Strona · s. 13strona oryginału ↗
KRUCHOŚĆ MATERII
Слово Просвіти, №09 за 2011 рік
W „Mysteckim Arsenale” otwarto piąty Wielki Salon Rzeźby. Miał on zapisać się w pamięci zwiedzających dzięki wyrafinowanej kolekcji rzeźb Edgara Degasa oraz starannie wyselekcjonowanym pracom rodzimych mistrzów plastyki, ale prawdopodobnie będzie kojarzył się z czymś zupełnie innym. Fotografując Hannę Herman i Mychajła Kułyniaka, za którymi świta fotoreporterów chodziła krok w krok, jeden z fotografów nieostrożnym ruchem strącił z podstawy szklany sześcian, wewnątrz którego znajdowała się jedna z rzeźb Degasa — kłaniająca się baletnica. Sześcian rozbił się, rzeźba upadła na podłogę i chociaż nie ucierpiała, niesmak po incydencie pozostał. Podobnie jak pytanie. Kto jest zbędny w tym łańcuchu: politycy, dziennikarze czy może same dzieła sztuki? Przecież przed obiektywy aparatów trafiają one zdecydowanie nie w pierwszej kolejności. Lesia KOWERZNIEWA Jeszcze przed oficjalnym otwarciem Wielkiego Salonu Rzeźby jego kurator Ołeksandr Sołowjow nazwał salę Degasa idealną ekspozycją muzealną. Nie sposób się z nim nie zgodzić. Dużo „powietrza”, harmonijne połączenie tak tradycyjnej dziedziny sztuki, jaką jest rzeźba, z tak obcym jeszcze wielu Ukraińcom gatunkiem, jak wideoinstalacja, oraz muzyką klasyczną w jednej przestrzeni, nie może nie zachwycać zarówno profesjonalistów, jak i zwykłych miłośników piękna. VAT DLA FUTRA NA KROKIEWIE 74 rzeźby z brązu Edgara Degasa zostały odtworzone z figur woskowych na zamówienie spadkobierców mistrza po jego śmierci. Najpierw wykonano brązowe kopie statuetek w jednym wariancie, a z nich, już później, w odlewni Valsuani (Francja) odlano inne kopie. Zatem prace te, z jednej strony, nie są oryginałami, z drugiej zaś — są jednak prawdziwe. Prawdopodobnie wydaje się tak również dlatego, że wosk jest materiałem bardzo miękkim, więc na niemal każdej statuetce można dostrzec odciski palców mistrza. Ihor Woronow nie chciał ujawniać dziennikarzom wartości swojej kolekcji, wiadomo jedynie, że kilka lat temu na aukcji Sotheby’s jedna z brązowych „sióstr” „Małej tancerki” została sprzedana za ponad 19 milionów dolarów. Kolekcjoner przez kilka lat nie mógł sprowadzić swojego zbioru na Ukrainę. A wszystko przez cło na przywóz dzieł sztuki oraz VAT, ponieważ na Ukrainie każdy przedmiot sztuki droższy niż 200 dolarów jest traktowany jak towar i obłożony 20-procentowym podatkiem. „Swoją niechęć do zniesienia cła na przywóz przedmiotów sztuki urzędnicy tłumaczą tym, że pod przykrywką sztuki współczesnej będziemy sprowadzać lexusy i norkowe futra naciągnięte na złote krosna, które potem będziemy sprzedawać” — opowiada dyrektor generalna „Mysteckiego Arsenału” Natalia Zabołotna. I dodaje, że podczas przyjmowania Kodeksu Podatkowego godzinami przesiadywała w gabinecie Serhija Tihipki, lobbując za zniesieniem podatków. Rezultatem tych negocjacji było zniesienie 20% VAT, wprawdzie tylko na dzieła sztuki starsze niż 50 lat. Natomiast sztukę współczesną nadal uważa się za towar. Mimo to pani Zabołotna się nie poddaje, mówi: „Powalczymy o zniesienie, kiedy będziemy opracowywać Kodeks Celny”. Koordynator ekspozycji Edgara Degasa, galerzysta Jewhen Karas, podkreślił, że chciano nie tylko godnie pokazać prace francuskiego mistrza, ale także stworzyć duet rzeźby i architektury, oddać atmosferę epoki, w której żył Edgar Degas. Dodał, że w formie, w jakiej sala jest obecnie, można ją śmiało wykorzystywać do medytacji. Udało się to osiągnąć również dzięki klasycznej muzyce francuskiej — Maurice’a Ravela, Claude’a Debussy’ego, Erika Satiego. W centrum sali, oddzielnie od wszystkich, umieszczono perełkę kolekcji — znaną na całym świecie „Młodą tancerkę”. Jest to jedyna rzeźba, którą artysta wystawiał za życia. Daleko za jej plecami, na ścianie i sufitach ożywają cienie, w których można odgadnąć krajobrazy Paryża XIX wieku i sylwetki baletnic. Inne rzeźby skomponowano nieco dalej. Artysta zaczął lepić małe woskowe statuetki, gdy niemal stracił wzrok. Podatny wosk zastąpił mu olej i pastel, kiedy wyraziste linie i jasne kolory, które tak kochał, zaczęły chować się w mroku. Te statuetki Degas lepił dla siebie, zamiast szkiców, żadnej, poza „Małą tancerką”, nie doprowadzając do końca. Wszystkie mają małe pęknięcia-zmarszczki, ale właśnie ta „niedoskonałość”, pewna niedokończoność dodaje tym rzeźbom tajemniczości i czyni je tak żywymi. W plastycznych dziełach „malarz tancerek”, jak nazywali go współcześni, pozostał wierny głównym motywom swojej twórczości: to wciąż te same baletnice, kąpiące się kobiety, pełne gracji sylwetki koni. Ale uderzające jest to, jak polegając jedynie na wyczuciu, Degas potrafił oddać w plastyce te ulotne, nieoczekiwane, w dziwny sposób przez niego uchwycone ruchy ludzkiego ciała. UKRAIŃSKI KONTEKST Jeśli chodzi o rodzimych mistrzów, to w tym roku, po raz pierwszy od czasu rozpoczęcia salonu rzeźby, zostali oni poddani starannej selekcji. „Mimo depresyjnych prognoz Wielki Salon Rzeźby odbywa się już po raz piąty, a rzeźba stała się poszukiwaną dziedziną sztuki wśród ukraińskich kolekcjonerów. Doprowadziło to do tego, że w tym roku trzeba było nawet odrzucać uczestników” — zauważyła Natalia Zabołotna. Spośród 60 rzeźbiarzy, którzy złożyli wnioski, pozostawiono tylko 40. Ponieważ wyspecjalizowane galerie rzeźby na Ukrainie nie istnieją, rzeźbiarze muszą prezentować swoją twórczość sami. Czasami rzeźbiarze mają o wiele lepszy gust niż niektórzy właściciele galerii. Poziom salonów rzeźby jest jednak zawsze wyższy niż innych podobnych zakrojonych na szeroką skalę rodzimych projektów artystycznych. Kurator wystawy Ołeksandr Sołowjow wyjaśnił, że jedynym kryterium wyboru był poziom prac. A dyrektorka „Arsenału” scharakteryzowała ekspozycję wybranych ukraińskich autorów po swojemu: „Jeśli jest tu eklektyka, to jest ona zdrowa, samowystarczalna”. Wpływ na dobór uczestników historyka sztuki Ołeksandra Sołowjowa czuć od razu. Jeśli w poprzednich latach salon,
który odbywał się w Ukraińskim Domu, był wypełniony jakościową, lecz monotonną rzeźbą wnętrzarską i za nią nie sposób było dostrzec czegoś innego, to w tym roku w „Arsenale” zgromadzono mnóstwo różnorodnych autorów. Choć zdarzają się też słodkie i bezosobowe elfy i wróżki (bez tych postaci nigdzie się nie podziejesz), ale obok pojawiają się dziwaczne twory z metalu i drewna Konstantyna Synyćkiego, których energetyka jest bardzo silna. Nie sposób przejść obojętnie obok wyrazistych drewnianych rzeźb Wałerija Pyrohowa. Jego ciepłe, ironiczne postacie przyciągają nie tylko wzrok (niektórzy zwiedzający po cichu dotykali rzeźb, aby zrozumieć, co to za materiał, od którego bije ciepło). Całkiem nieoczekiwanymi pośród tradycyjnych salonowych brązów i marmurów stały się jaskrawe, radosne ryby i ślimaki z poliwinylu Andrija Łypowki oraz ceramiczne obrazy, pomalowane fluorescencyjnymi farbami Andrija Illinśkiego i Ołeny Sahajdy, które można zobaczyć w specjalnej ciemnej sali. A lwowiak Wołodymyr Odrechiwśkyj przedstawił swoje firmowe, jakby dawno znane wielu zwiedzającym minionych salonów, wyciągnięte kobiece figury, które niemniej jednak zachwycają swoją plastyką, tak samo jak wtedy, gdy widzi się je po raz pierwszy. Osobą salę, pod nazwą „Pracownia”, podzielili Ukrainiec Ołeksandr Sucholit oraz Irańczyk z Charkowa Sajid Ahmadi. Na pytanie, dlaczego postanowiono połączyć ich w jednym projekcie, pan Ołeksandr odpowiedział: po to, aby pokazać, jakimi różnymi bywają pracownie rzeźbiarzy. Ołeksandr Sucholit pracuje z gliną, brązem, a Sajid Ahmadi łączy różne materiały, od kawałków tkanin po metal. Póki trwa salon, na terenie „Pracowni” odbywać się będą warsztaty, podczas których każdy będzie mógł spróbować, jak to jest być rzeźbiarzem. W dalszym skrzydle ekspozycji, w przeddzień otwarcia zalanej gorącą wodą i przez to wilgotnej, demonstrowane są rzeźby i instalacje, które wykonano specjalnie dla Pierwszego ukraińskiego parku rzeźby współczesnej „Kiev Fashion Park”. Projekt przewiduje ustawienie tych eksponatów w stolicy już w maju. Pierwszym miejscem realizacji „Kiev Fashion Park” wybrano Pejzażną Aleję. W przyszłości do projektu włączone zostaną także tereny zielone Kijowa, a także park „Włodzimierska Górka” oraz park im. T. Szewczenki. Wśród artystów, którzy pracowali nad rzeźbami: Ołeksij Władimirow, Petro Antyp, Ołeksandr Aleksiejew, Mykoła Jesypenko, Wład Wołosenko, Nazar Biłyk, Żanna Kadyrowa i inni. Szkice ławek opracowywali Andre Tan, Ołeksij Zalewśkyj, Lilija Pustowit, Ołha Hromowa, Wołodymyr Kuznecow i inni. KONCEPCYJNY ARSENAŁ Podczas otwarcia salonu udało się dowiedzieć, że wreszcie zakończono tworzenie Koncepcji „Mysteckiego Arsenału”, którą pracownicy centrum kulturalnego opracowywali razem z Narodowym Instytutem Badań Strategicznych. Prawdopodobnie, wsłuchawszy się w rady kolegów z innych krajów podczas dyskusji przy muzealnym „okrągłym stole”, postanowiono przedstawić w „Arsenale” całą historię ukraińskiej sztuki z 10 tysięcy lat. Od Trypola do naszych dni, od scytyjskich bab po kubizm. W każdym razie, na ile udało się zrozumieć, żadnych obcych muzeów na swoje terytorium „Mysteckyj Arsenał” wpuszczać nie zamierza, a zatem ich dalszy los pozostaje nierozstrzygnięty. Stała kolekcja będzie formowana z darowizn przyjaciół i partnerów centrum kulturalnego. Oczywiście, w „Arsenał” wpisano nie tylko ideę eksponowania historii ukraińskiej sztuki — całe pierwsze piętro na 12 tysiącach metrów będzie przeznaczone pod zmienne projekty, dokąd przywożone będą kolekcje arcydzieł ze światowych muzeów i przeprowadzane będą ukraińskie targi sztuki współczesnej. Wkrótce, w kwietniu rozpocznie się Międzynarodowy Tydzień Sztuki Współczesnej „Kosmiczna Odyseja-2011”. 180 artystów już zgodziło się wziąć w nim udział. Skalny projekt połączy sztukę współczesną oraz kosmiczne artefakty z profilowych muzeów. „Jednym z linearnych motywów projektu stanie się problem stosunków między sztuką, filozofią a nauką” — podkreślają organizatorzy. Natalja Zabołotna jest przekonana, że za kilka lat będzie to najnowocześniejsze centrum kulturalno-oświatowe, z laboratoriami edukacyjnymi, biblioteką elektroniczną, salami wykładowymi i konferencyjnymi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
