Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

POZAUKRAIŃSKIE SPOTKANIA I ZNAJOMOŚCI TARASA SZEWCZENKI

Слово Просвіти, №09 за 2011 рік

Lubomyr PYRIH W ciągu krótkiego i skomplikowanego życia los stykał Tarasa Szewczenkę z wieloma ludźmi, w tym także z takimi, których pamięć została uwieczniona za pomocą filatelistyki. Zrozumiałe, że do otoczenia Poety należeli przede wszystkim ludzie o podobnych poglądach, spokrewnieni z nim pochodzeniem, zainteresowaniami twórczymi i społecznymi. O jego ukraińskich przyjaciołach i znajomych była mowa w jednej z naszych publikacji. Wspomniano w niej wyjątkowo o W. Dalu, M. Szczepkinie, P. Sokołowie, których znajomość z Poetą miała miejsce poza Ukrainą, lecz podstawą, bodźcem tej znajomości i przyjaźni była wspólna miłość do Ukrainy. W 1829 roku 15-letni Taras w składzie czeladzi swojego ziemianina Engelhardta przybywa do Wilna. Tylko znaczkami pocztowymi z wizerunkiem zabytków architektury można odtworzyć jego znajomość ze stolicą Litwy. Wśród nich także cerkiew św. Anny, którą zobaczył we śnie. „…i w tej cerkwi modlącą się śliczną Dunię, czarnobrewą Gusikowską” („Dziennik”, 05.09.1857). Przerażony antyimperialnym powstaniem 1830—1831 lat Engelhardt ze swoimi sługami przeprowadza się do Petersburga. Kontakty z rodakami (A. Mokryckim, J. Hrebinką), wspomnianymi w poprzedniej publikacji, pomogły wywołać aktywne zainteresowanie utalentowanym młodzieńcem przedstawicieli rosyjskiej elity intelektualnej. Portret wpływowego w kręgach rodziny cesarskiej poety W. Żukowskiego (1783—1852), rzeczywistego radcy stanu dworu cesarskiego, wychowawcy następcy tronu na znaczku z 1952 roku i pocztówce z 1983 roku poczty ZSRR. Na znaczku — reprodukcja portretu wykonanego przez K. Briułłowa (1799—1852), który w kręgu osób zainteresowanych uwolnieniem T. Szewczenki z poddaństwa postanowiono rozegrać na loterii i za tę sumę wykupić poddanego. Pracownię K. Briułłowa T. Szewczenko odwiedzał od 1837 roku. Engelhardt początkowo K. Briułłowowi w wykupie odmówił. Zgodził się na odsprzedaż za 2500 rubli po wizycie malarza A. Wenecjanowa (1780—1847), którego portret znajduje się na kopercie ZSRR z 1980 r. (stempel Leningrad, 18.02.1980), autoportret na znaczku z 1955 r. obok reprodukcji jego obrazu „Orka. Wiosna”. Reprodukcja obrazu „Podczas żniw. Lato” — na znaczku z 1980 roku. Szkołę mistrzowskiego odtwarzania codzienności, przyrody A. Wenecjanow przyswoił, ucząc się u rodaka Szewczenki, malarza W. Borowykowskiego (znaczek 1957, koperta Poczty Ukrainy, 2007). Taras Szewczenko nie był pierwszym artystą-samorodkiem, którym zainteresował się A. Wenecjanow, któremu pomógł. Córka A. Wenecjanowa Aleksandra pisała, że do jej ojca „…czasami przychodzili chłopcy, którzy byli w stanie poddaństwa; ale wstąpić na drogę artystów nie można było inaczej, jak będąc wolnym. Wenecjanow i tutaj był patronem i dobroczyńcą: nie posiadając sam majątku, organizował składki, loterie i, zbierając w ten sposób po 2 i po 3 tysiące rubli, wykupywał na wolność młodzieńców”. Poeta nie bez powodu nazywa go artystą-humanistą. Karol Briułłow na początku lat 30. XIX wieku po 14-letnim pobycie we Włoszech powrócił do Petersburga. Rok wcześniej została dostarczona jego praca „Ostatni dzień Pompei” (znaczek pocztowy 1968), która zapoczątkowała i stworzyła zachwyt osobowością jej twórcy oraz szacunek do niego. Niejednokrotnie i Szewczenko wyczekiwał przed dziełem Briułłowa (powieść „Artysta”). O szacunku młodego Szewczenki do wielkiego mistrza malarstwa świadczy stworzenie przez niego portretu przyszłego nauczyciela (1835). Osobista ich znajomość miała miejsce na początku 1837 roku. „Wielki Karol”, jak nazywali Briułłowa jego uczniowie, pochwalił prace Tarasa. Szewczenko staje się w jego domu swoim człowiekiem, a z czasem przez pewien czas nawet u niego mieszka. Briułłow ostatecznie przekonał się o niemałych zdolnościach artystycznych Tarasa, skoro, przebywając na szczycie swojej sławy, postanowił osobiście pomóc mu uwolnić się z poddaństwa i złożyć swój podpis pod aktem wykupu. W utworach prozą, w dzienniku obok nazwiska Briułłowa T. Szewczenko nieodzownie stawia epitety „niezapomniany nauczyciel mój”, „wielki nauczyciel”, „nieśmiertelny”. Wiele dzieł malarskich Briułłowa kopiował Szewczenko przed i po zesłaniu, tworzył ich graficzne kopie z piętnem własnego talentu. Znaczek pocztowy z portretem K. Briułłowa autorstwa malarza F. Tropinina (1836) wszedł do obiegu w 1952 roku i jest znany filatelistom w dwóch odmianach: jaskrawozielonej na niebieskim papierze oraz szarozielonej na bladoniebieskim papierze. Wyżej wymienione osoby nie porzucają swojego zamiaru uzyskania sumy na wykup z niewoli „diamentu w kożuchu” poprzez przeprowadzenie loterii. 2 kwietnia 1837 roku K. Briułłow wykonuje pierwsze pociągnięcia pędzla na płótnie, tworząc portret W. Żukowskiego, 16 kwietnia następnego roku odbywa się loteria, a 22 kwietnia 1838 roku Taras Szewczenko staje się wolnym. Na pamiątkę 22 kwietnia 1838 roku T. Szewczenko zadedykował W. Żukowskiemu poemat „Katarzyna” (1838), którego treść odtworzył w obrazie o tym samym tytule (1842), przedstawionym na znaczku pocztowym z 1979 roku. Po uwolnieniu z poddaństwa przed Tarasem otworzyły się drzwi Akademii Sztuk Pięknych, która była wtedy dla niego świątynią sztuk. Wcześniej niejednokrotnie przekraczał próg jej budynku (znaczek pocztowy 1957, jeden z 3 portretów na nim — W. Briułłow), ale poddani nie mieli prawa uczyć się w jej murach. znaczkach pocztowych: „Autoportret” (1952, 1976), „Swaty majora” (1965), „Na spacerze”, „Śniadanie arystokraty”, „Świeży kawaler”, „Wybredna narzeczona”, „Gracze” (1976). Później (26.06.1857) w „Dzienniku” T. Szewczenko wspomniał, że w razie konieczności przedstawienia cieni kupieckiej codzienności, ale tak, aby wyszło to „udanie i trafnie, wiernie, a co najważniejsze — nie karykaturalnie, a raczej dramatyczny sarkazm niż drwina”, należy wziąć za przykład „nieodżałowanego Fiedotowa”. W 1840 roku doszło do znajomości T. Szewczenki z I. Ajwazowskim (1817—1900), przyszłym wybitnym malarzem-marynistą, który ponad miesiąc mieszkał w jednym mieszkaniu razem z T. Szewczenką i Szternbergiem. Pożegnanie I. Ajwazowskiego wyjeżdżającego do Włoch T. Szewczenko wspomniał w po-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn