Strona · s. 10strona oryginału ↗
Do 140. rocznicy urodzin LESI UKRAINKI „ZBIERAM SIĘ POWOLI DO ODESSY” Podstaw do postawienia pomnika Lesi Ukraince w Odessie jest więcej niż wystarczająco
Слово Просвіти, №09 за 2011 рік
Taras MAKSYM’JUK, zastępca przewodniczącego zarządu Odeskiego Oddziału Ukraińskiego Funduszu Kultury „Zbieram się powoli do Odessy”. Ten wers pochodzi z listu Lesi Ukrainki do brata Mychajła do Kijowa. A jej znajomość z Odessą zaczęła się jeszcze rok przed tym listem. Lesia potrzebowała leczenia — zachorowała jeszcze w wieku dziesięciu lat, a jej rodzice, a później ona sama, w całej Ukrainie i Europie, nawet w Egipcie szukali możliwości uzdrowienia. Uwagę ojca Lesi, Petra Kosacza, przyciągnęli odescy lekarze oraz liman Chadżybejski, i przywiózł tam siedemnastoletnią córkę na początku lipca 1888 r. Od tego czasu Odessa często stawała się schronieniem dla Lesi Ukrainki: tutaj się leczyła, odpoczywała, kontaktowała z rodziną Komarowów. Od 1888 do 1913 roku przyjeżdżała do tego miasta nie mniej niż 20 razy. Prześledzić te różnoczasowe wizyty w Odessie pomogła gruntowna praca jej młodszej siostry Olhy Kosacz-Krywyniuk (1877—1945) „Lesia Ukrainka. Chronologia życia i twórczości”, która ukazała się w Nowym Jorku w 1970 roku na 100-lecie od dnia urodzin wielkiej ukraińskiej poetki. A zatem rok 1888. Na początku lipca Petro Kosacz przywiózł Lesię nad liman Chadżybejski. W Odessie odnowiła się znajomość z rodziną Mychajła Komarowa i zawiązała się przyjaźń „na całe życie”, jak wyraziła się Lesia Ukrainka, z jego starszą córką Marharytą, którą Lesia nazywała Gretchen. Ołena Pcziłka przyjechała pod koniec lata, żeby zabrać córkę. Z Odessy do Akermanu dotarły statkiem. Oto jak opisuje Lesia pobyt w akermanskiej twierdzy: „Oto już straszna budowla, niech ją diabli! Wysokie mury i grube, toporne, że aż chaty w nich wydrążone jak cele, baszty okrągłe ciężkiej architektury, w basztach lochy i ciemnice z kratami żelaznymi (pewnie kiedyś kozacy tam nasi siedzieli), teraz tam dzikie zioła i kwiaty rosną, mama mówiła: „Gdzieś oto z naszych kozaków wszystko to wyrosło”. My wyrwałyśmy dwa kwiatki na pamiątkę i czym prędzej do parostatku”. Rok 1889. W czerwcu Lesia nad limanem Chadżybejskim na daczy Dialegmeno — na głównej ulicy, gdzie jeździła konka. W lipcu w Odessie był straszny upał: Lesia zanotowała: +43 stopnie. „Tropiki przeniosły się na liman!” — pisała w liście. Kiedy Lesia 30 sierpnia zakończyła leczenie, przyjechali do niej matka, brat Mychajło i siostra Olha. Przeżyli w Odessie kilka dni. Oglądali wszyscy razem okolice miasta, znów podróżowali do Akermanu morzem na trzy dni. Z tego czasu pozostała fotografia — Lesia, Marharyta Komarowa i Mychajło Kosacz. Rok 1889. 12 października Lesia znów w Odessie. Leczy się masażami. Mieszka przy ul. Nadieżdińskiej (teraz Gogola) w domu nr 6, należącym do Waltucha, ale zdrowie po masażach się pogorszyło i jedzie do Komarowów. Wtedy też poznaje przyszłego prezydenta AN USRR D. Zabołotnego, który studiował na uniwersytecie. Bierze lekcje języka angielskiego i włoskiego. Rok 1891. W sierpniu Lesia przez Odessę jedzie do francuskiej kolonii Szabo pod Akermanem. Mieszka u Jelizawety Iwaniwny Tardan. Leczy się, je dużo różowych winogron. W Szabo odwiedzili ją żona Komarowa z córką Marharytą oraz ukraiński kompozytor, przyjaciel jej rodziny Mykoła Łysenko. Planowała w drodze powrotnej zabawić w Odessie około tygodnia. Powróciła do Kołodieżnego 20 września. Rok 1893. W połowie lipca Łarysa i Olha Kosacz z Hadziacza jadą koleją do Mikołajowa, a stamtąd statkiem — do Odessy. Jak pisze O. Kosacz-Krywyniuk, mieszkała na daczy Komarowów na górze nad limanem Chadżybejskim, a Lesia bardziej u Marharyty, która niedawno wyszła za mąż, przy ul. Kuzniecznej. Lesia z Ołhą zabawiły w Odessie prawie do końca sierpnia. Rok 1902. Tym razem do Odessy Lesia przyjeżdża po długotrwałej podróży po Europie. Była we Włoszech, Szwajcarii, odwiedziła Sycylię, zobaczyła Pompeje i Ateny, odwiedziła Smyrnę i Konstantynopol. Statkiem przybyła z Genui do Odessy 20 czerwca. Była surowa kontrola na granicy, niepogoda. Szybko wyjechała do Kijowa. Rok 1904. Przejazdem do Tyflisu Lesia zabawiła w Odessie prawie tydzień. Spotykała się z Maksymem Sławinśkym, działaczem społecznym i poetą, z którym umówiła się wydać drugie wydanie ich wspólnych tłumaczeń z H. Heinego. W księgarni „Nowego wriemieni” Suworina Lesia oddała do komisu pięć egzemplarzy swojej nowej książki „Na skrzydłach pieśni” (Kijów, 1904). W liście do M. Krywyniuka, męża jej siostry Olhy, pisze, że spędziła czas w Odessie przyjemnie, porozdawała swoją książkę do księgarni, jednak, na jej nieszczęście, kiedy chciała jakoś popracować w czasopiśmie „Jużnyje zapiski”, gdzie redaktorem był M. Sławinśkyj, tego właśnie zabrali do wojska. Jesienią w „Odesskich nowostiach” był oddźwięk na jej nową książkę. Rok 1905. Pod koniec wiosny i na początku lata Lesia gościła u Komarowów na daczy przy limanie. W „Jużnych zapiskach” wychodzi jej opowiadanie „Mgnienie” (rosyjski przekład). Rok 1908. W kwietniu Lesia z mężem Kłymentijem Kwitką (pobrali się w kwietniu 1907 r.) jeździli z Jałty do Berlina i z Berlina do Eupatorii przez Odessę. Z Komarowów widziała tylko Halę i Marharytę z synem Jurijem, którzy przychodzili do niej. Rok 1910. W maju, wracając z Egiptu, Lesia zatrzymała się w Odessie, a stąd pojechała do Kijowa. Potem podczas podróży z Kijowa na Kaukaz znów znalazła się w Odessie. W tym roku wyszła jej znana sztuka „Bojarynia”, zakazana w czasach radzieckich. Rok 1912. Między 16 a 25 października Lesia kilka dni była w Odessie, zatrzymywała się u Marharyty Komarowej-Sydorenko (ul. Kuznieczna, 21). Siostry Lesi, Olha i Izydora, przyjeżdżały do Odessy na spotkanie z nią. 25 października wyjechała z Odessy do Egiptu na statku „Czichaczow”. Rok 1913. 23 kwietnia w porcie odeskim zrobiono „adnotację stemplem” o powrocie Lesi Ukrainki z zagranicy. Zabawiła w Odessie kilka dni i wyjechała do Kijowa. Podczas ostatniego pobytu w Kijowie sfotografował ją w trzech postawach kuzyn, syn ciotki Ołeny, Jurij Petrowycz Tesłenko-Prychodko. Te fotografie wykorzystał Mychajło Żuk, tworząc w 1921 roku portret Lesi Ukrainki. 13 maja Lesia Ukrainka ostatni raz przebywała w Odessie. A 19 lipca odeszła. Taka jest pobieżna kronika „kontaktów” Lesi Ukrainki z Odessą, obwodem odeskim, odesitami, historią i przyrodą czarnomorską. Miasto odegrało pewną rolę w jej życiu i twórczości. Przekonująco świadczą o tym nie tylko jej listy, wspomnienia bliskich i przyjaciół, ale także twórczość poetki, w szczególności cykl wierszy „Podróż do morza”, poświęcony rodzinie Komarowów.
OD REDAKCJI: Publikując tę opowieść, wyrażamy jednocześnie wsparcie dla działaczy Proświty z Odessy, którzy już nie po raz pierwszy podnoszą kwestię konieczności upamiętnienia pobytu Łesi Ukrainki w Południowej Palmirze pomnikiem godnym sławnej córki narodu ukraińskiego. Niestety, władze lokalne do tej pory pozostają głuche na takie propozycje. W ostatnim czasie w mieście wzniesiono pomniki na cześć byłych włodarzy miasta, monument najokrutniejszego kata narodu ukraińskiego — Katarzyny II. Już drugiego pomnika doczekał się Aleksander Puszkin. Dlaczego więc do tej pory nie ma pomnika Łesi Ukrainki? Przecież obecnie jej długotrwałe związki z regionem czarnomorskim oraz miastem, o którym z ciepłem pisała w cyklu poezji „Podróż do morza”, zostały już dokładnie zbadane. Godnemu uczczeniu jej pamięci przez odeskie władze nie przeszkadza brak wiarygodnych informacji — one uparcie nie uznają dawnego ukraińskiego pochodzenia miasta, lekceważą wszystko, co jest związane z ukraińskimi tradycjami, zwyczajami, twórczym dorobkiem geniuszy narodu. Pomniki Łesi Ukrainki znajdują się w wielu zagranicznych miastach. Niedawno taki pomnik odsłonięto w Niemczech. Uhonorowano monumentem ukraińską poetkę także w gruzińskim mieście Batumi, a w Odessie, gdzie bywała znacznie częściej, pomnika do tej pory nie ma. Miasto, które ma dawne ukraińskie korzenie, powinno zarówno czuć się, jak i być nieodłączną częścią bogatej w talenty niepodległej Ukrainy.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
