Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

JEGO PION

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

Jurij DOCENKO, pisarz, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Donieck UKRAIŃSKI PICASSO Specjalistom i koneserom prawdziwej, wysokiej sztuki od dawna znane są niepowtarzalne dzieła tego uniwersalnego mistrza-intelektualisty, którego w światowym kręgu malarstwa, nie bez podstaw, szacownie nazywano i nazywa się „ukraińskim Picassem”. Jednak szeroka krajowa publiczność, niestety, jest słabo zaznajomiona z biografią twórczą i bogatym dziedzictwem artystycznym naszego rodaka ze Słobożanszczyzny, który mimo szerokiego światowego uznania, pozostawał w życiu i twórczości osobistością wyrosłą z rodzimego narodu, wchłonąwszy w siebie najlepsze tradycje narodowe. Postać Opanasa Załywachy jest dla nas interesująca i znacząca również dlatego, że jego losy twórcze są związane z ziemią doniecką. Dziś, już po śmierci, artysta swoimi wspaniałymi pracami powraca do nas, w szczególności na Donbas, do niewielkiego miasteczka robotniczego nad starożytną kozacką rzeką Tor — Drużkiwki. OD HUSYNKI — DO WYŻYN PAŃSKICH „Na świat przyszedłem we wsi Husynka w obwodzie charkowskim w 1925 roku. Niedawno tam byłem. Załywachów we wsi już nie ma… A mój ród wywodzi się od wędrownych mistrzów-malarzy. Zapewne są też kozackie korzenie” — wspominał później artysta. Lecz w Ojczyźnie, w rodzinnej Ukrainie, małemu Opanasikowi dane było żyć niedługo. Jego dzieciństwo przypadło na straszny Hołodomor lat 30. Aby uratować rodzinę, dzieci przed śmiertelną klęską, ojciec jako jedyny ze wsi zdołał wywieźć rodzinę ze strefy ludobójstwa na Daleki Wschód — historyczny dla Ukraińców Zielony Klin. Tam, wśród rodaków, Załywahom udało się przeżyć, stanąć na nogi, pokonując ogromne trudności. Do malarstwa syna Opanasa zachęcił ojciec-kowal, który kuł z żelaza nie tylko podkowy, ale tworzył prawdziwe dzieła sztuki. To właśnie on dostrzegł u swojego bystrego potomka, jak to mówią, żyłkę twórczą. Początkowo siedemnastoletni Opanas wstąpił do szkoły artystycznej w priamurskim Błagowieszczeńsku. Dalej uczył się w środkowoazjatyckiej Samarkandzie, podmoskiewskim Zagorsku, ponurym Leningradzie. Z akademii, w której niegdyś uczył się wielki ukraiński poeta i malarz Taras Hryhorowycz Szewczenko, w 1947 roku przyszłego laureata nagrody im. Szewczenki wyrzucono za to, że zignorował jakieś oficjalne wybory. Był to pierwszy, ale nie ostatni, świadomy konflikt Opanasa Załywachy, który miał niezależny kozacki charakter i świadomość narodową, z totalitarnym reżimem i systemem imperialno-sowieckim. Dopiero po śmierci Stalina został ponownie przyjęty do akademii. Po pomyślnym ukończeniu nauki młody artysta Opanas Załywacha wreszcie powraca do rodzinnej Ukrainy, którą zmuszony był opuścić prawie dwadzieścia lat wcześniej. Pracuje w Iwano-Frankiwsku. W tym okresie swojego życia, jak sam później wyznał, świadomie i wytrwale zaczyna poszukiwania swoich narodowych korzeni — w życiu i w twórczości, aby stanowczo odpowiedzieć na trzy główne pytania: kim jest, skąd pochodzi i dokąd zmierza? Opanas odwiedza Lwów i Kijów, które były ośrodkami narodzin nowej ukraińskiej generacji. Tutaj blisko poznaje swoich współmyślicieli, w większości rówieśników. Wśród nich są: dzielny obrońca praw człowieka, poeta z Ługańszczyzny Iwan Switłyczny, utalentowana artystka z Kijowa Ałła Horska. Nawiązują się dobre relacje z dobrze znanymi dziś Ukrainie: filozofem Jewhenem Swerstukiem, literaturoznawcą Iwanem Dziubą, obrońcą praw człowieka Mychajłem Horyniem, poetą Iwanem Draczem i innymi przedstawicielami ówczesnej młodej narodowej inteligencji twórczej. Później Opanas Załywacha poznał i zaprzyjaźnił się z przyszłym Bohaterem Ukrainy (pośmiertnie), jej bólem i dumą, Wasylem Stusem. Nawiasem mówiąc, wiele lat później artysta namalował portret poety-cierpiętnika i w sposób utalentowany i ostry zilustrował jego pośmiertną książkę „Okna w pozaprzestrzeń”. Od nowych przyjaciół O. Załywacha bierze literaturę samizdatu. Nie tylko samodzielnie zapoznaje się z surowo zakazanymi przez system prawdziwymi dziełami, ale także je rozpowszechnia. Taka aktywna działalność nie mogła ujść uwadze czujnego i okrutnego KGB, władzy lękliwej wobec prawdy. Opanasa Załywachę aresztowano i na pięć lat wysłano do mordowskich obozów koncentracyjnych. Ciężki, długotrwały pobyt w niewoli artysta zniósł po filozoficznemu dzielnie. Nawet za kratami nie przestał pracować. W nieludzkich warunkach obozowych udało mu się stworzyć i przemycić na wolność serię ekslibrisów dla swoich przyjaciół. Za pomocą długopisu wypełnił dokumentalnymi rysunkami swój mały notatnik (pamiętacie, jak tworzył na zesłaniu w Aralu Szewczenko). Przyjaciele nie zapominali o Opanasie, wysyłali listy, literaturę. Dużo czytał. Ale co najważniejsze — przemyśliwał swoje credo życiowe, w myślach wypracowywał swój dalszy styl artystyczny. Po uwolnieniu O. Załywacha owocnie i intensywnie pracuje, doskonali się jako mistrz. Nie poprzestając na osiągniętym, zawsze jest w twórczym poszukiwaniu. Cieszy się bezdyskusyjnym autorytetem jako artysta i szacunkiem jako człowiek. Jednak dopiero w 1988 roku odbyła się jego pierwsza wystawa indywidualna, która oficjalnie otworzyła przed Ukrainą utalentowanego, oryginalnego autora, który w pełni ukształtował się jako wybitny artysta. Później wystawy indywidualne prac ukraińskiego artysty z ogromnym sukcesem odbywały się w wielu krajach świata. Już w niepodległej Ukrainie, w 1993 roku, Opanas Załywacha został uhonorowany Narodową Nagrodą im. T. H. Szewczenki oraz nagrodą im. W. Stusa, co stało się bezdyskusyjnym uznaniem jego wybitnego talentu artystycznego i niezłomnej postawy życiowej. Ostatni okres twórczości Opanasa Załywachy, który odszedł z życia w 2007 roku, specjaliści scharakteryzowali... Nasza opowieść dotyczy drogi życiowej i twórczej znanego ukraińskiego artysty, byłego więźnia politycznego, laureata nagrody Szewczenkowskiej o kozackim nazwisku — Opanasa ZAŁYWACHY.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn