Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jewhen SZEWCZENKO: «W UKRAINIE DZIELI NAS ROZUMIENIE PODSTAWOWYCH WARTOŚCI»

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

— Jak obecnie zachować podstawowe wartości kulturowe jako fundament narodu ukraińskiego? Jaka jest w tym rola Narodowego Związku Twórców Sztuki Ludowej? — Dzisiaj, tak jak dwadzieścia lat temu, sytuacja w kulturze i sztuce jest niespokojna. Ponieważ nasi tak zwani liderzy duchowi, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność za odrodzenie narodowe, w ogóle nie uświadamiają sobie istoty tych podstawowych wartości, które powinny być fundamentem rozwoju każdego demokratycznego państwa. Proszę spojrzeć, jak nasi koledzy rozumieją priorytetowość zachowania kultury artystycznej narodu. Przez lata rządów państwowych Juszczenki, kilku wicepremierów z sektora humanitarnego zrozumiałem, że nie uświadamiają sobie oni podstawowej rzeczy: jak twórczość ludowa wpływa na zachowanie etnopamięci, narodu ukraińskiego, narodu jako całości. Światopogląd Ukraińca od dawna opierał się na przedmiotach artystycznych, poczynając od źródeł ornamentyki. I dzisiaj mistrzowie z Zakarpacia, Ziemi Ługańskiej, Ziemi Donieckiej tworzą te archaiczne ornamenty haftu zgodnie z dawną tradycją. Wyszywanka wyraźnie odróżnia nas od innych narodów. To rzeczy sakralne, a my traktujemy je niepoważnie. W Ukrainie dzieli nas rozumienie podstawowych wartości. Dla jednej partii rządzącej wartości opierają się na osiągnięciach zdobytych w czasach Imperium Rosyjskiego, dla innej — w czasach Chmielnickiego i Mazepy. I te rzeczy nie dają nam możliwości zjednoczenia się. A dlaczego w Ukrainie nie ma jednej ukraińskiej partii, która budowałaby ukraińskie państwo narodowe?! Dopóki nasza kultura nie będzie opierać się na jednolitych wartościach narodowych, nie będzie konsolidacji, nie będziemy mieli jednolitej elity, która prowadziłaby ten naród i państwo do lepszego życia, do lepszej przyszłości. Jestem pewien, że branża kultury tradycyjnej jest najbardziej priorytetowa. Trzy-cztery lata temu przygotowywano Mapę Drogową rozwoju kulturalnego w Ukrainie i udało nam się podnieść status ideologiczny branży sztuki ludowej na drugą pozycję po języku, ponieważ język, którym się porozumiewamy, oraz język artystyczny to nierozerwalne fundamenty. Główny zasób języka opiera się na świecie przedmiotów. To wyroby z drewna, to haft, to ceramika, to malarstwo ludowe… Wtedy ten język jest żywy. W ostatnich latach widzimy, że wraz z niszczeniem rzemiosł artystycznych traci się ogromny zasób języka. Nikt nam nie pomoże, jeśli sami nie stworzymy sobie takich warunków istnienia w tym państwie, które mogłyby pokazać sąsiadowi, że jesteśmy mądrzy, że zachowujemy swoje tradycje, wychowujemy nowe pokolenia patriotycznych Ukraińców. — Narodowy Związek Twórców Sztuki Ludowej miał szereg problemów, w szczególności z lokalem… Jakie są najbardziej bolesne problemy związku na obecnym etapie? — Obecnie nie ma nic pocieszającego, sytuacja w branży rzemiosł artystycznych wcale nie cieszy, cały system jest faktycznie zniszczony. Przyjęto „Ustawę o ludowych rzemiosłach artystycznych”, podpisano „Program Państwowy zachowania, odrodzenia i rozwoju rzemiosł artystycznych”, ale rząd Tymoszenko program pogrzebał. Nie można spekulować na świętych rzeczach, tak jak nie można grać na cmentarzu na akordeonie. Programu nie sfinansowano, a my żądaliśmy wsparcia u Wasyla Wowkuna, byłego ministra kultury, on nas wsparł, ale nic nie zostało zrobione. Program nie rozwijał się. Zrobiono tylko to, co zawsze wdrażał Narodowy Związek Twórców Sztuki Ludowej, w szczególności imprezy masowe, wystawy, działalność wydawniczą. To jest to, co tradycyjnie robimy, bez czego nie może rozwijać się sztuka ludowa. Co miesiąc u nas odbywa się zmiana ekspozycji wystaw, stale korygujemy, jaki rodzaj sztuki wesprzeć. Chcemy zaproponować Ministerstwu Kultury robienie obwodowych przeglądów artystycznych wystaw plastycznych. Ciekawa tradycja była w Ukraińskim Domu, zapoczątkowana kilka lat temu — „Sztuka jednej wsi”, pomysł obwodowego centrum twórczości ludowej obwodu winnickiego. Nasz związek wraz z Ministerstwem Kultury chcieli zapoczątkować taki przegląd raz na trzy lata, aby każdy obwód mógł pokazywać wystawy sprawozdawcze. Dawałyby one możliwość intensywnej pracy artystom i składania sprawozdań ze swojej pracy. Robimy dwie-trzy ogólnoukraińskie wystawy. A jeśli chodzi o władzę, to nie zrozumiała ona ważności kwestii odrodzenia. A za tym idzie degradacja społeczeństwa, znikanie państwa. Aby wyuczyć się na mistrza, potrzeba minimum 15—20 lat. Mistrz to nosiciel kultury. Zrozumieli to Japończycy, Chińczycy, Indianie, bo jeśli zabrać im sztukę ludową — to koniec, nie będą mieli nic. Ani odzieży, ani ceramiki, stroju, uzbrojenia wojskowego, nie będą w stanie pokazać siebie. Kiedy nie ma zgody w domu, kiedy według zasady resztkowej finansowane są związki, wydzielane są grosze, jak tu utrzymać się na powierzchni?! I tak było przez wszystkie 20 lat niepodległości. Takie barbarzyńskie traktowanie narodowych związków twórczych, bo nie występują one za jakimiś partiami politycznymi. Chociaż ustawa o związkach narodowych wyraźnie określa, że zajmujemy się wyłącznie działalnością zawodową. Nie mamy prawa ingerować w życie polityczne. Jeszcze jednym problemem jest niestabilność preferencji, które zatwierdzają związkom na rok-półtora-dwa. Teraz od artysty, mistrza sztuki ludowej ściągają takie same pieniądze, jak od przedsiębiorcy. Również aktualnym problemem jest lokal Związku Twórców Ludowych. Długo walczyliśmy z „młodą ekipą” Czernowieckiego, jednak wytrwaliśmy i bardzo mamy nadzieję, że przekażą nam ten lokal na własność. — Jakie jest Pana widzenie dróg rozwoju sztuki ludowej? W szczególności które kierunki z powodzeniem się rozwijają, a które trzeba odradzać? — Kiedyś pracowało do 20 przedsiębiorstw branży ludowych rzemiosł artystycznych, do 100 tysięcy mistrzów. Ten system jest zniszczony, pozostał tylko Narodowy Związek Twórców Ludowych (700—800 mistrzów), to przy tym, że pracujemy ponad 20 lat jako narodowa organizacja twórcza. Przez 22 lata odeszło w zaświaty wielu utalentowanych mistrzów. A w wieku 80 lat nie każdy mistrz będzie mógł pracować przy tak skomplikowanych wyrobach artystycznych, jak ceramika, szkło, metal. Ale przez ten czas wychowaliśmy i młode pokolenie: dzisiaj odradza się pisankarstwo, tradycyjna lalka ludowa (40—60 mistrzów pracuje w tym gatunku), dużo młodzieży w kółkach rozwija te rodzaje sztuki. Ciekawy ośrodek artystycznego rzeźbienia w drewnie znajduje się w Nowogrodzie Siewierskim w obwodzie czernihowskim, gdzie pracuje cała plejada mistrzów, w szczególności Anatolij Kołoszyn, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, któremu w tym roku stuknie 70. powiedział, że u nich wszystko to jest na poziomie państwowym: tylko z produkcji perskich dywanów państwo otrzymuje 900 mln dolarów. I to w okresie kryzysu gospodarczego!.. I takich przykładów jest wiele: Malezja, Chiny. A ukraińskim mistrzom państwo nie dało szczególnych ulg, nie dało bazy legislacyjnej, normatywno-prawnej, nie zachowało systemu ludowego rzemiosła artystycznego, nie zachowało dynastii, tradycji artystycznych, ci mistrzowie, którzy byli silni i zdrowi, zestarzeli się. A młodzież, rozumiejąc, że nikomu nie jest potrzebna ich twórczość, po prostu nie zajmuje się sztuką ludową, rzemiosłem ludowym. U nas pozostało tylko petrykiwskie malarstwo dekoracyjne, gdzie pracuje kolektyw mistrzów (gdzieś 20—30 osób) z chałupnikami. Lokalnie mistrzowie są zrzeszeni wyłącznie w naszych regionalnych oddziałach. Kijowski — około 120 członków, Kosowski — około 50, Zaporoski — 45, Czerkaski — 27-28. A takich autentycznych terytoriów, jak Petrykiwka, prawie nie pozostało. — A najciekawsi mistrzowie? — Przyznano trzy Nagrody Szewczenkowskie unikalnym mistrzom. Jest to mistrz rzeźby w drewnie Wasyl Sidak ze wsi Serednie na Zakarpaciu (2008), mistrz malarstwa ludowego Ihor Nakoneczny ze wsi Trypiwka (2009) oraz mistrz w dziedzinie tkactwa dywanów Stepan Hanza z Kijowa (2010). Mamy także wielu zasłużonych mistrzów, w szczególności w ciągu ostatnich kilku lat udało nam się wesprzeć zasłużonych mistrzów Mychajła Onacka, Zoję Pasiczną, Ołeksandra Wilczynskiego, Switłanę Ihnatczenko, Łeonida Nahirniaka, Andrija Kameneckiego i innych. — Jak przybliżyć sztukę ludową młodzieży w czasach braku gustu, utraty zainteresowania swoim rodzimym, dewaluacji wartości? — Największy problem polega na tym, że w telewizji nie ma ani jednego programu artystycznego, edukacyjno-oświatowego. Programu w rodzaju „Plejady”, który prowadziła Łysenko w latach 90., gdzie można było zobaczyć ciekawe osobowości, usłyszeć twórczą elitę. Nikomu nie zależy na tym, aby społeczeństwo rozwijało się duchowo. Mistrzowie, artyści niosą czyste źródło, oświecenie, pokazują te wartości, na których formowało się niejedno pokolenie Ukraińców. Przykład młodzieży musi pokazać właśnie twórcza inteligencja. Oto proste pytanie: czy w wielu rodzinach tak zwanej ukraińskiej inteligencji rozmawia się w języku ukraińskim?! Ważnym osiągnięciem czasów niepodległości jest etnofestiwal „Kraina mrij”, który zapoczątkował Ołeh Skrypka. Tutaj młoda ukraińska dusza może zobaczyć i usłyszeć to, co jest zaprogramowane na poziomie genetycznym przez pokolenia. Tylko przez taką formę można przekazać młodzieży, że zakładanie stroju narodowego, słuchanie ukraińskiej pieśni, języka — to modne, nowoczesne. Udało nam się otrzymać trzy młodzieżowe granty w dziedzinie sztuki ludowej — to zwycięstwo. Teraz czekamy na dekret prezydenta, aby zapoczątkować 80 młodzieżowych stypendiów w dziedzinie sztuki ludowej. Wtedy będziemy mogli wesprzeć najwybitniejszych mistrzów ze wszystkich regionów takim stypendium. Jesienią będzie Ogólnoukraińska wystawa, gdzie będziemy aktywnie angażować młodzież do sztuki ludowej. — Niedawno Narodowy Związek Mistrzów Sztuki Ludowej wydał specjalne wydanie almanachu „Sztuka ludowa” na 360-lecie utworzenia Państwa Kozackiego. A czy wydawano coś jeszcze? — To specjalne wydanie almanachu, gdzie próbowaliśmy pokazać w syntezie osobliwości kultury, języka, zwyczajów, sztuki ludowej za czasów kozaczyzny, czyli pokazać integralność takiego zjawiska jak kozactwo. Czasopismo „Sztuka ludowa” jest popularne wśród twórczej młodzieży, która uczy się w uczelniach artystycznych. Staramy się informować młodzież przez media. W ciągu ostatnich pięciu lat zapoczątkowano serię wydawnictw artystycznych „Wybitni mistrzowie ukraińskiej sztuki ludowej”, gdzie przedstawiono twórczość takich mistrzów, jak Jewhenija Henyk, Wiktor Nakoneczny, Marija Buriak, Wasyl Zawhorodnij, Wasyl Sidak, Mychajło Onacko. Zapoczątkowaliśmy drugą wielką serię „Skarby ukraińskiej sztuki ludowej”, która jest bardzo popularna i wychodzi w dwóch formatach. Ujrzały światło dzienne unikalne albumy Anny Sobaczko-Szostak, Marfy Tymczenko, Wołodymyra Tytarenki i innych. Co roku wychodzą raporty artystyczne Ogólnoukraińskiego młodzieżowego sympozjum w Czehryniu. Jesienią przeprowadzamy Ogólnoukraińską wystawę na najlepsze dzieło roku, aby mistrzowie z regionów mieli możliwość zaprezentować swoje dzieła. I dopiero potem analizujemy, jaki rodzaj sztuki u nas pomyślnie się rozwija, a jaki ma problemy. — Dzisiaj niemało wyrobów pod pozorem ukraińskich przywozi się z zagranicy, w szczególności z Chin. Konkurować produkcji ukraińskich mistrzów ludowych z imitowanym pod ukraińskie jest coraz trudniej… — Ta literatura i czasopismo, które wydajemy, przez 20 lat wiele zrobiły dla oświecenia, dla tego, aby ludzie zrozumieli pierwiastki sztuki, zachowane przez naród. Do tematu kiczu zwracamy się, angażujemy specjalistów, pracowników muzeów, historyków sztuki po to, aby wyjaśniali czytelnikom, gdzie jest sztuka, a gdzie podróbka. Są rzeczy, które sprzedają na obiektach turystycznych. I ta interwencja będzie się rozwijać, bo tutaj zaangażowane są ogromne środki, to walka światopoglądu, walka branż i wielki nacisk na mistrza i na sztukę. Rozmawiała Ulana WOLIŃSKA Czy zachowane jest zainteresowanie tym, co odwieczne, autochtoniczne na Ukrainie?! Na to pytanie odpowiedź jest dość prozaiczna. W ciągu lat niepodległości z etnoartystycznej mapy zniknęły całe historyczne centra sztuki ludowej, utracono dziesiątki tysięcy wysokoprofesjonalnych mistrzów… O tych i innych problemach opowiada przewodniczący Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Jewhen SZEWCZENKO.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn