczyna nowy konkurs, to było to kłamstwo, ponieważ „żywych” pieniędzy Ministerstwo Oświaty na turniej językowy nigdy nie dawało: wszystkie nagrody i wszystkie wydatki służbowe — od mecenasów. Gdyby nie Wołodymyr Zahorij z firmą farmaceutyczną „Darnycia”, główny mecenas konkursu, to ten projekt od razu by umarł. Ministerstwo oświaty nie było finansowym donatorem projektu. Słowem, kłamie i kłamie minister Tabacznyk, szukając przekonujących powodów do tego, by uśmiercić tak ważną dla Ukraińców sprawę, która służy podniesieniu prestiżu społecznego języka państwowego na Ukrainie. — Czy zwiększa się liczba mecenasów konkursu? — Utrzymuje się na jednym poziomie. Przeważająca większość darczyńców, przychodząc ze swoimi datkami, nie porzuca naszego turnieju. Wśród nich Fundacja im. Iwana Bahrianeho, Związek Ukrainek Australii (przewodnicząca Chrystyna Sywenka-Bailey, sekretarz Wałentyna Domazar), Krajowy Zarząd Weteranów Dywizji „Hałyczyna” w Australii (przewodniczący Teodozij Andruszko), były inżynier i dziennikarz Łeonid Liszczyna, redaktor naczelny czasopisma „Wisti kombatanta” pisarz Roman Kolisnyk, także pisarz Stepan Horłacz, Wasyl Mojsiak, Andrij Komorowski, Bohdan Maciw, Ihor Mirecki, Lidija Palij, Mychajło Rudzyk (wszyscy — Toronto, Kanada), Ola i Jurij Tatarkowie (USA). — Często stajemy się świadkami tego, jak „wyczerpują się” nawet najpoważniejsze i bardzo ważne projekty. Zwłaszcza — ukraińskie projekty. Zdaje się, że u nas nie wystarcza sił na „długi oddech”. Czy nie stanie się tak z konkursem imienia Petra Jacyka? — Sądzę, że tego nie będzie. Po pierwsze, ten konkurs jest naprawdę pożądany w społeczeństwie. Za nim stoją młode siły. A za nimi — przyszłość. Nie może być tak, żeby w państwie znieczulono się na język państwowy. Po drugie, odpowiedzialność za los tego patriotycznego językowego maratonu wziął na siebie prezes Ligi Wołodymyr Zahorij. On nie jest politykiem, nie jest kandydatem na deputowanego. Konkurs nie jest mu potrzebny dla wizerunku czy dla zdobywania głosów i sympatii. Mecenas działa ze swoich głębokich patriotycznych przekonań. Po trzecie, jeśli zachowaliśmy konkurs nawet po dywersji Tabacznyka, to świadczy to, że prestiżowy i popularny turniej językowy, który jest czymś znacznie większym niż tylko scenariusz testowania z języka ukraińskiego, jest i będzie zawsze. Kiedyś do zrozumienia jego ważności dorosną i nasi urzędnicy różnego szczebla i naprawdę bezinteresownie zaopiekują się nim. — A mecenasi wtedy mogą przekazać im swoją sprawę? — Nie. I wtedy mecenasi nie porzucą swojego dzieła, a tak samo aktywnie będą wspierać go. Na nas spoczywa odpowiedzialność za to, żeby nie marginalizował się i nie zbiurokratyzował, a pozostawał jasnym wzorcem konsolidacji zdrowych sił społeczeństwa wokół tej sprawy, która uwydatnia priorytety narodowe. Rozmawiała Switłana KORONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Do Prezydenta Ukrainy W. F. Janukowycza

Wielce Szanowny Panie Prezydencie! Oto już po raz jedenasty przeprowadzono Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Do tej pory dziesięć konkursów Liga Ukraińskich Mecenasów przeprowadzała wspólnie z Ministerstwem Oświaty i Nauki (jako oficjalni współorganizatorzy) oraz przy udziale Ministerstwa Kultury i Turystyki, Ministerstwa Obrony i Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Tegoroczny odbywał się przy godnej zdziwienia roli Ministerstwa Oświaty, Nauki, Młodzieży i Sportu, które wiarołomnie, bez zachowania należytych formalności prawnych, wystąpiło z grona założycieli i organizatorów konkursu i łaskawie pozwoliło, aby konkurs odbywał się „w uzgodnieniu” z nim. Jest to nienormalna, bezsensowna sytuacja, ponieważ: 1. Do tej pory konkursem bezpośrednio opiekował się każdy z szefów resortu oświaty (Wasyl Kremeń, Wałentyn Zajczuk, Stanisław Nikołajenko, Iwan Wakarczuk) oraz odpowiedzialni pracownicy Ministerstwa z odpowiednim zakresem obowiązków służbowych. 2. Konkurs moralnie patronowali prezydenci państwa (Łeonid Kuczma, Wiktor Juszczenko) i nie byłoby zbyt logiczne, gdyby jednym ze współorganizatorów nie było właśnie ministerstwo oświaty. 3. Minister oświaty D. Tabacznyk zaproponował zakwalifikowanie konkursu im. T. Szewczenki jako alternatywy dla konkursu im. P. Jacyka. Życzymy wszelkich możliwych osiągnięć konkursowi im. T. Szewczenki, ale przecież on, jak każda nowa sprawa, musi jeszcze zapracować na taką szeroką rozpoznawalność, jaką ma konkurs im. P. Jacyka. Na dzień dzisiejszy są to rzeczy o nieporównywalnej skali — w językowym maratonie im. P. Jacyka biorą udział miliony uczniów, studentów, słuchaczy szkolnictwa zawodowego oraz wojskowych. Nieprzypadkowo nazwany jest międzynarodowym, ponieważ co roku odbywa się w kilkudziesięciu krajach (Australia, Azerbejdżan, Argentyna, Belgia, Białoruś, Bułgaria, Brazylia, Armenia, Gruzja, Hiszpania, Kazachstan, Kanada, Chiny, Mołdawia, Estonia, Portugalia, Polska, Finlandia, Rosja, Słowacja, Czechy, Serbia, Turkmenistan, Węgry, Uzbekistan, Rumunia, Łotwa, Litwa, Słowenia, Niemcy, Szwecja, USA i in.). Ten prestiżowy, popularny turniej językowy, za którym stoi nie tylko Liga Ukraińskich Mecenasów, ale i cała patriotyczna społeczność Ukrainy oraz światowej ukraińskiej diaspory, stał się ważną stroną rzeczywistości ukraińskiego życia i największym ukraińskim projektem tego charakteru na Ukrainie i na świecie. 4. Konkurs im. T. Szewczenki nie jest skoncentrowany właśnie na języku państwowym — jego cel jest nieco szerszy i po prostu nie może on „odwoływać” Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. Są to dwa różne ważne przedsięwzięcia. 5. Społeczność oświatowa Ukrainy i ukraińska diaspora jest zdziwiona tym, że minister oświaty chce podjąć decyzję, w istocie, za wszystkich. Oświatowcy uważają ten konkurs również za swoją krwawą i prawdziwie państwową sprawę. 6. Minister dezinformuje opinię publiczną, gdy mówi, że Ministerstwo Oświaty nie ma środków na konkurs im. P. Jacyka — „żywych” pieniędzy Ministerstwo na konkurs ani razu nie wydzieliło. Chyba że obwodowe organy władzy finansowały wyżywienie kilkudziesięciu uczestników konkursu. Ale przecież to, można powiedzieć, groszowe wydatki. Co prawda, były stypendia prezydenckie (jest ich 14) dla absolutnych zwycięzców językowego maratonu. Łączna suma wydanych na to pieniędzy wynosiła nie więcej niż 70—80 tys. hrywien. Wszystkie nagrody w konkursie (a jest ich ponad 90) — to nagrody mecenasów. Tak jak i środki na wydatki administracyjne. Zważywszy na to wszystko, zwracamy się do Pana z prośbą nie tylko o sprzyjanie dalszemu przeprowadzaniu Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka (nawiasem mówiąc, zakończyliśmy ostatni etap jedenastego konkursu), ale i o osobiste patronowanie mu. Jest to przecież całkowicie logiczne: konkurs, który ma na celu podniesienie prestiżu języka państwowego w państwie ukraińskim, wspiera Prezydent państwa. Jesteśmy głęboko przekonani, że tak cenna, budująca naród i ważna dla państwa sprawa, jak patriotyczny maraton językowy imienia P. Jacyka, w każdym państwie świata miałaby potężne wsparcie wszystkich struktur władzy państwowej. Wierzymy, że Pan, Szanowny Panie Prezydencie, solidaryzuje się z nami w ocenie tego ambitnego projektu i będzie sprzyjał jego pomyślnej realizacji. Z poważaniem Wołodymyr ZAHORIJ, prezydent Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący rady nadzorczej ZAO „Firma Farmaceutyczna „Darnycia”, doktor nauk farmaceutycznych, profesor; Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, przewodniczący rady koordynacyjnej konkursu, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki; Iwan DRACZ, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Anatolij DIMAROW, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Pawło MOWCZAN, Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Deputowany Ludowy Ukrainy, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Lubow HOŁOTA, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Dmytro IWANOW, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, członek Rady Opiekuńczej konkursu; Mychajło WATULAK, przewodniczący stowarzyszenia wydawców i księgarzy Lwowszczyzny; Wiktor BARANOW, przewodniczący rady nadzorczej konkursu, przewodniczący Kijowskiej organizacji NSPU, redaktor naczelny czasopisma „Kyjiw” 11 lutego 2011 r. nr 12/02*11

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zniszczalność ukraińskiego ducha. Duszę swojego narodu Szewczenko przedstawił w obrazie wielkiej piwnicy — majestatycznego schowka ze skarbami. Złota w ukraińskiej duszy jest wiele i ukryte jest ono tak głęboko, że żadnym najeźdźcom jeszcze nie udało się wydobyć go z wnętrza naszej ojczystej ziemi. Niech i się nie uda! Strzeżmy tych sakralnych głębi, wzbogacajmy się mądrością z nieśmiertelnej, niewyczerpanej studni „Kobziarza” w świetle geniusza. Niegasnącym świetle. Nie na darmo przecież on w najtrudniejszej chwili, w ostatnim przedśmiertnym momencie, mimo wszystko kroczył przez ciemność z płonącą świecą. W związku z tym pozwolę sobie na kilka własnych strof. Nie leżąc odszedł z tego świata, A w biegu — ze świecą w dłoni. Nie mógł inaczej: miał z nieba mit Świecić w drodze, wyprowadzać z manowców Świecą Słowa, Sumienia i Ducha. I ona nie gaśnie — geniusza Świeca I my jesteśmy skazani pokonywać po trudzie trud I dorastać do jej ramienia. Potwierdźmy śladem Tychyny: „Potrzebujemy głosu Tarasa”. Ale potwierdźmy nie słowami, a czynami. Olesja KOWALCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

POTRZEBUJEMY GŁOSU TARASA

Zakończenie. Początek na str. 1. Cóż mamy zrobić, jak dopilnować całą świadomą społecznością, aby ten święty głos jednak docierał i dochodził pod właściwy adres? A zwłaszcza do tych, którzy pretendują do wysokich stanowisk, do roli elity, przewodników narodu. W przeciwnym razie i nasi przyszli włodarze, podobnie jak niemało obecnych, tak i nie pojmą, czego należy się wstydzić i czego pozbywać, co dalej robić i jak czuć się odpowiedzialnymi po synowsku, po szewczenkowsku. A po szewczenkowsku — to nie dla własnej korzyści i sławy, lecz z samozaparciem służyć ukraińskiej prawdzie. Bo to drogowskaz bez wyboru — kiedy wszystko traci znaczenie, oprócz tego testamentowego: Lecz nie jest mi wszystko jedno, Gdy Ukrainę źli ludzie Uśpią, podstępni, i w ogniu Ją, okradzioną, obudzą… Och, nie jest mi wszystko jedno. Nie przejmować się tym, że okradana jest nasza odwieczna przodków mentalność z tego, co najskrytsze — narodowej godności i honoru — dalej po prostu nie można. Chciałoby się wierzyć, że u młodych wołynian, wychowanych już w czasach niepodległości, ze stosunkiem do narodowych świętości wszystko jest w porządku. Lecz oto przyszło mi wraz z krewnymi zasłużonych artystów ze sławnego kwartetu „Akord” na wiecu szewczenkowskim 9 marca znaleźć się obok grupy studentów, najwyraźniej przyprowadzonych pod pomnik pod pewnym przymusem — i na duszy gorzko do dziś. Dwudziestoletni chłopcy i dziewczęta nie czuli, gdzie są: klikali w komórki, wyszukiwali gry, drwili ze słów mówców i repertuaru śpiewaków, komentując po swojemu teksty pieśni, brutalnie je przekręcając i dopowiadając swoje. Nie stronili też od przekleństw: niepojęte widać, dlaczego w „Kobziarzu” słowo „matka” jest wzniesione jako „wielkie, najpiękniejsze słowo”. I tutaj nie można nie odgadnąć niemego wyrzutu czytelnika wobec szkoły: dlaczego ogranicza się tam do zapoznania z Szewczenką na poziomie oceny za wyuczone zgodnie z programem? Jak nie przykro, ale przyczyn jest tak wiele, że trudno je wyjaśnić nawet w specjalnej publikacji. A jednak powiedzmy o jednej z tych, które są na powierzchni. Czy słyszano, aby na którymś z seminariów czy kursów dla odpowiedzialnych za pracę wychowawczą w szkole opracowywano problem czczenia pamięci Szewczenki, wychowania jego słowem? Uważa się, że tym mają przejmować się tylko „ukraińscy poloniści”. I niech spróbuje ów ostatni, ów nauczyciel-ukrainista, zaangażować najlepsze siły uczniowskie przed dniem urodzin Wielkiego Kobziarza! Oni w tym czasie są już tradycyjnie skierowani w inną stronę — no, oczywiście, na obchody Międzynarodowego Dnia Kobiet. A przedtem daleko nie świątecznie, masowo i burzliwie reagować na dzień Świętego Walentego (z przekonaniem, że miłości każdy wiek ulega). Słowem, rozróżniać co główne, a co drugorzędne-dziesięciorzędne już nie jest przyjęte. To kiedyś władza radziecka, kanonizując Szewczenkę we wspomnianej już roli, surowo śledziła, aby odpowiednio zideologizowane imprezy świąteczne odbywały się na wysokim poziomie — i profesjonalnym, i estetycznym. A obecnie sami jesteśmy dla siebie gospodarzami. Jak gospodarujemy — tak mamy. I jeśli już przygotowuje się imprezę tematyczną pod znakiem Szewczenki, to „po nowoczesnemu” — w dość pikantnym ujęciu: „Ukochane kobiety w losie Szewczenki” lub „Muzy poezji szewczenkowskiej”. Wychodzi na to, jakoby w szkole przewidziano studiować nie nieśmiertelne utwory z „Kobziarza”, a wnikać w szczegóły życia osobistego jego autora, w których, w końcu, grzebać jest nieprzyzwoicie, tym bardziej — zachęcać do tego małoletnich. „Główne — żeby dzieciom było ciekawie”, — usprawiedliwiała takie podejście jedna ze specjalistek pracy wychowawczej. Drogowskaz bardziej niż dziwny: przecież zadaniem nauczyciela jest pomysłowo podać to, co najpoważniejsze i najpotrzebniejsze, uczynić to ciekawym. A inaczej nietrudno stoczyć się do nihilizmu narodowego, a nawet cynizmu, jak, właściwie, nierzadko się zdarza. Znajoma nauczycielka z Czerkas kilka lat temu opowiadała, jak niełatwo było jej namawiać swoich jedenastoklasistów, by przyszli na otwarcie miejskiego święta szewczenkowskiego, bo nieformalny lider odpowiadał na agitację za wszystkich: „Wy co — nas za głupków macie? My na wołach jeździć nie zamierzamy. I w ogóle, komu potrzebni teraz i wasz Szewczenko, i wasza matka Ukraina. Nam na pewno nie są potrzebni”. Po podobnych wyznaniach słyszy się jakby z nieba: Ukraino! Ukraino! Otoż twoje dzieci, Twoje kwiaty młode, Atramentem polane, Moskiewską bielunią. Tutaj ostrość narodowego bólu nakreślono z porażającą przenikliwością: chodzi bowiem o nie lada niebezpieczeństwo — o deportację narodowej duszy z jej własnego terytorium. A jednak pamiętajmy: cały „Kobziarz” przepełniony jest wiarą w coś, co do dziś, po tylu latach niepodległości, „Ukraińcy tak i nie stali się gospodarzami w swoim kraju” (s. 153). Jakby o naszej współczesności mówił Szewczenko, kiedy pisze: „Na obczyznę z Ukrainy Bracia się rozeszli, Porzucili starą matkę”. I jeszcze: „Synowie moi na obczyźnie, Na cudzych robotach”. Przez wieki różni kolonizatorzy — polscy, rosyjscy, niemieccy, żydowscy — grabili nasz naród. „Mój kraju piękny, rozkoszny, bogaty! Kto cię nie męczył?” I to ciężkie dziedzictwo historyczne nie zostało przezwyciężone do dziś. Słowo, które T. Szewczenko postawił na straży wokół swojego narodu, pomaga nam „wyleczyć się z hipokryzji i zazdrości, zdrady i chciwości, donosów i oszczerstw” (s. 16) i nie zapominać, że jesteśmy narodem i że tylko w jedności, opierając się na idei narodowej, będziemy mogli dać odpór obcym zakusom, obronić swoje prawo do wolnego istnienia. „W twórczości poetyckiej ukraińskiego geniusza zawarta jest energia, która nie daje spokoju ukraińskiemu narodowi w całości, budzi każdego Ukraińca z wiekowego snu, wzywa do walki, aby nie dać wrogom ponownie zniewolić wielkiego narodu podstępnie i na długo” (s. 13), — czyni autor monografii wymowny wniosek, z którym nie można się nie zgodzić. I tym słowo Szewczenki jest do dziś aktualne.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Na straży wokół nich postawię słowo

Iwan JUSZCZUK, profesor Słowo Tarasa Szewczenki, niestety, pozostaje aktualne także dziś, tak jak było aktualne sto pięćdziesiąt i dwadzieścia lat temu. Jak pisał swego czasu D. Doncow: „o Szewczence trzeba dziś mówić nie w czasie świąt, lecz wykrzykiwać na rozstajach dróg. Żeby jego słowo jak dzwon alarmowy dzwoniło!” Mówiąc „niestety”, nie mam na myśli walorów estetycznych poezji Szewczenki, jej serdecznego liryzmu, jej humanistycznego charakteru. Te jego cechy jeszcze przez wiele stuleci będą pokrzepiać czytelników i budzić w nich szlachetne uczucia. Chodzi o szewczenkowskie „walczcie, a zwyciężycie”, „zerwijcie kajdany”. Świadectwem aktualności słowa Szewczenki, jego politycznej i filozoficznej wymowy, jest monografia nie literaturoznawcy — doktora nauk ekonomicznych, akademika Narodowej Akademii Nauk Rolniczych Ukrainy B. J. Panasiuka „Ukraiński renesans w twórczości Tarasa Szewczenki” (Kijów, WC «Proświta», 2010. — 304 s.). Nie ze wszystkim da się tu bezwarunkowo zgodzić, nie wszystkie twierdzenia są absolutnie wiarygodne. Ale nie o to chodzi. Ważne jest samo spojrzenie na twórczość T. Szewczenki człowieka nie będącego specjalistą od literatury, lecz głęboko myślącego. Spontaniczny, czasem nielogiczny wykład myśli, rozważań, które pojawiają się mimowolnie, niekiedy na poziomie skojarzeń — to wszystko przekonująco świadczy o całkowitej szczerości autora monografii, o jego obywatelskiej nieobojętności. Dzieła Szewczenki, jak słusznie twierdzi uczony, pozostają „tym ognistym słupem, który nieustannie i konsekwentnie prowadzi naród ukraiński przez wielowiekową pustynię duchowego i materialnego upadku” (s. 31). A w innym miejscu: „Na jakiejkolwiek stronicy otworzy chrześcijanin Biblię, a Ukrainiec »Kobzarza«, znajdzie tam to, co jakby zostało napisane o nim i dla niego” (s. 298). Taras Szewczenko był zarazem przenikliwym politykiem, dociekliwym filozofem i niezrównanym artystą. Wszystko w nim organicznie się połączyło: przez jego poezję przemawia do nas dearly zdobyta mądrość ludowa wieków. Wielki syn swojego narodu „pragnął widzieć Ukrainę wolną i niezależną” (s. 41). Słusznie przestrzegał, że nikt nam wolności nie przyniesie ani nie da. Nie należy oczekiwać ratunku od nikogo: ratunek Ukraińców to sprawa samych Ukraińców. Każdy naród dba sam o siebie, przede wszystkim liczy na własny rozum i własną siłę. Dlatego Szewczenko za przykład swoim rodakom stawiał hajdamaków i kozactwo, wzywał, by „dobrze wyostrzyć topór — i zabrać się już do budzenia chorej woli”. Bolało go jednak to, że Ukraińcy pokornie poddawali się obcym panom-najeźdźcom: „niemi idą na pańszczyznę i wiodą swoje dzieciątka”. Ów niewolniczy duch, który od czasu do czasu jakiś „kozak z miliona świniopasów” ośmielał się poruszyć, żyje w nas do dziś, a pozbycie się go jest dla nas niezwykle trudne. Nami, Ukraińcami, pomiatali (i pomiatają) różni najeźdźcy na naszej, przecież Bogiem danej ziemi: „A my dziwowaliśmy się i milczeliśmy, I milcząc drapaliśmy się po czubach. Niemi, podli niewolnicy, Podnóżki carskie, lokaje Pijanego kaprala!”. Słusznie też pisze autor monografii, że „gorycz w słowach Szewczenki, ale są one słuszne” (s. 73), bo i dziś nie staliśmy się lepsi. Jeśli przyjrzymy się uważniej sobie, swoim czynom, zobaczymy, że to „nie tak wrogowie, jak dobrzy ludzie” czynią zło na swojej ziemi, a jeśli sami go nie czynią, to sprzyjają mu swoją biernością, bezkręgosłupowością, tym swoim słynnym „moja chata z boku”. Istotnie, „kaci znęcają się nad nami, a nasza prawda śpi pijana”. Słowo Szewczenki wzywa nas, byśmy pozbyli się duchowej ślepoty i politycznej obojętności. W naszym państwie panoszą się sprzedajność i wymuszanie, rodzone przez chciwe łakomstwo. Pewne ludziki pchają się do władzy nie po to, by czynić sprawiedliwość i dobro dla społeczeństwa, dla ludzi, lecz po to, by łatwiej im było grabić pod siebie i okradać naród. „Dziś — pisze autor — za miedziaki [gdzie tam »za miedziaki« — za miliony! — I.Ju.] sprzedają się posłowie, a naród wybiera urzędników państwowych i regionalnych »za kawałek zgniłej kiełbasy« (s. 110). U T. Szewczenki te słowa mają gniewną kontynuację: „… u was choćby matkę poproś, to oddacie”. Dlatego autor stwierdza smutną prawdę,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

SZEWCZENKOWA ŚWIETLICA NA KRYMIE

W ubiegłym roku pracownicy naukowi Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki przesłali dar do Szewczenkowskiej świetlicy, urządzonej przez nauczycieli i uczniów szkoły nr 4 w mieście Krasnoperekopsk na Krymie. Niedawno do muzeum nadszedł wzruszający list od Krymczan, w którym uczennica klasy dziesiątej Wira Kim opowiada o ekspozycji w świetlicy, o pracy naukowej na temat twórczości Szewczenki, realizowanej przez młodych badaczy w ramach programu Małej Akademii Nauk. W liście — i duma, i radość z osiągnięcia… Oto fragment tego poruszającego listu. „Dziś mamy największą kolekcję szewczenkiany w Północnym Krymie, a może i nie tylko tutaj. Pozwalamy korzystać z niej wszystkim chętnym. W ciągu minionego roku w muzeum przeprowadziliśmy 44 wycieczki. Oprócz tego, z okazji 35-lecia szkoły, zorganizowaliśmy wystawę wędrowną ukraińskiego haftu i rysunków. Były to najlepsze prace naszych nauczycieli i uczniów. Zbieramy wiadomości z muzeów. Postanowiliśmy otworzyć jeszcze jedną ekspozycję i informować odwiedzających o nowościach z muzeów Szewczenki. Zebraliśmy już 42 „Kobzarze” wydań różnych lat. Fotokopię „Kobzarza” wydania z 1942 roku przysłał nam W. K. Portiańko, z którym utrzymujemy kontakty. A „Kobzarz” z 1941 roku, wydany w Pradze, wraz z inną ciekawą literaturą podarował nam miłośnik książek z obwodu charkowskiego M. I. Zań'ko. Bardzo interesujące monografie ofiarował szewczenkoznawca z Czerkas W. I. Makarenko. Nadszedł list z Bereźanu, gdzie poeta napisał „Rozrytą mogiłę”. Nisko kłaniamy się wszystkim nieobojętnym ludziom. Nasza „Szewczenkowska świetlica” w zrusyfikowanym Krymie — to kolejna wysepka ukraińskości, z której dumni są nasi uczniowie, przedstawiciele różnych narodowości. Latem uruchomiliśmy naszą stronę internetową www.museytara-sa.at.ua. Być może spodoba się Wam, bo cząstka Waszej pracy jest w naszej świetlicy. Chcemy, abyście się ucieszyli z naszego powodu: nasze muzeum zostało zalegalizowane i teraz nazywa się Muzeum Literackie „Szewczenkowska świetlica”. Rozumiemy swoją odpowiedzialność za to, co wspólnie robimy. Właśnie teraz przygotowujemy się do Szewczenkowskich świąt, mamy nadzieję, że wszystko będzie na należytym poziomie”. Wiera przesłała także świadectwo rejestracji nowo powstałego muzeum, wydane przez Ministerstwo Nauki i Kultury Autonomicznej Republiki Krymu. Życzmy im sukcesów, tym jasnym dzieciom i ich mądrym nauczycielom! Służba prasowa Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PAMIĘĆ NARODOWA CZY PODRĘCZNIK DO KRZYŻÓWEK?

Na pytania naszej gazety odpowiada historyk, autor książki „Klucz do historii Ukrainy” (2005), podręcznika dla studentów i nauczycieli szkół ogólnokształcących „Historia Ukrainy” (2010) Ołeksandr PALIJ. — Panie Aleksandrze, dlaczego do tej pory nie ma rezultatów w pisaniu podręcznika metodologicznego dla nauczycieli historii, który obiecał stworzyć Dmytro Tabacznyk? Czy nie dlatego, że nijak nie wychodzi pisanie jakiegoś „wspólnego” ukraińsko-rosyjskiego podręcznika do historii? — Przyczyny konfuzji w pisaniu „wspólnego podręcznika” wyjaśnił niedawno dyrektor rosyjskiego Instytutu Historii Powszechnej, akademik Aleksandr Czubarian. Według niego, do tej pory wszystkie próby stworzenia podręczników, w których historia byłaby przedstawiona kompromisowo, „z trzaskiem zawiodły”: „Napisać podręcznik jest niemożliwe — Polacy z Niemcami już od 20 lat próbują to zrobić”. Rzecz w tym, że historia jako nauka jest związana z wartościami i interesami wspólnot. Jest to powszechnie przyjęte wyobrażenie nauki historycznej, która rozumie obiektywną przynależność historyków do wspólnot i systemów wartości. Najbardziej naturalnie historię Ukrainy trzeba pisać z punktu widzenia narodu ukraińskiego. Spojrzenie na historię Ukrainy z Rosji będzie zupełnie inne. Na przykład dla Ukraińców, którzy znają swoją historię, moskiewski car Piotr I jest tyranem, sadystą, niszczycielem ludności cywilnej Baturyna, Lebedyna i dziesiątek innych miast i wsi Ukrainy, niszczycielem Siczy Zaporoskiej, podstępnym mordercą ukraińskiej starszyzny, ojcobójcą, niszczycielem Cerkwi. Dla Rosjan Piotr I jest, przeciwnie, carem, który przekształcił Moskowię w państwo o poważnym międzynarodowym znaczeniu w Europie, zwycięzcą Szwedów, tym, który wyrąbał okno na Europę, walczącym z archaicznymi zwyczajami. Najciekawsze jest to, że zarówno ukraiński, jak i rosyjski punkt widzenia są prawdziwe. I dla nauki historycznej, która wymaga dokładności faktów, ale dopuszcza swobodę interpretacji, jest to normalne. Tak samo na hetmana Iwana Mazepę rosyjska historiografia patrzy jak na człowieka, który zdradził swoje zobowiązania wobec cara. A ukraińska — jak na człowieka, który w decydującym momencie postawił swoją oddanie Ukrainie i jej narodowi ponad wszystko inne. — Czy można jakoś uzgodnić, pogodzić te punkty widzenia? — Pogodzić można tylko pod warunkiem, że Ukraińcy lub Rosjanie zrezygnują ze swojej tożsamości albo wspólnie przyjmą jakiś trzeci punkt widzenia. — Obecnie modnie jest patrzeć na historię z punktu widzenia wartości ogólnoludzkich, które niektórzy nazywają zachodnimi. — Samych Rosjan z reguły takie podejście nie zadowala. Przecież tak historycznie się złożyło, że ich państwo dość często występowało w roli tyrana, a wartości ogólnoludzkie tyranów nie rozpieszczają. Dlatego zwolenników tych wartości w Rosji często pogardliwie piętnuje się mianem „ogólnoludzi”. Jest to jeszcze jedną przyczyną niemożliwości nie tyle wspólnego, co nawet podobnego spojrzenia na historię. Znaczna część rosyjskiej elity zasadniczo nie może sobie wyobrazić, że inne narody mają prawo do własnych interesów i własnych bohaterów, którzy te interesy bronili. W takim układzie współrzędnych heroizm mierzy się nie zwycięstwem, a wyłącznie użytecznością dla Kremla, bez zgody którego bohaterów nie bywa. Dlatego, aby napisać wspólny podręcznik do historii z Rosją, należy zrezygnować z prawa Ukrainy do własnego punktu widzenia. Co oznacza zrezygnować z prawa Ukrainy do istnienia. — Ale jakaż władza państwowa otwarcie ogłosi rezygnację z państwowości… — Oczywiście, zrobić to bez skandalu się nie uda. Obecnej władzy trzeba będzie albo wystawiać się jako dinozaury z podręcznikiem historii WKP(b) za pazuchą, albo wstydliwie zwinąć przedsięwzięcie. Do tego ostatniego władza wyraźnie nie jest gotowa, dlatego poszła po cichu, wykreślając z podręczników dla dzieci niezwykle ważne dla Ukrainy wydarzenia: Kruty, Hołodomor, Mazepę, Baturyn i tym podobne. Wszystko to dzieje się pod oświadczeniami prezydenta, że „historię powinni pisać nie politycy, a historycy” oraz całkowicie przeciwnymi wyznaniami samego Tabacznyka, że on „sam osobiście będzie wyczytywał podręczniki”. — Zamiast naświetlania historii, odkrywania prawdy historycznej, znów wprowadza się „białe plamy”? — Wykluczenie z historii ważnych tematów to wypróbowana wiekami metoda fałszowania historii. Jak powiedział Aleksander Hercen: „rosyjski rząd, niczym odwrotna opatrzność, urządza na lepsze nie przyszłość, a przeszłość”. Natomiast w swoim dzienniku ukraiński reżyser filmowy Ołeksandr Dowżenko pisał: „Jedynym krajem na świecie, gdzie nie wykładano na uniwersytetach historii tego kraju, gdzie historia uważana była za coś zakazanego, wrogiego i kontrrewolucyjnego, jest Ukraina. Drugiego takiego kraju na kuli ziemskiej nie ma. …Nikt nie chciał uczyć się na wydziale historycznym. Posyłali w trybie przymusowym. Profesorów aresztowano niemal co roku, a studenci wiedzieli, co to jest historia, że historia to paszport na śmierć. Ale czymże jest historia? Historia jest wypadkową wszystkich sił duchowych i zdolności narodu”. Za czasów radzieckich z podręczników do historii Ukrainy nie można było zrozumieć niczego, co tak naprawdę działo się na Ukrainie, poza liczbą wyprodukowanych traktorów i datami zjazdów partyjnych. Co roku w USRR dziesiątki tysięcy absolwentów z dyplomem „Historia” nie miało najmniejszego pojęcia o historii ziemi, na której się uczyli. Historia ZSRR była mieszanką samouwielbienia z „białymi plamami”. To nie były podręczniki do historii, a podręczniki do ukrywania historii. Takimi próbują je uczynić i dzisiaj. Jednak istnieje broń silniejsza niż historyczne oszczerstwa — to prawda historyczna. A język prawdy jest prosty. — Czy to nie pierwszy raz, kiedy dyktują nam „naszą historię”? — Niektórzy obcokrajowcy bezceremonialnie przywłaszczyli sobie prawo do wskazywania Ukrainie, jak ma się odnosić do samej siebie. Kiedyś cesarz bizantyjski spróbował wskazać księciu Światosławowi, co dla księcia jest korzystne, a co nie, za co został przez niego wystawiony na otwartą drwinę. Wygląda na to, że jest to jedyny właściwy stosunek do takiej bezczelności. Nie trzeba mieć żadnych złudzeń co do celu usuwania treści z podręczników. Aby zniszczyć naród, w pierwszej kolejności zabijano jego pamięć. Jeden z liderów faszystowskich Niemiec, Goebbels, twierdził, że wystarczy pozbawić jedno pokolenie wiedzy o historii, a naród zamieni się w tłum, z którym można robić wszystko, co się chce. Wszystko to robi się dzisiaj po to, aby zwiększyć podatność Ukrainy na wpływy zewnętrzne, zmniejszyć gotowość obywateli do obrony swojego kraju i tym samym podważyć jej żywotność w perspektywie strategicznej. Celem jest przekształcenie Ukraińców w bezwolnych „chłopców do bicia” dla wszystkich, którym się chce. — Czy obecnie uciekają się do nowych metod zniekształcania historii? — Ponieważ otwarcie oświadczyć milionom ukraińskich dzieci i ich rodzicom, że ukraińską historię należy rozpatrywać z wież Kremla, nowa władza nie może, ucieka się do wymyślania „manewrów obejściowych”. W szczególności proponuje się wyrzucić z podręczników pojęcie „wspólnego interesu narodu” i zrównać w ocenie moralnej bohaterów walk wyzwoleńczych ze zdrajcami i odstępcami. W istocie oznacza to wybijanie gruntu spod nóg jakiejkolwiek historii. W świadomość Ukraińców wpaja się założenie, że można obejść się bez własnego państwa, a ustępstwa polityczne i gospodarcze na korzyść sąsiadów w imię czyichś merkantylnych interesów całkowicie wpisują się w „wielowymiarową prawdę”. — Coraz szerzej propaguje się tak zwane „antropologiczne” podejście do historii, czyli dążenie do postawienia w centrum procesów historycznych człowieka. — Ministerstwo Oświaty w swoich koncepcjach rzeczywiście przepycha to „antropologiczne” podejście do naświetlania historii. Oto na przykład jak pisze o nim jeden zbliżony do władzy historyk: „Moim zdaniem historia szkolna mogłaby być bardziej antropologiczna niż heroiczna. Wtedy stanie się jednakowo interesująca i w Ługańsku, i w Iwano-Frankiwsku, i w Odessie, i w Sumach. A póki co w krajowych podręcznikach zobaczycie ciągłą walkę Ukraińców o państwo i nic poza historią „państwowotwórstwa”. W rezultacie poza cyrkularzem wałujewskim i kozackimi zwycięstwami pod Chocimiem dzieci nie wiedzą ani kiedy przez ukraiński step przejechał pierwszy parowóz, ani kiedy na stole kijowian pojawił się cukier”. Czyli unikalne lekcje historii, za które naród zapłacił strumieniami krwi, próbują zastąpić informacją przydatną do rozwiązywania krzyżówek. Historia to znacznie więcej niż daty. Jak mówią Anglicy, strona historii jest warta podręcznika logiki. Historia nie pozwala zniknąć lekcjom, które bierze dla siebie każde nowe pokolenie, jest ona w istocie sojuszem między żywymi, umarłymi i nienarodzonymi. Pamięć o przeszłości pomaga ludziom głębiej zrozumieć teraźniejszość, uświadomić sobie swoje miejsce w świecie, jaśniej prognozować swoją przyszłość. Jednocześnie niepamięć jest bodaj główną przyczyną historycznych nieszczęść i porażek. Historia lubi się powtarzać, zwłaszcza jeśli nie wyciągnięto z niej lekcji. Ukraińcom proponują sztucznie pozbawić się w przyszłości bohaterów. Uczeń wychowany na takich zasadach, stawszy się dorosłym, będzie bezwolnie ustępował przed zewnętrznym naciskiem, nie będzie bronił ojczystej ziemi. Ponieważ zawsze można znaleźć usprawiedliwienie: powiedzmy, ja też „kocham Ukrainę, ale po swojemu, po zdradziecku”. — Ludzkość napłodziła sobie mnóstwo historycznych mitów. — Historia ma opowiadać, a nie dowodzić. Wymyślanie bohaterów jest tak samo szkodliwe, jak ich przemilczanie. Dodaje to posmaku fałszu całej historii. Imperium Rosyjskie i ZSRR nawymyślały sobie historii, a teraz jej potomkowie nie wiedzą, co z tym wszystkim zrobić w społeczeństwie informacyjnym, gdzie każde kłamstwo jest jak pod rentgenem. Obecnie Rosja poszczególnymi publikacjami i oświadczeniami wysokich rangą urzędników o bliskości z Finlandią „omacuje” grunt dla zmiany słowianofilskiej paradygmatu historycznego. Ta ostatnia, poza tym, że nie daje odpowiedzi na pytania o tożsamość Rosji, jeszcze politycznie wyczerpała się, bo przecież narody słowiańskie w przeważającej mierze są w NATO i UE. Oto na przykład jak pisze o tym fiński badacz Kai Murros: „Głęboko przejmuję się faktem, że Finowie i Rosjanie faktycznie są jednym wielkim narodem… Uznanie pochodzenia fińsko-ugryjskiego mogłoby pomóc Rosjanom inaczej spojrzeć na swoją tożsamość, ale mam nadzieję, że zostanie to zrobione naturalnie i organicznie, ponieważ naprawdę rozumiem, że sztuczne tożsamości w rodzaju HOMO SOVIETICUS nie mogą istnieć długo i prowadzą w rezultacie do moralnego upadku. Uznanie pochodzenia fińsko-ugryjskiego mogłoby wzmocnić rosyjską tożsamość w najbardziej pozytywny sposób i zamiast być sztuczną konstrukcją, stworzoną przez zagranicznych intelektualistów, mogłoby stać się naturalną realizacją i doprowadzić do zgody z samym sobą”. — Jakie znaczenie ma pamięć historyczna narodu? — Tak jak człowiek bez pamięci jest całkowicie bezradny, tak i naród bez pamięci historycznej jest skazany na powtarzanie historycznych błędów. Tymczasem źródła pierwotne z historii Ukrainy do tej pory nie zostały przeczytane nawet w krajowych archiwach, nie mówiąc o europejskich, rosyjskich, tureckich… Jednocześnie obecnie ukraińscy historycy, na szczęście, nie mają problemów, które spotkały „pisarzy” „wspólnej historii”. Nie mają potrzeby próbować jednocześnie rozwiązywać nierozwiązywalne: spodobać się zagranicznym rządom i nie być przy tym głupcami, kłamcami i wrogami w oczach swojego narodu. Aby napisać ukraińską historię, trzeba starannie przestudiować wszystkie możliwe źródła, „nie pomijając ani tytułu, ani nawet przecinka”. I zobaczyć, co to wszystko oznaczało z punktu widzenia uczestników tamtych wydarzeń oraz co oznacza z punktu widzenia Ukrainy i jej narodu. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

charakteryzowano jako „wertykalny”. Czym to jest — filozofią artystyczną? Sam autor tak zwanych linii wertykalnych odpowiadał i wyjaśniał, że dla niego wertykał oznacza wielkie dzieło: jednoczenie nieba i ziemi. Przecież jeszcze w dawnej ukraińskiej kolędzie ludowej zapisano na wieki: „Niebo i ziemia dzisiaj tryumfują!”. W swoich ostatnich dziełach, które skłaniają nas do głębokich przemyśleń, pędzlem i farbą, przestrzenią i liniami autor próbował pokazać jedność sprzeczności naszego złożonego, niejednoznacznego bytu, nieogarnionego tajemniczego kosmosu, artystycznie zanotować ten związek między ziemskim a niebieskim. Oto tak artysta Opanas Załywacha, godny potomek sławnych ukraińskich kozaków, stał się nieodłączną częścią tego wiecznego jednoczenia, wertykalnie wznosząc się duszą i rozumem od ojcowskiej czarnoziemnej ziemi do niebios Pańskich… DRUŻKOWSKA MELDUNEK Zasadnie zapytacie, a co ma do tego Doniecczyzna? Co łączy doniecki kraj z twórczą drogą znanego ukraińskiego artysty Opanasa Załywachy? Z listu do niego Ałły Horskiej, datowanego na 1966 rok, dowiadujemy się, że O. Załywacha „nie mógł wziąć udziału w monumentalnym kompleksie „Szkoła”, czego żałuje”. Chodzi o mozaikowe wykończenie szkoły nr 5 w Doniecku (obecnie liceum „Merkury”), realizowane przez zespół twórczy z Kijowa, w skład którego wchodzili wspomniana wyżej A. Horska, jej mąż W. Zarecki, artyści H. Zubenko, H. Marczenko, H. Synycia i inni. A jednak Opanas Załywacha pracował na Doniecczyźnie! W 1980 roku stworzył witraż dla jednego z wiejskich domów kultury w rejonie dobropilskim obwodu. Ten fakt został oficjalnie potwierdzony, istnieje odpowiedni dokument dotyczący wykonanej przez artystę pracy. Lecz z niewiadomych przyczyn to wielkoskalowe dzieło O. Załywachy tak i nie zostało wystawione, chociaż było obliczone na masowego widza czasów radzieckich. I oto prawie po ćwierć wieku na porzucone, zakurzone kwadraciki kolorowego szkła przypadkowo natrafił kolekcjoner z Drużkówki, i ciekawa kompozycja artystyczna po wielu latach znów ujrzała światło dzienne. Za pomocą mecenasów-patriotów Jewhena Szapowałowa, Wołodymyra Dudy oraz miejskiej gazety „Nasza Drużkiwka” (redaktor Jewhen Fiiałko), dzieło wybitnego mistrza stało się własnością miejscowego muzeum sztuki. Obecnie trwa żmudna praca nad renowacją, komponowaniem i instalacją witrażu, gdyż przygotowanie go do ekspozycji to nie jest prosta sprawa. Zresztą bez pomocy specjalistów tutaj się nie obejdzie. Oczywiście, mieć w niewielkim miasteczku, jakim jest współczesna Drużkówka, pracę tak wybitnego mistrza — to wielka duma i odpowiedzialność (szkoda, że tego, zapewne, jeszcze nie uświadomiły sobie miejscowe władze). Lecz ta wielkoskalowa praca Opanasa Załywachy na temat donbaski jest bezcenna jeszcze tym, że żaden z jego witraży, jak uważają specjaliści, do dzisiaj się nie zachował. Najsłynniejszy z nich (współautorstwa z Ałłą Horską i innymi mistrzami), poświęcony Tarasowi Szewczence i zainstalowany w Uniwersytecie Kijowskim, na rozkaz władz został rozbity jeszcze przed jego otwarciem w 1964 roku. Pozostały tylko szkice tej monumentalnej kompozycji. Więc właśnie w donieckiej Drużkówce dzisiaj znajduje się jedyne w swoim gatunku i stylu dzieło wybitnego ukraińskiego artysty „Rodzinny kraj”, o czym świadczy również oficjalny wniosek specjalnej ekspertyzy, przeprowadzonej przez Narodowe Muzeum imienia Szeptyckiego we Lwowie latem 2009 roku: „Pod względem skali traktowania artystycznego i unikalności wyrazu artystycznego, jedyny witraż Opanasa Załywachy na dzień dzisiejszy powinien zostać wpisany do państwowego rejestru dziedzictwa kulturowego Ukrainy”. Jestem pewien, że już w najbliższym czasie wszyscy chętni będą mogli zapoznać się z tą unikalną pracą Opanasa Załywachy. KOZACKIE ESTAMPY ZE SŁOWIAŃSKA A niedawno znaleziono jeszcze jeden „doniecki ślad” w twórczym losie znanego ukraińskiego artysty. Staraniami młodego historyka-krajoznawcy Ołeksandra Dobrowolskiego ze Słowiańska wykryto ponad 20 rzadkich estampów i pocztówek autorstwa Opanasa Załywachy. Autor adresował je do miejscowego mieszkańca, byłego ślusarza Drużkowskiego zakładu maszynowego Anatolija Swerdiuka. Ten w swoim czasie został skazany na dziesięć lat pozbawienia wolności za agitację antyradziecką. Zapewne za drutem kolczastym się poznali, zaprzyjaźnili na całe życie, długo korespondowali. Te niewielkie pod względem rozmiaru dzieła Opanasa Załywachy, na wskroś przesiąknięte kozackim duchem, motywami narodowymi, odtąd będą przechowywane w muzeum wydawnictwa „Smołoskyp”, które znajduje się w Kijowie, a ich kopie — w muzeach Doniecczyzny. Oto tak, po śmierci artysty do nas docierają jego dotąd nieznane dzieła. Są one jak przesłanie artysty z wieczności, jak przykazanie trzymania się swoich rodowych, kozackich korzeni, rodzinnej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

JEGO PION

Jurij DOCENKO, pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Donieck UKRAIŃSKI PICASSO Specjalistom i koneserom prawdziwej, wysokiej sztuki od dawna znane są niepowtarzalne dzieła tego uniwersalnego mistrza-intelektualisty, którego w światowym kręgu malarstwa, nie bez podstaw, szacownie nazywano i nazywa się „ukraińskim Picassem”. Jednak szeroka krajowa publiczność, niestety, jest słabo zaznajomiona z biografią twórczą i bogatym dziedzictwem artystycznym naszego rodaka ze Słobożanszczyzny, który mimo szerokiego światowego uznania, pozostawał w życiu i twórczości osobistością wyrosłą z rodzimego narodu, wchłonąwszy w siebie najlepsze tradycje narodowe. Postać Opanasa Załywachy jest dla nas interesująca i znacząca również dlatego, że jego losy twórcze są związane z ziemią doniecką. Dziś, już po śmierci, artysta swoimi wspaniałymi pracami powraca do nas, w szczególności na Donbas, do niewielkiego miasteczka robotniczego nad starożytną kozacką rzeką Tor — Drużkiwki. OD HUSYNKI — DO WYŻYN PAŃSKICH „Na świat przyszedłem we wsi Husynka w obwodzie charkowskim w 1925 roku. Niedawno tam byłem. Załywachów we wsi już nie ma… A mój ród wywodzi się od wędrownych mistrzów-malarzy. Zapewne są też kozackie korzenie” — wspominał później artysta. Lecz w Ojczyźnie, w rodzinnej Ukrainie, małemu Opanasikowi dane było żyć niedługo. Jego dzieciństwo przypadło na straszny Hołodomor lat 30. Aby uratować rodzinę, dzieci przed śmiertelną klęską, ojciec jako jedyny ze wsi zdołał wywieźć rodzinę ze strefy ludobójstwa na Daleki Wschód — historyczny dla Ukraińców Zielony Klin. Tam, wśród rodaków, Załywahom udało się przeżyć, stanąć na nogi, pokonując ogromne trudności. Do malarstwa syna Opanasa zachęcił ojciec-kowal, który kuł z żelaza nie tylko podkowy, ale tworzył prawdziwe dzieła sztuki. To właśnie on dostrzegł u swojego bystrego potomka, jak to mówią, żyłkę twórczą. Początkowo siedemnastoletni Opanas wstąpił do szkoły artystycznej w priamurskim Błagowieszczeńsku. Dalej uczył się w środkowoazjatyckiej Samarkandzie, podmoskiewskim Zagorsku, ponurym Leningradzie. Z akademii, w której niegdyś uczył się wielki ukraiński poeta i malarz Taras Hryhorowycz Szewczenko, w 1947 roku przyszłego laureata nagrody im. Szewczenki wyrzucono za to, że zignorował jakieś oficjalne wybory. Był to pierwszy, ale nie ostatni, świadomy konflikt Opanasa Załywachy, który miał niezależny kozacki charakter i świadomość narodową, z totalitarnym reżimem i systemem imperialno-sowieckim. Dopiero po śmierci Stalina został ponownie przyjęty do akademii. Po pomyślnym ukończeniu nauki młody artysta Opanas Załywacha wreszcie powraca do rodzinnej Ukrainy, którą zmuszony był opuścić prawie dwadzieścia lat wcześniej. Pracuje w Iwano-Frankiwsku. W tym okresie swojego życia, jak sam później wyznał, świadomie i wytrwale zaczyna poszukiwania swoich narodowych korzeni — w życiu i w twórczości, aby stanowczo odpowiedzieć na trzy główne pytania: kim jest, skąd pochodzi i dokąd zmierza? Opanas odwiedza Lwów i Kijów, które były ośrodkami narodzin nowej ukraińskiej generacji. Tutaj blisko poznaje swoich współmyślicieli, w większości rówieśników. Wśród nich są: dzielny obrońca praw człowieka, poeta z Ługańszczyzny Iwan Switłyczny, utalentowana artystka z Kijowa Ałła Horska. Nawiązują się dobre relacje z dobrze znanymi dziś Ukrainie: filozofem Jewhenem Swerstukiem, literaturoznawcą Iwanem Dziubą, obrońcą praw człowieka Mychajłem Horyniem, poetą Iwanem Draczem i innymi przedstawicielami ówczesnej młodej narodowej inteligencji twórczej. Później Opanas Załywacha poznał i zaprzyjaźnił się z przyszłym Bohaterem Ukrainy (pośmiertnie), jej bólem i dumą, Wasylem Stusem. Nawiasem mówiąc, wiele lat później artysta namalował portret poety-cierpiętnika i w sposób utalentowany i ostry zilustrował jego pośmiertną książkę „Okna w pozaprzestrzeń”. Od nowych przyjaciół O. Załywacha bierze literaturę samizdatu. Nie tylko samodzielnie zapoznaje się z surowo zakazanymi przez system prawdziwymi dziełami, ale także je rozpowszechnia. Taka aktywna działalność nie mogła ujść uwadze czujnego i okrutnego KGB, władzy lękliwej wobec prawdy. Opanasa Załywachę aresztowano i na pięć lat wysłano do mordowskich obozów koncentracyjnych. Ciężki, długotrwały pobyt w niewoli artysta zniósł po filozoficznemu dzielnie. Nawet za kratami nie przestał pracować. W nieludzkich warunkach obozowych udało mu się stworzyć i przemycić na wolność serię ekslibrisów dla swoich przyjaciół. Za pomocą długopisu wypełnił dokumentalnymi rysunkami swój mały notatnik (pamiętacie, jak tworzył na zesłaniu w Aralu Szewczenko). Przyjaciele nie zapominali o Opanasie, wysyłali listy, literaturę. Dużo czytał. Ale co najważniejsze — przemyśliwał swoje credo życiowe, w myślach wypracowywał swój dalszy styl artystyczny. Po uwolnieniu O. Załywacha owocnie i intensywnie pracuje, doskonali się jako mistrz. Nie poprzestając na osiągniętym, zawsze jest w twórczym poszukiwaniu. Cieszy się bezdyskusyjnym autorytetem jako artysta i szacunkiem jako człowiek. Jednak dopiero w 1988 roku odbyła się jego pierwsza wystawa indywidualna, która oficjalnie otworzyła przed Ukrainą utalentowanego, oryginalnego autora, który w pełni ukształtował się jako wybitny artysta. Później wystawy indywidualne prac ukraińskiego artysty z ogromnym sukcesem odbywały się w wielu krajach świata. Już w niepodległej Ukrainie, w 1993 roku, Opanas Załywacha został uhonorowany Narodową Nagrodą im. T. H. Szewczenki oraz nagrodą im. W. Stusa, co stało się bezdyskusyjnym uznaniem jego wybitnego talentu artystycznego i niezłomnej postawy życiowej. Ostatni okres twórczości Opanasa Załywachy, który odszedł z życia w 2007 roku, specjaliści scharakteryzowali... Nasza opowieść dotyczy drogi życiowej i twórczej znanego ukraińskiego artysty, byłego więźnia politycznego, laureata nagrody Szewczenkowskiej o kozackim nazwisku — Opanasa ZAŁYWACHY.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

MYKOŁA BUCZKO. OSTATNIA

Fragmenty poematu* Już chyba czas. Naprawdę czas się zbierać… Granica ziemskiego i nieziemskiego: ni wierszować, ni malować… ni mówić… Wczoraj krótko, niedługo witali przyjaciele… Dzień urodzin… Nie rozmawiać lekarz radził surowo. Dar — garść słów cierpkich, zasmuconych… Nikogo w pobliżu. Mogę mówić Tylko sam ze sobą — Póki ranek drzwi nie otworzy na tamten świat… Ponad Letą bezdenną… do Boga… Pozostała jedyna ponad nocami noc — ta przestępna noc!… Śpiewa ktoś… I sok kaliny, jak ocet, na moich wargach, żeby nie zemdlał, nie stracił przytomności, nie zginął, przedwcześnie świeczki swojej nie zgasił… nie rozgniewał… Czyjeś dziecko — jak anioł! — nie moje dziecko śpiewa łagodnie o ścieżce i wędrówkach, i o Kupały Iwana-Iwaneczka… W niebie nieskończone korowody — nie tylko w dolinach!… Ognie ognisk bogacą się na radowanie urody, od radości kwiat paproci cieszy się i świeci! I — każdy go znajduje!… Wianki płyną, kołyszą się, z falami zmagają się na giętkiej wodzie na podziw, na upojnej wodzie-źródlanej, Kupałowej wodeczce… Na brzegu-przystani Dniepru mego wielkiego, Sławutycza potężnego: Oksany, Katrusie, Hale — piękności czarnobrewy, karookie królowe!… Łukowato im podmiguje wesoły księżyc!… Gwiazdy — jak korale… O, Panie! Jeden wianek nie utrzymuje się, tonie, w wirze zachłystuje się… Czerwone koło, plecionka czerwona powoli barwę traci, przekwita… Zbyt słabe półtony w głębinach ciemnych rozsiewają się, zlewają się z mułem czarnym-czarnym, — ni śladu, ni… Jak ciężko oddychać! Nie tylko ciało, ale i dusza chłonie, moja dusza samotna… Jeszcze luty luty wszędzie. Jeszcze miasto śpiące rozgrzewa się w snach-widziadłach, a może, i nie widzi, jak ja, tych snów… Całe moje życie cierpliwością zasłania się wołową (jak na rodowodzie napisano!) od chełpliwych pokrak, od krzywd, oskarżeń obcymi i, doprawdy, swoimiż… Swoimi!… Panie! Kartka papieru czystego czeka początku moich wersów, moich myśli — nietknięta, bieleje — też nie odpoczywa… Jak męczyłem się i jak karałem się nad słowem prawdy, umierałem i ożywałem ja, Tylko Wszechwładca wie, ani na chwilę nie zapomina… Jak ciężko oddychać!… Niech szybciej rozwidnia się, świta!… Panie, śpiewa ktoś, śpiewa!… Ech-ech… W moim losie kazamat, kajdany, musztra — także nagroda, wygnanie — też uznanie… Wreszcie, wszędzie odchodzi słońce i onoż przychodzi, o świcie samo wraca… I każde ziarno Bożej przyrody porusza się… Czyż ja chowałem się w lata niepogody?!. …ten — z ludu, inny — z ludem, jeszcze inny — nad ludem, a ja zawsze pozostaję ludem rozpiętym: i nad Dnieprem, i za Uralem w stepie bezkresnym — pośród obcych, w dali żałobnej… Na dole, w pracowni, farba wysycha na płótnie. Ona i tej nocy niespokojnie wabi, czeka mnie, szarego, w nowym dniu… Jak męczy duszność! Pierś rozpoławia bezbożnie, szaleńczo… Panie! Czy winna bólem przejrzała glina, co krzyż trzymała? Winien krzyż, a nie ci, co katowali?!. Z drewna, z wałkowanej gliny w dolinach wyrosną do nieba schludne chaty, — jak dzieci w białych koszulach będą biegać!… Między nimi — Trójjedynego pomoc, Między nimi — krwawa zgoda i wiara braterska, — i jakby nikogo z judowego plemienia — strasznego, ciemnego!… Powietrze wilgotne przy oczach moich zmęczonych brzmi, — nie śmie padać pod nogi… Jemu oczu Wszechwyższy nie podarował. Nie ma on możliwości patrzeć na świecę — i płakać?… Nie warto, nie! Słodkie i słone, i gorzkie łzy przesłaniają jednakowo… Pokrajane dłonie, moje trudne dłonie, jakby wymokłe w lepkim soku psianek, w soku wodnistym. Jakby czas splatać z pasm konopi czy lnu ostatni sznur, ostatni raz u Pana wymodlić przebaczeń — świętych wybaczeń!… …wszechprzeklęty?!. W głębokim trzęsawisku przekleństw, w niemym bezwyjściu?!. Jak ciężko oddychać! Zdaje się, ścian chłodne kamienie zaraz, za chwilę jedną-jedyną rozstąpią się, rozsypią się! I — znów dusza moja kozacka s a m a pustynię przejdzie, nie oszuka nikogo, i s a m a zobaczy w polach szerokich wolność, wolność wolnego ludu!… I mimo wszystko śpiewa ktoś! Śpiewa ojczystą… I — czarna sadza pajęczyny opada popiołem na pomysły grzeszne łukowatych nieustających wrogów. Wtedy powiesili Chrystusa, i dzisiaj nie uciekłby syn Marii!… Tak powoli nieubłagany czas mija tylko w niewoli… Luty — na wskroś. I — nawet pościel pode mną, jak lodowiec kruchy, zgrzyta, rani chłodem. Jakby już nie ja, a łodyga, pobita losem i zapomniana przez cały świat… Ani żony, ani syna, ani pobratymców radosnych… O, Wszechwidzący Panie! Czyż ja nie człowiek, Czyż nigdy nie było i — być nie mogło — mojego ludu ochrzczonego?!. Jak ciężko oddychać! Jakby już nie ja — ciężka kłoda sobie wyprasza choć okruszynę ciepła… Wszedzie luty przewodzi, wściekle depcze, żeby ni źdźbła, ni kwiatuszka, Zdjęcie Ołesia Dmytrenki 10 marca 1861 roku w Petersburgu, nad brzegami zimnej Newy popłynęła w wieczność nieśmiertelna ukraińska dusza Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

moje książki, a także mnie samego, jak potrafi, ogrzewa… Jakby też śpiewa… Nikogo nie oszczędza siebie, jak ten ślepy Kobzarz, który ma i słowo, i głos… Sama historia narodu z dobrych ust jego rozbrzmiewa, po stepach hula!… Panie! Czy jest jeszcze ten naród, czy już go nie ma — Kobzarz nie widzi!… Świeczka spływa, aż jakby w duszę światłem zaglądała, — surowo tak pyta i dopytuje… Wicher, jak kruk, krakze… Hej-hej, daremnie krakze! Pachnie mi wędrówką, woła za Dniepr! Szyby czerwienieją, jak dojrzałe jagody, jak zastygłe krople krwi, jak zapadłe i takie nieprzytomne oczy za wszystkich — i umarłych, i żywych, i nienarodzonych — ukrzyżowanego Galilejczyka!… Całe moje życie — na Czerepowyszczu-Golgocie. Dalej nie puszcza los ani na krok, nieugięty los — jak same skrižali… Czyż my — odmieńcy, błąkający się na ojcowskiej świętej ziemi?!. Czyż nie chcemy czuć się narodem, być narodem?!. Jak ciężko oddychać!… Świeczka płonie. Nie gasi jej niespokojny powiew z drzwi do pracowni… Panie, jakby wiązka progów — schody, schody… Ktoś śpiewa, zaśpiewuje mnie. Panie! Dookoła nie ściany — urwiska… Aż huczy w przepaści: karzę się, męczę się, ale nie żałuję!.. m. Czerniowce Uwaga. Fragmenty poematu Mykoły Buczka podane w redakcji „SP”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Noc Tarasa Szewczenki

ani zawiązku, ani owocu, ani progów, ani dróg, ani żadnej przeprawy, ani brodu, — po szczerych ludzkich duszach i depcze!… Jak dręczy duszność! Ostatnie siły trwonię na poruszanie słabych, bezsilnych, zdrewniałych palców… Jakbym macał powietrze stęchłe, i — w myślach — na zbielałych ścianach odmalowuję moje małe obrazki, najdroższy dobytek: znużoną gałązkę starej wierzby przy zamkniętej bramie, rudy dzban o spłowiałych, nabrzmiałych policzkach nad niskim płotem, przy ścieżce — przekwitłe, odzielenione kiście niepielonych chwastów i opadłe liście, wyżej, nad czarnym kominem, nad strzechą słomianą zabłąkane obłoki, za oknem — bladym, malutkim — jak za moim oknem… Ostre niepokoje rozcinają serce aż do dna, — niemijające niepokoje, nieustępliwy ból… Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Tak ją kocham, tak kocham moją ubogą Ukrainę, że przeklinam… że przeklinam… Jak ciężko, ciężko dręczy duszność! Cóż mi zostało?! Tylko jedna miłość do mojego narodu niezmiennego, narodu niezniszczonego, na wieki świętego. Kozacze słońce — księżyc — zagląda w nieruchome, niekończące się rzeki. Jakby zdjęty z krzyża, blady, zesztywniały księżyc nad krawędzią zwietrzałych brzegów, jarów nieprzebytych… Ani ziemi, ani sklepienia niebios! I nigdzie przytulić się zranionemu ciału, nigdzie… nie… Na sznurach głogu zwisają woskowe, zarumienione kropelki, jakby dla uciechy moich zasmuconych oczu — dla pociechy… Jeszcze nie znają krzywd nieurodzaju — i ja nie mogę się napatrzyć na nie, nadziwić! …na skrzyżowaniu zmierzchu kamiennego, na bagnach zasypanych kośćmi, kośćmi kozackimi, mnie, niezłego, nie doczeka się wrogi wród!… Staram się głęboko, na samym dnie, zatłumić ostrogę — razem z bólem, od którego wokół mroczy się… Mamią się pagórki, sady, chatki, wiatraki, równiny, mamią się jak zjawy hetmani… W żyłach stygnie, zamarza krew!… Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, warszawskie śmieci! Od ojczyzny, świętych mogił odwracają się nieludzie, wyrzekają się świętej mowy! Jak Przyczynna ubogaja, okaleczona ruinami, zupełnie okradziona ginie Wkraina, Ukraina!… Boże mój! Gorsza od najazdu nienasyconych zdobywców, bezlitosnych suchych wiatrów, morowych zarazów! Uśpiono i pochowano w czarnych chustach dzielność rodową, żeby nie przeszkadzała, żeby w najnowszych i jeszcze nowszych czasach się nie budziła… Przemianowali się, przeuczyli, przerodzili się podli wyrodki!… Za mało we mnie świętego gniewu, Boże, wybacz!… Wybacz… Niech nawet na uwięzi, w godzinę srogą na postronku, w duszy mojej w nieobłudnym dzwonie grzmią, brzmią, nie milkną głosy mojego narodu!… Rodzinne… niespokojne… Mija noc. Odchodzi przestępna noc. I świeca prosi o pomoc, o moją pomoc, — świecić chce świeca — choćby dla kogoś, choćby dla mnie dziś, samotnego, chorego, starego… Sieroctwo-pańszczyzna-branka — i całe moje życie to droga. Sieroctwo-pańszczyzna-branka — moja pokuta przed Bogiem za malownicze barwy i słowa, w których nie ma ani ziarnka prawdy… Ciężkie słowa!… Zdaje się, przeklęty chłód znów wkrada się przez szpary, — przenika na wskroś obcością-zapomnieniem… Słowa — moje winy, moje grzechy, nieprzebyte i przez nikogo niepodjęte… Zegar wybija piątą. Świeczka płonie… I łagodny płomyk — moje obrazy,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Do 140. rocznicy urodzin LESI UKRAINKI „ZBIERAM SIĘ POWOLI DO ODESSY” Podstaw do postawienia pomnika Lesi Ukraince w Odessie jest więcej niż wystarczająco

Taras MAKSYM’JUK, zastępca przewodniczącego zarządu Odeskiego Oddziału Ukraińskiego Funduszu Kultury „Zbieram się powoli do Odessy”. Ten wers pochodzi z listu Lesi Ukrainki do brata Mychajła do Kijowa. A jej znajomość z Odessą zaczęła się jeszcze rok przed tym listem. Lesia potrzebowała leczenia — zachorowała jeszcze w wieku dziesięciu lat, a jej rodzice, a później ona sama, w całej Ukrainie i Europie, nawet w Egipcie szukali możliwości uzdrowienia. Uwagę ojca Lesi, Petra Kosacza, przyciągnęli odescy lekarze oraz liman Chadżybejski, i przywiózł tam siedemnastoletnią córkę na początku lipca 1888 r. Od tego czasu Odessa często stawała się schronieniem dla Lesi Ukrainki: tutaj się leczyła, odpoczywała, kontaktowała z rodziną Komarowów. Od 1888 do 1913 roku przyjeżdżała do tego miasta nie mniej niż 20 razy. Prześledzić te różnoczasowe wizyty w Odessie pomogła gruntowna praca jej młodszej siostry Olhy Kosacz-Krywyniuk (1877—1945) „Lesia Ukrainka. Chronologia życia i twórczości”, która ukazała się w Nowym Jorku w 1970 roku na 100-lecie od dnia urodzin wielkiej ukraińskiej poetki. A zatem rok 1888. Na początku lipca Petro Kosacz przywiózł Lesię nad liman Chadżybejski. W Odessie odnowiła się znajomość z rodziną Mychajła Komarowa i zawiązała się przyjaźń „na całe życie”, jak wyraziła się Lesia Ukrainka, z jego starszą córką Marharytą, którą Lesia nazywała Gretchen. Ołena Pcziłka przyjechała pod koniec lata, żeby zabrać córkę. Z Odessy do Akermanu dotarły statkiem. Oto jak opisuje Lesia pobyt w akermanskiej twierdzy: „Oto już straszna budowla, niech ją diabli! Wysokie mury i grube, toporne, że aż chaty w nich wydrążone jak cele, baszty okrągłe ciężkiej architektury, w basztach lochy i ciemnice z kratami żelaznymi (pewnie kiedyś kozacy tam nasi siedzieli), teraz tam dzikie zioła i kwiaty rosną, mama mówiła: „Gdzieś oto z naszych kozaków wszystko to wyrosło”. My wyrwałyśmy dwa kwiatki na pamiątkę i czym prędzej do parostatku”. Rok 1889. W czerwcu Lesia nad limanem Chadżybejskim na daczy Dialegmeno — na głównej ulicy, gdzie jeździła konka. W lipcu w Odessie był straszny upał: Lesia zanotowała: +43 stopnie. „Tropiki przeniosły się na liman!” — pisała w liście. Kiedy Lesia 30 sierpnia zakończyła leczenie, przyjechali do niej matka, brat Mychajło i siostra Olha. Przeżyli w Odessie kilka dni. Oglądali wszyscy razem okolice miasta, znów podróżowali do Akermanu morzem na trzy dni. Z tego czasu pozostała fotografia — Lesia, Marharyta Komarowa i Mychajło Kosacz. Rok 1889. 12 października Lesia znów w Odessie. Leczy się masażami. Mieszka przy ul. Nadieżdińskiej (teraz Gogola) w domu nr 6, należącym do Waltucha, ale zdrowie po masażach się pogorszyło i jedzie do Komarowów. Wtedy też poznaje przyszłego prezydenta AN USRR D. Zabołotnego, który studiował na uniwersytecie. Bierze lekcje języka angielskiego i włoskiego. Rok 1891. W sierpniu Lesia przez Odessę jedzie do francuskiej kolonii Szabo pod Akermanem. Mieszka u Jelizawety Iwaniwny Tardan. Leczy się, je dużo różowych winogron. W Szabo odwiedzili ją żona Komarowa z córką Marharytą oraz ukraiński kompozytor, przyjaciel jej rodziny Mykoła Łysenko. Planowała w drodze powrotnej zabawić w Odessie około tygodnia. Powróciła do Kołodieżnego 20 września. Rok 1893. W połowie lipca Łarysa i Olha Kosacz z Hadziacza jadą koleją do Mikołajowa, a stamtąd statkiem — do Odessy. Jak pisze O. Kosacz-Krywyniuk, mieszkała na daczy Komarowów na górze nad limanem Chadżybejskim, a Lesia bardziej u Marharyty, która niedawno wyszła za mąż, przy ul. Kuzniecznej. Lesia z Ołhą zabawiły w Odessie prawie do końca sierpnia. Rok 1902. Tym razem do Odessy Lesia przyjeżdża po długotrwałej podróży po Europie. Była we Włoszech, Szwajcarii, odwiedziła Sycylię, zobaczyła Pompeje i Ateny, odwiedziła Smyrnę i Konstantynopol. Statkiem przybyła z Genui do Odessy 20 czerwca. Była surowa kontrola na granicy, niepogoda. Szybko wyjechała do Kijowa. Rok 1904. Przejazdem do Tyflisu Lesia zabawiła w Odessie prawie tydzień. Spotykała się z Maksymem Sławinśkym, działaczem społecznym i poetą, z którym umówiła się wydać drugie wydanie ich wspólnych tłumaczeń z H. Heinego. W księgarni „Nowego wriemieni” Suworina Lesia oddała do komisu pięć egzemplarzy swojej nowej książki „Na skrzydłach pieśni” (Kijów, 1904). W liście do M. Krywyniuka, męża jej siostry Olhy, pisze, że spędziła czas w Odessie przyjemnie, porozdawała swoją książkę do księgarni, jednak, na jej nieszczęście, kiedy chciała jakoś popracować w czasopiśmie „Jużnyje zapiski”, gdzie redaktorem był M. Sławinśkyj, tego właśnie zabrali do wojska. Jesienią w „Odesskich nowostiach” był oddźwięk na jej nową książkę. Rok 1905. Pod koniec wiosny i na początku lata Lesia gościła u Komarowów na daczy przy limanie. W „Jużnych zapiskach” wychodzi jej opowiadanie „Mgnienie” (rosyjski przekład). Rok 1908. W kwietniu Lesia z mężem Kłymentijem Kwitką (pobrali się w kwietniu 1907 r.) jeździli z Jałty do Berlina i z Berlina do Eupatorii przez Odessę. Z Komarowów widziała tylko Halę i Marharytę z synem Jurijem, którzy przychodzili do niej. Rok 1910. W maju, wracając z Egiptu, Lesia zatrzymała się w Odessie, a stąd pojechała do Kijowa. Potem podczas podróży z Kijowa na Kaukaz znów znalazła się w Odessie. W tym roku wyszła jej znana sztuka „Bojarynia”, zakazana w czasach radzieckich. Rok 1912. Między 16 a 25 października Lesia kilka dni była w Odessie, zatrzymywała się u Marharyty Komarowej-Sydorenko (ul. Kuznieczna, 21). Siostry Lesi, Olha i Izydora, przyjeżdżały do Odessy na spotkanie z nią. 25 października wyjechała z Odessy do Egiptu na statku „Czichaczow”. Rok 1913. 23 kwietnia w porcie odeskim zrobiono „adnotację stemplem” o powrocie Lesi Ukrainki z zagranicy. Zabawiła w Odessie kilka dni i wyjechała do Kijowa. Podczas ostatniego pobytu w Kijowie sfotografował ją w trzech postawach kuzyn, syn ciotki Ołeny, Jurij Petrowycz Tesłenko-Prychodko. Te fotografie wykorzystał Mychajło Żuk, tworząc w 1921 roku portret Lesi Ukrainki. 13 maja Lesia Ukrainka ostatni raz przebywała w Odessie. A 19 lipca odeszła. Taka jest pobieżna kronika „kontaktów” Lesi Ukrainki z Odessą, obwodem odeskim, odesitami, historią i przyrodą czarnomorską. Miasto odegrało pewną rolę w jej życiu i twórczości. Przekonująco świadczą o tym nie tylko jej listy, wspomnienia bliskich i przyjaciół, ale także twórczość poetki, w szczególności cykl wierszy „Podróż do morza”, poświęcony rodzinie Komarowów. OD REDAKCJI: Publikując tę opowieść, wyrażamy jednocześnie wsparcie dla działaczy Proświty z Odessy, którzy już nie po raz pierwszy podnoszą kwestię konieczności upamiętnienia pobytu Łesi Ukrainki w Południowej Palmirze pomnikiem godnym sławnej córki narodu ukraińskiego. Niestety, władze lokalne do tej pory pozostają głuche na takie propozycje. W ostatnim czasie w mieście wzniesiono pomniki na cześć byłych włodarzy miasta, monument najokrutniejszego kata narodu ukraińskiego — Katarzyny II. Już drugiego pomnika doczekał się Aleksander Puszkin. Dlaczego więc do tej pory nie ma pomnika Łesi Ukrainki? Przecież obecnie jej długotrwałe związki z regionem czarnomorskim oraz miastem, o którym z ciepłem pisała w cyklu poezji „Podróż do morza”, zostały już dokładnie zbadane. Godnemu uczczeniu jej pamięci przez odeskie władze nie przeszkadza brak wiarygodnych informacji — one uparcie nie uznają dawnego ukraińskiego pochodzenia miasta, lekceważą wszystko, co jest związane z ukraińskimi tradycjami, zwyczajami, twórczym dorobkiem geniuszy narodu. Pomniki Łesi Ukrainki znajdują się w wielu zagranicznych miastach. Niedawno taki pomnik odsłonięto w Niemczech. Uhonorowano monumentem ukraińską poetkę także w gruzińskim mieście Batumi, a w Odessie, gdzie bywała znacznie częściej, pomnika do tej pory nie ma. Miasto, które ma dawne ukraińskie korzenie, powinno zarówno czuć się, jak i być nieodłączną częścią bogatej w talenty niepodległej Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

„LEŚNA PIEŚŃ" ROZLEWA SIĘ PO OBU BRZEGACH DNIEPRU

Stanisław SŁOBOŻANSKI, Odessa Już od ponad stulecia fantastyczny obraz Mawki, stworzony przez Lesię Ukrainkę w dramacie-feerii „Leśna pieśń", zachwyca i porusza miłośników literatury pięknej na całym świecie. Nie jest to jedynie poetycki obraz, osnuty ludowymi legendami, lecz także filozoficzne uogólnienie wszystkiego, co piękne. Pierwsze przedstawienie „Leśnej pieśni" odbyło się jesienią 1918 roku w Kijowskim Teatrze Dramatycznym, od tamtego czasu do tego utworu stale sięgają wszystkie sceniczne zespoły Ukrainy. Istnieje też wspaniały film Wiktora Iwczenki oraz opera Witalija Kyrejki, powstałe na motywach „Leśnej pieśni". Balet o tym samym tytule napisał w 1936 roku kompozytor Mychajło Skoruljski, twórca wielu arcydzieł. Jednak jego prapremiera odbyła się dopiero w lutym 1946 roku, po wyzwoleniu Kijowa. Pół wieku temu współautorka libretta, tancerka i choreografka Natalia Skoruljska wystawiła ten balet w Doniecku. A oto teraz, w jubileuszowym roku Lesi, można go ponownie zobaczyć na scenie Donieckiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. A. Sołowjanenki. Z wielkim zaangażowaniem nad dziełem pracowali choreograf-reżyser i autorka kostiumów — Narodowa Artystka Ukrainy Jewgenija Chasjanowa, dyrygent-reżyser — Wiktor Olejnyk, scenograf — Serhij Spewjakin. W przedstawieniu wraz z zespołem baletowym i orkiestrą wzięli udział także uczniowie szkoły mistrzostwa choreograficznego, którą kieruje artystyczny kierownik te( atru Wadim Pysariew, i nawet artyści zespołu operowego, wykonujący czarowne wiosenne pieśni, napisane przez samą Lesię Ukrainkę. Odchodząc od ustalonych interpretacji baletu M. Skorulskiego, teatr zaproponował oryginalne i współczesne odczytanie utworu, kładąc nacisk na przeciwstawienie wysokich ludzkich cnót chciwości, pysze, zazdrości, zazdrości małżeńskiej, niewierności, okrucieństwu. W finale spektaklu Mawka znów odradza się jako życiodajne źródło piękna, twórczego natchnienia i miłości. Balet jest niezwykle dynamiczny, wszystkie trzy akty wykonywane są jakby na jednym oddechu. Ma bardzo wysokie napięcie dramatyczne. Nie ustępując w mistrzostwie aktorom dramatycznym, wykonawcy partii baletowych, i nie tylko głównych, za pomocą plastyki stworzyli pełnokrwiste obrazy artystyczne. W tym zasługa Wiktorii Dymowskiej (Mawka), Artema Aliifanowa (Łukasz), Swietłany Biednenko (Kylyna), Wołodymyra Fomenki (leśny diabełek). Jak przyznają sami wykonawcy, pracować było im bardzo trudno, ale niezwykle interesująco, szczególnie w aspekcie dramatycznym. Materiał do inscenizacji mieli wdzięczny, gdyż pod względem liczby partii solowych z utworem M. Skorulskiego nie może konkurować żaden balet światowego klasycznego dziedzictwa. Najlepiej zaprezentowała się w nowym spektaklu także orkiestra, która z wielkim zadowoleniem wykonywała dość złożoną i wielobarwną partyturę muzycznego arcydzieła. Jak zauważył dyrygent-postanownik Wiktor Oleinik, muzycy każdej grupy orkiestrowej mieli możliwość w pełni zaprezentować swoje mistrzostwo wykonawcze, gdyż w utworze jest wiele solowych partii skrzypiec, fletu, klarnetu, trąbki. Ta muzyka to źródło pięknych melodii o ukraińskim kolorycie narodowym. Używane są w niej także szkice nutowe, napisane przez samą Lesię Ukrainkę, jej wiosenne pieśni, melodia, która brzmi, gdy Łukasz gra na piszczałce. Bez przesady stwierdzę, że w spektaklu „grają” w unisonie z dramatycznym działaniem także dekoracje, stworzone przez głównego scenografa teatru Siergieja Spiewakina. Przedstawiony na scenie las żyje i oddycha, strzegąc swoich bajkowych mieszkańców. Podobnie jak miłość Mawki, las rozkwita wiosną, a pod koniec lata symbolizuje wygasanie uczuć Łukasza, Jesienna przyroda płacze razem z leśną rusałką, a śnieżna zimowa zamieć grzebie ślady dawnego szczęścia. Zespół inscenizacji starannie przestudiował ogromny folklorystyczny i etnograficzny zasób Wołynia, i te badania bardzo pomogły przy tworzeniu kostiumów, rekwizytów i obrzędowych tańców. Szczegółową analizę tej pracy, być może najlepszej w naszej baletowej trupie, pozostawiam znawcom sztuki. Opierając się na międzynarodowym autorytecie Wadima Pysarjewa, potwierdzam jego słowa, że nowa inscenizacja stanie się swoistą wizytówką nie tylko doniecko­go teatru, ale i całej ukraińskiej sztuki choreograficznej. Z pewnością zostanie pokazana w wielu krajach. Już uzgodniono gościnne występy we Wrocławiu (Polska), gdzie odbędzie się prezentacja kulturalna Stolicy Górników, jako miasta, które przyjmie Euro-2012. Ale najpierw balet zostanie przedstawiony na ziemi Łesi Ukrainki. Gościnny tour „Leśnej pieśni” rozpocznie się w dniu urodzin poetki i dramaturga, 25 lutego, na jej ojczyźnie — w Łucku. Potem spektakl obejrzą mieszkańcy Iwano-Frankiwska i Czerniowiec. Przedstawienia staną się prawdziwie wspólną pracą Zachodu i Wschodu, w której biorą udział tancerze z Doniecka oraz muzycy z Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Państwowej Filharmonii. Gościnne występy odbędą się w ramach projektu „Wschód — Zachód” Fundacji Charytatywnej Wadima Pysarjewa „Twórczy Olimp”. Według zastępcy przewodniczącego zarządu fundacji Władysława Dreger, ten program pomoże Wschodowi i Zachodowi kraju zbliżyć się do siebie, skupić się na tym wspólnym i pięknym, co posiadamy — na sztuce. Tak właśnie „Leśna pieśń” popłynie obydwoma brzegami Dniepru.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Działalność Petra Rotacza na niwie szewczenkoznawstwa: „Ziemia połtawska nie ma prawa zapomnieć, że po niej kiedyś stąpał Wielki Taras Szewczenko…” Petro Rotacz

