Strona · s. 11strona oryginału ↗
NIECH ZA NAS NASZE DZIEŁO PRZEMAWIA… W 150. rocznicę „Elementarza” Szewczenki
Слово Просвіти, №09 за 2011 рік
Mykoła STEPANENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, Połtawa. Do najświętszego tematu w rodzimej humanistyce — szewczenkowskiego — zwracali się niemal wszyscy, którzy stali w obronie Ukrainy i dzisiaj są za nią odpowiedzialni. O naszym Geniuszu napisano mnóstwo tomów, wielu badaczy poświęciło mu całe swoje życie naukowe. Skrupulatnie i sumiennie przewracali strony dzieł Wielkiego Kobziarza, wędrowali niełatwymi ścieżkami jego losu, badali okresy, lata, godziny ziemskiego i duchowego bytu tytana myśli. I ci niestrudzeni „księgi znawcy”, którzy odkrywali tajemnice poetyckiego świata Tarasa Szewczenki, opisywali jego dorobek malarski, poznawali obywatelski wyczyn, tak samo stali się cząstką historii Mistrza, weszli wraz z nim w Wieczność. Obecnie na półce szewczenkologa znajduje się tak poważne wydanie, jak dwutomowy „Słownik szewczenkowski” (1978), który szedł do narodu, tak jak sam Poeta, przez cenzuralne represje, ideologiczne fałszerstwa, a mimo to podsumował ponadstuletnie dokonania naukowe w temacie, szczegółowo zapoznał czytelnika „z warunkami społeczno-historycznymi, w jakich rozwinął się twórczy geniusz Szewczenki”, nakreślił „główne punkty zwrotne jego życia i jednocześnie poprzez odsyłacze” skierował wszystkich spragnionych mocnego, gniewnego i czułego słowa Kobziarza, by „przejść do innych materiałów, w szczególności artykułów problemowych”, które szczegółowiej naświetlają te czy inne kwestie jego twórczości i światopoglądu. Od 2002 roku najlepsi naukowcy Ukrainy pod kierownictwem wydziału akademickiego Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy pracują nad typowym projektem tematycznym — czterotomową „Encyklopedią szewczenkowską”, która ma przywrócić prawdę, uzupełnić wszystkie skróty i poprawić wszystkie nieścisłości w wydaniu z 1978 roku. A tymczasem Połtawszczyzna błogosławi na świat już drugi tom sumiennej, żmudnej i prawdziwie wybitnej pracy naszego niezapomnianego rodaka, krajoznawcy i pisarza z bożej łaski Petra Petrowycza Rotacza (1925—2007): „Połtawska Szewczenkiana: Próba obwodowej (krajowej) Encyklopedii szewczenkowskiej. W 2 księgach”. Wielki Kobziarz zajmował najważniejszą stronę w twórczości P. Rotacza. Swoje pełne pasji i zachwytu rozmyślania o artyście i filozofie patriota z Połtawy odtworzył w książce przemówień literacko-publicystycznych „Pod koroną dębu Szewczenki” (2002), wygłoszonych w dniach szewczenkowskich — 9 marca, 22 maja — w latach 1989—2001. Mowa tu o ciekawych akcentach do portretu T. Szewczenki, unikalnych faktach jego pobytu na Połtawszczyźnie, twórczych związkach z krajem, jego miastami, miasteczkami, wsiami, chutorami, ludźmi — zarówno znanymi, jak i bezimiennymi. P. Rotacz nie tylko studiował twórczość pisarza czy badał jego związek z ukraińską ziemią, ale naprawdę szedł do Kobziarza na spowiedź, Aby w ciszy uroczystej, Jak Ojcu, pokłonić się, I duszę oczyścić, I ducha napić się. Wzywał do tego i nas, pragnąc, aby wszyscy żyjący potomkowie Szewczenki czytali dzieła poety, cieszyli się jego wzniosłym słowem, wzmacniali się narodowo i duchowo, dorastali do poziomu świadomości Geniusza, wypełniali jego testamenty, przede wszystkim — kochali Ukrainę w dobrym czasie i „w czasie srogim”. W innej swojej książce — „Wiersz za wierszem, lata za latami…” (2005) — ten mądry szewczenkolog z dziecięcą szczerością wyznawał, jak bardzo jest szczęśliwy z tego, że ojciec ukraińskiej literatury i języka literackiego rozjaśnił jego „życie światłem swoich patriotycznych myśli, ogrzał ciepłem swojego serca i tym na zawsze skłonił <…> do Ukrainy narodowej, wykrzesał z serca miłość prawdziwą, nie oficjalną, nie na czyjeś zamówienie”, „skłonił do prostego ludu, do naszej ojczystej mowy, historii, kultury”. Niestrudzony badacz P. Rotacz przewędrował cierniste ścieżki poety-proroka i wszechstronnie, z naukową precyzją odkrył temat związku T. Szewczenki z Połtawszczyzną w książkach „Od Udaju do Oreli” (2005), „Od Jahotyna do Połtawy” (2002), jednocześnie opowiadając także o ludziach, którzy badali połtawskie szlaki narodowego geniusza, dbali o uczczenie jego pamięci. Zatem encyklopedia „Połtawska Szewczenkiana” stała się zwieńczeniem głębokiego opracowania badawczego tematu, któremu wielki pracownik oddał ponad 50 lat swojego życia. To solidne wydanie kontynuuje dzieło, jak zauważał sam Petro Petrowycz, M. Szahinian, K. Chodosowa, O. Danyska, P. Zahajka, D. Kosaryka, H. Pałamarczuk, P. Żura w rozumieniu szewczenkowskich związków z krajem. Naszym zdaniem — i przewyższa wszystkie wcześniejsze dokonania, naświetlając pełno, wieloaspektowo, udokumentowanie liczne wydarzenia, fakty, ludzi; jasno uzasadniając wszystkie przypuszczenia, unikając braku dowodów czy modnej obecnie „sensacyjności” (takie rzeczy uczony uważał za niedopuszczalne w krajoznawstwie). Za każdym artykułem encyklopedycznym kryje się wytężona praca, setki listów, stosy literatury, morze materiałów archiwalnych. Ale Zoja DIDENKO, przewodnicząca Chmielnickiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Pamiętając „Kobziarza”, czasami zapominamy o tym, że Taras Szewczenko dbał o edukację i oświecenie narodu. W 1860 roku ciężko chory Szewczenko opracował podręcznik do nauki czytania i pisania w języku ukraińskim w szkołach niedzielnych, które zaczęły działać na Ukrainie od 1859 roku. Był to „Elementarz południoworuski”, wydrukowany w Petersburgu na dwa miesiące przed śmiercią poety… W tamtym czasie prawie nie wychodził z mieszkania, ale mimo to spotkał się z petersburskim metropolitą Sydorem i poprosił o pozwolenie na druk swojej książki… Wydał ją Taras Hryhorowycz na własny koszt, nakład — 10 000 egzemplarzy. „Elementarz południoworuski” — pierwszy podręcznik z serii zaplanowanej przez Szewczenkę. Weszły tu fragmenty dokonanych przez Szewczenkę parafraz „Psalmów Dawidowych”, modlitwy, niektóre poezje z „Kobziarza”, przysłowia, dumy ludowe „O Marusi popównie Bohusławce”, „O pyratyńskim popowiczu Ołeksiju”. Połowa podręcznika — teksty folklorystyczne. Jest rozdział „Liczenie”. Bardzo chciał Taras, aby dzieci Ukrainy były piśmienne. W 1991 roku wydawnictwo „Weselka” wznowiło tę bezcenną książkę. Z przedmowy Olesia Honczara: „Elementarz południoworuski był ulubioną pracą naszego narodowego geniusza, jego pożegnalną, łabędzią pieśnią, którą wysyłał z ponurych brzegów Newy swojej dalekiej Ukrainie, jej dzieciom, jej pięknemu młodemu kwiatowi, w którego godnej przyszłości poeta widział także swoje własne nieśmiertelność”. Myśli o ojczystej ziemi zwyciężały w jego świadomości przeczucie śmierci. Oto dlaczego właśnie Taras Szewczenko, który widział tak mało szczęścia za życia, jest i zawsze będzie symbolem Ukrainy, bo wielkie czyny przemawiają o nim.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