szczególnie żałował autor utraconego czasu i utraconych możliwości: gdyby ​​za sprawę wzięto się poważnie znacznie wcześniej, a tak „mamy tu istotne, często niewynagrodzone straty”, spowodowane samym upływem życia… Uświadamiał sobie, że „dawno zeszli do grobu znajomi Szewczenki. Było ich wielu także wśród prostych ludzi. Ale pozostały przekazy”. Opowieści o ludowym poecie, przechodzące od ojca do syna, od dziadka do wnuka, zachowują wielką wartość, toteż i one zostały troskliwie opracowane przez badacza i szeroko przedstawione w wydaniu. Objechawszy całą dawną Połtawską Guberni z wiernym „przyjacielem”-aparatem fotograficznym, zebrawszy jak paciorki nieprzemijające świadectwa rodaków, skrupulatnie zweryfikowawszy wszystkie możliwe wiadomości naukowe i ułożywszy kilkutysięczną kartotekę, P. Rotacz jeszcze w latach 70. i 90. XX wieku starał się zaprezentować swoją „Literacką Połtawszczyznę” Ukrainie, jednak z przyczyn politycznych, a następnie ekonomiczno-wydawniczych nie udało się tego wtedy zrealizować. Nie miał dostępu „nacjonalista”, „wróg ludu” także do archiwalnych skarbców. Jednak wraz z żoną, równie gorliwą patriotką, głęboką znawczynią twórczości Kotlarewskiego i wielbicielką twórczości Wielkiego Kobzarza, bywał na szewczenkowskich forach naukowych, imprezach społecznych i artystycznych, rozmawiał z wieloma specjalistami z tej dziedziny, prowadził dużą korespondencję, drążył do najdrobniejszych szczegółów. Być może komuś dokuczał swoim nieustępliwym uporem w dyskusji, gdy, operując faktami, niewzruszenie trwał przy swoim, nie zważając na stopnie i tytuły przeciwnika, bo najbardziej nie lubił nieprawdy, gardził pseudonauką, stronił od jej przedwcześnie upieczonych „filarów”… Uporządkowana kartoteka z latami przerosła w osobne tomy. Nawet nie widząc realnej możliwości opublikowania swoich dokonań, P. Rotacz z obsesją, rozpalonej miłością do Ukrainy i jej nieśmiertelnego Kobzarza, zmierzał ku końcowi tego tytanicznego trudu, starając się sprawdzić i wyeksponować wszystkie fakty. Przez półtorej dekady bezpośrednio kształtował encyklopedię: doprecyzowywał, przepisywał, uzupełniał ją nowymi informacjami. A równolegle — żył pełnym życiem artysty, obywatela, wydawał swoje inne książki, uczestniczył w pracy „Proświty”, w zebraniach naukowych, rozmawiał z kolegami, z młodzieżą… Spieszył się, by zdążyć jak najwięcej, bo czas wreszcie sprzyjał twórczej osobowości, łamiąc pęta totalitaryzmu. Z niewymowną radością trzymał w rękach pierwszy tom zamierzonego encyklopedycznego dwutomowego dzieła — jak własne długo oczekiwane dziecko, jak małego Kobzarza, rozumiejąc jednak, że doczekać pełnego wydania — po ciężkim brzemieniu trudnych przeżytych lat — raczej nie zdoła. Ku przykrości, tak się stało. Materiał do drugiej księgi, starannie zebrany, lecz miejscami nie doprowadzony do logicznego końca, dopracowali najbliżsi ludzie i соратники wybitnego krajoznawcy, przede wszystkim żona Alla Ołeksandriwna i syn Ołeksandr. Dlatego nie powinniśmy się dziwić, gdy w niektórych artykułach drugiej księgi zauważymy odwołania do źródeł, które pojawiły się po odejściu autora encyklopedii w wieczność. Jesteśmy pewni, że jego dusza jest ukontentowana dojrzałym owocem jego Ducha, którym teraz będą mogli intelektualnie delektować się wdzięczni potomkowie. Kanony encyklopedii są bardzo surowe. U P. Rotacza są one szczególne: styl naukowy twórczo połączył się z artystycznym i stworzył cudowny fenomen — interesującą i soczystą informację. Miary akademickości jednak nie utracono, o ważnym powiedziano krótko, wszechstronnie i, co bardzo istotne, ciepło i serdecznie. Do pracy trafiły postacie różnej wielkości: o najwyższych wiemy wiele, jednak ich odkrycia nie pojawiały się same z siebie, lecz miały pewne podłoże, zazwyczaj w czymś mniejszym. Do zasług autora zaliczymy także to, że obok znakomitych uczonych-szewczenkoznawców w katalogu figurują zwykli nauczyciele-polonliści Połtawszczyzny, którzy nieśli uczniom i studentom „prawdę, siłę i wolę” Szewczenki; prości ludzie, którzy zręcznymi rękami haftowali, lepili portrety Kobzarza, przedstawiali jego dumne oblicze, urządzali pokoje muzealne; twórcze osobowości i zespoły, które pieśnią sławiły Geniusza Ukrainy, utrwalały go w wieczności. Z szacunkiem chylimy czoła przed jasną pamięcią Piotra Piotrowicza Rotacza i wielkim dziełem całego jego podwижnickiego ziemskiego życia. Niech ta książka niesie duchowy pokarm do każdego ukraińskiego serca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

NIECH ZA NAS NASZE DZIEŁO PRZEMAWIA… W 150. rocznicę „Elementarza” Szewczenki

Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, Połtawa. Do najświętszego tematu w rodzimej humanistyce — szewczenkowskiego — zwracali się niemal wszyscy, którzy stali w obronie Ukrainy i dzisiaj są za nią odpowiedzialni. O naszym Geniuszu napisano mnóstwo tomów, wielu badaczy poświęciło mu całe swoje życie naukowe. Skrupulatnie i sumiennie przewracali strony dzieł Wielkiego Kobziarza, wędrowali niełatwymi ścieżkami jego losu, badali okresy, lata, godziny ziemskiego i duchowego bytu tytana myśli. I ci niestrudzeni „księgi znawcy”, którzy odkrywali tajemnice poetyckiego świata Tarasa Szewczenki, opisywali jego dorobek malarski, poznawali obywatelski wyczyn, tak samo stali się cząstką historii Mistrza, weszli wraz z nim w Wieczność. Obecnie na półce szewczenkologa znajduje się tak poważne wydanie, jak dwutomowy „Słownik szewczenkowski” (1978), który szedł do narodu, tak jak sam Poeta, przez cenzuralne represje, ideologiczne fałszerstwa, a mimo to podsumował ponadstuletnie dokonania naukowe w temacie, szczegółowo zapoznał czytelnika „z warunkami społeczno-historycznymi, w jakich rozwinął się twórczy geniusz Szewczenki”, nakreślił „główne punkty zwrotne jego życia i jednocześnie poprzez odsyłacze” skierował wszystkich spragnionych mocnego, gniewnego i czułego słowa Kobziarza, by „przejść do innych materiałów, w szczególności artykułów problemowych”, które szczegółowiej naświetlają te czy inne kwestie jego twórczości i światopoglądu. Od 2002 roku najlepsi naukowcy Ukrainy pod kierownictwem wydziału akademickiego Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy pracują nad typowym projektem tematycznym — czterotomową „Encyklopedią szewczenkowską”, która ma przywrócić prawdę, uzupełnić wszystkie skróty i poprawić wszystkie nieścisłości w wydaniu z 1978 roku. A tymczasem Połtawszczyzna błogosławi na świat już drugi tom sumiennej, żmudnej i prawdziwie wybitnej pracy naszego niezapomnianego rodaka, krajoznawcy i pisarza z bożej łaski Petra Petrowycza Rotacza (1925—2007): „Połtawska Szewczenkiana: Próba obwodowej (krajowej) Encyklopedii szewczenkowskiej. W 2 księgach”. Wielki Kobziarz zajmował najważniejszą stronę w twórczości P. Rotacza. Swoje pełne pasji i zachwytu rozmyślania o artyście i filozofie patriota z Połtawy odtworzył w książce przemówień literacko-publicystycznych „Pod koroną dębu Szewczenki” (2002), wygłoszonych w dniach szewczenkowskich — 9 marca, 22 maja — w latach 1989—2001. Mowa tu o ciekawych akcentach do portretu T. Szewczenki, unikalnych faktach jego pobytu na Połtawszczyźnie, twórczych związkach z krajem, jego miastami, miasteczkami, wsiami, chutorami, ludźmi — zarówno znanymi, jak i bezimiennymi. P. Rotacz nie tylko studiował twórczość pisarza czy badał jego związek z ukraińską ziemią, ale naprawdę szedł do Kobziarza na spowiedź, Aby w ciszy uroczystej, Jak Ojcu, pokłonić się, I duszę oczyścić, I ducha napić się. Wzywał do tego i nas, pragnąc, aby wszyscy żyjący potomkowie Szewczenki czytali dzieła poety, cieszyli się jego wzniosłym słowem, wzmacniali się narodowo i duchowo, dorastali do poziomu świadomości Geniusza, wypełniali jego testamenty, przede wszystkim — kochali Ukrainę w dobrym czasie i „w czasie srogim”. W innej swojej książce — „Wiersz za wierszem, lata za latami…” (2005) — ten mądry szewczenkolog z dziecięcą szczerością wyznawał, jak bardzo jest szczęśliwy z tego, że ojciec ukraińskiej literatury i języka literackiego rozjaśnił jego „życie światłem swoich patriotycznych myśli, ogrzał ciepłem swojego serca i tym na zawsze skłonił <…> do Ukrainy narodowej, wykrzesał z serca miłość prawdziwą, nie oficjalną, nie na czyjeś zamówienie”, „skłonił do prostego ludu, do naszej ojczystej mowy, historii, kultury”. Niestrudzony badacz P. Rotacz przewędrował cierniste ścieżki poety-proroka i wszechstronnie, z naukową precyzją odkrył temat związku T. Szewczenki z Połtawszczyzną w książkach „Od Udaju do Oreli” (2005), „Od Jahotyna do Połtawy” (2002), jednocześnie opowiadając także o ludziach, którzy badali połtawskie szlaki narodowego geniusza, dbali o uczczenie jego pamięci. Zatem encyklopedia „Połtawska Szewczenkiana” stała się zwieńczeniem głębokiego opracowania badawczego tematu, któremu wielki pracownik oddał ponad 50 lat swojego życia. To solidne wydanie kontynuuje dzieło, jak zauważał sam Petro Petrowycz, M. Szahinian, K. Chodosowa, O. Danyska, P. Zahajka, D. Kosaryka, H. Pałamarczuk, P. Żura w rozumieniu szewczenkowskich związków z krajem. Naszym zdaniem — i przewyższa wszystkie wcześniejsze dokonania, naświetlając pełno, wieloaspektowo, udokumentowanie liczne wydarzenia, fakty, ludzi; jasno uzasadniając wszystkie przypuszczenia, unikając braku dowodów czy modnej obecnie „sensacyjności” (takie rzeczy uczony uważał za niedopuszczalne w krajoznawstwie). Za każdym artykułem encyklopedycznym kryje się wytężona praca, setki listów, stosy literatury, morze materiałów archiwalnych. Ale Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pamiętając „Kobziarza”, czasami zapominamy o tym, że Taras Szewczenko dbał o edukację i oświecenie narodu. W 1860 roku ciężko chory Szewczenko opracował podręcznik do nauki czytania i pisania w języku ukraińskim w szkołach niedzielnych, które zaczęły działać na Ukrainie od 1859 roku. Był to „Elementarz południoworuski”, wydrukowany w Petersburgu na dwa miesiące przed śmiercią poety… W tamtym czasie prawie nie wychodził z mieszkania, ale mimo to spotkał się z petersburskim metropolitą Sydorem i poprosił o pozwolenie na druk swojej książki… Wydał ją Taras Hryhorowycz na własny koszt, nakład — 10 000 egzemplarzy. „Elementarz południoworuski” — pierwszy podręcznik z serii zaplanowanej przez Szewczenkę. Weszły tu fragmenty dokonanych przez Szewczenkę parafraz „Psalmów Dawidowych”, modlitwy, niektóre poezje z „Kobziarza”, przysłowia, dumy ludowe „O Marusi popównie Bohusławce”, „O pyratyńskim popowiczu Ołeksiju”. Połowa podręcznika — teksty folklorystyczne. Jest rozdział „Liczenie”. Bardzo chciał Taras, aby dzieci Ukrainy były piśmienne. W 1991 roku wydawnictwo „Weselka” wznowiło tę bezcenną książkę. Z przedmowy Olesia Honczara: „Elementarz południoworuski był ulubioną pracą naszego narodowego geniusza, jego pożegnalną, łabędzią pieśnią, którą wysyłał z ponurych brzegów Newy swojej dalekiej Ukrainie, jej dzieciom, jej pięknemu młodemu kwiatowi, w którego godnej przyszłości poeta widział także swoje własne nieśmiertelność”. Myśli o ojczystej ziemi zwyciężały w jego świadomości przeczucie śmierci. Oto dlaczego właśnie Taras Szewczenko, który widział tak mało szczęścia za życia, jest i zawsze będzie symbolem Ukrainy, bo wielkie czyny przemawiają o nim.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Niepokoi nas taka dziedzina, jak ceramika artystyczna, zwłaszcza tam, gdzie tradycyjnie występowała: Bubniwka na Winniczyźnie, Opisznia na Połtawszczyźnie, gdzie pozostało kilku mistrzów. A kiedyś były to wielkie ośrodki, w których pracowały setki mistrzów. Albo weźmy Kosów, tylko w przedsiębiorstwie „Huculszczyzna” pracowało do 4000 mistrzów, a dzisiaj produkują tam okna. Oto oblicze ludowych rzemiosł artystycznych. Czy unikalny ośrodek haftu Klembówka na Winniczyźnie, gdzie pracowało ponad 100 hafciarek i tkaczek dywanów, a teraz jest ich 3—5. Na początku XX wieku w Chicago były dwa wyspecjalizowane sklepy, w których sprzedawano wyłącznie hafty z Klembówki. Ale nie ma żadnych wysiłków ze strony władz rejonowych, obwodowych, aby zrobić tam centrum sztuki ludowej, zapoczątkować tam szkołę, założyć muzeum! Nie możemy przebić się do urzędników, a bez nich niczego się nie zrobi. W tę dziedzinę trzeba inwestować środki. Rozmawiając z ambasadorem Iranu, zapytałem go: „Jak u was rozwijają się rzemiosła artystyczne, sztuka ludowa, na przykład tkactwo dywanów?” On roz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jewhen SZEWCZENKO: «W UKRAINIE DZIELI NAS ROZUMIENIE PODSTAWOWYCH WARTOŚCI»

— Jak obecnie zachować podstawowe wartości kulturowe jako fundament narodu ukraińskiego? Jaka jest w tym rola Narodowego Związku Twórców Sztuki Ludowej? — Dzisiaj, tak jak dwadzieścia lat temu, sytuacja w kulturze i sztuce jest niespokojna. Ponieważ nasi tak zwani liderzy duchowi, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność za odrodzenie narodowe, w ogóle nie uświadamiają sobie istoty tych podstawowych wartości, które powinny być fundamentem rozwoju każdego demokratycznego państwa. Proszę spojrzeć, jak nasi koledzy rozumieją priorytetowość zachowania kultury artystycznej narodu. Przez lata rządów państwowych Juszczenki, kilku wicepremierów z sektora humanitarnego zrozumiałem, że nie uświadamiają sobie oni podstawowej rzeczy: jak twórczość ludowa wpływa na zachowanie etnopamięci, narodu ukraińskiego, narodu jako całości. Światopogląd Ukraińca od dawna opierał się na przedmiotach artystycznych, poczynając od źródeł ornamentyki. I dzisiaj mistrzowie z Zakarpacia, Ziemi Ługańskiej, Ziemi Donieckiej tworzą te archaiczne ornamenty haftu zgodnie z dawną tradycją. Wyszywanka wyraźnie odróżnia nas od innych narodów. To rzeczy sakralne, a my traktujemy je niepoważnie. W Ukrainie dzieli nas rozumienie podstawowych wartości. Dla jednej partii rządzącej wartości opierają się na osiągnięciach zdobytych w czasach Imperium Rosyjskiego, dla innej — w czasach Chmielnickiego i Mazepy. I te rzeczy nie dają nam możliwości zjednoczenia się. A dlaczego w Ukrainie nie ma jednej ukraińskiej partii, która budowałaby ukraińskie państwo narodowe?! Dopóki nasza kultura nie będzie opierać się na jednolitych wartościach narodowych, nie będzie konsolidacji, nie będziemy mieli jednolitej elity, która prowadziłaby ten naród i państwo do lepszego życia, do lepszej przyszłości. Jestem pewien, że branża kultury tradycyjnej jest najbardziej priorytetowa. Trzy-cztery lata temu przygotowywano Mapę Drogową rozwoju kulturalnego w Ukrainie i udało nam się podnieść status ideologiczny branży sztuki ludowej na drugą pozycję po języku, ponieważ język, którym się porozumiewamy, oraz język artystyczny to nierozerwalne fundamenty. Główny zasób języka opiera się na świecie przedmiotów. To wyroby z drewna, to haft, to ceramika, to malarstwo ludowe… Wtedy ten język jest żywy. W ostatnich latach widzimy, że wraz z niszczeniem rzemiosł artystycznych traci się ogromny zasób języka. Nikt nam nie pomoże, jeśli sami nie stworzymy sobie takich warunków istnienia w tym państwie, które mogłyby pokazać sąsiadowi, że jesteśmy mądrzy, że zachowujemy swoje tradycje, wychowujemy nowe pokolenia patriotycznych Ukraińców. — Narodowy Związek Twórców Sztuki Ludowej miał szereg problemów, w szczególności z lokalem… Jakie są najbardziej bolesne problemy związku na obecnym etapie? — Obecnie nie ma nic pocieszającego, sytuacja w branży rzemiosł artystycznych wcale nie cieszy, cały system jest faktycznie zniszczony. Przyjęto „Ustawę o ludowych rzemiosłach artystycznych”, podpisano „Program Państwowy zachowania, odrodzenia i rozwoju rzemiosł artystycznych”, ale rząd Tymoszenko program pogrzebał. Nie można spekulować na świętych rzeczach, tak jak nie można grać na cmentarzu na akordeonie. Programu nie sfinansowano, a my żądaliśmy wsparcia u Wasyla Wowkuna, byłego ministra kultury, on nas wsparł, ale nic nie zostało zrobione. Program nie rozwijał się. Zrobiono tylko to, co zawsze wdrażał Narodowy Związek Twórców Sztuki Ludowej, w szczególności imprezy masowe, wystawy, działalność wydawniczą. To jest to, co tradycyjnie robimy, bez czego nie może rozwijać się sztuka ludowa. Co miesiąc u nas odbywa się zmiana ekspozycji wystaw, stale korygujemy, jaki rodzaj sztuki wesprzeć. Chcemy zaproponować Ministerstwu Kultury robienie obwodowych przeglądów artystycznych wystaw plastycznych. Ciekawa tradycja była w Ukraińskim Domu, zapoczątkowana kilka lat temu — „Sztuka jednej wsi”, pomysł obwodowego centrum twórczości ludowej obwodu winnickiego. Nasz związek wraz z Ministerstwem Kultury chcieli zapoczątkować taki przegląd raz na trzy lata, aby każdy obwód mógł pokazywać wystawy sprawozdawcze. Dawałyby one możliwość intensywnej pracy artystom i składania sprawozdań ze swojej pracy. Robimy dwie-trzy ogólnoukraińskie wystawy. A jeśli chodzi o władzę, to nie zrozumiała ona ważności kwestii odrodzenia. A za tym idzie degradacja społeczeństwa, znikanie państwa. Aby wyuczyć się na mistrza, potrzeba minimum 15—20 lat. Mistrz to nosiciel kultury. Zrozumieli to Japończycy, Chińczycy, Indianie, bo jeśli zabrać im sztukę ludową — to koniec, nie będą mieli nic. Ani odzieży, ani ceramiki, stroju, uzbrojenia wojskowego, nie będą w stanie pokazać siebie. Kiedy nie ma zgody w domu, kiedy według zasady resztkowej finansowane są związki, wydzielane są grosze, jak tu utrzymać się na powierzchni?! I tak było przez wszystkie 20 lat niepodległości. Takie barbarzyńskie traktowanie narodowych związków twórczych, bo nie występują one za jakimiś partiami politycznymi. Chociaż ustawa o związkach narodowych wyraźnie określa, że zajmujemy się wyłącznie działalnością zawodową. Nie mamy prawa ingerować w życie polityczne. Jeszcze jednym problemem jest niestabilność preferencji, które zatwierdzają związkom na rok-półtora-dwa. Teraz od artysty, mistrza sztuki ludowej ściągają takie same pieniądze, jak od przedsiębiorcy. Również aktualnym problemem jest lokal Związku Twórców Ludowych. Długo walczyliśmy z „młodą ekipą” Czernowieckiego, jednak wytrwaliśmy i bardzo mamy nadzieję, że przekażą nam ten lokal na własność. — Jakie jest Pana widzenie dróg rozwoju sztuki ludowej? W szczególności które kierunki z powodzeniem się rozwijają, a które trzeba odradzać? — Kiedyś pracowało do 20 przedsiębiorstw branży ludowych rzemiosł artystycznych, do 100 tysięcy mistrzów. Ten system jest zniszczony, pozostał tylko Narodowy Związek Twórców Ludowych (700—800 mistrzów), to przy tym, że pracujemy ponad 20 lat jako narodowa organizacja twórcza. Przez 22 lata odeszło w zaświaty wielu utalentowanych mistrzów. A w wieku 80 lat nie każdy mistrz będzie mógł pracować przy tak skomplikowanych wyrobach artystycznych, jak ceramika, szkło, metal. Ale przez ten czas wychowaliśmy i młode pokolenie: dzisiaj odradza się pisankarstwo, tradycyjna lalka ludowa (40—60 mistrzów pracuje w tym gatunku), dużo młodzieży w kółkach rozwija te rodzaje sztuki. Ciekawy ośrodek artystycznego rzeźbienia w drewnie znajduje się w Nowogrodzie Siewierskim w obwodzie czernihowskim, gdzie pracuje cała plejada mistrzów, w szczególności Anatolij Kołoszyn, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, któremu w tym roku stuknie 70. powiedział, że u nich wszystko to jest na poziomie państwowym: tylko z produkcji perskich dywanów państwo otrzymuje 900 mln dolarów. I to w okresie kryzysu gospodarczego!.. I takich przykładów jest wiele: Malezja, Chiny. A ukraińskim mistrzom państwo nie dało szczególnych ulg, nie dało bazy legislacyjnej, normatywno-prawnej, nie zachowało systemu ludowego rzemiosła artystycznego, nie zachowało dynastii, tradycji artystycznych, ci mistrzowie, którzy byli silni i zdrowi, zestarzeli się. A młodzież, rozumiejąc, że nikomu nie jest potrzebna ich twórczość, po prostu nie zajmuje się sztuką ludową, rzemiosłem ludowym. U nas pozostało tylko petrykiwskie malarstwo dekoracyjne, gdzie pracuje kolektyw mistrzów (gdzieś 20—30 osób) z chałupnikami. Lokalnie mistrzowie są zrzeszeni wyłącznie w naszych regionalnych oddziałach. Kijowski — około 120 członków, Kosowski — około 50, Zaporoski — 45, Czerkaski — 27-28. A takich autentycznych terytoriów, jak Petrykiwka, prawie nie pozostało. — A najciekawsi mistrzowie? — Przyznano trzy Nagrody Szewczenkowskie unikalnym mistrzom. Jest to mistrz rzeźby w drewnie Wasyl Sidak ze wsi Serednie na Zakarpaciu (2008), mistrz malarstwa ludowego Ihor Nakoneczny ze wsi Trypiwka (2009) oraz mistrz w dziedzinie tkactwa dywanów Stepan Hanza z Kijowa (2010). Mamy także wielu zasłużonych mistrzów, w szczególności w ciągu ostatnich kilku lat udało nam się wesprzeć zasłużonych mistrzów Mychajła Onacka, Zoję Pasiczną, Ołeksandra Wilczynskiego, Switłanę Ihnatczenko, Łeonida Nahirniaka, Andrija Kameneckiego i innych. — Jak przybliżyć sztukę ludową młodzieży w czasach braku gustu, utraty zainteresowania swoim rodzimym, dewaluacji wartości? — Największy problem polega na tym, że w telewizji nie ma ani jednego programu artystycznego, edukacyjno-oświatowego. Programu w rodzaju „Plejady”, który prowadziła Łysenko w latach 90., gdzie można było zobaczyć ciekawe osobowości, usłyszeć twórczą elitę. Nikomu nie zależy na tym, aby społeczeństwo rozwijało się duchowo. Mistrzowie, artyści niosą czyste źródło, oświecenie, pokazują te wartości, na których formowało się niejedno pokolenie Ukraińców. Przykład młodzieży musi pokazać właśnie twórcza inteligencja. Oto proste pytanie: czy w wielu rodzinach tak zwanej ukraińskiej inteligencji rozmawia się w języku ukraińskim?! Ważnym osiągnięciem czasów niepodległości jest etnofestiwal „Kraina mrij”, który zapoczątkował Ołeh Skrypka. Tutaj młoda ukraińska dusza może zobaczyć i usłyszeć to, co jest zaprogramowane na poziomie genetycznym przez pokolenia. Tylko przez taką formę można przekazać młodzieży, że zakładanie stroju narodowego, słuchanie ukraińskiej pieśni, języka — to modne, nowoczesne. Udało nam się otrzymać trzy młodzieżowe granty w dziedzinie sztuki ludowej — to zwycięstwo. Teraz czekamy na dekret prezydenta, aby zapoczątkować 80 młodzieżowych stypendiów w dziedzinie sztuki ludowej. Wtedy będziemy mogli wesprzeć najwybitniejszych mistrzów ze wszystkich regionów takim stypendium. Jesienią będzie Ogólnoukraińska wystawa, gdzie będziemy aktywnie angażować młodzież do sztuki ludowej. — Niedawno Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej wydał specjalne wydanie almanachu „Sztuka ludowa” na 360-lecie utworzenia Państwa Kozackiego. A czy wydawano coś jeszcze? — To specjalne wydanie almanachu, gdzie próbowaliśmy pokazać w syntezie osobliwości kultury, języka, zwyczajów, sztuki ludowej za czasów kozaczyzny, czyli pokazać integralność takiego zjawiska jak kozactwo. Czasopismo „Sztuka ludowa” jest popularne wśród twórczej młodzieży, która uczy się w uczelniach artystycznych. Staramy się informować młodzież przez media. W ciągu ostatnich pięciu lat zapoczątkowano serię wydawnictw artystycznych „Wybitni mistrzowie ukraińskiej sztuki ludowej”, gdzie przedstawiono twórczość takich mistrzów, jak Jewhenija Henyk, Wiktor Nakoneczny, Marija Buriak, Wasyl Zawhorodnij, Wasyl Sidak, Mychajło Onacko. Zapoczątkowaliśmy drugą wielką serię „Skarby ukraińskiej sztuki ludowej”, która jest bardzo popularna i wychodzi w dwóch formatach. Ujrzały światło dzienne unikalne albumy Anny Sobaczko-Szostak, Marfy Tymczenko, Wołodymyra Tytarenki i innych. Co roku wychodzą raporty artystyczne Ogólnoukraińskiego młodzieżowego sympozjum w Czehryniu. Jesienią przeprowadzamy Ogólnoukraińską wystawę na najlepsze dzieło roku, aby mistrzowie z regionów mieli możliwość zaprezentować swoje dzieła. I dopiero potem analizujemy, jaki rodzaj sztuki u nas pomyślnie się rozwija, a jaki ma problemy. — Dzisiaj niemało wyrobów pod pozorem ukraińskich przywozi się z zagranicy, w szczególności z Chin. Konkurować produkcji ukraińskich mistrzów ludowych z imitowanym pod ukraińskie jest coraz trudniej… — Ta literatura i czasopismo, które wydajemy, przez 20 lat wiele zrobiły dla oświecenia, dla tego, aby ludzie zrozumieli pierwiastki sztuki, zachowane przez naród. Do tematu kiczu zwracamy się, angażujemy specjalistów, pracowników muzeów, historyków sztuki po to, aby wyjaśniali czytelnikom, gdzie jest sztuka, a gdzie podróbka. Są rzeczy, które sprzedają na obiektach turystycznych. I ta interwencja będzie się rozwijać, bo tutaj zaangażowane są ogromne środki, to walka światopoglądu, walka branż i wielki nacisk na mistrza i na sztukę. Rozmawiała Ulana WOLIŃSKA Czy zachowane jest zainteresowanie tym, co odwieczne, autochtoniczne na Ukrainie?! Na to pytanie odpowiedź jest dość prozaiczna. W ciągu lat niepodległości z etnoartystycznej mapy zniknęły całe historyczne centra sztuki ludowej, utracono dziesiątki tysięcy wysokoprofesjonalnych mistrzów… O tych i innych problemach opowiada przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Jewhen SZEWCZENKO.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

KRUCHOŚĆ MATERII

W „Mysteckim Arsenale” otwarto piąty Wielki Salon Rzeźby. Miał on zapisać się w pamięci zwiedzających dzięki wyrafinowanej kolekcji rzeźb Edgara Degasa oraz starannie wyselekcjonowanym pracom rodzimych mistrzów plastyki, ale prawdopodobnie będzie kojarzył się z czymś zupełnie innym. Fotografując Hannę Herman i Mychajła Kułyniaka, za którymi świta fotoreporterów chodziła krok w krok, jeden z fotografów nieostrożnym ruchem strącił z podstawy szklany sześcian, wewnątrz którego znajdowała się jedna z rzeźb Degasa — kłaniająca się baletnica. Sześcian rozbił się, rzeźba upadła na podłogę i chociaż nie ucierpiała, niesmak po incydencie pozostał. Podobnie jak pytanie. Kto jest zbędny w tym łańcuchu: politycy, dziennikarze czy może same dzieła sztuki? Przecież przed obiektywy aparatów trafiają one zdecydowanie nie w pierwszej kolejności. Lesia KOWERZNIEWA Jeszcze przed oficjalnym otwarciem Wielkiego Salonu Rzeźby jego kurator Ołeksandr Sołowjow nazwał salę Degasa idealną ekspozycją muzealną. Nie sposób się z nim nie zgodzić. Dużo „powietrza”, harmonijne połączenie tak tradycyjnej dziedziny sztuki, jaką jest rzeźba, z tak obcym jeszcze wielu Ukraińcom gatunkiem, jak wideoinstalacja, oraz muzyką klasyczną w jednej przestrzeni, nie może nie zachwycać zarówno profesjonalistów, jak i zwykłych miłośników piękna. VAT DLA FUTRA NA KROKIEWIE 74 rzeźby z brązu Edgara Degasa zostały odtworzone z figur woskowych na zamówienie spadkobierców mistrza po jego śmierci. Najpierw wykonano brązowe kopie statuetek w jednym wariancie, a z nich, już później, w odlewni Valsuani (Francja) odlano inne kopie. Zatem prace te, z jednej strony, nie są oryginałami, z drugiej zaś — są jednak prawdziwe. Prawdopodobnie wydaje się tak również dlatego, że wosk jest materiałem bardzo miękkim, więc na niemal każdej statuetce można dostrzec odciski palców mistrza. Ihor Woronow nie chciał ujawniać dziennikarzom wartości swojej kolekcji, wiadomo jedynie, że kilka lat temu na aukcji Sotheby’s jedna z brązowych „sióstr” „Małej tancerki” została sprzedana za ponad 19 milionów dolarów. Kolekcjoner przez kilka lat nie mógł sprowadzić swojego zbioru na Ukrainę. A wszystko przez cło na przywóz dzieł sztuki oraz VAT, ponieważ na Ukrainie każdy przedmiot sztuki droższy niż 200 dolarów jest traktowany jak towar i obłożony 20-procentowym podatkiem. „Swoją niechęć do zniesienia cła na przywóz przedmiotów sztuki urzędnicy tłumaczą tym, że pod przykrywką sztuki współczesnej będziemy sprowadzać lexusy i norkowe futra naciągnięte na złote krosna, które potem będziemy sprzedawać” — opowiada dyrektor generalna „Mysteckiego Arsenału” Natalia Zabołotna. I dodaje, że podczas przyjmowania Kodeksu Podatkowego godzinami przesiadywała w gabinecie Serhija Tihipki, lobbując za zniesieniem podatków. Rezultatem tych negocjacji było zniesienie 20% VAT, wprawdzie tylko na dzieła sztuki starsze niż 50 lat. Natomiast sztukę współczesną nadal uważa się za towar. Mimo to pani Zabołotna się nie poddaje, mówi: „Powalczymy o zniesienie, kiedy będziemy opracowywać Kodeks Celny”. Koordynator ekspozycji Edgara Degasa, galerzysta Jewhen Karas, podkreślił, że chciano nie tylko godnie pokazać prace francuskiego mistrza, ale także stworzyć duet rzeźby i architektury, oddać atmosferę epoki, w której żył Edgar Degas. Dodał, że w formie, w jakiej sala jest obecnie, można ją śmiało wykorzystywać do medytacji. Udało się to osiągnąć również dzięki klasycznej muzyce francuskiej — Maurice’a Ravela, Claude’a Debussy’ego, Erika Satiego. W centrum sali, oddzielnie od wszystkich, umieszczono perełkę kolekcji — znaną na całym świecie „Młodą tancerkę”. Jest to jedyna rzeźba, którą artysta wystawiał za życia. Daleko za jej plecami, na ścianie i sufitach ożywają cienie, w których można odgadnąć krajobrazy Paryża XIX wieku i sylwetki baletnic. Inne rzeźby skomponowano nieco dalej. Artysta zaczął lepić małe woskowe statuetki, gdy niemal stracił wzrok. Podatny wosk zastąpił mu olej i pastel, kiedy wyraziste linie i jasne kolory, które tak kochał, zaczęły chować się w mroku. Te statuetki Degas lepił dla siebie, zamiast szkiców, żadnej, poza „Małą tancerką”, nie doprowadzając do końca. Wszystkie mają małe pęknięcia-zmarszczki, ale właśnie ta „niedoskonałość”, pewna niedokończoność dodaje tym rzeźbom tajemniczości i czyni je tak żywymi. W plastycznych dziełach „malarz tancerek”, jak nazywali go współcześni, pozostał wierny głównym motywom swojej twórczości: to wciąż te same baletnice, kąpiące się kobiety, pełne gracji sylwetki koni. Ale uderzające jest to, jak polegając jedynie na wyczuciu, Degas potrafił oddać w plastyce te ulotne, nieoczekiwane, w dziwny sposób przez niego uchwycone ruchy ludzkiego ciała. UKRAIŃSKI KONTEKST Jeśli chodzi o rodzimych mistrzów, to w tym roku, po raz pierwszy od czasu rozpoczęcia salonu rzeźby, zostali oni poddani starannej selekcji. „Mimo depresyjnych prognoz Wielki Salon Rzeźby odbywa się już po raz piąty, a rzeźba stała się poszukiwaną dziedziną sztuki wśród ukraińskich kolekcjonerów. Doprowadziło to do tego, że w tym roku trzeba było nawet odrzucać uczestników” — zauważyła Natalia Zabołotna. Spośród 60 rzeźbiarzy, którzy złożyli wnioski, pozostawiono tylko 40. Ponieważ wyspecjalizowane galerie rzeźby na Ukrainie nie istnieją, rzeźbiarze muszą prezentować swoją twórczość sami. Czasami rzeźbiarze mają o wiele lepszy gust niż niektórzy właściciele galerii. Poziom salonów rzeźby jest jednak zawsze wyższy niż innych podobnych zakrojonych na szeroką skalę rodzimych projektów artystycznych. Kurator wystawy Ołeksandr Sołowjow wyjaśnił, że jedynym kryterium wyboru był poziom prac. A dyrektorka „Arsenału” scharakteryzowała ekspozycję wybranych ukraińskich autorów po swojemu: „Jeśli jest tu eklektyka, to jest ona zdrowa, samowystarczalna”. Wpływ na dobór uczestników historyka sztuki Ołeksandra Sołowjowa czuć od razu. Jeśli w poprzednich latach salon, który odbywał się w Ukraińskim Domu, był wypełniony jakościową, lecz monotonną rzeźbą wnętrzarską i za nią nie sposób było dostrzec czegoś innego, to w tym roku w „Arsenale” zgromadzono mnóstwo różnorodnych autorów. Choć zdarzają się też słodkie i bezosobowe elfy i wróżki (bez tych postaci nigdzie się nie podziejesz), ale obok pojawiają się dziwaczne twory z metalu i drewna Konstantyna Synyćkiego, których energetyka jest bardzo silna. Nie sposób przejść obojętnie obok wyrazistych drewnianych rzeźb Wałerija Pyrohowa. Jego ciepłe, ironiczne postacie przyciągają nie tylko wzrok (niektórzy zwiedzający po cichu dotykali rzeźb, aby zrozumieć, co to za materiał, od którego bije ciepło). Całkiem nieoczekiwanymi pośród tradycyjnych salonowych brązów i marmurów stały się jaskrawe, radosne ryby i ślimaki z poliwinylu Andrija Łypowki oraz ceramiczne obrazy, pomalowane fluorescencyjnymi farbami Andrija Illinśkiego i Ołeny Sahajdy, które można zobaczyć w specjalnej ciemnej sali. A lwowiak Wołodymyr Odrechiwśkyj przedstawił swoje firmowe, jakby dawno znane wielu zwiedzającym minionych salonów, wyciągnięte kobiece figury, które niemniej jednak zachwycają swoją plastyką, tak samo jak wtedy, gdy widzi się je po raz pierwszy. Osobą salę, pod nazwą „Pracownia”, podzielili Ukrainiec Ołeksandr Sucholit oraz Irańczyk z Charkowa Sajid Ahmadi. Na pytanie, dlaczego postanowiono połączyć ich w jednym projekcie, pan Ołeksandr odpowiedział: po to, aby pokazać, jakimi różnymi bywają pracownie rzeźbiarzy. Ołeksandr Sucholit pracuje z gliną, brązem, a Sajid Ahmadi łączy różne materiały, od kawałków tkanin po metal. Póki trwa salon, na terenie „Pracowni” odbywać się będą warsztaty, podczas których każdy będzie mógł spróbować, jak to jest być rzeźbiarzem. W dalszym skrzydle ekspozycji, w przeddzień otwarcia zalanej gorącą wodą i przez to wilgotnej, demonstrowane są rzeźby i instalacje, które wykonano specjalnie dla Pierwszego ukraińskiego parku rzeźby współczesnej „Kiev Fashion Park”. Projekt przewiduje ustawienie tych eksponatów w stolicy już w maju. Pierwszym miejscem realizacji „Kiev Fashion Park” wybrano Pejzażną Aleję. W przyszłości do projektu włączone zostaną także tereny zielone Kijowa, a także park „Włodzimierska Górka” oraz park im. T. Szewczenki. Wśród artystów, którzy pracowali nad rzeźbami: Ołeksij Władimirow, Petro Antyp, Ołeksandr Aleksiejew, Mykoła Jesypenko, Wład Wołosenko, Nazar Biłyk, Żanna Kadyrowa i inni. Szkice ławek opracowywali Andre Tan, Ołeksij Zalewśkyj, Lilija Pustowit, Ołha Hromowa, Wołodymyr Kuznecow i inni. KONCEPCYJNY ARSENAŁ Podczas otwarcia salonu udało się dowiedzieć, że wreszcie zakończono tworzenie Koncepcji „Mysteckiego Arsenału”, którą pracownicy centrum kulturalnego opracowywali razem z Narodowym Instytutem Badań Strategicznych. Prawdopodobnie, wsłuchawszy się w rady kolegów z innych krajów podczas dyskusji przy muzealnym „okrągłym stole”, postanowiono przedstawić w „Arsenale” całą historię ukraińskiej sztuki z 10 tysięcy lat. Od Trypola do naszych dni, od scytyjskich bab po kubizm. W każdym razie, na ile udało się zrozumieć, żadnych obcych muzeów na swoje terytorium „Mysteckyj Arsenał” wpuszczać nie zamierza, a zatem ich dalszy los pozostaje nierozstrzygnięty. Stała kolekcja będzie formowana z darowizn przyjaciół i partnerów centrum kulturalnego. Oczywiście, w „Arsenał” wpisano nie tylko ideę eksponowania historii ukraińskiej sztuki — całe pierwsze piętro na 12 tysiącach metrów będzie przeznaczone pod zmienne projekty, dokąd przywożone będą kolekcje arcydzieł ze światowych muzeów i przeprowadzane będą ukraińskie targi sztuki współczesnej. Wkrótce, w kwietniu rozpocznie się Międzynarodowy Tydzień Sztuki Współczesnej „Kosmiczna Odyseja-2011”. 180 artystów już zgodziło się wziąć w nim udział. Skalny projekt połączy sztukę współczesną oraz kosmiczne artefakty z profilowych muzeów. „Jednym z linearnych motywów projektu stanie się problem stosunków między sztuką, filozofią a nauką” — podkreślają organizatorzy. Natalja Zabołotna jest przekonana, że za kilka lat będzie to najnowocześniejsze centrum kulturalno-oświatowe, z laboratoriami edukacyjnymi, biblioteką elektroniczną, salami wykładowymi i konferencyjnymi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraiński artysta: wczoraj, dziś… jutro?

Dmytro Czystiak, Kijowski Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki Problem artysty nie jest nowy w literaturze światowej. Utwory autobiograficzne, utwory o pielęgnowaniu talentu, o konflikcie z systemem, o utracie i odnajdywaniu narodowej pamięci, o śmierci i nieśmiertelności twórczości — oto dalece niepełny spis tematów, które tyle razy eksploatowały całe pokolenia, całe narodowe tradycje… mistrzów, czeladników, którzy „tak i nie zostali mistrzami”, bądź też przeciętnych grafomanów. Co zatem przyciąga do tych tematów? Tylko samouwielbienie geniuszem? I to również. Ale przede wszystkim, zapewne, nieustanne próby wyjaśnienia, w czym właściwie tkwi sztuka prawdziwa, owe pytania o genezę, kryteria i istotę estetycznego, które we współczesnej nauce nie zostały ostatecznie wyjaśnione. Powieść Haliny Tarasiuk „Siostra mojej samotności”, której trzecie wydanie niedawno ukazało się drukiem i która zdobyła już tytuł „Książki roku 2009” oraz Nagrodę im. I. Necuja-Lewyckiego, stawia problem artysty w innej perspektywie. Autorka proponuje spojrzeć na sztukę i na jedną z jej wybitnych przedstawicielek — utalentowaną pisarkę Larysę Orlenko — oczami jej plagiatorki, przyjaciółki-wroga, żony funkcjonariusza KC, Ołeksandry Rybenko-Jasińskiej. Wyraziście nakreślono typ karierowiczki, która chciała otrzymać od życia wszystkie ludzkie dobra, przede wszystkim zaś sławę, i która dotarła do partyjnych i związkowych szczytów drogą podstępu i zdrady. A nieco z boku — romantyczny obraz pisarki, przejętej ideałami estetycznymi i narodowymi, poszukującej istoty twórczości, a następnie prześladowanej przez pseudopisarskie inwektywy i „stukactwo”, skazanej na duchową izolację i, ostatecznie, na wybór między dalszym wegetowaniem według praw koniunktury a samobójstwem. Larysa Orlenko wybiera śmierć, siostrę swojej samotności, pozostawiając swą wysoko postawioną przyjaciółkę na pastwę wyrzutów sumienia. Ołeksandra, która jeszcze długo, długo będzie grać różne role wobec innych i wobec samej siebie, nigdy nie zapomni swojej nędznej siostry, która skazała ją na samotność w świecie, już niezdolnym do wzniosłości… Te dwa charaktery wytwarzają wokół siebie różne poczucia świata: jedno — profanne, martwe przeżywanie w karnawale zdegenerowanych wartości zarówno komunistycznego, jak i postkomunistycznego społeczeństwa, i drugie — sakralne, niezależne od okoliczności owego karnawału, trwanie w duchowym świecie sztuki. W pierwszym spotykamy hordy pisarzy na zamówienie, niedawnych partyjnych pochlebców, a dziś sławnych patriotów, ambitnych pochlebców-reżyserów, a nawet egzegetów, komsomolców, pełnych dobrej i złej woli, by służyć rozwojowi Neńki-Ukrainy, które stanowią trzon naszej rządzącej, a także opozycyjnej elity. Świat duchowy natomiast nie jest wyraźnie zarysowany. Najwyraźniej łączy się on u Haliny Tarasiuk z chrześcijańską triadą wartości Miłości, Dobra i Piękna. Ów świat przenika do piekła sztucznego życia poprzez duszę Larysy Orlenko, która staje się częścią pozaudarowej świadomości Ołeksandry, swoistym Aniołem Stróżem, który przywraca grzesznicę do przejrzenia i pokuty. Ołeksandra nie tylko oddaje historii literatury ukraińskiej skradziony roman, lecz także rozumie całą błędność swoich dążeń do sławy, gdyż tylko prawdziwie moralne życie zgodnie z etyką (tym razem chrześcijańską) przemienia piekło świata doczesnego i pozagrobowego w raj, który jest zawsze z tobą. Tylko z pojęcia tego może powstać prawdziwa twórczość, uduchowiona porywem ku początkowi świata i ożywiona jego energią. Czymże więc jest śmierć, jeśli nie rozpuszczeniem się w tym początku świata? Ale „Siostra mojej samotności” to nie tylko powieść o artyście. To szerokie społeczne płótno zarówno rzeczywistości radzieckiej, jak i naszej. To gorzka diagnoza dla milionów ludzi, którzy wychowali się w warunkach radzieckiej moralności, gdzie kwitło kłamstwo i obłuda, gdy talent miażdżyła szara masa przeciętności, gdy wolność myśli zaciskano w sidła socjalistycznych dogmatów. Lecz pisarka nakreśliła straszliwą i sprawiedliwą perspektywę: współczesne ukraińskie społeczeństwo nie pozbyło się wszystkich tych potwornych zjawisk, a nawet dorzuciło nowe. Czy na najwyższych szczeblach wciąż nie kwitnie korupcja, czy konsumpcjonizm nie zastąpił tego, co duchowe? Pytania te są retoryczne. Gdy zaś przykładamy nasze pisarstwo do rzeczywistości radzieckiej, widzimy, że jedna koniunktura (gdy przysięgano na „leninowskie imię”) została zastąpiona inną (teraz przysięga się narodem lub przynależnością do literackiego klanu, czy raczej „fenomenu”), obficie zakwitła korupcja w państwowych programach wspierania wydawania książek, działalność wydawnicza odbywa się w większości za autorskie pieniądze lub w drodze barteru, podobnie jak druk w pismach literackich (które ledwo wegetują) i pisanie recenzji na zamówienie. Ale czy to wszystko ma związek ze sztuką? Zapewne żadnego. Na szczęście. Obecnie minęła moda na utwory problemowe. Znudziły się grafomańskie lamenty o ukraińskiej niedoli czy hymny ku niespełnionemu narodowi. Jednak powieść Haliny Tarasiuk nie pozostawi obojętnym czytelnika myślącego. Bo zarysowane przeze mnie tezy to zaledwie cząstka tych tematów, które leżą u podstaw tego niepospolitego dramatu psychologicznego, napisanego jakby na jednym oddechu, wielostylowym językiem, z subtelną ironią i szorstkim sarkazmem. Istotnie, pisarka dorosła do swojej wielkości i siły i wycierpiała znaczące dzieło, które zachęca nas do przejrzenia i poszukiwania prawdziwych drogowskazów w rozburzonym piekle przeszłości i teraźniejszości, aby ono nie stało się przyszłością…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Marginesy nadziei Stepuły, czyli kobieta z kwiatem w drodze

Lilija MAKSYMENKO Słowa, podobnie jak ludzie, żyją i umierają, a do tego mają reputację. Mimo to zaryzykuję umieszczenie w tytule słowa, które w wyniku społecznych aberracji ostatnich dwóch dziesięcioleci się skompromitowało i używa się go właściwie tylko wtedy, gdy trzeba kogoś lub coś napiętnować. A przecież „marginesy” to także brzegi książki czy zeszytu, na których tak wygodnie robić notatki. Choć właśnie marginesy (pogranicza — tak określa je w swoich esejach Nadija Stepula) poprzedzają syntezę i są niezbędnym warunkiem powstawania czegoś nowego w każdej dziedzinie. Na przykład Ahatanhel Krymski, znając sześćdziesiąt języków i przejmując się obcymi sobie kulturami, był jednak marginalnym, (zauważmy, wyznawał, że „nawet kropli ukraińskiej krwi w sobie nie ma”), a mimo to tak wiele zrobił dla Ukrainy. Jak i wielu innym (a ich nie sposób zliczyć!) potrzebna była wyjątkowa odwaga, by być marginesem wśród ówczesnych mainstreamów. I umrzeć w więzieniu za ideały (czy większość je rozumiała?)… Piętnaście lat później akademika Krymskiego zrehabilitowano, a kolejne trzynaście lat później jego nazwisko weszło do zatwierdzonego na XVI sesji Zgromadzenia Ogólnego UNESCO wykazu wybitnych postaci świata… Czy przez to przestał być odrębny? Przestał być marginesem? Otóż nie ma nic złego w słowie, obranym przeze mnie do charakterystyki zbioru esejów Nadiji Stepuły „Anabazis”, który niedawno ukazał się nakładem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, nie ma. Nic… I cóż znaczy słowo, skoro przez ostatnie dwa dziesięciolecia zdewaluowano ideę ukraińską, a jej poszukiwaczy zamieniono w cyników? Co znaczy słowo, skoro skompromitowano państwo, naród? I czy warto ratować cegiełkę, gdy wali się świątynia ojczystego języka? Myślisz o naszym — ukraińskim — dniu dzisiejszym, przeszłości i przyszłości, i wydaje się, że bez patosu się nie obejdzie. Musisz wykrzyczeć prawdę, przekonać, wezwać… Rozpacz! I nagle… na tle milczenia większości — ciche przekonanie i szczerość. Odrębność. Zrozumienie, że wołanie na pustyni (permanentnego bolszewizmu!) niczego nie da, prócz wyczerpania… a Bóg słyszyciche modlitwy. „Nie kłamaliśmy wobec ciebie, po prostu szliśmy…” — napisane ponad półtora wieku temu, a jednak aktualne także dziś. Podobnie jak „ziarna nieprawdy”, które sieją się na dzisiejszych ideologicznych mainstreamach. „Anabazis” — słowo, które ma kilka znaczeń. To droga, wyprawa. A także kwiat polny, niepretensjonalny. Kobieta z kwiatem w drodze — to o Nadiji Stepule. Twórczość Nadiji Stepuły jest wielowymiarowa, na co zwracano uwagę podczas pierwszej prezentacji książki esejów, która odbyła się w kijowskiej księgarni „Je”. Lecz być może najbardziej wyróżniającą cechą autorki jest talent dostrzegania tego, na co inni z różnych powodów nie zwracają uwagi, oraz umiejętność przekazania zobaczonego, docierania do ludzi. Trudno mi wyobrazić sobie tę pisarkę w chórze czy wśród kolumn demonstrantów z jakimś hasłem. Nawet kiedy Stepuła w swoich esejach dotyka znanych postaci, na przykład Hryhorija Skoworody, odchodzi od „mumii z wypracowań szkolnych”, dąży do obalenia mitów, wizerunku „wędrowca z torbą na ramieniu”. Ona „błądzi między światami” i łączy rzeczy, które zdawały się niełączliwe… Anabazis zawiera trzydzieści pięć esejów, i każdy jest niepowtarzalny. Powiedzmy, człowiek trafia do Egiptu, a czy tam przypomni sobie Leśię Ukrainkę? Jej twórczość? Nadija Stepuła przypomina sobie i szuka. Czytelnik, jak rybka do sieci, wpada w misterną sieć jej myśli, zachwyca się mistrzostwem wypowiedzi i głęboką znajomością pisarki w różnych dziedzinach. Esej „Egipskie wiatry: obojętność i nadzieja” — Leśine „rudy Chamsin w Egipcie rozhulał się…”. Pustynia. Beduini. Ilu turystów za „miodoustym przewodnikiem” obojętnie mija ich namiotopodobne budowle, co najwyżej skosztowawszy herbaty. Dla Nadiji Stepuły ta herbata staje się przyciągającą!. Prosi, by zaprowadzono ją tam, gdzie „rośnie cudowna apteka, zdolna wyleczyć wszystko na świecie”. A pośrodku oazy przypomniało się: „Gdzieś bardzo daleko była Ukraina, tam, pewnie w Nowogrodzie Wołyńskim, pojechał kolejny „rafik” czy inny „bus” z kilkoma pisarzami, którzy mieli powiedzieć coś dobrego o „Łomykamieniu” na jej rodzinnej ziemi. Myślało się, że od dawna w Ukrainie każda druga kobieta to „Łomykamień”, a każda trzecia — po prostu „łomowa” pracownica…” Przyznajcie, niewdzięczna to sprawa — przepowiadać to, co napisał pisarz. Zwłaszcza taki, który mocno trzyma się zasady, według której słowom ma być ciasno, a myślom — przestronnie. Taki jak Nadija Stepuła. Jej proza jest polifoniczna, asocjacyjna, z paralelami, które autorka swobodnie, nieskrępowanie przeprowadza w przestrzeni i czasie. Dodam, że Nadija Stepuła jest znaną dziennikarką, znana jako poetka, czytają ją po polsku, łotewsku, rosyjsku i angielsku. A ponadto ma wielu przyjaciół. Na prezentacji w księgarni „Je” słów i kwiatów było mnóstwo, zabrakło krzeseł. Podobnie jak nie było końca chętnym do wystąpienia. Zatem tylko kilka uwag. Pawło Wolwacz zaznaczył, że Nadija to dla niego ruch i droga. I sam, jako człowiek drogi, bardzo dobrze rozumie Stepułę. A także mówił o życzliwości tej wyjątkowej osoby i jej organiczności. Stepan Procjuk (autor przedmowy do książki „Anabazis”) dodał, że fascynuje go energetyka słów. We wstępie do książki esejów Procjuk oddał należne patriotyczności (bez patosu) i ukrainocentryczności Stepuły. Stanisław Bondarenko podkreślał, że za granicą (weźmy choćby Polskę) Stepułę ceni się bardziej niż w ojczyźnie. Prezentację prowadził Myhajło Słabosznycki, który w przerwach między wystąpieniami nie omieszkał podkreślać inteligencji i intelektualności autorki książki. Nawiasem mówiąc, to właśnie książka Nadiji Stepuły nakłoniła dyrektora „Jarosławowego Wału” do pomysłu zainicjowania kolejnej serii i dodania jej do tych, które już ukazują się w kierowanym przez niego wydawnictwie („Ukraińska Klio”, „Czerwone i czarne”, „Ukraińska współczesna poezja”). W serii „Złoty podział” drukowane będą eseje — dziś niedoceniany gatunek, w którym łączy się moment wychowawczy publicystyki z poetyckością literatury pięknej. Gatunek ten jest nie do pomyślenia bez jaskrawej indywidualności i swobodnej filozofii autora.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

21 maja 1838 r. Taras zaczął uczęszczać na zajęcia rysunkowe Akademii, a 23 czerwca wystawiono mu pierwszą ocenę na egzaminie. Do lutego 1842 roku otrzymał trzy srebrne medale drugiej klasy. W tym czasie w Akademii Sztuk Pięknych kształcił się P. Fiedotow (1815—1852), założyciel krytycznego realizmu w rosyjskim malarstwie, którego talent i twórczość T. Szewczenko wysoko cenił. Mógł on obejrzeć i ocenić także dzieła P. Fiedotowa, odtworzone w opowiadaniu „Artysta”. Wspomniał o nim również w liście do K. Aksakowa (25.04.1858). Materiał filatelistyczny poświęcony I. Ajwazowskiemu, biorąc pod uwagę jego dzieła malarskie oraz galerię obrazów jego imienia w Teodozji, jest bardzo bogaty. Z poczuciem wolności, z aktywnym zainteresowaniem życiem kulturalnym imperialnej stolicy, T. Szewczenko nie przepuszczał okazji, by spotkać się, poznać działaczy kultury, odwiedzić teatry, wieczory literackie i muzyczne. Wielokrotnie T. Szewczenko spotykał się z kompozytorem M. Glinką (1804—1857), którego portret znajduje się na znaczkach z 1954, 1957 roku oraz na kopercie z 1979 roku. O atmosferze i okolicznościach takich spotkań przypomina znaczek pocztowy z 1954 roku „Puszkin i Żukowski u Glinki”. Jeszcze przed spotkaniami z kompozytorem Szewczenko zachwycał się jego muzyką. Lubił operę „Rusłan i Ludmiła” i szczególnie cenił operę „Iwan Susanin” (znaczek z 1957 r.), którą nie przestawał się zachwycać także w późniejszych latach: „Wieczorem w cyrku-teatrze słuchałem opery „Życie za cara”. Genialne dzieło. Nieśmiertelny M. I. Glinka”. („Dziennik”, 12.04.1858). Nazwisko kompozytora wiele razy wspomniane jest w opowiadaniu „Muzyk”, a w opowiadaniu „Kapitanowa” znajduje się wzmianka o stworzeniu przez M. Glinkę muzyki do wierszy W. Zabiły (kop. 2008) „Gude witer welmy w poli” oraz „Ne szczebechy, sołowiejku”. Znając sympatię T. Szewczenki do M. Glinki, na koncercie w Petersburgu po śmierci poety 27.03.1861 pieśń „Gude witer” wykonał S. Hułak-Artemowski. Na jednym z wieczorów u W. Żukowskiego w 1839 roku T. Szewczenko poznał poetę P. Wiaziemskiego (1792—1878), którego portret znajduje się na pocztówce Rosji z 1992 roku. Po uwolnieniu z poddaństwa, wspominając lata zajęć w pracowni K. Briułłowa, T. Szewczenko w „Dzienniku” pisał: „Czym zajmowałem się w tym sanktuarium? Dziwnie pomyśleć, zajmowałem się wtedy tworzeniem małorosyjskich wierszy, które z czasem spadły takim strasznym ciężarem na moją biedną duszę. Przed jego (Briułłowa. — L. P.) cudownymi dziełami zamyślałem się i pielęgnowałem w swoim sercu swojego ślepca Kobziarza i swoich krwiożerczych hajdamaków. W cieniu jego wykwintnie-luksusowej pracowni, jak w palącym dzikim stepie naddnieprzańskim, przede mną majaczyły męczeńskie cienie naszych biednych hetmanów. Przede mną ścielił się step, usiany mogiłami. Przede mną jaśniała moja piękna, moja biedna Ukraina, w całej nieskalanej melancholijnej urodzie swojej. I zamyślałem się, nie mogłem odwieść swoich duchowych oczu od tej rodzinnej czarującej powaby. Powołanie i nic więcej. Dziwne, jednak, to wszechmocne powołanie. Dobrze wiedziałem, że malarstwo — to mój przyszły zawód, mój powszedni chleb. I zamiast tego, by zgłębiać jego głębokie tajemnice, i jeszcze pod kierunkiem takiego nauczyciela, jakim był nieśmiertelny Briułłow, ja tworzyłem wiersze, za które nikt mi ani grosza nie zapłacił i które, w końcu, pozbawiły mnie wolności i które, nie zważając na wszechmocny nieludzki zakaz, ja mimo wszystko ukradkiem bazgrzę” (01.07.1857). Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

POZAUKRAIŃSKIE SPOTKANIA I ZNAJOMOŚCI TARASA SZEWCZENKI

Lubomyr PYRIH W ciągu krótkiego i skomplikowanego życia los stykał Tarasa Szewczenkę z wieloma ludźmi, w tym także z takimi, których pamięć została uwieczniona za pomocą filatelistyki. Zrozumiałe, że do otoczenia Poety należeli przede wszystkim ludzie o podobnych poglądach, spokrewnieni z nim pochodzeniem, zainteresowaniami twórczymi i społecznymi. O jego ukraińskich przyjaciołach i znajomych była mowa w jednej z naszych publikacji. Wspomniano w niej wyjątkowo o W. Dalu, M. Szczepkinie, P. Sokołowie, których znajomość z Poetą miała miejsce poza Ukrainą, lecz podstawą, bodźcem tej znajomości i przyjaźni była wspólna miłość do Ukrainy. W 1829 roku 15-letni Taras w składzie czeladzi swojego ziemianina Engelhardta przybywa do Wilna. Tylko znaczkami pocztowymi z wizerunkiem zabytków architektury można odtworzyć jego znajomość ze stolicą Litwy. Wśród nich także cerkiew św. Anny, którą zobaczył we śnie. „…i w tej cerkwi modlącą się śliczną Dunię, czarnobrewą Gusikowską” („Dziennik”, 05.09.1857). Przerażony antyimperialnym powstaniem 1830—1831 lat Engelhardt ze swoimi sługami przeprowadza się do Petersburga. Kontakty z rodakami (A. Mokryckim, J. Hrebinką), wspomnianymi w poprzedniej publikacji, pomogły wywołać aktywne zainteresowanie utalentowanym młodzieńcem przedstawicieli rosyjskiej elity intelektualnej. Portret wpływowego w kręgach rodziny cesarskiej poety W. Żukowskiego (1783—1852), rzeczywistego radcy stanu dworu cesarskiego, wychowawcy następcy tronu na znaczku z 1952 roku i pocztówce z 1983 roku poczty ZSRR. Na znaczku — reprodukcja portretu wykonanego przez K. Briułłowa (1799—1852), który w kręgu osób zainteresowanych uwolnieniem T. Szewczenki z poddaństwa postanowiono rozegrać na loterii i za tę sumę wykupić poddanego. Pracownię K. Briułłowa T. Szewczenko odwiedzał od 1837 roku. Engelhardt początkowo K. Briułłowowi w wykupie odmówił. Zgodził się na odsprzedaż za 2500 rubli po wizycie malarza A. Wenecjanowa (1780—1847), którego portret znajduje się na kopercie ZSRR z 1980 r. (stempel Leningrad, 18.02.1980), autoportret na znaczku z 1955 r. obok reprodukcji jego obrazu „Orka. Wiosna”. Reprodukcja obrazu „Podczas żniw. Lato” — na znaczku z 1980 roku. Szkołę mistrzowskiego odtwarzania codzienności, przyrody A. Wenecjanow przyswoił, ucząc się u rodaka Szewczenki, malarza W. Borowykowskiego (znaczek 1957, koperta Poczty Ukrainy, 2007). Taras Szewczenko nie był pierwszym artystą-samorodkiem, którym zainteresował się A. Wenecjanow, któremu pomógł. Córka A. Wenecjanowa Aleksandra pisała, że do jej ojca „…czasami przychodzili chłopcy, którzy byli w stanie poddaństwa; ale wstąpić na drogę artystów nie można było inaczej, jak będąc wolnym. Wenecjanow i tutaj był patronem i dobroczyńcą: nie posiadając sam majątku, organizował składki, loterie i, zbierając w ten sposób po 2 i po 3 tysiące rubli, wykupywał na wolność młodzieńców”. Poeta nie bez powodu nazywa go artystą-humanistą. Karol Briułłow na początku lat 30. XIX wieku po 14-letnim pobycie we Włoszech powrócił do Petersburga. Rok wcześniej została dostarczona jego praca „Ostatni dzień Pompei” (znaczek pocztowy 1968), która zapoczątkowała i stworzyła zachwyt osobowością jej twórcy oraz szacunek do niego. Niejednokrotnie i Szewczenko wyczekiwał przed dziełem Briułłowa (powieść „Artysta”). O szacunku młodego Szewczenki do wielkiego mistrza malarstwa świadczy stworzenie przez niego portretu przyszłego nauczyciela (1835). Osobista ich znajomość miała miejsce na początku 1837 roku. „Wielki Karol”, jak nazywali Briułłowa jego uczniowie, pochwalił prace Tarasa. Szewczenko staje się w jego domu swoim człowiekiem, a z czasem przez pewien czas nawet u niego mieszka. Briułłow ostatecznie przekonał się o niemałych zdolnościach artystycznych Tarasa, skoro, przebywając na szczycie swojej sławy, postanowił osobiście pomóc mu uwolnić się z poddaństwa i złożyć swój podpis pod aktem wykupu. W utworach prozą, w dzienniku obok nazwiska Briułłowa T. Szewczenko nieodzownie stawia epitety „niezapomniany nauczyciel mój”, „wielki nauczyciel”, „nieśmiertelny”. Wiele dzieł malarskich Briułłowa kopiował Szewczenko przed i po zesłaniu, tworzył ich graficzne kopie z piętnem własnego talentu. Znaczek pocztowy z portretem K. Briułłowa autorstwa malarza F. Tropinina (1836) wszedł do obiegu w 1952 roku i jest znany filatelistom w dwóch odmianach: jaskrawozielonej na niebieskim papierze oraz szarozielonej na bladoniebieskim papierze. Wyżej wymienione osoby nie porzucają swojego zamiaru uzyskania sumy na wykup z niewoli „diamentu w kożuchu” poprzez przeprowadzenie loterii. 2 kwietnia 1837 roku K. Briułłow wykonuje pierwsze pociągnięcia pędzla na płótnie, tworząc portret W. Żukowskiego, 16 kwietnia następnego roku odbywa się loteria, a 22 kwietnia 1838 roku Taras Szewczenko staje się wolnym. Na pamiątkę 22 kwietnia 1838 roku T. Szewczenko zadedykował W. Żukowskiemu poemat „Katarzyna” (1838), którego treść odtworzył w obrazie o tym samym tytule (1842), przedstawionym na znaczku pocztowym z 1979 roku. Po uwolnieniu z poddaństwa przed Tarasem otworzyły się drzwi Akademii Sztuk Pięknych, która była wtedy dla niego świątynią sztuk. Wcześniej niejednokrotnie przekraczał próg jej budynku (znaczek pocztowy 1957, jeden z 3 portretów na nim — W. Briułłow), ale poddani nie mieli prawa uczyć się w jej murach. znaczkach pocztowych: „Autoportret” (1952, 1976), „Swaty majora” (1965), „Na spacerze”, „Śniadanie arystokraty”, „Świeży kawaler”, „Wybredna narzeczona”, „Gracze” (1976). Później (26.06.1857) w „Dzienniku” T. Szewczenko wspomniał, że w razie konieczności przedstawienia cieni kupieckiej codzienności, ale tak, aby wyszło to „udanie i trafnie, wiernie, a co najważniejsze — nie karykaturalnie, a raczej dramatyczny sarkazm niż drwina”, należy wziąć za przykład „nieodżałowanego Fiedotowa”. W 1840 roku doszło do znajomości T. Szewczenki z I. Ajwazowskim (1817—1900), przyszłym wybitnym malarzem-marynistą, który ponad miesiąc mieszkał w jednym mieszkaniu razem z T. Szewczenką i Szternbergiem. Pożegnanie I. Ajwazowskiego wyjeżdżającego do Włoch T. Szewczenko wspomniał w po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

A CZY GRALIŚCIE W KLIPĘ?

Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa Zdjęcie Ksenii HŁADYSZEWEJ Wydział pracy oświatowej Nadiia KYRIAN Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279(49(47 Wydział literatury Maria KUCZERENKO 270(55(57 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK 278(63(69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278(63(69 Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLIŁOWSKA Dyżurny redaktor Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279(41(46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie “Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301209 Nakład w marcu — 26 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do “Słowa Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y “Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 9 radosny śmiech podwórka ciągnął ostatnie “i-i-i-i-i”. I odwrotnie, jeśli klipa upadła zbyt blisko od pola (czasami robiono to umyślnie), trzeba było jednym tchem wykrzyknąć całą frazę, nie “połykając” ani jednej litery! Gra kształciła wytrwałość, cierpliwość, godność. B. Hrinczenko wspomina klipę jako grę z odniesieniem do publikacji w “Kijowskiej starinie” z 1887 roku. Szkoda, że ta gra odeszła w niebyt… Chyba jeszcze starszą była gra “w nożyk”, przeznaczona dla dwóch chłopców. Nóż trzeba było mieć własny. Do gry wybierano równe miejsce, bez trawy (u nas na podwórku po prostu nie dawano jej wyrosnąć — tupaliśmy cały dzień). W odległości metrów z dziesięć jeden od drugiego każdy z graczy na ziemi obrysowywał wokół siebie “gród”. Potem liczyli, kto zaczyna. I wyliczanka była, może, jeszcze z czasów Rusi Kijowskiej: “Biegły konie pod mostami ze złotymi kopytami. Dzyń-brzęk, wyszedł pierwszy książę!” Ten, na kogo padło ostatnie słowo, zaczynał — rzucał nóż w ziemię, w stronę innego gracza-rywala: “Idę na was!” Jeśli nóż nie wbił się — gracz tracił kolejkę. Tam, gdzie nóż się wbił, kreślono strzałę. Stąpając na czubek strzały lewą nogą, gracz znów rzucał nóż w ziemię, stopniowo zbliżając się do “grodu” przeciwnika. Pierwszy, kto osiągał odległość jednego rzutu nożem w “gród”, zdobywał to prawo. Rzuciwszy nóż, przecinał “gród” dokładnie w kierunku ostrza i proponował przeciwnikowi wybranie swojej części. Oczywiście, wybierali większą. Resztę łuku natychmiast zadeptywano nogą i dalej krojono już segment, który pozostał, aż dopóki nie mogła już zmieścić się stopa obrońcy. Wtedy następowała jego porażka i przypominano sobie “piędź ziemi”, czyli ćwierć łokcia, a więc około 17 centymetrów, na których jeszcze mogła zmieścić się dziecięca stopa. Minęły lata i już rzadko można usłyszeć na kijowskich podwórkach wesołe dziecięce okrzyki: “Czur, nie berka!” albo wyliczankę: “Toczyła się torba z wysokiego pagórka, a w tej torbie: chleb, sól, palanycia — z kim chcesz, z tym się dziel!” Wiele gier grupowych odeszło w niebyt — nastały inne czasy. I współczesne dzieci będą wspominać już co innego… czule i słodko wspominam dziecięce lata — w rodzinnym Kijowie, na przestronnym podwórku tak zwanego “drugiego” korpusu na rogu Hoholowskiej i Nowopawłowskiej — daleko-daleko, aż sześćdziesiąt lat temu… Ledwo schodził śnieg i wysychały asfaltowe chodniki, dziewczynki rozrysowywały je kredą na “klasy”, a my, chłopcy, zabieraliśmy się do grania we własne, czysto chłopięce gry. Teraz, z odległości dziesięcioleci, niektóre z tych gier wydają się o wiele starszymi, a obecnie już zapomnianymi. Będzie mowa nie o berku i chowanego, które współczesne dzieci znają z rosyjskich bajek jako “piatnaszki” i “priatki”, a o innych grach-zawodach chłopców, które wymagały pewnego “inwentarza”. Jedna z takich gier, która kształciła cierpliwość, godność i przyuczała do pożytecznych umiejętności, zwała się po prostu: klipy-kijki. “Klipą” u nas nazywają krótki odcinek okrągłego w przekroju patyczka o długości 10 centymetrów. Borys Hrinczenko podaje w Słowniku języka ukraińskiego, wydanym w Kijowie w 1909 roku, i tę nazwę gry, i jeszcze kilka ciekawych znaczeń słowa “klipa”. Takim patyczkiem ściągano sznur, aby mocniej zawiązać coś. Klipką zastępowano guziki na siermięgach. Nieco większego rozmiaru klipę przywiązywano na szyję świni, żeby nie biegała szybko i nie łaziła do ogrodu. W naszej grze klipa “kompletowała się” kijkiem — zazwyczaj odciętym z tej samej gałęzi, ale dłuższym — około 25 centymetrów. Do gry wybierano równy, wolny od trawy plac. Wykopywano niewielki wydłużony dołek, w który łatwo wkładała się klipa. Dołek obrysowywano polem — kwadratem, którego bok równał się dwóm długościom kijka. Właściwie gra składała się z kilku ćwiczeń, które po kolei wykonywali uczestnicy, pragnąc pierwszym zakończyć cały zestaw ćwiczeń. Każde następne wolno było robić dopiero po dokładnym wykonaniu poprzedniego. Wszyscy uczestnicy gorliwie śledzili to. Pierwsze ćwiczenie polegało na tym, że klipę kładziono w poprzek dołka, na wzór mostka, podkładano od spodu kijek i gwałtownym pchnięciem wyrzucano klipę jak najdalej. Następnie komplikowało się zadanie drugiego. Naraz, podrzuciwszy klipę, gracz musiał dokładnie zadać w nią uderzenie w locie. Każde ćwiczenie, wykonane nieudanie, pozbawiało prawa do ruchu i powtarzało się aż do dokładnego wykonania. Jeśli gra, obliczona na zręczność i cierpliwość, wyczerpywała graczy nie do końca, wyznaczano ostatnie ćwiczenie i do nazwy gry dodawano jeszcze jedną “z kulikami”. Gracz-zwycięzca wybijał klipę z dołka, starając się zrobić to z należytą zręcznością, a przegrany musiał podnieść klipę tam, gdzie upadła (wolno było łapać w locie) i zanieść ją do dołka, przymawiając w chodzie: “Klipy-kijki-na-kowadła, na słomiane kijki, na kule!” Sens polegał na tym, że te słowa trzeba było wypowiedzieć w taki sposób, aby zbiegły się w czasie z wykonaniem ćwiczenia: podniósł, poniósł, rzucił do dołka. Otóż jeśli klipę rzucano daleko-daleko, gracz przeciągał słowa, żeby zmieścić się z nimi na całą drogę. Zdarzało się, do dołka zostawało jeszcze kilka kroków, a już powiedziano ostatnie słowo, i biedak pod przyjacielskim okiem gracza, który musiał stamtąd, gdzie upadła klipa, wrzucić ją w pole. Jeśli to się udawało, następowała jego kolej bić. Za drugim ćwiczeniem klipę też wyrzucano z dołka, ale innym sposobem: wbijano ją ukośnie z przedniej strony dołka i mocno uderzano kijkiem w czubek, który wystawał — wtedy klipa miała podskoczyć, i w nią w locie nanoszono celne uderzenie kijkiem, starając się znowuż rzucić jak najdalej. Tam, gdzie klipa padała, znów uderzano ją w czubek, aby podskoczyła (a to na równej ziemi nie jest proste!), i znów bito w locie; i tak — trzeci raz. Wytrenowany gracz mógł zabić klipę tak daleko, że i pole stamtąd ledwo było widać! Trzecie ćwiczenie miało nazwę “dwuręka”: trzymając klipę za górny czubek i pionowo, gracz uderzał w nią kijkiem, aby poleciała jak najdalej. Działania drugiego gracza — te same: wrzucić klipę do dołka czy pola. Czwarte ćwiczenie nazywało się “jednoręka”: i klipę, i kijek trzymano prawą ręką, klipę — kciukiem i palcem wskazującym, a kijek — pozostałymi trzema palcami. Ukraińsko-niemiecka nagroda literacka im. Ołesia Honczara ogłasza coroczny konkurs na najlepszy utwór młodego autora Prestiżową Międzynarodową pozarządową ukraińsko-niemiecką nagrodę literacką imienia Olesia Honczara założyli w 1996 roku niemieccy mecenasi: pisarka Tetiana Kusztewśka, przedsiębiorca Dieter Karrenberg oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Na konkurs przyjmowane są już wydane oraz jeszcze nieopublikowane utwory młodych ukraińskojęzycznych autorów (do 30 lat), którzy mieszkają na Ukrainie i poza jej granicami. Jury wyłania zwycięzców w pięciu kategoriach: proza — powieść lub opowiadanie; cykl opowiadań, nowel; poezja; praca literaturoznawcza poświęcona twórczości Olesia Honczara; publicystyka. Ostateczny termin nadsyłania książek i rękopisów upływa 15 marca 2011 roku. Uroczyste wręczenie nagród zwycięzcom konkursu tradycyjnie odbędzie się 3 kwietnia 2011 roku — w dniu urodzin Olesia Honczara. Jury prosi o przesyłanie rękopisów na adres: 01001, redakcja gazety „Słowo Proświty”, Chreszczatyk 10-b, m. Kijów (na konkurs nagrody Olesia Honczara). Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne seria KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO, tel. 279-49-47 Jewhen BUKET, tel. 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK, tel./faks 278-01-30 Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn